en-gb	Census data from 2011 shows that of Welsh residents aged 16-74 in employment (1.36 million persons), 74.7 per cent travelled to work by car, van, motorcycle, scooter or moped.
cy-gb	Dengys data'r Cyfrifiad o 2011 , o drigolion Cymru 16-74 oed a oedd mewn gwaith (1.36 miliwn), fod 74.7 y cant yn teithio i'r gwaith yn y car, mewn fan neu ar feic modur, sgwter neu foped.

en-gb	Only 6.6 per cent (90,000 persons) commuted by train, bus, minibus or coach in the same period. Meanwhile, 12.1 per cent (165,000 persons) travelled to work on foot or by bicycle.
cy-gb	Dim ond 6.6 y cant (90,000 o bobl) a oedd yn cymudo i'r gwaith ar drên neu mewn bws, bws mini neu goets yn yr un cyfnod. Yn y cyfamser, roedd 12.1 y cant (165,000 o bobl) yn teithio i'r gwaith ar droed neu ar feic.

en-gb	This pattern was broadly the same across all three Welsh regions, with the exception of slightly higher proportional use of trains, buses, minibuses and coaches in South East Wales.
cy-gb	Roedd y patrwm hwn fwy neu lai yr un peth ym mhob un o'r tri rhanbarth yng Nghymru, ac eithrio'r defnydd cyfrannol ychydig yn uwch o drenau, bysiau, bysiau mini a choetsys yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	Nomis, ONS:
cy-gb	Nomis, SYG:

en-gb	Method of travel to work (Table QS701EW)
cy-gb	Trafnidiaeth i'r gwaith (Tabl QS701EW) (Saesneg yn unig)

en-gb	Frequency of walking for active travel purposes among adults aged 16+ in Wales (a), (b)
cy-gb	Pa mor aml mae oedolion 16+ oed yng Nghymru yn cerdded at ddibenion teithio llesol (a), (b)

en-gb	(a) The National Survey was not carried out in 2015-16
cy-gb	(a) Ni chynhaliwyd yr Arolwg Cenedlaethol yn 2015-16

en-gb	(b) The survey question changed in 2017-18 and the walking time was increased from 5 minutes to 10 minutes.
cy-gb	(b) Newidiodd holiadur yr arolwg yn 2017-18 a chafodd yr amser cerdded ei gynyddu o 5 munud i 10 munud.

en-gb	This means that it is not possible to draw any comparisons with previous years.
cy-gb	Golyga hyn na ellir gwneud unrhyw gymariaethau â blynyddoedd blaenorol.

en-gb	Data from the National Survey for Wales  shows that across Wales in 2018-19, 57 per cent of adults walked more than once a week for active travel purposes , and 6 per cent of all adults aged 16 and over cycled at least once a week for active travel purposes.
cy-gb	Dengys data o Arolwg Cenedlaethol Cymru , ledled Cymru yn 2017-18, fod 58 y cant o oedolon yn cerdded fwy nag unwaith yr wythnos at ddibenion teithio llesol , a 6 y cant o'r holl oedolion 16 oed a throsodd yn beicio o leiaf unwaith yr wythnos at ddibenion teithio llesol.

en-gb	This could be due to residents of urban areas having more destinations within walking distance than those living in rural areas.
cy-gb	Mae hyn i'w briodoli, o bosibl, i'r ffaith bod gan drigolion ardaloedd trefol fwy o gyrchfannau o fewn pellter cerdded na'r rhai sy'n byw mewn ardaloedd gwledig.

en-gb	Active Travel:
cy-gb	Teithio Llesol:

en-gb	walking and cycling (April 2017 to March 2018)
cy-gb	cerdded a beicio (Ebrill 2017 i Mawrth 2018)

en-gb	“Active Travel” is walking or cycling as a means of transport; that is walking or cycling in order to get to a particular destination such as work, the shops or to visit friends.
cy-gb	“Teithio Llesol” yw cerdded neu feicio fel dull o deithio; hynny yw cerdded neu feicio er mwyn mynd i gyrchfan benodol megis y gwaith neu siopau neu er mwyn ymweld â ffrindiau.

en-gb	It does not cover walking or cycling done purely for pleasure, for health reasons or for training.
cy-gb	Nid yw'n cwmpasu cerdded neu feicio er pleser yn unig, am resymau iechyd neu at ddibenion hyfforddi.

en-gb	Meanwhile, active travel data   taken from the 2018-19 National Survey for Wales shows that 45 per cent of children travelled to primary school either by walking or by bike, compared to 33 per cent of children travelling to secondary school.
cy-gb	Yn y cyfamser, dengys data teithio llesol  o Arolwg Cenedlaethol Cymru 2016-17  fod 45 y cant o blant wedi teithio i'r ysgol gynradd naill ai gan gerdded gydag oedolyn, neu ar eu pen eu hunain neu gyda phlant eraill, neu ar feic, o gymharu â 34 y cant o'r plant a oedd yn teithio i'r ysgol uwchradd.

en-gb	However, although primary school pupils were more likely than secondary school pupils to walk or cycle to school, they were also more likely to travel to school by car.
cy-gb	Fodd bynnag, er bod disgyblion ysgol gynradd yn fwy tebygol na disgyblion ysgol uwchradd o gerdded neu feicio i'r ysgol, roeddent hefyd yn fwy tebygol o deithio i'r ysgol yn y car.

en-gb	This was due to a much higher proportion of secondary school children using a school bus relative to primary school children.
cy-gb	Roedd hyn i'w briodoli i'r ffaith bod cyfran lawer uwch o blant ysgol uwchradd yn defnyddio bws ysgol o gymharu â phlant ysgol gynradd.

en-gb	Active Travel: walking and cycling (April 2018 to March 2019)
cy-gb	Teithio Llesol: cerdded a beicio (Ebrill 2016 i Mawrth 2017)

en-gb	20 busiest rail stations in Wales by station entries/exits, 2017-18
cy-gb	Yr 20 o orsafoedd rheilffordd prysuraf yng Nghymru yn ôl nifer y mynediadau/ymadawiadau, 2016-17

en-gb	WG analysis of estimates of station usage from the Office of Rail and Road
cy-gb	Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o'r defnydd o orsafoedd o Swyddfa'r Rheilffyrdd a'r Ffyrdd

en-gb	Welsh rail station use is concentrated around commuter lines to Cardiff; 15 of the 20 busiest rail stations in Wales  by station entries/exits in 2017-18 were in South East Wales. 
cy-gb	Mae'r defnydd o orsafoedd rheilffordd yng Nghymru wedi'i grynhoi o amgylch llinellau cymudo i Gaerdydd: mae 15 o'r 20 o orsafoedd rheilffordd prysuraf yng Nghymru  yn ôl nifer y mynediadau/ymadawiadau yn 2016-17 yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	More than half were on the Valleys Network line, accounting for 18 per cent of total station entries/exits in Wales during this period (this excludes entries/exits for Cardiff Central and Cardiff Queen Street Stations).
cy-gb	Roedd mwy na hanner ar linell Rhwydwaith y Cymoedd, a oedd yn cyfrif am 18 y cant o gyfanswm mynediadau/ymadawiadau gorsafoedd yn ystod y cyfnod hwn (nid yw hyn yn cynnwys mynediadau/ymadawiadau ar gyfer Gorsafoedd Caerdydd Canolog a Chaerdydd Heol y Frenhines).

en-gb	Cardiff Central alone accounted for 25 per cent of all station entries/exits in Wales in 2017-18.
cy-gb	Roedd Caerdydd Canolog ar ei phen ei hun yn cyfrif am 24 y cant o holl fynediadau ac ymadawiadau gorsafoedd yng Nghymru yn 2016-17.

en-gb	Rail station usage (April 2017 to March 2018)
cy-gb	Defnydd gorsafoedd rheilffordd (Ebrill 2016 i Mawrth 2017)

en-gb	Net change in rail journeys by region, 2007-08 to 2017-18
cy-gb	Newid net yn nifer y teithiau trên yn ôl rhanbarth, rhwng 2006-07 a 2016-17

en-gb	National Rail Trends, Regional User Profiles, Office of Rail and Road
cy-gb	Tueddiadau Rheilffyrdd Cenedlaethol, Proffiliau Defnyddwyr Rhanbarthol, Swyddfa'r Rheilffyrdd a'r Ffyrdd

en-gb	Across Wales, there were 52.5 million rail station entries/exits in 2017-18, accounting for 1.8 per cent of the UK total.
cy-gb	Ledled Cymru, gwelodd gorsafoedd rheilffordd 51.7 miliwn o fynediadau/ymadawiadau yn 2016-17, a oedd yn cyfrif am 1.8 y cant o gyfanswm y DU.

en-gb	Wales’ rail station usage grew by 1.7 per cent in 2017-18 relative to the previous year, this continued a positive trend in rail station entries/exits since the beginning of the data series in 2004-05).
cy-gb	Cynyddodd y defnydd o orsafoedd rheilffordd yng Nghymru 1.3 y cant yn 2016-17 o gymharu â'r flwyddyn faenorol, gan barhau â'r duedd gadarnhaol o ran mynediadau/ymadawiadau gorsafoedd rheilffordd a oedd wedi'i nodi ers dechrau'r gyfres ddata yn 2004-05).

en-gb	Looking at the longer term, data from the Office of Rail and Road  shows that the number of train journeys made in Wales increased by 30.0 per cent between the 2007-08 and 2017-18 periods.
cy-gb	Gan edrych dros y tymor hwy, dengys data o Swyddfa'r Rheilffyrdd a'r Ffyrdd  fod nifer y teithiau trên a wnaed yng Nghymru wedi cynyddu 45.4 y cant rhwng 2006-07 a 2016-17.

en-gb	The majority of this increase was in journeys starting and/or finishing in South East Wales.
cy-gb	Teithiau a ddechreuodd a/neu a orffennodd yn Ne-ddwyrain Cymru a oedd yn cyfrif am y rhan fwyaf o'r cynnydd hwn.

en-gb	Rail passenger journeys by Local Authority and year
cy-gb	Teithiau rheilffyrdd gan deithwyr fesul Awdurdod Lleol a blwyddyn

en-gb	Environment
cy-gb	Yr Amgylchedd

en-gb	Heritage Coast and Special Protection Areas in Wales
cy-gb	Arfordir Treftadaeth ac Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig yng Nghymru

en-gb	Natural Resources Wales
cy-gb	Cyfoeth Naturiol Cymru

en-gb	Heritage Coasts  were set up to protect coastlines from insensitive developments.
cy-gb	Sefydlwyd Arfordiroedd Treftadaeth  er mwyn diogelu arfordiroedd rhag datblygiadau ansensitif.

en-gb	They occupy about a third of the Welsh coastline, 500 km (300 miles).
cy-gb	Maent yn ymestyn dros draean o arfordir Cymru, sef 500km (300 milltir).

en-gb	Lle:
cy-gb	Lle:

en-gb	Heritage Coasts
cy-gb	Arfordir Treftadaeth

en-gb	There are 21 Special Protection Areas (SPAs)  entirely or partially located in Wales.
cy-gb	Mae 21 o Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig (AGAau)  wedi'u lleoli'n gyfan gwbl neu'n rhannol yng Nghymru.

en-gb	These exist to conserve the habitats of rare or vulnerable bird species (of which there are 48 in the UK), as well as some migratory species which visit Welsh shores regularly.
cy-gb	Eu diben yw diogelu cynefinoedd rhywogaethau adar sy'n brin neu'n agored i niwed (y mae 48 ohonynt yn y DU), yn ogystal â rhai rhywogaethau mudol sy'n ymweld â glannau Cymru yn rheolaidd.

en-gb	Special Protection Areas (SPA)
cy-gb	Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig

en-gb	Designated Natural Environment in Wales
cy-gb	Amgylchedd Naturiol Dynodedig yng Nghymru

en-gb	Wales is home to 3 National Parks :
cy-gb	Mae Cymru yn gartref i dri Pharc Cenedlaethol , sef:

en-gb	Snowdonia; Brecon Beacons; and Pembrokeshire Coast.
cy-gb	Eryri; Bannau Brycheiniog; ac Arfordir Penfro.

en-gb	5 areas have also been designated Areas of Outstanding Natural Beauty (AONBs) :
cy-gb	Mae pum ardal hefyd wedi'u dynodi'n Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol (AHNEau) , sef:

en-gb	Gower; part of the Wye Valley; the Clwydian Range and Dee Valley; Anglesey; and Llyn Peninsula.
cy-gb	Gŵyr; rhan o Ddyffryn Gwy; Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy; Ynys Môn; a Phen Llŷn.

en-gb	There are also 1,063 Sites of Special Scientific Interest (SSSIs)  in Wales.
cy-gb	Mae 1,063 o Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGAau)  yng Nghymru hefyd.

en-gb	National Parks
cy-gb	Parciau Cenedlaethol

en-gb	Areas of Outstanding Natural Beauty (AONB)
cy-gb	Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol

en-gb	Sites of Specific Scientific Interest (SSSI)
cy-gb	Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig

en-gb	Nitrogen dioxide (NO 2 ) concentration in Wales over time
cy-gb	Crynodiad nitrogen deuocsid (NO 2 ) yng Nghymru dros amser

en-gb	Air Concentration, Department for Environment, Food and Rural Affairs; Small area population estimates (SAPE), Office for National Statistics; Geographical information, Welsh Government
cy-gb	Crynodiad Aer, Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig; Amcangyfrifon poblogaeth ardaloedd bach (SAPE), y Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol; Gwybodaeth Ddaearyddol, Llywodraeth Cymru

en-gb	Air pollution levels are gradually decreasing in Wales, with the average observed nitrogen dioxide concentration  in Wales decreasing from 14 µg/m 3  in 2007 to 9 µg/m 3  in 2017.
cy-gb	Mae lefelau llygredd aer yn gostwng yn raddol yng Nghymru, gyda chrynodiad cyfartalog nitrogen deuocsid a nodwyd  yng Nghymru yn gostwng o 14 µg/m 3  yn 2007 i 9 µg/m 3  yn 2017.

en-gb	This varied across Wales.
cy-gb	Roedd hyn yn amrywio ledled Cymru.

en-gb	Overall, more populous local authorities had higher observed concentrations of nitrogen dioxide than less populous authorities.
cy-gb	Ar y cyfan, roedd gan awdurdodau lleol mwy poblog grynodiadau uwch o nitrogen deuocsid a nodwyd nag awdurdodau llai poblog.

en-gb	Cardiff had the highest concentration (17 µg/m 3 ), with the lowest observed concentration of 4 µg/m 3  in Ceredigion and Powys.
cy-gb	Caerdydd oedd â'r crynodiad uchaf (17 µg/m 3 ), a Cheredigion a Phowys oedd â'r crynodiadau isaf a nodwyd, sef 4 µg/m 3 .

en-gb	Newport observed the greatest change in nitrogen dioxide concentrations between 2007 and 2017, decreasing by 8 µg/m 3  over this period.
cy-gb	Yng Nghasnewydd y gwelwyd y newid mwyaf o ran crynodiadau nitrogen deuocsid rhwng 2007 a 2017, a ostyngodd 8 µg/m 3  dros y cyfnod hwn.

en-gb	Air Quality Indicators, by Local Authority
cy-gb	Dangosyddion Ansawdd Aer, fesul Awdurdod Lleol

en-gb	Renewable energy generation capacity has been increasing across Wales in recent years, with a capacity of 3,683 megawatts (MW) of low-carbon energy  in 2017 through over 67,000 projects.
cy-gb	Mae capasiti cynhyrchu ynni adnewyddadwy wedi bod yn cynyddu ledled Cymru yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gyda chapasiti o 3,683 megawat (MW) o ynni carbon isel  yn 2017 drwy fwy na 67,000 o brosiectau.

en-gb	41 per cent of this capacity was in Mid and South West Wales, 21 per cent in South East Wales, and 18 per cent in North Wales.
cy-gb	Roedd 41 y cant o'r capasiti hwn yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru, 21 y cant yn Ne-ddwyrain Cymru a 18 y cant yng Ngogledd Cymru.

en-gb	The remaining 20 per cent was offshore or at an unknown location.
cy-gb	Roedd yr 20 y cant arall ar y môr neu mewn lleoliad anhysbys.

en-gb	87 per cent of low-carbon energy projects in Wales were for solar energy (photovoltaic or thermal).
cy-gb	Roedd 87 y cant o'r prosiectau ynni carbon isel yng Nghymru ar gyfer ynni solar (ffotofoltäig neu thermol).

en-gb	Low Carbon Energy Generation by Local Authority and Technology
cy-gb	Cynhyrchu Ynni Carbon Isel yn ôl Awdurdod Lleol a Technoleg

en-gb	(r) This paragraph was revised on 23/08/2019
cy-gb	(r) Adolygwyd y paragraff hwn ar 23/08/2019

en-gb	Municipal waste treatment in Wales
cy-gb	Trin gwastraff trefol yng Nghymru

en-gb	WasteDataFlow, Natural Resources Wales
cy-gb	WasteDataFlow, Cyfoeth Naturiol Cymru

en-gb	Since 2012-13, household reuse, recycling and composting rates have been increasing in Wales, while the percentage of municipal waste sent to landfill has been decreasing.
cy-gb	Ers 2012-13, mae cyfraddau ailddefnyddio, ailgylchu a chompostio cartrefi wedi bod yn cynyddu yng Nghymru, tra bod canran y gwastraff trefol a anfonir i safleoedd tirlenwi wedi bod yn gostwng.

en-gb	However, 2017-18 data was not consistent with these two trends.
cy-gb	Fodd bynnag, nid oedd data 2017-18 yn gyson â'r ddwy duedd hyn.

en-gb	In 2017-18, the amount of local authority municipal waste that was reused, recycled or composted  was 63 per cent in Wales.
cy-gb	Yn 2017-18, lefel gwastraff trefol awdurdodau lleol a gafodd ei ailddefnyddio, ei ailgylchu neu ei gompostio  oedd 63 y cant yng Nghymru.

en-gb	This was 10 percentage points higher than in 2012-13, despite a fall between 2016-17 and 2017-18.
cy-gb	Roedd y lefel hon 10 pwynt canran yn uwch nag yn 2012-13, er i'r lefel ostwng rhwng 2016-17 a 2017-18.

en-gb	Annual reuse/recycling/composting rates by local authority
cy-gb	Cyfraddau ailddefnyddio/ailgylchu/compostio blynyddol gan awdurdod lleol

en-gb	Meanwhile, the amount of local authority municipal waste sent to landfill  was 11 per cent in Wales.
cy-gb	Yn y cyfamser, lefel gwastraff trefol awdurdodau lleol a gafodd ei anfon i safleoedd tirlenwi  oedd 11 y cant yng Nghymru.

en-gb	This was more than in 2016-17, but the trend shows a decrease relative to the 41 per cent rate recorded in 2012-13, the earliest year for which directly comparable data is available.
cy-gb	Roedd hyn yn fwy nag yn 2016-17, ond dengys y duedd ostyngiad o gymharu â'r 41 y cant a gofnodwyd yn 2012-13, sef y flwyddyn gynharaf y mae data y gellir eu cymharu'n uniongyrchol ar gael ar ei chyfer.

en-gb	Annual management of waste by management method
cy-gb	Rheolaeth o wastraff blynyddol gan ddull rheoli

en-gb	Annual residual household waste produced per person (kg), by local authority, 2017-18
cy-gb	Gwastraff gweddilliol blynyddol cartrefi a gynhyrchwyd y pen (kg), yn ôl awdurdod lleol, 2017-18

en-gb	In 2017-18, the average person in Wales generated 184kg of residual household waste  (waste generated that is not included in separate recycling or composting collection rounds), compared to 217kg in 2012-13.
cy-gb	Yn 2017-18, cynhyrchodd person cyffredin yng Nghymru 184kg o wastraff cartref gweddilliol  (gwastraff a gynhyrchir nas cynhwysir mewn cylchoedd casglu ar wahân lle y bwriedir i'r gwastraff gael ei ailgylchu neu ei gompostio), o gymharu â 217kg yn 2012-13.

en-gb	This represents a decrease of 15.2 per cent.
cy-gb	Mae hyn yn cyfateb i ostyngiad o 15.2 y cant.

en-gb	Annual residual household waste produced per person (kilograms) by local authority
cy-gb	Nifer blynyddol o wastraff cartrefi wedi’u cynhyrchu pob person (cilogramau) gan awdurdod lleol

en-gb	Prosperity
cy-gb	Ffyniant

en-gb	GVA per head in Wales and the UK (£), 1998 - 2017
cy-gb	GYG y pen  yng Nghymru a'r DU (£), rhwng 1998 a 2017

en-gb	Data included is the balanced approach for GVA
cy-gb	Y data a gynhwyswyd yw'r dull gweithredu cytbwys ar gyfer GYG

en-gb	*The UK total excluding any elements of household income that cannot be assigned to specific regions, i.e. elements that are extra-regio.
cy-gb	*Cyfanswm y DU heb gynnwys unrhyw elfennau o incwm aelwydydd na ellir eu priodoli i ranbarthau penodol, h.y. elfennau sy'n allranbarthol.

en-gb	It is the total of the English regions, Wales, Scotland and Northern Ireland and is the most appropriate aggregation
cy-gb	Hwn yw cyfanswm rhanbarthau Lloegr, Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon a'r cyfanrif mwyaf priodol.

en-gb	Regional Accounts, Office for National Statistics
cy-gb	Cyfrifon Rhanbarthol, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

en-gb	Gross Value Added (GVA) per head  for 2017 and Gross Disposable Household Income (GDHI)  for 2016 show that both measures increased relative to the previous year, continuing the longer term trend, yet remain lower than the UK values.
cy-gb	Dengys Gwerth Ychwanegol Gros (GYG) y pen  ar gyfer 2017 a Incwm Gwario Gros Aelwydydd  ar gyfer 2016 fod y ddau fesur wedi cynyddu o gymharu â'r flwyddyn flaenorol, gan barhau â'r duedd tymor hwy, ac eto maent yn dal i fod yn is na gwerthoedd y DU.

en-gb	Gross Value Added by measure, Welsh economic region and year
cy-gb	Gwerth Ychwanegol Crynswth yn ôl mesur, rhanbarth economaidd yng Nghymru a blwyddyn

en-gb	Gross Disposable Household income by measure, Welsh economic region and year
cy-gb	Incwm Aelwydydd Crynswth i'w Wario yn ôl mesur, rhanbarth economaidd yng Nghymru a blwyddyn

en-gb	GVA per head is a useful way of comparing regions of different sizes.
cy-gb	Mae GYG y pen yn ffordd ddefnyddiol o gymharu rhanbarthau o wahanol faint.

en-gb	It is not, however, a measure of regional productivity.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw'n mesur cynhyrchiant rhanbarthol.

en-gb	It should be noted that regional GVA figures are subject to limitations, as they can be affected by the impact of factors such as commuting between regions, and differences between regions in demography and types of employment.
cy-gb	Dylid nodi bod ffigurau GYG rhanbarthol yn ddarostyngedig i gyfyngiadau, gan fod modd iddynt gael eu heffeithio gan ffactorau fel cymudo rhwng rhanbarthau, a'r demograffeg a mathau o swyddi gwahanol mewn rhanbarthau.

en-gb	Further information on this can be found in the following ONS blog post .
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth am hyn yn erthygl blog  y Swyddfa Ystadegau Gwladol.

en-gb	In addition, note that the regional figures are apportioned from national totals based on regional indicators.
cy-gb	Hefyd, sylwer bod y ffigurau rhanbarthol yn cael eu dosrannu o gyfansymiau cenedlaethol ar sail dangosyddion rhanbarthol.

en-gb	The regional indicators, which include administrative and survey data, are regarded as the most appropriate sources, but may result in imperfect regional allocations.
cy-gb	Mae'r dangosyddion rhanbarthol, sy'n cynnwys data gweinyddol ac arolygon, yn cael eu hystyried fel y ffynonellau mwyaf priodol, ond gallant arwain at ddyraniadau rhanbarthol amherffaith.

en-gb	National Statistical, ONS:
cy-gb	National Statistical, SYG:

en-gb	Mind the gap:
cy-gb	Mind the gap:

en-gb	why the UK might not be the most regionally unequal country
cy-gb	why the UK might not be the most regionally unequal country (Saesneg yn unig)

en-gb	In 2017, GVA per head in Wales was £19,899.
cy-gb	Yn 2017, GYG y pen yng Nghymru oedd £19,899.

en-gb	This was a 2.7 per cent increase compared with 2016, and a 74.1 per cent increase on 1999.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i gynnydd o 2.7 y cant o gymharu â 2016, a chynnydd o 74.1 y cant o gymharu â 1999.

en-gb	In 2017, South East Wales had the highest GVA per head of the Welsh regions.
cy-gb	Yn 2017, De-ddwyrain Cymru oedd â'r lefel uchaf o GYG y pen o blith rhanbarthau Cymru.

en-gb	In Mid & South West Wales the GVA per head was lower than elsewhere in Wales and almost £10,000 per head below the UK level for the same period.
cy-gb	Yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru roedd GYG y pen yn is nag mewn rhannau eraill o Gymru a bron £10,000 y pen islaw lefel y DU dros yr un cyfnod.

en-gb	GDHI is an estimate of the amount of money that households have available for spending or saving.
cy-gb	Mae Incwm Gwario Gros Aelwydydd yn amcangyfrif o'r swm o arian sydd gan aelwydydd i'w wario neu ei gynilo.

en-gb	In Wales, GDHI per head was £15,835 in 2016, up 0.7 per cent on the previous year, and 58.8 per cent higher than in 1999.
cy-gb	Yng Nghymru, cynyddodd  Incwm Gwario Gros Aelwydydd y pen £15,835 yn 2016, sy'n cyfateb i gynnydd o 0.7 y cant o gymharu â'r flwyddyn flaenorol, ac roedd 58.8 y cant yn uwch nag yn 1999.

en-gb	The highest level of GDHI per head during 2016 was in North Wales, and the lowest was in Mid & South West Wales.
cy-gb	Yng Ngogledd Cymru y cofnodwyd y lefel uchaf o Incwm Gwario Gros Aelwydydd y pen yn ystod 2016 ac yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru y cofnodwyd yr un isaf.

en-gb	This was also the case in 1999.
cy-gb	Dyma oedd y sefyllfa yn 1999 hefyd.

en-gb	In 2018, the median gross weekly earnings  of full-time employees across Wales were £509.00.
cy-gb	Yn 2018, enillion gros canolrifol yr wythnos  cyflogeion llawn amser ledled Cymru oedd £509.00.

en-gb	This was an increase of £10.70 relative to 2017, but remained £60 lower than the UK median value.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i gynnydd o £10.70 o gymharu â 2017, ond roedd yn dal i fod £60 yn is na gwerth cymedrig y DU.

en-gb	Comparing the regional data, the median wage in South East Wales in 2018 was £520.00 which was higher than both Mid & South West Wales (£501.90) and North Wales (£498.80).
cy-gb	O gymharu'r data rhanbarthol, gwelir mai'r cyflog cymedrig yn Ne-ddwyrain Cymru yn 2018 oedd £520,000, a oedd yn uwch nag yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru (£501.90) a Gogledd Cymru (£498.80).

en-gb	Average (median) gross weekly earnings by Welsh local areas and year (£)
cy-gb	Enillion wythnosol gros cyfartalog (canolrif) yn ôl ardaloedd lleol yng Nghymru a blwyddyn (£)

en-gb	ONS estimates  indicate that in 2018, 26.0 per cent of employees in Wales were earning below the living wage (£8.75 in 2018, as defined by the Living Wage Foundation).
cy-gb	Dengys amcangyfrifon y SYG , yn 2018, fod 26.0 y cant o gyflogeion yng Nghymru yn ennill llai na'r cyflog byw (sef £8.75 yn 2018, fel y'i diffinnir gan y Living Wage Foundation).

en-gb	The estimate for the UK was 22.8 per cent.
cy-gb	Yr amcangyfrif ar gyfer y DU oedd 22.8 y cant.

en-gb	The highest proportion of employees earning below the living wage was in Conwy (35.3 per cent), and the lowest proportion was in Caerphilly (20.5 per cent).
cy-gb	Yng Nghonwy y cofnodwyd y gyfran uchaf o gyflogeion a oedd yn ennill llai na'r cyflog byw (sef 35.3 y cant) ac yng Nghaerffili y cofnodwyd y gyfran isaf (sef 20.5 y cant).

en-gb	Please note that these local authority estimates vary in quality, mainly reflecting the size of the samples.
cy-gb	Noder bod yr amcangyfrifon hyn ar gyfer yr awdurdodau lleol yn amrywio o ran eu hansawdd, sy'n bennaf yn adlewyrchu maint y samplau.

en-gb	Annual Survey of Hours and Earnings (ASHE) - Estimates of the number and proportion of employee jobs with hourly pay below the living wage, by work geography, local authority and parliamentary constituency, UK, April 2017 and April 2018
cy-gb	Arolwg blynyddol o oriau ac enillion (ASHE) - Amcangyfrifon nifer a chyfran o swyddi gyda thâl wrth yr awr sy'n is na'r gyflog byw, fesul daearyddiaeth gwaith, awdurdod lleol ac etholaeth seneddol, y DU, Ebrill 2017 ac Ebrill 2018 (Saesneg yn unig)

en-gb	ONS research  indicates that in the tax year ending 2016, 40.8 per cent of households in Wales had an income of £15,000 or lower when taking into account PAYE and benefits.
cy-gb	Dengys ymchwil y SYG , yn y flwyddyn dreth a ddaeth i ben yn 2016, fod gan 40.8 y cant o aelwydydd yng Nghymru incwm o £15,000 neu'n is ar ôl ystyried TWE a budd-daliadau.

en-gb	Using the same measures, 13.8 per cent of household incomes were above £30,000.
cy-gb	Gan ddefnyddio'r un mesurau, roedd gan 13.8 y cant o aelwydydd incwm o fwy na £30,000.

en-gb	In England, the equivalent rates for these income groups were 38.7 per cent and 18.8 per cent respectively.
cy-gb	Yn Lloegr, y cyfraddau cyfatebol ar gyfer y grwpiau incwm hyn oedd 38.7 y cant a 18.8 yn y drefn honno.

en-gb	These reports are published as outputs from research into a different methodology to that currently used in the production of income statistics.
cy-gb	Cyhoeddir yr adroddiadau hyn fel allbynnau ymchwil i fethodoleg sy'n wahanol i'r un sy'n cael ei defnyddio ar hyn o bryd i gynhyrchu ystadegau ar incwm.

en-gb	These outputs must not be interpreted as an indicator of poverty or living standards.
cy-gb	Ni ddylid ystyried bod yr allbynnau hyn yn ddangosydd tlodi na safonau byw.

en-gb	Research Outputs:
cy-gb	Cynnyrch Ymchwil:

en-gb	Income from Pay As You Earn (PAYE) and benefits for tax year ending 2016
cy-gb	Incwm o Dalu Wrth Ennill (TWE) a budd-daliadau ar gyfer y flwyddyn dreth yn gorffen 2016 (Saesneg yn unig)

en-gb	Across Wales, 17.4 per cent of pupils aged 5-15 were eligible to receive free school meals in 2017/18, up 0.4 percentage points on 2007/08.
cy-gb	Yng Nghymru, roedd 17.4 y cant o ddisgyblion 5-15 oed yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn 2017/18, sef cynnydd o 0.4 pwynt canran o gymharu â 2007/08.

en-gb	This ranged from 18.6 per cent in South East Wales to 15.4 per cent in North Wales.
cy-gb	Roedd hyn yn amrywio o 18.6 y cant yn Ne-ddwyrain Cymru i 15.4 y cant yng Ngogledd Cymru.

en-gb	However, North Wales saw the greatest increase in eligibility over the previous ten years.
cy-gb	Fodd bynnag, yng Ngogledd Cymru y gwelwyd y cynnydd mwyaf yn nifer y disgyblion a oedd yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim dros y 10 mlynedd flaenorol.

en-gb	Welsh Index of Multiple Deprivation
cy-gb	Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru

en-gb	The Welsh Index of Multiple Deprivation (WIMD)  is the Welsh Government’s official measure of relative deprivation for small areas in Wales.
cy-gb	Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru (MALlC)  yw dull swyddogol Llywodraeth Cymru o fesur amddifadedd cymharol mewn ardaloedd bach.

en-gb	It is designed to identify those small areas where there are the highest concentrations of several different types of deprivation.
cy-gb	Ei nod yw dangos yr ardaloedd bach hynny lle mae'r crynodiadau uchaf o nifer o wahanol fathau o amddifadedd.

en-gb	Deprivation is the lack of access to opportunities and resources which we might expect in our society.
cy-gb	Amddifadedd yw diffyg mynediad at gyfleoedd ac adnoddau y gellid eu disgwyl o bosib yn ein cymdeithas.

en-gb	This can be in terms of material goods or the ability of an individual to participate in the normal social life of the community.
cy-gb	Gall hyn fod yn nhermau nwyddau materol neu allu unigolyn i gymryd rhan ym mywyd cymdeithasol arferol y gymuned.

en-gb	Welsh Index of Multiple Deprivation (WIMD)
cy-gb	Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru

en-gb	There are 1909 Lower Super Output Layers (LSOAs) in Wales.
cy-gb	Mae 1909 Ardal Gynnyrch Ehangach Haen Is yng Nghymru.

en-gb	Of these, 49 per cent are in South East Wales, 29 per cent are in Mid and South West Wales, and 22 per cent are in North Wales.
cy-gb	O blith y rhain, mae 49 y cant yn y De-ddwyrain, 29 y cant yn y Canolbarth a'r De-orllewin, a 22 y cant yn y Gogledd.

en-gb	Considering the 191 most deprived LSOAs across all of Wales in 2014 – i.e. the 10 per cent most deprived, 66 per cent are in South East Wales, 21 per cent are in Mid and South East Wales, and 12 per cent are in North Wales.
cy-gb	Wrth edrych ar yr 191 Ardal Gynnyrch Ehangach Haen Is ar draws Cymru yn 2014 - sef y 10 y cant mwyaf difreintiedig, mae 66 y cant yn y De-ddwyrain, 21 y cant yn y Canolbarth a'r De-orllewin a 12 y cant yn y Gogledd.

en-gb	In WIMD 2014, there were pockets of high relative deprivation in the South Wales valleys and large cities, and in some North Wales coastal and border towns.
cy-gb	Ym MALlC 2014, roedd pocedi o amddifadedd cymharol uchel yng Nghymoedd y De a dinasoedd mawr, ac mewn rhai trefi arfordirol neu ger y ffin yn y Gogledd.

en-gb	Please note that WIMD is due to be updated in November 2019, including an online tool providing further statistical breakdowns by Welsh economic region.
cy-gb	Sylwch y bydd MALlC yn cael ei ddiweddaru ym mis Tachwedd 2019, gan gynnwys offeryn ar-lein i roi rhagor o fanylion ystadegol fesul rhanbarth economaidd.

en-gb	Enterprises
cy-gb	Busnesau

en-gb	Welsh enterprises had a high birth rate and a low death rate relative to the rest of the UK in 2017.
cy-gb	Yn 2017 roedd gan Gymru gyfradd 'genedigaethau busnesau' uchel a chyfradd 'marwolaethau busnesau' isel o gymharu â gweddill y DU.

en-gb	There were 14,120 enterprise births  in Wales in 2017, giving it an enterprise birth rate of 13.7 per cent of total enterprise stock, the third highest rate of the twelve UK countries and regions.
cy-gb	Sefydlwyd 14,120 o fusnesau newydd  yng Nghymru yn 2017, sy'n golygu bod ganddi gyfradd 'genedigaethau busnesau' o 13.7 y cant o gyfanswm y stoc busnesau, sef y drydedd gyfradd uchaf ymhlith y 12 o wledydd a rhanbarthau yn y DU.

en-gb	The UK birth rate was 13.1 per cent.
cy-gb	Cyfradd genedigaethau'r DU oedd 13.1 y cant.

en-gb	There were 10,725 business deaths in Wales in 2017 which is a rate of 10.4 per cent of enterprise stock.
cy-gb	Aeth 10,725 o fusnesau i'r wal yng Nghymru yn 2017,  sy'n cyfateb i gyfradd o 10.4 y cant o'r stoc fusnesau.

en-gb	This was the second lowest rate amongst the twelve UK countries and regions (with London having the highest at 14.2 per cent).
cy-gb	Hon oedd yr ail gyfradd isaf ymhlith y 12 o wledydd a rhanbarthau yn y DU (Llundain oedd â'r un uchaf, sef 14.2 y cant).

en-gb	The UK death rate was 12.2 per cent.
cy-gb	Cyfradd marwolaethau'r DU oedd 12.2 y cant.

en-gb	Business births, deaths and active enterprises by variable, area and industry (SIC 2007)
cy-gb	Busnesau newydd, busnesau sydd wedi cau a mentrau gweithredol yn ôl newidyn, ardal a diwydiant (SIC 2007)

en-gb	Survival rates of Welsh businesses founded in 2012 (2017 data)
cy-gb	Cyfraddau goroesi busnesau yng Nghymru a sefydlwyd yn 2012 (data 2017)

en-gb	Business Demography, Office for National Statistics
cy-gb	Demograffeg Busnes, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

en-gb	Of businesses started in Wales in 2012, 92.3 per cent survived their first year , 60.4 per cent were still in business after 3 years, and 44.0 per cent were still operating after 5 years.
cy-gb	O'r busnesau a sefydlwyd yng Nghymru yn 2012, roedd 92.3 y cant yn dal i fodoli ar ôl eu blwyddyn gyntaf , roedd 60.4 y cant yn dal i fasnachu ar ôl tair blynedd ac roedd 44.0 y cant yn dal i weithredu ar ôl pum mlynedd.

en-gb	The data indicates that Ceredigion was the local authority with the highest proportion of businesses surviving the first five years (52.8 per cent).
cy-gb	Dengys y data mai Ceredigion oedd yr awdurdod lleol â'r gyfran uchaf o fusnesau a oedd yn dal i fodoli ar ôl y pum mlynedd gyntaf (52.8 y cant).

en-gb	Whereas, Blaenau Gwent had one of the highest survival rates in Wales for the first year (96.0 per cent), and yet the lowest five-year survival rate in Wales (36.0 per cent).
cy-gb	Ar y llaw arall, roedd gan Flaenau Gwent un o'r cyfraddau goroesi uchaf yng Nghymru ar gyfer y flwyddyn gyntaf (sef 96.0 y cant) ond y gyfradd goroesi isaf ar ôl pum mlynedd yng Nghymru (36.0 y cant).

en-gb	Business Survival Rates by area and survival year
cy-gb	Cyfradd goroesi busnesau yn ôl rhanbarth a blwyddyn y goroesiad

en-gb	Digital Infrastructure
cy-gb	Seilwaith Digidol

en-gb	Percentage of homes and businesses with superfast or ultrafast broadband availability by local authority, September 2018
cy-gb	Canran y cartrefi a'r busnesau a allai gael gwasanaeth band eang cyflym iawn neu wibgyswllt, yn ôl awdurdod lleol, Medi 2018

en-gb	Connected Nations Report, the Office of Communications
cy-gb	Adroddiad Cysylltu’r Gwledydd, y Swyddfa Gyfathrebu

en-gb	In September 2018, Wales was broadly in line with the rest of the UK in terms of access to a superfast broadband speed  (30Mbit/s or higher), with an access rate of 93 per cent of premises (homes and businesses), compared to 94 per cent across the UK.
cy-gb	Ym mis Medi 2018, roedd Cymru yn cyd-fynd, fwy neu lai, â gweddill y DU o ran y gallu i gael cysylltiad band eang cyflym iawn  (30Mbit/e neu'n uwch), gyda 93 y cant o safleodd (cartrefi a busnesau) yn gallu cael cysylltiad o'r fath, o gymharu â 94 y cant ledled y DU.

en-gb	For Wales, this was a 4 percentage point increase on 2017 data.
cy-gb	Yn achos Cymru, roedd hyn yn cyfateb i gynnydd o 4 pwynt canran o gymharu å data 2017.

en-gb	However, Wales had the lowest take-up in any of the UK nations, with 38 per cent of Welsh premises using these services.
cy-gb	Fodd bynnag, Cymru oedd â'r ganran isaf o bobl sy'n manteisio ar y gwasanaethau hyn mewn unrhyw un o wledydd y DU, gyda 38 y cant o safleoedd yng Nghymru yn eu defnyddio.

en-gb	Ofcom:
cy-gb	Y Swyddfa Gyfathrebu:

en-gb	Connected Nations 2018
cy-gb	Cysylltu'r Gwledydd 2018

en-gb	29 per cent of Welsh homes and businesses were able to access an ultrafast fixed broadband speed in September 2018.
cy-gb	Roedd 29 y cant o'r cartrefi a'r busnesau yng Nghymru yn gallu cael cysylltiad band eang sefydlog gwibgyswllt ym mis Medi 2018.

en-gb	This was an increase of 19 percentage points on 2017, yet remained lower than the UK rate of 49 per cent.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i gynnydd o 19 pwynt canran o gymharu â 2017 ond roedd yn dal i fod yn is na chyfradd y DU, sef 49 y cant.

en-gb	Access to full fibre services  in Welsh homes and businesses was 7 per cent in September 2018, this was 1 percentage point higher than the UK level.
cy-gb	Roedd 7 y cant o gartrefi a busnesau yng Nghymru yn gallu manteisio ar wasanaethau ffeibr llawn  ym mis Medi 2018. Roedd hyn 1 pwynt canran yn uwch na lefel y DU.

en-gb	Full-fibre broadband uses fibre-optic cables to connect homes and businesses to the street cabinet, replacing copper connections.
cy-gb	Mae band eang ffeibr llawn  yn defnyddio ceblau ffeibr optig i gysylltu cartrefi a busnesau â’r cabinet ar y stryd, yn lle cysylltiadau copr.

en-gb	Full-fibre connections provide a better and more reliable service that can deliver speeds of up to one gigabit per second.
cy-gb	Mae cysylltiadau ffeibr optig yn darparu gwasanaeth gwell a mwy dibynadwy a all gynnig cyflymder hyd at un gigabit yr eiliad.

en-gb	Building a full-fibre future
cy-gb	Creu dyfodol ffibr-llawn

en-gb	Across Wales’ local authorities, average download speeds ranged from 24.5 Mbit/s in Powys to 61.0 Mbit/s in Cardiff.
cy-gb	Yn awdurdodau lleol Cymru, roedd cyflymderau lawrlwytho cyfartalog yn amrywio o 24.5 Mbit/e ym Mhowys i 61.0 Mbit/e yng Nghaerdydd.

en-gb	From a regional perspective, South East Wales and Mid & South West Wales saw large disparities in average download speeds across its local authorities.
cy-gb	O safbwynt rhanbarthol, roedd gwahaniaethau mawr mewn cyflymderau lawrlwytho cyfartalog rhwng yr awdurdodau lleol yn Ne-ddwyrain Cymru a Chanolbarth a De-orllewin Cymru.

en-gb	Authorities with more densely populated cities, such as Cardiff, Swansea and Newport, experienced higher average download speeds than those authorities with a lower population density.
cy-gb	Roedd gan yr awdurdodau lleol â dinasoedd mwy poblog, megis Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd, gyflymderau lawrlwytho cyfartalog uwch na'r awdurdodau â dwysedd poblogaeth is.

en-gb	Meanwhile, North Wales had the smallest range in average download speeds across local authorities, with all six of its local authorities having average download speeds between 28.8 Mbit/s and 30.5 Mbit/s.
cy-gb	Yn y cyfamser, Gogledd Cymru oedd â'r ystod leiaf o gyflymderau lawrlwytho cyfartalog o blith yr awdurdodau lleol, ac roedd gan bob un o'i chwe awdurdod lleol gyflymderau lawrlwytho cyfartalog o rhwng 28.8 Mbit/e a 30.5 Mbit/e.

en-gb	Percentage of homes and businesses in Wales not meeting the Universal Service Obligation, by local authority, September 2018
cy-gb	Canran y cartrefi a'r busnesau yng Nghymru nad oeddent yn bodloni gofynion y Rhwymedigaeth Gwasanaeth Cyffredinol, yn ôl awdurdod lleol, Medi 2018

en-gb	Across Wales, 48,000 homes and businesses (3 per cent) did not meet the Universal Service Obligation minimum in September 2018, meaning that they were unable to access a download speed of 10Mbit/s and an upload speed of 1Mbit/s.
cy-gb	Ledled Cymru, nid oedd 48,000 o gartrefi a busnesau (3 y cant) , yn bodloni gofynion sylfaenol y Rhwymedigaeth Gwasanaeth Cyffredinol, ym mis Medi 2018, sy'n golygu nad oeddent yn gallu manteisio ar gyflymder lawrlwytho o 10Mbit/e na chyflymder lanlwytho o 1Mbit/e.

en-gb	This was 1 percentage point above the UK level.
cy-gb	Roedd hyn 1 pwynt canran yn uwch na lefel y DU.

en-gb	There is less access to a decent broadband service in rural areas: 13 per cent of rural premises in Wales cannot access such a connection, compared to 1 per cent of urban premises.
cy-gb	Mae llai o fynediad i wasanaeth band eang da mewn ardaloedd gwledig: ni all 13 y cant o safleoedd gwledig yng Nghymru gael cysylltiad o'r fath, o gymharu ag 1 y cant o safleoedd trefol.

en-gb	Percentage of homes and businesses in Wales with indoor 4G coverage from all four network providers, by local authority, September 2018
cy-gb	Canran y cartrefi a'r busnesau yng Nghymru a allai gael signal 4G dan do gan bob un o'r pedwar darparwr rhwydwaith, yn ôl awdurdod lleol, Medi 2018

en-gb	Mobile coverage is improving in Wales, but coverage from all four network operators remains lower than the UK figure.
cy-gb	Mae gwasanaethau dyfeisiau symudol yn gwella yng Nghymru, ond mae'r ddarpariaeth gan bob un o'r pedwar gweithredwr rhwydwaith yn dal i fod yn is na ffigur y DU.

en-gb	Ofcom data shows that 69 per cent of indoor premises (homes and businesses) in Wales had 4G coverage from all four operators in September 2018, compared to 45 per cent in June 2017.
cy-gb	Dengys data Ofcom bod 69 y cant o safleoedd dan do (cartrefi a busnesau) yng Nghymru yn cael signal 4G gan bob un o'r pedwar gweithredwr ym mis Medi, o gymharu â 45 y cant ym mis Mehefin 2017.

en-gb	The UK level was 77 per cent.
cy-gb	Lefel y DU oedd 77 y cant.

en-gb	10 per cent of Wales’ geographic area was not covered by any operator, this was equivalent to the UK rate.
cy-gb	Nid oedd 10 y cant o ardal ddaearyddol Cymru yn cael ei wasanaethu gan unrhyw weithredwr. Roedd hyn yn cyfateb i gyfradd y DU.

en-gb	Percentage of homes and businesses in Wales with indoor voice call coverage from all four network providers, by local authority, September 2018
cy-gb	Canran y cartrefi a'r busnesau yng Nghymru a allai gael gwasanaeth galwadau llais dan do gan bob un o'r pedwar darparwr rhwydwaith, yn ôl awdurdod lleol, Medi 2018

en-gb	Data on telephone call services shows that 88 per cent of indoor premises in Wales were covered by all four operators in September 2018.
cy-gb	Dengys data ar wasanaethau galwadau ffôn fod 88 y cant o safleoedd dan do yng Nghymru yn cael signal gan bob un o'r pedwar gweithredwr ym mis Medi 2018.

en-gb	This was up 8 percentage points relative to June 2017, but remained 4 percentage points lower than the UK rate.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i gynnydd o 8 pwynt canran o gymharu â mis Mehefin 2017, ond roedd yn dal i fod 4 pwynt canran yn is na chyfradd y DU.

en-gb	5 per cent of Wales’ geographic area was not covered by any operator in September 2018, down from 9 per cent in June 2018, and matching the UK rate.
cy-gb	Nid oedd 5 y cant o ardal ddaearyddol Cymru yn cael ei wasanaethu gan unrhyw weithredwr ym mis Medi 2018. Roedd y ganran hon 9 y cant yn is o gymharu â mis Mehefin 2018 ac yn cyfateb i ganran y DU.

en-gb	Housing
cy-gb	Tai

en-gb	Both the total number of dwellings and the number of estimated private sector dwellings in Wales have grown steadily over the last 10 years.
cy-gb	Mae cyfanswm yr anheddau a nifer amcangyfrifedig yr anheddau yn y sector preifat yng Nghymru wedi cynyddu'n raddol dros y 10 mlynedd diwethaf.

en-gb	During this period, the total number of dwellings in Wales  has increased by 6 per cent to an estimated 1.4 million dwellings at 31 March 2017.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod hwn, mae cyfanswm yr anheddau yng Nghymru  wedi cynyddu 6 y cant i tua 1.4 miliwn o anheddau ar 31 Mawrth 2017.

en-gb	StatsWales:
cy-gb	StatsWales:

en-gb	Dwelling stock estimates by local authority and tenure
cy-gb	Amcangyfrifon o'r stoc anheddau yn ôl awdurdod lleol a deiliadaeth

en-gb	Private rental is becoming more common in Wales, with 14 per cent of all dwellings in Wales privately rented in 2017.
cy-gb	Mae rhentu'n breifat yn dod yn fwy cyffredin yng Nghymru, gyda 14 y cant o'r holl anheddau yng Nghymru yn cael eu rhentu'n breifat yn 2017.

en-gb	This goes some way to explaining the growth in the number of dwellings in the private sector, which accounted for 84 per cent of all dwellings in 2017.
cy-gb	Mae hyn yn helpu i esbonio'r cynnydd yn nifer yr anheddau yn y sector preifat, a oedd yn cyfrif am 84 y cant o'r holl anheddau yn 2017.

en-gb	The percentage of dwellings which are owner occupied has fallen over recent years.
cy-gb	Mae canran yr anheddau sy'n eiddo i berchen-feddianwyr wedi gostwng dros y blynyddoedd diwethaf.

en-gb	However, they continue to represent the majority of all dwellings in Wales, accounting for 70 per cent of dwellings in 2017.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'r mwyaf o'r holl anheddau yng Nghymru yn dal i fod yn rhai sy'n eiddo i berchen-feddianwyr, ac roeddent yn cyfrif am 70 y cant o'r anheddau yn 2017.

en-gb	Number of new flats and houses in Wales completed over time
cy-gb	Nifer y fflatiau a'r cartrefi newydd a gwblhawyd yng Nghymru dros amser

en-gb	New house building data collection, Welsh Government
cy-gb	Casglu data: adeiladu tai newydd, Llywodraeth Cymru

en-gb	Number of new dwellings completed in Wales over time, by tenure
cy-gb	Nifer yr anheddau newydd a gwblhawyd yng Nghymru dros amser, yn ôl deiliadaeth

en-gb	The figures provided by local authorities and the National House-Building Council (NHBC) are from records kept for building control purposes.
cy-gb	Daw'r ffigurau a ddarparwyd gan awdurdodau lleol a'r Cyngor Cenedlaethol Adeiladu Tai o gofnodion a gedwir at ddibenion rheoli adeiladu.

en-gb	It is sometimes difficult for building control officers to identify whether a dwelling is being built for a Registered Social Landlord (RSL) or for a private developer, which may lead to an under-count of RSL new house building and an over-count for the private sector.
cy-gb	Weithiau, mae'n anodd i swyddogion rheoli adeiladu nodi a yw annedd yn cael ei hadeiladu ar gyfer Landlord Cymdeithasol Cofrestredig neu ddatblygwr preifat, a all arwain at dangyfrif nifer y tai newydd sy'n cael eu hadeiladu ar gyfer Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig a gorgyfrif nifer y tai ar gyfer y sector preifat.

en-gb	Across Wales, 6,663 new dwellings  were completed over the 2017-2018 period.
cy-gb	Ledled Cymru, cwblhawyd 6,663 o anheddau newydd  rhwng 2017 a 2018.

en-gb	This is 23 per cent fewer than 10 years previously and 21 per cent fewer than 20 years previously.
cy-gb	Mae'r ffigur hwn 23 y cant yn llai na 10 mlynedd ynghynt ac 21 y cant yn llai nag 20 mlynedd ynghynt.

en-gb	For the 2017-18 period, 56 per cent of new dwellings were completed in South East Wales.
cy-gb	Ar gyfer y cyfnod 2017-18, cwblhawyd 56 y cant o anheddau newydd yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	The highest number of new dwellings completed in Wales was in Newport (856, or 13 per cent) and the lowest was in Blaenau Gwent (50, or 1 per cent).
cy-gb	Yng Nghasnewydd y cwblhawyd y nifer fwyaf o anheddau newydd ynn Nghymru (sef 856, neu 13 y cant) ac ym Mlaenau Gwent y cwblhawyd y nifer leiaf o anheddau (sef 50, neu 1 y cant).

en-gb	New dwellings completed by area, dwelling type and number of bedrooms
cy-gb	Anheddau newydd a gwblhawyd yn ôl ardal, y math o amnedd a nifer yr ystafelloedd gwely

en-gb	Average dwelling prices in Wales over time by dwelling type
cy-gb	Prisiau cyfartalog anheddau yng Nghymru dros amser yn ôl y math o annedd

en-gb	UK House Price Index, HM Land Registry
cy-gb	Mynegai Prisiau Tai'r DU, Cofrestrfa Tir EM

en-gb	Data from the December 2018 UK House Price Index  shows that in September 2018 the average house price in Wales was £161,100, an increase of almost £28,500, or 21.5 per cent over a ten year period.
cy-gb	Dengys data o Fynegai Prisiau Tai'r DU  ar gyfer mis Rhagfyr 2018, ym mis Medi 2018, mai pris tŷ yng Nghymru oedd £161,100, ar gyfartaledd, sef cynnydd o bron £28,500, neu 21.5 y cant dros gyfnod o 10 mlynedd.

en-gb	At a local authority level, both the highest and lowest average house prices could be found in South East Wales, in Monmouthshire (£268,000) and Blaenau Gwent (£89,000) respectively.
cy-gb	Ar lefel awdurdod lleol, yn Ne-ddwyrain Cymru, yn Sir Fynwy, y cofnodwyd y prisiau tai cyfartalog uchaf (sef £268,000) ac ym Mlaenau Gwent y cofnodwyd y prisiau isaf (sef £89,000).

en-gb	Land Registry:
cy-gb	Cofrestrfa Tir EM:

en-gb	UK House Price Index
cy-gb	Mynegai Prisiau Tai'r DU (Saesneg yn unig)

en-gb	As of the December 2018 publication of the UK House Price Index (UK HPI).
cy-gb	Data o Fynegai Prisiau Tai'r DU (UK HPI) a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr 2018.

en-gb	The UK HPI is a mix-adjusted index, which mean it is weighted to reflect the actual mix of properties sold in the previous year.
cy-gb	Mae Mynegai Prisiau Tai'r DU yn fynegai wedi'i addasu yn ôl y cymysgedd, sy'n golygu ei fod wedi'i bwysoli er mwyn adlewyrchu'r cymysgedd gwirioneddol o eiddo a werthwyd yn y flwyddyn flaenorol.

en-gb	The UK HPI is published monthly.
cy-gb	Cyhoeddir Mynegai Prisiau Tai'r DU bob mis.

en-gb	All figures in the UK HPI are liable to revisions for up to 12 months.
cy-gb	Mae'r holl ffigurau ym Mynegai Prisiau Tai'r DU yn agored i'w diwygio am hyd at 12 mis.

en-gb	2014-based household projections  show that by 2028, there could be around 484,800 one-person households in Wales, an 11 per cent increase on the projected level for 2018.
cy-gb	Dengys amcanestyniadau aelwydydd seiliedig ar 2014 , erbyn 2028, y gallai fod tua 484,800 o aelwydydd un person yng Nghymru, sef cynnydd o 11 y cant o gymharu â'r lefel ragamcanol ar gyfer 2018.

en-gb	By 2039, the projected number of one-person households is over 528,100, with 49 per cent of these in South East Wales.
cy-gb	Erbyn 2039, rhagamcenir y bydd mwy na 528,100 o aelwydydd un person, gyda 49 y cant o'r rhain yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	The projected average household size in 2028 ranges from 2.11 in Powys in Mid & South West Wales to 2.36 in Merthyr Tydfil in South East Wales.
cy-gb	Mae maint cyfartalog rhagamcanol aelwyd ym 2028, yn amrywio o 2.11 ym Mhowys yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru i 2.36 ym Merthyr Tudful yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	The projected average household size for Wales in 2028 is 2.21 persons, decreasing to 2.17 by 2039.
cy-gb	Maint cyfartalog rhagamcanol aelwyd ar gyfer Cymru yn 2028 yw 2.21 o bobl, a fydd yn gostwng i 2.17 erbyn 2039.

en-gb	It should be noted that these data are projections based on past trends, and should not be treated as forecasts.
cy-gb	Dylid nodi bod y data hyn yn amcanestyniadau sy'n seiliedig ar dueddiadau yn y gorffennol ac ni ddylid eu trin fel rhagolygon.

en-gb	Household projections by local authority, household type and year
cy-gb	Amcanestyniadau aelwydydd ar gyfer awdurdod lleol, math o aelwyd a blwyddyn

en-gb	Average annual estimates of additional housing need (Wales)
cy-gb	Cyfartaledd amcangyfrifon blynyddol o'r angen am dai ychwanegol (Cymru)

en-gb	Estimates of housing need in Wales at a national and regional level (2018-based)
cy-gb	Amcangyfrifon o’r angen am dai ar lefel cenedlaethol a rhanbarthol (ar sail data 2018)

en-gb	Estimates of housing need  show that for the first 5-year period (2018/19-2022/23), between 7,200 and 9,700 additional housing units are required annually in Wales (with a central estimate  of 8,300).
cy-gb	Dengys amcangyfrifon o'r angen am dai , ar gyfer y pum mlynedd gyntaf (2018/19-2022/23), fod angen rhwng 7,200 a 9,700 o unedau tai ychwanegol yng Nghymru yn flynyddol (gydag amcangyfrif canolog  o 8,300).

en-gb	Under the central estimates, 56 per cent of the additional housing units are estimated to be needed in South East Wales.
cy-gb	Dan yr amcangyfrifon canolog, amcangyfrifir bod angen 56 y cant o'r unedau tai ychwanegol yn y De-ddwyrain.

en-gb	For the third period (2028/29-2032/33), the range of estimates falls to between 2,900 and 7,200 (with a central estimate of 5,200) and by the mid to late 2030s (2033/34-2037/38), the central estimate is 3,100 additional housing units.
cy-gb	Yn ystod y trydydd cyfnod (2028/29-2032/33), mae ystod yr amcangyfrifon yn syrthio i rhwng 2,900 a 7,200 (gydag amcangyfrif canolog o 5,200) ac o ganol yr 2030au i’w diwedd (2033/34-2037/38), yr amcangyfrif canolog yw 3,100 o unedau tai ychwanegol.

en-gb	This reflects a slowdown in the projected household growth from the 2014-based household projections.
cy-gb	Mae hyn yn adlewyrchu arafu yn yr amcanestyniadau twf aelwydydd o amcanestyniadau seiliedig ar ffigurau 2014.

en-gb	Please note that housing need estimates by tenure (market and affordable) at the regional level will shortly be published on our website .
cy-gb	Noder y bydd amcangyfrifon o'r angen am dai yn ôl deiliadaeth (tai'r farchnad a thai fforddiadwy) ar lefel ranbarthol yn cael eu cyhoeddi'n fuan ar ein gwefan .

en-gb	Welsh Government: Housing need and demand (2018-based)
cy-gb	Llywodraeth Cymru: Angen a'r galw am dai (sail-2018)

en-gb	Housing need and demand
cy-gb	Angen a'r galw am dai

en-gb	Local authorities estimated that 345 persons were sleeping rough  across Wales in the 2 weeks between 16 th  and 29 th  October 2017.
cy-gb	Amcangyfrifodd yr awdurdodau lleol fod 345 o bobl yn cysgu ar y stryd  ledled Cymru yn y pythefnos rhwng 16 a 29  Hydref 2017.

en-gb	This is an increase of 10 per cent (32 persons) compared with the exercise carried out in October 2016.
cy-gb	Mae hyn yn cyfateb i gynnydd o 10 y cant (saith unigolyn) o gymharu â'r ymarfer a gynhaliwyd ym mis Hydref 2016.

en-gb	Almost half (49 per cent) of these were located in South East Wales, and over a quarter (27 per cent) were located in Cardiff.
cy-gb	Roedd bron hanner (49 y cant) y rhain wedi'u lleoli yn Ne-ddwyrain Cymru ac roedd mwy na chwarter (27 y cant) wedi'u lleoli yng Nghaerdydd.

en-gb	Rough Sleepers by local authority
cy-gb	Pobl sy'n Cysgu ar y Stryd yn ôl ardal awdurdod lleol

en-gb	Culture & Heritage
cy-gb	Diwylliant a Threftadaeth

en-gb	World Heritage Sites & Listed Buildings in Wales
cy-gb	Safleoedd Treftadaeth y Byd ac Adeiladau Rhestredig yng Nghymru

en-gb	Cadw
cy-gb	Cadw

en-gb	Wales is home to 3 UNESCO world heritage sites: the Castles and Town Walls of Edward I in Gwynedd (Caernarfon, Conwy, Beaumaris and Harlech), as well as Pontcysyllte aqueduct and canal, are based in North Wales, while Blaenavon industrial landscape is situated in South East Wales.
cy-gb	Mae Cymru yn gartref i dri o safleoedd treftadaeth y byd UNESCO: mae Cestyll a Muriau Trefi Edward I yng Ngwynedd (Caernarfon, Conwy, Biwmares a Harlech), yn ogystal â dyfrbont a chamlas Pontcysyllte wedi'u lleoli yng Ngogledd Cymru, tra bod tirwedd ddiwydiannol Blaenafon wedi'i lleoli yn Ne-ddwyrain Cymru.

en-gb	In the six months from January to June 2018 , there were 4.6 million overnight trips to Wales by GB residents, an increase on the year before of 7.6 per cent.
cy-gb	Yn y chwe mis rhwng mis Ionawr a mis Mehefin 2018 , cafwyd 4.6 miliwn o ymweliadau dros nos â Chymru gan drigolion y DU, sef cynnydd o 7.6 y cant o gymharu â'r flwyddyn flaenorol.

en-gb	During this period the expenditure in Wales was £817 million.
cy-gb	Yn ystod y cyfnod y gwariant yng Nghymru oedd £817 miliwn.

en-gb	2017 data  shows that 9.0 million overnight visits were made in Wales, amounting to 31.0 million nights in total.
cy-gb	Dengys data 2017  fod 9.0 miliwn o ymweliadau dros nos â Chymru, sy'n gwneud cyfanswm o 31.0 miliwn o nosweithiau.

en-gb	This was a little over 10 per cent of the total number of nights spent in Great Britain.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i ychydig dros 10 y cant o gyfanswm y nosweithiau a dreuliwyd ym Mhrydain Fawr.

en-gb	The expenditure on these trips was £1.6 billion, 6.9 per cent of the GB total.
cy-gb	Y gwariant ar yr ymweliadau hyn oedd £1.6 biliwn, sef 6.9 y cant o gyfanswm Prydain Fawr.

en-gb	These Wales figures have been decreasing since 2015.
cy-gb	Mae'r ffigurau hyn ar gyfer Cymru wedi bod yn gostwng ers 2015.

en-gb	Wales tourism performance: January to June 2018
cy-gb	Perfformiad twristiaeth Cymru (Ionawr i Medi 2018)

en-gb	Great Britain Tourism Survey (2017)
cy-gb	Arolwg Twristiaeth Prydain Fawr (2017)

en-gb	During the first six months of 2018 there were 430,000 trips taken in Wales by international visitors with an expenditure of £167 million.
cy-gb	Yn ystod chwe mis cyntaf 2018 cafwyd 430,000 o ymweliadau â Chymru gan bobl o wledydd tramor gyda gwariant o £167 miliwn.

en-gb	This was a decrease in the volume of trips by international visitors to Wales compared to the same period in 2017, but there was a similar fall across the UK as a whole, and overall expenditure in Wales increased.
cy-gb	Roedd hyn yn cyfateb i ostyngiad yn nifer yr ymweliadau â Chymru gan bobl o wledydd tramor o gymharu â'r un cyfnod yn 2017, ond gwelwyd gostyngiad tebyg ledled y DU yn gyffredinol, a chynyddodd cyfanswm y gwariant yng Nghymru.

en-gb	In 2017, there were 1.8 billion Tourism Day Visits  (TDVs) in Great Britain, of which 100 million (6 per cent) were in Wales.
cy-gb	Yn 2017, cafwyd 1.8 biliwn o Ymweliadau Dydd gan Dwristiaid  ym Mhrydain Fawr, gyda 100 miliwn ohonynt (6 y cant) yng Nghymru.

en-gb	Within Wales, fewer TDVs were reported in 2017 than in 2011, though the number has fluctuated over this period.
cy-gb	Yng Nghymru, cofnodwyd llai o ymweliadau dydd gan dwristiaid yn 2017 nag yn 2011, er bod y nifer wedi amrywio dros y cyfnod hwn.

en-gb	The total expenditure from TDVs in Wales in 2017 was over £4.3 billion, 7 per cent of the GB total.
cy-gb	Cyfanswm y gwariant o ymweliadau dydd gan dwristiaid yng Nghymru yn 2017 oedd mwy na £4.3 biliwn, sef 7 y cant o gyfanswm Prydain Fawr.

en-gb	There was an increase in the volume of TDVs taken in Wales during the first six months of 2018 with 46.7 million trips taken and an expenditure of £1.9 billion.
cy-gb	Bu cynnydd yn nifer yr ymweliadau dydd gan dwristiaid yng Nghymru yn ystod chwe mis cyntaf 2018 gyda 46.7 miliwn o ymweliadau â Chymru a gwariant o £1.9 biliwn.

en-gb	Great Britain Day Visits Survey (2017)
cy-gb	Arolwg Ymweliadau Undydd Prydain Fawr (2017)

en-gb	In 2017, TDVs in Wales were more likely than those taken in England to involve outdoor leisure activities or to be described as general days out to explore an area.
cy-gb	Yn 2017, roedd ymweliadau dydd gan dwristiaid yng Nghymru yn fwy tebygol na'r rhai a wnaed yn Lloegr o gynnwys gweithgareddau hamdden awyr agored neu o gael eu disgrifio fel diwrnodau cyffredinol allan i ymweld ag ardal.

en-gb	They were also much more likely to include a visit to the seaside/coast than other UK nations, and far less likely to include a trip to a city or large town.
cy-gb	Roeddent hefyd yn llawer mwy tebygol o gynnwys ymweliad â glan y môr neu'r arfordir nag yng ngwledydd eraill y DU ac yn llawer llai tebygol o gynnwys ymweliad â dinas neu dref fawr.

en-gb	In 2017, 26 per cent of Tourism Day Visits to Wales were made by people from outside Wales.
cy-gb	Yn 2017, roedd 26 y cant o'r Ymweliadau Dydd gan Dwristiaid â Chymru gan bobl o'r tu allan i Gymru.

en-gb	The 2017 Wales Tourism Accommodation Occupancy Survey  shows that average hotel bed and room occupancy rates  for 2017 were 51 per cent and 67 per cent respectively, a slight increase of 1 percentage point on bed occupancy rates against the previous year, with room occupancy remaining in line with the previous two years.
cy-gb	Dengys Arolwg Deiliadaeth Llety Twristiaeth Cymru 2017 , ar gyfartaledd, mai'r cyfraddau ar gyfer defnydd gwelyau ac ystafelloedd mewn gwestai  ar gyfer 2017 oedd 51 y cant a 67 y cant yn y drefn honno, sef cynnydd bach o 1 pwynt canran mewn cyfraddau defnydd gwelyau o gymharu â'r flwyddyn flaenorol, gyda chyfraddau defnydd ystafelloedd yn cyfateb yn union i gyfraddau'r ddwy flynedd flaenorol.

en-gb	However, in general, the annual average occupancy rates in the hotel sector continue to remain at their highest levels in both measures of occupancy during the last 10 years.
cy-gb	Fodd bynnag, ar y cyfan, mae cyfraddau defnydd cyfartalog blynyddol yn y sector gwestai yn parhau i fod ar eu lefelau uchaf o ran y ddau fesur o ddefnydd yn ystod y 10 mlynedd diwethaf.

en-gb	The seasonality of occupancy rates for hotels in Wales continued to be evident in 2017.
cy-gb	Roedd natur dymhorol cyfraddau defnydd ar gyfer gwestai yng Nghymru yn dal i fod yn amlwg yn 2017.

en-gb	The average room occupancy rate rose from 48 per cent in January to a peak of 79 per cent in August before falling to 53 per cent in December.
cy-gb	Cynyddodd cyfradd gyfartalog defnydd ystafelloedd o 48 y cant ym mis Ionawr i'w lefel uchaf erioed ym mis Awst, sef 79 y cant, cyn gostwng i 53 y cant ym mis Rhagfyr.

en-gb	Wales tourism accommodation occupancy surveys (2017)
cy-gb	Arolygon deiliadaeth llety twristiaeth Cymru (2017)

en-gb	Room occupancy is the number of bedrooms occupied over a given period as a proportion of total available bedrooms.
cy-gb	Y gyfradd defnydd ystafelloedd yw nifer yr ystafelloedd gwely a ddefnyddir dros gyfnod penodol fel cyfran o gyfanswm yr ystafelloedd gwely sydd ar gael.

en-gb	Bed occupancy is the number of beds occupied over a given period as a proportion of total available beds.
cy-gb	Cyfradd defnydd gwelyau yw nifer y gwelyau a ddefnyddiwyd dros gyfnod penodol fel cyfran o gyfanswm y gwelyau a oedd ar gael.

en-gb	Key quality information
cy-gb	Gwybodaeth allweddol am ansawdd

en-gb	Relevance
cy-gb	Perthnasedd

en-gb	This publication is a compendium of key statistics on nine different topics.
cy-gb	Mae'r cyhoeddiad hwn yn gompendiwm o ystadegau allweddol ar naw pwnc gwahanol.

en-gb	As such, it brings together data that is already in the public domain at different geographical levels (e.g. Wales, local authority level).
cy-gb	Felly, mae'n dwyn ynghyd ddata sydd eisoes wedi'u cyhoeddi ar wahanol lefelau daearyddol (e.e. Cymru, lefel awdurdod lleol).

en-gb	Where possible and appropriate, data has been made available at regional level to offer further context on regional differences that may exist in Wales.
cy-gb	Lle y bo'n bosibl ac yn briodol, darparwyd data ar lefel ranbarthol er mwyn rhoi rhagor o gyd-destun ynglŷn â gwahaniaethau rhanbarthol a allai fodoli yng Nghymru.

en-gb	More information on specific data sources can be found within the individual releases, referenced in the footnotes.
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth am ffynonellau data penodol yn y datganiadau unigol, y cyfeirir atynt yn y troednodiadau.

en-gb	This publication was initially prepared to support policy teams in Welsh Government in preparing and drafting the new National Development Framework .
cy-gb	Lluniwyd y cyhoeddiad hwn i ddechrau er mwyn helpu timau polisi cymorth o fewn Llywodraeth Cymru i baratoi a drafftio'r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol .

en-gb	However, we anticipate that the scope of the usefulness of this publication is further-reaching.
cy-gb	Fodd bynnag, rhagwelwn y bydd cyhoeddiad hwn, oherwydd ei gwmpas, yn ddefnyddiol i eraill.

en-gb	It is anticipated that this publication will be used by Welsh Government, local authorities, other public bodies with a regional interest, and the general public, to (i) gain an overview of data collected for Wales and its local authorities and regions on each of the subject areas and (ii) understand differences that may exist between the Welsh regions.
cy-gb	Rhagwelir y caiff y cyhoeddiad hwn ei ddefnyddio gan Lywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, cyrff cyhoeddus eraill â diddordeb rhanbarthol a'r cyhoedd, er mwyn (i) cael trosolwg o'r data a gesglir ar gyfer Cymru a'i hawdurdodau lleol a'i rhanbarthau ar bob un o'r pynciau a (ii) deall gwahaniaethau a allai fodoli rhwng rhanbarthau Cymru.

en-gb	Users with a specific interest in one or more of the topics in this report can find a wider range of statistics and data on StatsWales .
cy-gb	Gall defnyddwyr â diddordeb arbennig mewn un neu fwy o'r pynciau yn yr adroddiad hwn weld amrywiaeth ehangach o ystadegau a data ar StatsCymru .

en-gb	National Development Framework
cy-gb	Fframwaith Datblygu Cenedlaethol Cymru

en-gb	StatsWales website
cy-gb	Gwefan StatsCymru

en-gb	Accuracy
cy-gb	Cywirdeb

en-gb	The statistics included within this release are taken from official statistics sources, though not all of these have been classified as National Statistics.
cy-gb	Daw'r ystadegau a geir yn y datganiad hwn o ffynonellau ystadegau swyddogol, er nad ydynt i gyd wedi cael eu dosbarthu'n Ystadegau Cenedlaethol.

en-gb	More information about official statistics and National Statistics can be found on the UK Statistics Authority website .
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth am ystadegau swyddogol ac Ystadegau Gwladol ar wefan Awdurdod Ystadegau'r DU .

en-gb	Information about the quality of each of the data sources used can be found within the individual releases, referenced in the footnotes, or within the quality reports that accompany these releases.
cy-gb	Ceir gwybodaeth am ansawdd pob un o'r ffynonellau data a ddefnyddiwyd yn y datganiadau unigol, y cyfeirir atynt yn y troednodiadau, neu yn yr adroddiadau ansawdd sy'n ategu'r datganiadau hyn.

en-gb	UK Statistics Authority: types of official statistics
cy-gb	Awdurdod Ystadegau'r Deyrnas Unedig: mathau o ystadegau swyddogol (Saesneg yn unig)

en-gb	Due to the high number of sources included in this publication and the time taken to compile it, more recent data has been published for some sources.
cy-gb	Oherwydd y nifer fawr o ffynonellau sydd wedi'u cynnwys yn y cyhoeddiad hwn a'r amser a gymerwyd i'w lunio, mae data mwy diweddar wedi'u cyhoeddi ar gyfer rhai ffynonellau.

en-gb	This data was known to be the most recently available as at 11/01/2019, though revisions made to data sources, such as the Annual Population Survey (APS) and the Wales tourism performance:
cy-gb	Y data hyn oedd y diweddaraf ar gael ar 11/01/2019, er bod diwygiadau wedi'u gwneud i ffynonellau data, fel yr Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth a pherfformiad twristiaeth Cymru.

en-gb	January to June 2018 release have been accounted for.
cy-gb	Mae datganiadau mis Ionawr i fis Mehefin 2018 wedi'u hystyried.

en-gb	Current data is accessible through the links to sources included in the footnotes.
cy-gb	Mae data cyfredol ar gael drwy ddilyn y dolenni i ffynonellau sydd wedi'u cynnwys yn y troednodiadau.

en-gb	We do not intend to regularly update this report.
cy-gb	Ni fwriadwn ddiweddaru'r adroddiad hwn yn rheolaidd.

en-gb	However, in future, data will be made available on StatsWales and in dashboards, and will be updated as new data is published, ensuring that users are always provided with the latest data.
cy-gb	Fodd bynnag, yn y dyfodol, bydd data ar gael ar StatsCymru ac mewn dangosfyrddau, a chânt eu diweddaru wrth i ddata newydd gael eu cyhoeddi, gan sicrhau bod defnyddwyr bob amser yn cael y data diweddaraf.

en-gb	Timeliness and punctuality
cy-gb	Amseroldeb a phrydlondeb

en-gb	This publication has been prepared to fit in with the timing of the drafting and publication of the National Development Framework.
cy-gb	Lluniwyd y cyhoeddiad hwn i gyd-fynd â'r broses o ddrafftio a chyhoeddi'r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol.

en-gb	This data was known to be the most recently available as at 11/01/2019.
cy-gb	Y data hyn oedd y diweddaraf ar gael ar 11/01/2019.

en-gb	Accessibility and clarity
cy-gb	Hygyrchedd ac eglurder

en-gb	Users may access all data included in this release using the links included in the footnotes.
cy-gb	Gall defnyddwyr weld yr holl ddata a geir yn y datganiad hwn drwy ddilyn y dolenni a nodir yn y troednodiadau.

en-gb	The majority of the data underlying the report, including much more detailed breakdowns, are available on StatsWales and through the StatsWales open data services.
cy-gb	Mae'r mwyafrif o'r data sy'n sail i'r adroddiad hwn, gan gynnwys dadansoddiadau llawer mwy manwl, ar gael ar StatsCymru a thrwy wasanaethau data agored StatsCymru.

en-gb	Quality information and metadata for each of these sources is also available through these links.
cy-gb	Mae gwybodaeth am ansawdd a metadata ar gyfer pob un o'r ffynonellau hyn hefyd ar gael drwy ddilyn y dolenni hyn.

en-gb	This publication is currently available in printable PDF format, but in future, data will be made available as interactive online reports to maximise impact and efficiency using the Welsh Government open data services.
cy-gb	Mae'r cyhoeddiad hwn ar gael ar hyn o bryd mewn fformat PDF y gellir ei argraffu, ond yn y dyfodol, cyhoeddir data fel adroddiadau ar-lein rhyngweithiol er mwyn sicrhau'r lefel uchaf posibl o effaith ac effeithlonrwydd gan ddefnyddio gwasanaethau data agored Llywodraeth Cymru.

en-gb	Comparability and coherence
cy-gb	Cymaroldeb a chydlyniaeth

en-gb	Where different datasets have been used to discuss the same topic (for example in the section on statistics relating to the Welsh language), an explanation is offered as to the strengths and limitations of each of the sources, and the coherence between them, with further information provided in the sources and links.
cy-gb	Lle mae setiau data gwahanol wedi'u defnyddio i drafod yr un pwnc (er enghraifft yn yr adran ar ystadegau sy'n ymwneud â'r Gymraeg), rhoddir esboniad o gryfderau a chyfyngiadau pob un o'r ffynonellau hyn, a'r gydlyniaeth rhyngddynt, gyda rhagor o wybodaeth yn cael ei darparu yn y ffynonellau a'r dolenni.

en-gb	Where data is not comparable over time (for example in the chart on statistics relating to Active Travel), an explanation is offered as to why this is not the case.
cy-gb	Os na ellir cymharu data dros amser (er enghraifft yn y siart ar ystadegau sy'n ymwneud â Theithio Llesol), rhoddir esboniad ynglŷn â pham na ellir gwneud hynny.

en-gb	Where possible, National Statistics have been used to ensure the data is of high quality and is consistent with statistics on the topics that may be used or other purposes.
cy-gb	Lle y bo'n bosibl, mae Ystadegau Gwladol wedi'u defnyddio er mwyn sicrhau bod y data o ansawdd uchel a'u bod yn gyson ag ystadegau ar y pynciau a allai gael eu defnyddio at ddibenion eraill.

en-gb	Further information on the comparability and coherence of each of the sources is available in the sources linked in the footnotes.
cy-gb	Ceir rhagor o wybodaeth am gymharedd a chydlyniaeth pob un o'r ffynonellau yn y ffynonellau y mae dolenni iddynt wedi'u nodi yn y troednodiadau.

en-gb	Well-being of Future Generations Act (WFG)
cy-gb	Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (LlCD)

en-gb	The Well-being of Future Generations Act 2015 is about improving the social, economic, environmental and cultural well-being of Wales.
cy-gb	Hanfod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yw gwella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru.

en-gb	The Act puts in place seven well-being goals for Wales. These are for a more equal, prosperous, resilient, healthier and globally responsible Wales, with cohesive communities and a vibrant culture and thriving Welsh language.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn sefydlu saith nod llesiant i Gymru sef Cymru fwy cyfartal, llewyrchus, cydnerth, iach a chyfrifol ar lefel fyd-eang, gyda chymunedau cydlynol a diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn  ffynnu.

en-gb	Under section (10)(1) of the Act, the Welsh Ministers must (a) publish indicators (“national indicators”) that must be applied for the purpose of measuring progress towards the achievement of the Well-being goals, and (b) lay a copy of the national indicators before the National Assembly.
cy-gb	O dan adran (10)(1) o’r Ddeddf, rhaid i Weinidogion Cymru (a) gyhoeddi dangosyddion (“dangosyddion cenedlaethol” sy’n gorfod cael eu cymhwyso at ddibenion mesur cynnydd tuag at gyflawni’r nodau llesiant, a (b) gosod copi o’r dangosyddion cenedlaethol gerbron y Cynulliad Cenedlaethol.

en-gb	Information on the indicators, along with narratives for each of the well-being goals and associated technical information is available in the Well-being of Wales report.
cy-gb	Mae gwybodaeth am y dangosyddion, ynghyd â naratif ar gyfer pob un o'r nodau llesiant a'r wybodaeth dechnegol gysylltiedig ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru.

en-gb	Further information on the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015.
cy-gb	Gwybodaeth bellach am Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.

en-gb	The statistics included in this release could also provide supporting narrative to the national indicators and be used by public services boards in relation to their local well-being assessments and local well-being plans.
cy-gb	Gallai’r ystadegau a ddefnyddir yn y datganiad hwn ategu’r dangosyddion cenedlaethol a chael eu defnyddio gan fyrddau gwasanaethau lleol mewn perthynas â’u hasesiadau llesiant a’u cynlluniau llesiant lleol . 

en-gb	Further details
cy-gb	Mae rhagor o fanylion

en-gb	The document is available at:
cy-gb	Mae'r ddogfen ar gael yn:

en-gb	https://gov.wales/summary-statistics-economic-regions-2019
cy-gb	https://llyw.cymru/ystadegau-cryno-ar-gyfer-rhanbarthau-economegol-2019

en-gb	Other related links
cy-gb	Dolenni cysylltiedig eraill

en-gb	National Development Framework
cy-gb	Fframwaith Datblygu Cenedlaethol

en-gb	Next update
cy-gb	Diweddariad nesaf

en-gb	This publication is a one-off release and will not be updated.
cy-gb	Mae'r cyhoeddiad hwn yn ddatganiad untro ac ni chaiff ei ddiweddaru.

en-gb	However, future data will be made available in dashboard format and will be updated as new data becomes available.
cy-gb	Fodd bynnag, darperir data yn y dyfodol mewn fformat dangosfwrdd a chânt eu diweddaru wrth i ddata newydd ddod ar gael.

en-gb	We want your feedback
cy-gb	Hoffem gael eich adborth

en-gb	We welcome any feedback on any aspect of these statistics which can be provided by email to Stats.Info.desk@gov.wales.
cy-gb	Rydym yn croesawu unrhyw adborth am unrhyw agwedd ar yr ystadegau hyn. Anfonwch e-bost at desg.ystadegau@llyw.cymru.

en-gb	Open Government Licence
cy-gb	Trwydded Llywodraeth Agored

en-gb	All content is available under the Open Government Licence v3.0, except where otherwise stated.
cy-gb	Mae'r holl gynnwys ar gael o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0 oni nodir fel arall.

en-gb	WG 30065
cy-gb	WG 30065

en-gb	Introduction of Medical Examiners in Wales
cy-gb	Cyflwyno Archwilwyr Meddygol

en-gb	Proposed operational arrangements and draft regulations for Wales related to reforms to death certification in England and Wales
cy-gb	Y trefniadau gweithredu arfaethedig a'r Rheoliadau Drafft ar gyfer Cymru yn ymwneud â diwygio’r dull o ardystio marwolaethau yng Nghymru a Lloegr

en-gb	Responses by 13 January 2017
cy-gb	Ymatebion erbyn 13 Ionawr 2017

en-gb	© Crown Copyright
cy-gb	© Hawlfraint y Goron

en-gb	Overview Changes are being planned to introduce a unified system of scrutiny by independent medical examiners of all deaths in England and Wales not investigated by a coroner.
cy-gb	Trosolwg Mae newidiadau’n cael eu cynllunio i gyflwyno systemunedig i archwilwyr meddygol annibynnol graffu ar yrholl farwolaethau yng Nghymru a Lloegr nad ywcrwner yn ymchwilio iddynt.

en-gb	These arrangements follow therecommendations of the Shipman Inquiry and will provide assurance to families about the circumstances of a person’s death, allow early detection of problems, and improve the accuracy of recorded causes of death.
cy-gb	Mae'r trefniadau hyn yn dilyn argymhellion Ymchwiliad Shipman a byddant yn rhoi sicrwydd i deuluoedd am amgylchiadaumarwolaeth person, yn ei gwneud yn bosibl darganfod problemau'n fuan ac yn gwella cywirdeb achosion marwolaeth a gofnodir.

en-gb	This consultation sets out the proposedarrangements for Wales.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn esbonio'r trefniadau arfaethedig ar gyfer Cymru.

en-gb	It also asks for views on two sets of Wales-only regulations relating to theappointment of medical examiners and the fees to be charged for the issue of the death certificate.
cy-gb	Mae hefyd yn gofyn am farn ynghylch dau gasgliad o reoliadau ar gyfer Cymru'n unig, sy’n ymwneud â phenodi archwilwyr meddygol a'r ffioedd sydd i gael eu codi am roi’r dystysgrif marwolaeth.

en-gb	How to respond Please respond by completing the questionnaire at the
cy-gb	Sut i ymateb Atebwch, os gwelwch yn dda, drwy gwblhau'r holiadur

en-gb	back of this document and returning it to:
cy-gb	ar gefn y ddogfen hon a'i ddychwelyd i:

en-gb	HQDMailbox@wales.gsi.gov.uk or by post to:
cy-gb	HQDMailbox@wales.gsi.gov.uk neu drwy'r post i:

en-gb	Natalie Harris
cy-gb	Natalie Harris

en-gb	Healthcare Quality Division Health and Social Services Group Welsh Government Hill House Picton Terrace Carmarthen SA31 3BS
cy-gb	Isadran Ansawdd Gofal Iechyd Grŵp Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru Hill House Teras Picton Caerfyrddin SA31 3BS .

en-gb	Further information Large print, Braille and alternative language and related versions of this document are available on documents request.
cy-gb	Rhagor o wybodaeth a dogfennau cysylltiedig Gellir gwneud cais am fersiynau o’r ddogfen hon mewn print bras, mewn Braille neu mewn ieithoedd eraill.

en-gb	Contact details For further information please contact :
cy-gb	Manylion Cysylltu I gael rhagor o wybodaeth cysylltwch â:

en-gb	Healthcare Quality Division Health and Social Services Group Welsh Government
cy-gb	Isadran Ansawdd Gofal Iechyd Grŵp Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru

en-gb	Hill House
cy-gb	Hill House

en-gb	Picton Terrace
cy-gb	Teras Picton

en-gb	Carmarthen
cy-gb	Caerfyrddin

en-gb	Data protection How the views and information you give us will be used
cy-gb	Diogelu Data Sut y byddwn yn defnyddio’r farn a’r wybodaeth a roddwch inni.

en-gb	Any response you send us will be seen in full by Welsh Government staff dealing with the issues which this consultation is about.
cy-gb	Bydd unrhyw ymateb a anfonwch atom yn cael ei weld yn llawn gan staff Llywodraeth Cymru sy’n gweithio ar y materion y mae’r ymgynghoriad hwn yn ymdrin â nhw.

en-gb	It may also be seen by other Welsh Government staff to help them plan future consultations.
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd aelodau eraill o staff Llywodraeth Cymru yn gweld yr ymateb hefyd, er mwyn eu helpu i gynllunio ymgyngoriadau ar gyfer y dyfodol.

en-gb	The Welsh Government intends to publish a summary of the responses to this document.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi crynodeb o’r ymatebion i’r ddogfen hon.

en-gb	Normally, the name and address (or part of the address) of the person or organisation who sent the response are published with the response.
cy-gb	Fel arfer, bydd enw a chyfeiriad (neu ran o gyfeiriad) yr unigolyn neu sefydliad a anfonodd yr ymateb yn cael eu cyhoeddi gyda’r ymateb.

en-gb	This helps to show that the consultation was carried out properly.
cy-gb	Mae hynny’n helpu i ddangos bod yr ymgynghoriad wedi’i gynnal yn briodol.

en-gb	If you do not want your name or address published, please tell us this in writing when you send your response.
cy-gb	Os nad ydych yn dymuno i’ch enw a’ch cyfeiriad gael eu cyhoeddi, ticiwch y blwch isod.

en-gb	We will then blank them out.
cy-gb	Byddwn wedyn yn cuddio’ch manylion.

en-gb	Names or addresses we blank out might still get published later, though we do not think this would happen very often.
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd yr enwau a’r cyfeiriadau y byddwnwedi’u cuddio yn cael eu cyhoeddi’n ddiweddarach, er nad yw hynny’n debygol o ddigwydd yn aml iawn.

en-gb	The Freedom of Information Act 2000 and the Environmental Information Regulations 2004 allow the public to ask to see information held by many public bodies, including the Welsh Government.
cy-gb	Mae Deddf Rhyddid Gwybodaeth 2000 a Rheoliadau Gwybodaeth Amgylcheddol 2004 yn caniatáu i’r cyhoedd gael gweld gwybodaeth a gedwir gan lawer o gyrff cyhoeddus, gan gynnwys Llywodraeth Cymru.

en-gb	However, the law also allows us to withhold information in some circumstances.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r gyfraith hefyd yncaniatáu i ni gadw gwybodaeth yn ôl dan rai amgylchiadau.

en-gb	If someone has asked for their name and address not to be published, that is an important fact we would take into account.
cy-gb	Os bydd rhywun wedi gofyn inni beidio â chyhoeddi ei enw a’i gyfeiriad, bydd hynny’n ffaith bwysig i ni ei chadw mewn cof.

en-gb	However, there might sometimes be important reasons why we would have to reveal someone’s name and address, even though they have asked for them not to be published.
cy-gb	Fodd bynnag, fe allai fod rheswm pwysig dros orfod datgelu enw a chyfeiriad unigolyn, er ei fod wedi gofyn i ni beidio â’u cyhoeddi.

en-gb	We would get in touch with the person and ask their views before we finally decided to reveal the information.
cy-gb	Byddem yn cysylltu â’r unigolyn ac yn gofyn am ei farn cyn gwneud unrhyw benderfyniad terfynol iddatgelu’r wybodaeth.

en-gb	Chapter 1:
cy-gb	Pennod 1:

en-gb	Introduction and background
cy-gb	Cyflwyniad a chefndir

en-gb	General background
cy-gb	Cefndir Cyffredinol

en-gb	Legislative background
cy-gb	Cefndir Deddfwriaethol

en-gb	Interface with current Mortality Review system in Wales Welsh Language and other impact assessments
cy-gb	Y rhyngwyneb gyda'r system bresennol o Adolygu Marwolaethau yng Nghymru Y Gymraeg ac asesiadau effaith eraill

en-gb	Operation of the new arrangements in Wales
cy-gb	Gweithredu'r trefniadau newydd yng Nghymru

en-gb	General description of the new death certification process Ensuring the independence of medical examiners and their staff Operational arrangements for the medical examiner service in Wales 
cy-gb	Disgrifiad cyffredinol o'r broses newydd o ardystio marwolaethau Sicrhau annibyniaeth archwilwyr meddygol a'u staff Trefniadau gweithredol ar gyfer gwasanaeth yr archwilwyr meddygol yng Nghymru 

en-gb	 Management of the service
cy-gb	 Rheoli'r gwasanaeth

en-gb	 Workforce:
cy-gb	 Gweithlu:

en-gb	skills needed for medical examiner and medical examiner officer role 
cy-gb	y sgiliau sydd eu hangen ar gyfer swyddogaethau archwilydd meddygol a swyddog archwilio meddygol

en-gb	 Terms of appointment
cy-gb	 Telerau penodi

en-gb	 Additional functions
cy-gb	 Swyddogaethau ychwanegol 

en-gb	 Data capture
cy-gb	 Cadw data

en-gb	Funding of the service
cy-gb	Cyllido'r gwasanaeth

en-gb	 Fee-based approach
cy-gb	 Dull seiliedig ar ffioedd

en-gb	 What fees will cover
cy-gb	 Yr hyn y bydd y ffioedd yn talu amdano 

en-gb	 How much is the fee likely to be?
cy-gb	 Faint yw'r ffi yn debygol o fod?

en-gb	 How the fee will be collected
cy-gb	 Sut y caiff y ffi ei chasglu

en-gb	Consultation Response Form
cy-gb	Ffurflen Ymateb i’r Ymgynghoriad

en-gb	Draft regulations
cy-gb	Rheoliadau drafft

en-gb	Regulations relating to the appointment and remuneration of medical examiners
cy-gb	Rheoliadau yn ymwneud â phenodi a thalu i archwilwyr meddygol

en-gb	Regulations relating to fees to be charged on the public for the medical examiner service
cy-gb	Rheoliadau yn ymwneud â'r ffioedd i'w codi ar y cyhoedd am wasanaeth yr archwilwyr meddygol

en-gb	We are preparing to implement changes to the England and Wales death certification and registration systems and introduce the role of medical examiner.
cy-gb	Rydym yn paratoi i wneud newidiadau i'r systemau ardystio a chofrestru marwolaethau yng Nghymru a Lloegr a chyflwyno swyddogaeth archwilydd meddygol.

en-gb	This consultation sets out the key operational issues for Wales and asks for views on some specific issues as well as on two sets of draft regulations relating to the appointment of medical examiners and of the fee to be charged for the service.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad hwn yn egluro'r materion gweithredu allweddol ar gyfer Cymru ac yn gofyn am eich barn ar rai materion yn benodol yn ogystal ag ynghylch dau gasgliad o reoliadau drafft yn ymwneud â phenodi archwilwyr meddygol a'r ffi i'w chodi am y gwasanaeth.

en-gb	In implementing the medical examiner system in Wales, we will aim to be guided by a number of overarching principles, namely:
cy-gb	Wrth weithredu'r system archwilwyr meddygol yng Nghymru, byddwn yn anelu i ddilyn nifer o egwyddorion cyffredinol, sef:

en-gb	 To ensure a transparent system which fits with existing clinical governance arrangements for NHS Wales 
cy-gb	 Sicrhau system dryloyw sy'n ffitio gyda'r trefniadau llywodraethu clinigol presennol ar gyfer GIG Cymru

en-gb	 To support service development and quality improvement
cy-gb	 Cefnogi datblygiad gwasanaeth a gwella ansawdd

en-gb	 To take a “Once for Wales” approach, avoiding duplication and ensuring value for money and
cy-gb	 Mabwysiadu dull "Unwaith i Gymru" , gan osgoi dyblygu a sicrhau gwerth am arian ac

en-gb	 To align the new arrangements with existing systems , minimising the need for new
cy-gb	 Alinio'r trefniadau newydd â systemau presennol , gan leihau'r angen am fentrau

en-gb	initiatives particularly in the field of data and information.
cy-gb	newydd yn enwedig ym maes data a gwybodaeth.

en-gb	The death certification system in the UK has remained unchanged for over 60 years, in spite of much criticism and periodic reviews of the system.
cy-gb	Mae'r system o ardystio marwolaethau yn y DU wedi parhau heb ei newid ers dros 60 mlynedd, er gwaethaf llawer o feirniadaeth ac adolygiadau achlysurol o'r system.

en-gb	The UK Government intends to introduce new death certification and registration arrangements in England and Wales.
cy-gb	Mae'n fwriad gan Lywodraeth y DU gyflwyno trefniadau newydd ar gyfer ardystio a chofrestru marwolaethau yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	These flow from the recommendations of the Third Report of the Shipman Inquiry 1 published in 2003.
cy-gb	Mae'r rhain wedi dod o ganlyniad i argymhellion Trydydd Adroddiad Ymchwiliad Shipman 1 a gyhoeddwyd yn 2003.

en-gb	More recently, the Francis Inquiry into Mid Staffordshire Foundation NHS Trust made recommendations about independent scrutiny of deaths and the need to involve families.
cy-gb	Ers hynny, arweiniodd Ymchwiliad Francis i Ymddiriedolaeth Sefydledig GIG Canolbarth Swydd Stafford at argymhellion ynghylch craffu’n annibynnol ar farwolaethau a’r angen i gynnwys teuluoedd.

en-gb	The Department of Health (DH) recently consulted on the proposed system, and how it is likely to work in practice, including the role of the medical examiner, the new forms and procedures and the overall effect on the process of death certification 2 .
cy-gb	Yn ddiweddar, bu'r Adran Iechyd yn ymgynghori ynghylch y system arfaethedig, a sut y mae'n debygol o weithio'n ymarferol, gan gynnwys swyddogaeth yr archwilydd meddygol, y ffurflenni a'r gweithdrefnau newydd a'r effaith gyffredinol ar y broses o ardystio marwolaethau 2 .

en-gb	The DH consultation proposed an implementation date of 1 April 2018.
cy-gb	Cynigiodd ymgynghoriad yr Adran Iechyd 1 Ebrill 2018 fel dyddiad gweithredu.

en-gb	The expected benefits of the new system will be to:
cy-gb	Y manteision a ddisgwylir o'r system newydd fydd:

en-gb	 provide confirmation to families about the circumstances of a person’s death;
cy-gb	 rhoi cadarnhad i deuluoedd ynglŷn ag amgylchiadau marwolaeth person;

en-gb	 provide a safeguard in relation to the quality of care provided in the period prior to the person’s death;
cy-gb	 diogelu ansawdd y gofal a roddir yn y cyfnod cyn marwolaeth person;

en-gb	 allow early detection of ‘patterns’ which require attention to determine whether there are local problems of care which can be corrected to prevent further harm to patients;
cy-gb	 ei gwneud yn bosibl darganfod 'patrymau' sydd angen sylw er mwyn penderfynu a oes problemau gofal yn lleol y gellir eu cywiro er mwyn atal mwy o niwed i gleifion;

en-gb	 improve the accuracy of recorded causes of death to aid the planning of delivery of health and social services.
cy-gb	 gwella cywirdeb achosion marwolaeth a gofnodir i fod o gymorth i gynllunio sut y mae gwasanaethau iechyd a gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu darparu.

en-gb	It is important to state that death certification is not a subject which is currently devolved to the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae'n bwysig datgan nad yw ardystio marwolaethau yn bwnc sydd wedi ei ddatganoli i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar hyn o bryd.

en-gb	However, Welsh Ministers are responsible for the practical implementation of the system in Wales.
cy-gb	Fodd bynnag, Gweinidogion Cymru sy'n gyfrifol am weithredu'r system yn ymarferol yng Nghymru.

en-gb	As such, they can make regulations in two distinct areas, namely:
cy-gb	Fel y cyfryw, gallant wneud rheoliadau mewn dau faes gwahanol, sef:

en-gb	 the appointment and remuneration of medical examiners and
cy-gb	 penodi archwilwyr meddygol a thalu iddynt, a

en-gb	 the fees to be charged for the medical examiner’s confirmation of the cause of death stated on the attending practitioner’s certificate or the issue of a medical examiner’s certificate.
cy-gb	 y ffioedd sydd i gael eu codi am gadarnhad yr archwilydd meddygol o achos y farwolaeth a nodwyd ar dystysgrif yr ymarferwr oedd yn trin yr achos neu am roi tystysgrif archwilydd meddygol.

en-gb	Given the limited scope of the Welsh Ministers’ powers in this area, this document does not repeat in detail the information set out in the DH’s document relating to the system or the role of medical examiners, or the impacts on doctors, coroners, bereavement services, registrars, funeral directors and crematoria.
cy-gb	A derbyn cwmpas cyfyngedig pwerau Gweinidogion Cymru yn y maes hwn, nid yw'r ddogfen hon yn ailadrodd yn fanwl y wybodaeth sydd wedi ei hegluro yn nogfen Adran Iechyd y DU sy'n ymdrin â system neu swyddogaeth yr archwilwyr meddygol, na'r effaith ar feddygon, crwneriaid, gwasanaethau profedigaeth, cofrestrwyr, trefnwyr angladdau ac amlosgfeydd.

en-gb	This is because the death certification process and the medical examiner role will essentially be the same in England and Wales.
cy-gb	Mae hyn oherwydd y bydd y broses o ardystio marwolaethau a swyddogaeth yr archwilydd meddygol yr un fath yn ei hanfod yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	For more information on these areas please see the DH consultation document at the above link.
cy-gb	Am ragor o wybodaeth am y meysydd hyn, edrychwch ar ddogfen ymgynghori'r Adran Iechyd drwy'r ddolen gyswllt uchod.

en-gb	Individuals and organisations in Wales were encouraged to respond to the DH consultation and the Welsh Government has seen their responses.
cy-gb	Cafodd unigolion a sefydliadau yng Nghymru eu hannog i ymateb i ymgynghoriad yr Adran Iechyd ac mae Llywodraeth Cymru wedi gweld eu hatebion.

en-gb	As far as possible, and in the context of the Welsh Ministers’ remit, the Welsh Government has taken into account those views.
cy-gb	Cyn belled ag yr oedd modd, ac yng nghyd-destun maes gorchwyl Gweinidogion Cymru, mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd y sylwadau hynny i ystyriaeth.

en-gb	The legal basis for the new system is set out in Chapter 2 of Part 1 of the Coroners and Justice Act 2009.
cy-gb	Mae'r sail gyfreithiol ar gyfer y system newydd wedi ei gosod ym Mhennod 2 o Ran 1 o Ddeddf y Crwneriaid a Chyfiawnder 2009.

en-gb	Section 19 of this Act requires local health boards in Wales to appoint medical examiners.
cy-gb	Mae adran 19 o'r Ddeddf hon yn ei gwneud yn ofynnol i fyrddau iechyd lleol yng Nghymru benodi archwilwyr meddygol.

en-gb	 Chapter 2 of Part 1 of the Coroners and Justice Act 2009 also provides Welsh Ministers
cy-gb	Mae Pennod 2 o Ran 1 o Ddeddf y Crwneriaid a Chyfiawnder 2009 hefyd yn darparu

en-gb	with limited powers, specifically:
cy-gb	pwerau cyfyngedig i Weinidogion Cymru , yn benodol:

en-gb	 A power under section 19 to make regulations about the terms of appointment,
cy-gb	 Pŵer o dan adran 19 i wneud rheoliadau ynglŷn â thelerau penodi, tâl, hyfforddiant a

en-gb	payment, training and additional functions of medical examiners, and
cy-gb	swyddogaethau ychwanegol archwilwyr meddygol, a

en-gb	 A power under section 20 to make regulations about a fee to be payable to a local health board for the medical examiner’s certificate or a medical examiner’s confirmation of the cause of death stated on an attending practitioner’s certificate.
cy-gb	 Phŵer o dan adran 20 i wneud rheoliadau ynglŷn â ffi i fod yn daladwy i fwrdd iechyd lleol am dystysgrif yr archwilydd meddygol neu gadarnhad archwilydd meddygol o achos marwolaeth a ddatganwyd ar dystysgrif ymarferwr oedd yn gweini.

en-gb	Interface with the current Mortality Review system in Wales
cy-gb	Y rhyngwyneb gyda'r system bresennol o Adolygu Marwolaethau yng Nghymru

en-gb	The implementation of the medical examiner system in Wales will further support our aims to improve the quality and safety of health services and work has already been done to help pave the way for the new arrangements.
cy-gb	Bydd gweithredu system yr archwilwyr meddygol yng Nghymru yn gymorth pellach inni gyflawni'n nodau o wella ansawdd a diogelwch gwasanaethau iechyd ac mae gwaith eisoes wedi cael ei wneud i baratoi'r ffordd ar gyfer y trefniadau newydd.

en-gb	All health boards now have systems in place for reviewing all deaths in acute hospitals and routinely use this information to report to their Boards.
cy-gb	Mae gan yr holl fyrddau iechyd bellach systemau yn eu lle ar gyfer adolygu'r holl farwolaethau mewn ysbytai acíwt a byddant yn defnyddio'r wybodaeth hon fel mater o arferiad i adrodd i'w Byrddau.

en-gb	Whilst further work is needed to roll out this system in primary and community care, we are confident that a culture has been developed whereby clinical staff are used to looking critically at the causes of death and learning lessons from the reviews.
cy-gb	Er bod angen rhagor o waith er mwyn lledaenu'r system hon mewn gofal sylfaenol a chymunedol, rydym yn hyderus bod diwylliant wedi cael ei ddatblygu lle mae staff clinigol yn arfer ag edrych yn feirniadol ar achosion marwolaeth a dysgu gwersi o'r adolygiadau.

en-gb	This will sit well with the introduction of medical examiners who will be undertaking a similar process of scrutiny.
cy-gb	Bydd hyn yn cyd-fynd yn dda â chyflwyno archwilwyr meddygol, fydd yn cyflawni proses debyg o graffu.

en-gb	The information on mortality resulting from medical examiners’ scrutiny of cause of death in Wales will provide a valuable indication of possible problems in health care, both local and national, examples being the spread of diseases, the incidence of death following
cy-gb	Bydd y wybodaeth am farwolaethau, a ddaw o ganlyniad i waith yr archwilwyr meddygol yn craffu ar achos marwolaethau yng Nghymru, yn rhoi arwydd gwerthfawr o broblemau posibl mewn gofal iechyd, yn lleol ac yn genedlaethol, ac enghreifftiau o hyn yw

en-gb	certain treatments and procedures or following sub-optimal care, or the identification of geographical factors in the incidence of specific causes of death.
cy-gb	lledaeniad clefydau, amlder marwolaeth yn dilyn rhai triniaethau a gweithdrefnau neu yn dilyn gofal llai na’r gorau, neu’r gallu i nodi ffactorau daearyddol yn amlder achosion marwolaeth penodol.

en-gb	The information could be fed into improvement and safety processes within NHS Wales and contribute to the WG’s wider health, social policy and regeneration strategies.
cy-gb	Gellid bwydo'r wybodaeth hon i brosesau gwella a diogelwch o fewn GIG Cymru ac felly gyfrannu at strategaethau ehangach iechyd, polisi cymdeithasol ac adfywiad Llywodraeth Cymru.

en-gb	Welsh Language and other impact assessments
cy-gb	Y Gymraeg ac asesiadau effaith eraill

en-gb	As we come to plan for implementation of the scheme in Wales, we will be carrying out a range of impact assessments on those aspects of the medical examiner system which fall within the responsibility of Welsh Ministers.
cy-gb	Wrth inni ddod i gynllunio ar gyfer gweithredu'r cynllun yng Nghymru, byddwn yn cynnal amrywiaeth o asesiadau effaith ar yr agweddau hynny o system yr archwilwyr meddygol fydd yn syrthio o fewn cylch cyfrifoldeb Gweinidogion Cymru.

en-gb	These will be published with the final regulations.
cy-gb	Caiff y rhain eu cyhoeddi gyda'r rheoliadau terfynol.

en-gb	We expect the DH to publish a range of impact assessments for the non- devolved elements of the policy.
cy-gb	Disgwyliwn i'r Adran Iechyd gyhoeddi amrywiaeth o asesiadau effaith ar gyfer elfennau'r polisi sydd heb eu datganoli.

en-gb	We will also be discussing with DH the provision of bilingual documentation to support the scheme, wherever appropriate.
cy-gb	Byddwn hefyd yn trafod darparu dogfennaeth ddwyieithog gyda'r Adran Iechyd i gefnogi'r cynllun, lle bynnag y bo'n briodol.

en-gb	We would be interested to receive views, as part of this consultation, on the effects of the introduction of this scheme on the opportunities for people to use the Welsh Language.
cy-gb	Byddai gennym ddiddordeb i dderbyn barn, fel rhan o'r ymgynghoriad hwn, ar effeithiau cyflwyno'r cynllun hwn ar y cyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg.

en-gb	Question 1:
cy-gb	Cwestiwn 1:

en-gb	Are there any issues in relation to the use of the Welsh Language which you feel should be considered as we take forward the implementation of the scheme with the NHS in Wales?
cy-gb	Oes yna unrhyw faterion cysylltiedig â'r defnydd o'r Gymraeg yr ydych chi'n teimlo y dylid eu hystyried wrth inni symud ymlaen i weithredu'r cynllun gyda'r GIG yng Nghymru?

en-gb	The main role of the medical examiner is to scrutinise the cause of death in every case not investigated by a coroner.
cy-gb	Prif swyddogaeth yr archwilydd meddygol yw craffu ar achos marwolaeth ym mhob achos na chafodd ei ymchwilio gan grwner.

en-gb	This scrutiny will provide assurances that the death has been accurately recorded, and will provide robust information to help identify trends and patterns, making malpractice easier to detect.
cy-gb	Bydd y gwaith craffu hwn yn rhoi sicrwydd bod y farwolaeth wedi ei chofnodi'n gywir, a bydd yn rhoi gwybodaeth gadarn i gynorthwyo i adnabod tueddiadau a phatrymau, gan wneud camymddygiad yn haws ei ddarganfod.

en-gb	Medical examiner officers will be appointed to act on behalf of, and to assist medical examiners in the exercise of their functions, including taking a lead role in liaising with families, coroners’ offices and others involved in the process following a death.
cy-gb	Penodir swyddogion archwilio meddygol i weithredu ar ran archwilwyr meddygol ac i’w cynorthwyo i gyflawni eu swyddogaethau, gan gynnwys cymryd rôl arweiniol o ran cysylltu â theuluoedd, swyddfeydd crwneriaid ac eraill sydd â rhan yn y broses yn dilyn marwolaeth.

en-gb	Medical examiner scrutiny will cover all deaths not referred to the coroner and will include all settings, i.e. in hospital, at home, in hospices, nursing or residential care settings.
cy-gb	Bydd gwaith archwilio'r archwilydd meddygol yn cynnwys yr holl farwolaethau nad ydynt yn cael eu cyfeirio at y crwner a bydd yn cynnwys yr holl leoliadau, h.y. yn yr ysbyty, gartref, mewn hosbis, cartref nyrsio neu gartref preswyl.

en-gb	Medical examiners and their staff will work within the standards and guidelines set by the National Medical Examiner for England and Wales.
cy-gb	Bydd archwilwyr meddygol a'u staff yn gweithio o fewn y safonau a'r canllawiau a osodwyd gan yr Archwilydd Meddygol Cenedlaethol ar gyfer Cymru a Lloegr.

en-gb	There are also likely to be a number of lead medical examiners appointed within Wales, and they will provide practical support to the medical examiners and their staff.
cy-gb	Mae'n debygol hefyd y caiff nifer o archwilwyr meddygol arweiniol eu penodi yng Nghymru, ac y byddant hwy'n rhoi cymorth ymarferol i'r archwilwyr meddygol a'u staff.

en-gb	Once a medical examiner has completed his or her scrutiny, they will confirm the cause of death and the certifying doctor will be able to issue the Medical Certificate of Cause of Death (MCCD).
cy-gb	Unwaith y bydd archwilydd meddygol wedi cwblhau ei waith craffu, bydd yn cadarnhau achos y farwolaeth a bydd y meddyg sy’n ardystio’n medru rhoi tystysgrif feddygol o achos marwolaeth.

en-gb	A fee is likely to be payable for the medical examiner’s scrutiny and this is covered in more detail in paragraphs 40-47 below.
cy-gb	Mae ffi'n debygol o fod yn daladwy am waith craffu’r archwilydd meddygol ac ymdrinnir â hon yn fanylach ym mharagraff 40-47 isod.

en-gb	General description of the new death certification process
cy-gb	Disgrifiad cyffredinol o'r broses newydd o ardystio marwolaethau

en-gb	Under the new system for England and Wales, when someone dies, the medical practitioner who attended the person in the days leading up to their death, will be required to prepare a medical certificate of cause of death (MCCD).
cy-gb	O dan y system newydd i Gymru a Lloegr, pan fydd rhywun yn marw, bydd yn ofynnol i'r ymarferwr meddygol, a fu'n gweini ar y person yn y diwrnodiau'n arwain at ei farwolaeth, baratoi tystysgrif feddygol o achos marwolaeth (MCCD).

en-gb	If the practitioner is unable to establish the cause of death, or if there are any other reasons for doing so, he or she may decide to refer the death to a coroner.
cy-gb	Os bydd yr ymarferwr yn methu â darganfod achos y farwolaeth, neu os bydd yna unrhyw resymau eraill dros wneud hynny, caiff ef neu hi benderfynu cyfeirio'r farwolaeth at y crwner.

en-gb	Where a death is not notified to a coroner, or it is notified but the coroner decides that it does not need to be investigated, the practitioner will prepare a MCCD and provide a copy to the medical examiner together with the relevant medical records and other information.
cy-gb	Pan na hysbysir crwner am farwolaeth, neu pan fydd y crwner wedi ei hysbysu ond yn penderfynu nad oes angen ymchwilio iddi, bydd yr ymarferwr yn darparu MCCD ac yn rhoi copi i'r archwilydd meddygol ynghyd â'r cofnodion meddygol perthnasol a gwybodaeth arall.

en-gb	The medical examiner will then need to decide whether or not to agree with the cause of death as certified by the attending practitioner.
cy-gb	Wedyn bydd angen i'r archwilydd meddygol benderfynu cytuno neu beidio â'r achos marwolaeth fel yr ardystiwyd gan yr ymarferwr fu'n gweini.

en-gb	After carrying out this scrutiny, the medical examiner, or - more likely - the medical examiner officer, will contact the bereaved family to discuss the cause of death and give them the opportunity to raise any concerns they may have.
cy-gb	Ar ôl cynnal y gwaith craffu hwn, bydd yr archwilydd meddygol neu - yn fwy tebygol - y swyddog archwilio meddygol yn cysylltu â theulu'r ymadawedig i drafod achos y farwolaeth a rhoi cyfle iddynt godi unrhyw bryderon a fo ganddynt.

en-gb	At the end of the process, the medical examiner will sign a Notification of Confirmed Cause of Death and transmit the form to the registration service and the MCCD will be finalised and issued to the person who will be registering the death.
cy-gb	Ar ddiwedd y broses, bydd yr archwilydd meddygol yn llofnodi Hysbysiad o Achos Marwolaeth a Gadarnhawyd ac yn trosglwyddo’r ffurflen i’r gwasanaeth cofrestru, a bydd y MCCD yn cael ei gwblhau a'i roi i'r person fydd yn cofrestru'r farwolaeth.

en-gb	Ensuring the independence of Medical Examiners and their staff
cy-gb	Sicrhau annibyniaeth Archwilwyr Meddygol a'u staff

en-gb	LHBs are the appointing authority for medical examiners and this is set out in the primary legislation.
cy-gb	Byrddau Iechyd Lleol yw'r awdurdod penodi ar gyfer archwilwyr meddygol ac eglurir hyn yn y ddeddfwriaeth sylfaenol.

en-gb	Section 19(2)(a) of the Coroners and Justice Act 2009 sets out that “each Board must appoint enough medical examiners, and make available enough funds and other resources, to enable those functions to be discharged in its area”.
cy-gb	Mae adran 19(2)(a) o Ddeddf y Crwneriaid a Chyfiawnder 2009 yn nodi bod "rhaid i bob Bwrdd benodi digon o archwilwyr meddygol, a sicrhau bod digon o gyllid ac adnoddau eraill ar gael, i'w gwneud yn bosibl i'r swyddogaethau hynny gael eu cyflawni yn ei ardal."

en-gb	It is therefore clear that the responsibility for these appointments rests with the LHBs.
cy-gb	Mae'n eglur felly mai ar y Byrddau Iechyd Lleol y mae'r cyfrifoldeb am y penodiadau hyn yn gorffwys.

en-gb	Some concern has been expressed to the Welsh Government that because the medical examiners will be appointed and resourced by an LHB, and might also be engaged in a substantive clinical post by that LHB, they might be insufficiently independent to carry out the role effectively.
cy-gb	Mynegwyd peth pryder i Lywodraeth Cymru fod lle i amau, oherwydd y bydd yr archwilydd meddygol wedi ei benodi ac yn cael ei gynnal gan y Bwrdd Iechyd Lleol, ac y bydd efallai wedi ei gyflogi i swydd glinigol o bwys gan y Bwrdd Iechyd Lleol hwnnw, efallai na fydd yn ddigon annibynnol i gyflawni’r rôl yn effeithiol.

en-gb	The concern is that this could erode public confidence in the system as people might not view it as truly independent.
cy-gb	Y pryder yw y gallai hyn erydu hyder y cyhoedd yn y system gan y gallai pobl fethu â'i gweld fel un wirioneddol annibynnol.

en-gb	Suggestions have been made that LHBs should seek to appoint the medical examiners through a different body, for example, Public Health Wales, via a contractual arrangement or through Ministerial Directions.
cy-gb	Mae awgrymiadau wedi eu gwneud y dylai Byrddau Iechyd Lleol geisio penodi'r archwilwyr meddygol drwy gorff gwahanol, er enghraifft, Iechyd Cyhoeddus Cymru, drwy drefniant contract neu drwy Gyfarwyddiadau Gweinidogaethol.

en-gb	However, the Welsh Government does not believe this would work well in practice and is not convinced that it either fits within the legal framework or that it would add any further layer of independence to the system.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw Llywodraeth Cymru'n credu y byddai hyn yn gweithio'n dda yn ymarferol ac nid yw yn argyhoeddedig ei fod yn ffitio o fewn y fframwaith cyfreithiol nac y byddai'n ychwanegu unrhyw haen bellach o annibyniaeth i'r system.

en-gb	This is because medical examiners must be senior medical practitioners and will inevitably be performing the role of medical examiner alongside their senior medical roles.
cy-gb	Y rheswm am hyn yw bod rhaid i'r archwilwyr meddygol fod yn ymarferwyr meddygol ar lefel uwch ac y byddant yn anochel yn cyflawni swyddogaeth yr archwilydd meddygol ochr yn ochr â'u swyddogaethau meddygol uwch.

en-gb	They will still be employed by LHBs as medical practitioners and therefore this would not remove concerns about independence.
cy-gb	Byddant yn dal i gael eu cyflogi gan y Byrddau Iechyd Lleol fel ymarferwyr meddygol ac felly ni fyddai hyn yn dileu pryderon ynghylch annibyniaeth.

en-gb	The protections afforded to the role are first and foremost set out in the legislation itself.
cy-gb	Mae'r amddiffyniad i'r swydd yn bennaf wedi ei osod yn y ddeddfwriaeth ei hun.

en-gb	In the first instance, the issue of independence is dealt with directly in section 19(5) of the Coroners and Justice Act 2009.
cy-gb	Yn y lle cyntaf, ymdrinnir â mater annibyniaeth yn uniongyrchol yn adran 19(5) o Ddeddf y Crwneriaid a Chyfiawnder 2009.

en-gb	This makes clear that a LHB cannot interfere in any way with a medical examiner’s exercise of his or her professional judgment.
cy-gb	Mae'r adran hon yn gwneud yn glir na all Bwrdd Iechyd Lleol ymyrryd yn unrhyw ffordd pan fydd archwilydd meddygol yn arfer ei farn broffesiynol ef neu hi.

en-gb	In addition, the draft appointment regulations also set out a number of areas where a conflict of interest might arise and in what circumstances a medical examiner should withdraw from a case.
cy-gb	At hynny, mae'r rheoliadau penodi drafft yn Atodiad A hefyd yn cyfeirio at nifer o feysydd lle y gallai gwrthdaro rhwng buddiannau godi ac ym mha amgylchiadau y dylai archwilydd meddygol dynnu allan o achos.

en-gb	It is also the case that independence will be supported and ensured through peer review, through the National Medical Examiner and lead medical examiners and the via professional standards to which all healthcare professionals must adhere.
cy-gb	Mae hefyd yn wir y caiff annibyniaeth ei chefnogi a'i sicrhau drwy adolygiad cymheiriaid, drwy'r Archwilydd Meddygol Cenedlaethol a'r archwilwyr meddygol arweiniol a thrwy'r safonau proffesiynol y mae'n rhaid i'r holl weithwyr gofal iechyd proffesiynol lynu wrthynt.

en-gb	Therefore in terms of independence, the Welsh Government believes the legislation and draft regulations adequately provide for it.
cy-gb	Felly, o ran annibyniaeth, cred Llywodraeth Cymru fod y ddeddfwriaeth a'r rheoliadau drafft yn darparu'n ddigonol.

en-gb	Medical examiners, as health professionals, will also be operating under their professional code of conduct.
cy-gb	Bydd archwilwyr meddygol, fel gweithwyr iechyd proffesiynol, hefyd yn gweithredu o dan eu cod ymarfer proffesiynol hwy eu hunain.

en-gb	Experience from the Sheffield pilot site, where the medical examiner is also an employee of the NHS Trust concerned, has shown there to be no conflict of interest and that it is possible to have a complete separation of roles.
cy-gb	Dangosodd profiad o safle peilot Sheffield, lle mae'r archwilydd meddygol hefyd yn cael ei gyflogi gan yr Ymddiriedolaeth GIG dan sylw, nad oes buddiannau'n gwrthdaro a'i bod yn bosibl gwahanu'r ddwy swyddogaeth yn gyfan gwbl.

en-gb	However we would be interested to hear views on this aspect of the arrangements.
cy-gb	Fodd bynnag, byddai gennym ddiddordeb i glywed barn ar yr agwedd yma ar y trefniadau.

en-gb	Can you think of any other measures which could be taken to safeguard
cy-gb	Fedrwch chi feddwl am unrhyw fesurau eraill y gellid eu cymryd i

en-gb	the independence of medical examiners, other than those described above?
cy-gb	ddiogelu annibyniaeth archwilwyr meddygol, ar wahân i'r rhai a ddisgrifiwyd uchod?

en-gb	Operational arrangements for the Medical Examiner service
cy-gb	Trefniadau gweithredu ar gyfer gwasanaeth yr Archwilwyr Meddygol yng Nghymru

en-gb	Management of the service
cy-gb	Rheoli'r gwasanaeth

en-gb	For reasons of operational sustainability, even though LHBs are the appointing authority for medical examiners, it would be undesirable for every LHB to make its own individual arrangements.
cy-gb	Am resymau cynaladwyedd gweithredol, hyd yn oed er mai Byrddau Iechyd Lleol yw'r awdurdod penodi ar gyfer archwilwyr meddygol, ni fyddai'n ddymunol i bob BILl wneud ei drefniadau unigol ei hun.

en-gb	Taking a ‘Once for Wales’ approach would make it easier to manage the service across LHB boundaries and in line with coroner services.
cy-gb	Byddai mabwysiadu dull 'Unwaith i Gymru' yn ei gwneud yn haws rheoli'r gwasanaeth ar draws ffiniau Byrddau Iechyd lleol ac i gyd-fynd â gwasanaethau crwneriaid.

en-gb	It would also provide the necessary resilience in terms of staff rosters and training, provide opportunities to identify themes and trends, and allow for appropriate data sharing.
cy-gb	Byddai hefyd yn rhoi'r cryfder angenrheidiol yn nhermau rhestrau dyletswyddau a hyfforddiant staff, rhoi cyfleoedd i nodi themâu a thueddiadau a'i gwneud yn bosibl rhannu data priodol.

en-gb	We have considered various options for the managerial arrangements which could be achieved within the current legal framework and conclude that there are two, which are set out below.
cy-gb	Rydym wedi ystyried amrywiol ddewisiadau ar gyfer y trefniadau rheoli y gellid eu cael o fewn y fframwaith cyfreithiol presennol ac wedi dod i'r casgliad fod yna ddau, a ddisgrifir isod.

en-gb	 Option 1:
cy-gb	 Dewis 1:

en-gb	Each LHB to appoint its own medical examiner(s).
cy-gb	Pob BILl i benodi ei archwilydd / archwilwyr meddygol ei hun.

en-gb	Operationally this may be the least cost-effective model and might not provide sufficient flexibility and could leave the medical examiners isolated.
cy-gb	Yn weithredol efallai mai hwn fyddai'r model lleiaf cost effeithiol ac efallai na fyddai'n rhoi digon o hyblygrwydd a gallai adael yr archwilwyr meddygol wedi eu hynysu.

en-gb	It is therefore not recommended.
cy-gb	Nid yw hwn felly'n cael ei argymell

en-gb	Medical examiners to be appointed by a committee of the LHBs.
cy-gb	Archwilwyr Meddygol i gael eu penodi gan bwyllgor o'r Byrddau Iechyd Lleol.

en-gb	This is an option whereby a joint committee could be set up to appoint and manage the service on an all-Wales basis.
cy-gb	Mae hwn yn ddewis lle y gellid sefydlu pwyllgor ar y cyd i benodi a rheoli'r gwasanaeth ar sail Cymru gyfan.

en-gb	The advantages of such an approach include a single line management and support structure, appointments made on an all-Wales basis dependent on service need, resulting in greater economy and effectiveness and flexibility in staff deployment.
cy-gb	Mae manteision dull o'r fath yn cynnwys un strwythur rheoli llinell a chefnogi, penodiadau yn cael eu gwneud ar sail Cymru gyfan yn dibynnu ar angen y gwasanaeth, gyda'r canlyniad ei fod yn rhatach ac yn fwy effeithiol a bod staff yn cael eu defnyddio'n fwy hyblyg.

en-gb	There is already experience of such joint committees, for example, the Welsh Health Specialised Services Committee and the Emergency Ambulances Services Committee.
cy-gb	Mae profiad eisoes o gyd- bwyllgorau o'r fath, er enghraifft, Pwyllgor Gwasanaethau Arbenigol Iechyd Cymru a Phwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys.

en-gb	This option is therefore recommended.
cy-gb	Hwn, felly, yw'r dewis sy'n cael ei argymell.

en-gb	If this option is to be pursued then a number of practical considerations will need to be taken forward as part of the implementation, for example, the physical location of medical examiners and their officers across Wales and how this best fits with coroner areas.
cy-gb	Os yw'r dewis hwn i gael ei ddilyn, yna bydd angen symud ymlaen gyda nifer o ystyriaethau ymarferol fel rhan o'r gweithredu, er enghraifft, lleoliad daearyddol archwilwyr meddygol a'u swyddogion ar draws Cymru a sut y mae hyn yn ffitio orau gydag ardaloedd crwneriaid.

en-gb	Do you foresee any particular issues with setting up a joint committee of
cy-gb	Ydych chi'n rhagweld unrhyw broblemau neilltuol o ran sefydlu cyd-

en-gb	the health boards to manage the medical examiner service in Wales?
cy-gb	bwyllgor o'r byrddau iechyd i reoli gwasanaeth yr archwilwyr meddygol yng Nghymru?

en-gb	Workforce - skills needed for the medical examiner and medical examiner officer role
cy-gb	Gweithlu - y sgiliau sydd eu hangen ar gyfer swyddogaethau archwilydd meddygol a swyddog archwilio meddygol

en-gb	Because of the nature of the role, medical examiners must be registered medical practitioners and should have been so for the previous five years and continue to practise as such, at the time of appointment, or have worked in clinical practise within the previous 5 years.
cy-gb	Oherwydd natur y swydd, rhaid i archwilwyr meddygol fod yn ymarferwyr meddygol cofrestredig a dylent fod wedi bod felly am y pum mlynedd flaenorol a pharhau i ymarfer fel y cyfryw, ar adeg eu penodi, neu fod wedi gweithio mewn practis clinigol o fewn y 5  mlynedd ddiwethaf.

en-gb	This is to ensure that those appointed as medical examiners will be senior doctors having worked in a hospital or hospice, or a GP practice.
cy-gb	Bwriad hyn yw sicrhau y bydd y rheiny a benodir yn archwilwyr meddygol yn feddygon uwch sydd wedi gweithio mewn ysbyty neu hosbis, neu bractis meddygon teulu.

en-gb	This is based on advice from the pilot schemes which found that there could be a significant risk to the effective delivery of the service unless all medical examiners have such qualities.
cy-gb	Mae hyn yn seiliedig ar gyngor yn deillio o'r cynlluniau peilot, a ganfu y gallai fod perygl sylweddol o ran darparu'r gwasanaeth yn effeithiol pe na bai'r holl archwilwyr meddygol yn meddu ar briodoleddau o'r fath.

en-gb	Those appointed as medical examiners must have sufficient knowledge and seniority to command the respect of their medical colleagues and senior coroners.
cy-gb	Rhaid i'r rheiny a benodir yn archwilwyr meddygol feddu ar ddigon o wybodaeth a statws i ennill parch eu cydweithwyr meddygol ac uwch grwneriaid.

en-gb	The medical examiners are unlikely to be drawn from any particular medical speciality but would be expected to have a good working knowledge of a broad range of medical and surgical healthcare matters.
cy-gb	Mae'n annhebygol y caiff yr archwilwyr meddygol eu tynnu o unrhyw arbenigedd meddygol neilltuol, ond disgwylid iddynt feddu ar wybodaeth waith dda o amrywiaeth eang o faterion gofal iechyd meddygol a llawfeddygol.

en-gb	It is also assumed that the majority of doctors who apply for the role of medical examiner would opt to continue in some form of clinical practice in the NHS to maintain their professional knowledge and experience, and work part-time as medical examiners.
cy-gb	Cymerir yn ganiataol hefyd y byddai'r mwyafrif o feddygon fyddai'n ymgeisio am swydd archwilydd meddygol yn dewis parhau mewn rhyw fath o ymarfer clinigol yn y GIG, er mwyn cynnal eu gwybodaeth broffesiynol a'u profiad, a gweithio'n rhan-amser fel archwilwyr meddygol.

en-gb	We expect that many medical examiners would provide two or three sessions or programmed activities a week alongside their existing work in senior hospital or GP roles.
cy-gb	Disgwyliwn y byddai llawer o archwilwyr meddygol yn darparu dwy neu dair sesiwn, neu weithgareddau wedi eu rhaglennu, bob wythnos ochr yn ochr â'u gwaith presennol mewn swyddi uwch mewn ysbytai neu fel meddygon teulu.

en-gb	Medical examiner officers are likely to have a certain level of clinical experience, although they do not need to be doctors.
cy-gb	Mae swyddogion archwilio meddygol yn debygol o feddu ar ryw lefel o brofiad clinigol, er nad oes angen iddynt fod yn feddygon.

en-gb	Nurses, staff working in bereavement services, or other healthcare professionals may possess suitable skills for the role of medical examiner officer.
cy-gb	Gall nyrsys, staff sy'n gweithio mewn gwasanaethau profedigaeth, neu weithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill feddu ar sgiliau addas ar gyfer swydd swyddog archwilio meddygol.

en-gb	As part of the implementation of the new arrangements, we will work with the NHS in Wales to draw up job descriptions, to advertise and to recruit people to these roles.
cy-gb	Fel rhan o roi'r trefniadau newydd ar waith, byddwn yn gweithio gyda'r GIG yng Nghymru i lunio disgrifiadau swydd, hysbysebu a recriwtio pobl i'r swyddi hyn.

en-gb	In doing so, we will have regard to the impact on the current workforce of introducing a sustainable medical examiner service.
cy-gb	Wrth wneud hynny, byddwn yn cadw mewn cof yr effaith ar y gweithlu presennol o ganlyniad i gyflwyno gwasanaeth archwilwyr meddygol cynaliadwy.

en-gb	Do you have any comments on workforce issues, or any areas of
cy-gb	Oes gennych chi unrhyw sylwadau ar faterion y gweithlu, neu unrhyw

en-gb	concern you would wish to bring to our attention?
cy-gb	bryderon eraill y byddech yn dymuno eu dwyn i'n sylw?

en-gb	Terms of appointment
cy-gb	Telerau penodi

en-gb	The draft appointment regulations set out the specific terms which must be included in every medical examiner’s appointment.
cy-gb	Mae'r rheoliadau penodi drafft yn nodi'r telerau penodol y mae'n rhaid eu cynnwys bob tro y caiff archwilydd meddygol ei benodi.

en-gb	 that the term of appointment would be terminated immediately in the event that the medical examiner ceases to be a registered medical practitioner;
cy-gb	 y byddai tymor y penodiad yn dod i ben ar unwaith pe bai'r archwilydd meddygol yn digwydd rhoi’r gorau i fod yn ymarferwr meddygol cofrestredig;

en-gb	 that the term of the appointment may be terminated where the medical examiner is not meeting the standards and expected levels of performance set out in the National Medical Examiner’s guidance and that the medical examiner is “not a fit and proper person to be a medical examiner”;
cy-gb	 y byddai modd i dymor y penodiad gael ei ddirwyn i ben pe na byddai'r archwilydd meddygol yn cyrraedd y safonau a'r lefelau perfformiad disgwyliedig a eglurwyd yng nghanllawiau'r Archwilydd Meddygol Cenedlaethol ac nad oedd yr archwilydd meddygol yn "berson cymwys a phriodol i fod yn archwilydd meddygol";

en-gb	 that medical examiners may be asked to exercise any relevant function in relation to
cy-gb	 y gellid gofyn i archwilwyr meddygol arfer unrhyw swyddogaeth berthnasol mewn

en-gb	a death which occurred either:
cy-gb	perthynas â marwolaeth a ddigwyddodd naill ai:

en-gb	o outside the area of the appointing authority;
cy-gb	o y tu allan i ardal yr awdurdod penodi;

en-gb	or  o where no information as to the place of death is available, in respect of which the body of the deceased person was found outside the appointing authority’s area;
cy-gb	neu  o pan nad oes gwybodaeth ynghylch lleoliad y farwolaeth ar gael, lle y daethpwyd ohyd i gorff y person ymadawedig y tu allan i ardal yr awdurdod penodi;

en-gb	 that appointing authorities might wish to agree other terms with their medical examiners, such as to enable them to provide temporary cover for medical examiners in other areas where there is a shortage due to leave commitments, illness or pressure of work;
cy-gb	 y gallai awdurdodau penodi ddymuno cytuno ar delerau eraill gyda'u harchwilwyr meddygol, er enghraifft, er mwyn eu galluogi i weithio dros dro yn lle archwilwyr meddygol mewn ardaloedd eraill pan fo prinder o ganlyniad i rwymiadau gwyliau, salwch neu bwysau gwaith;

en-gb	 a requirement for medical examiners to have undertaken the appropriate training for
cy-gb	 ei bod yn ofynnol i archwilwyr meddygol fod wedi dilyn yr hyfforddiant priodol ar

en-gb	the role as specified by the National Medical Examiner.
cy-gb	gyfer y swydd fel y pennwyd gan yr Archwilydd Meddygol Cenedlaethol.

en-gb	We believe these terms of appointment strike the right balance of prescription and flexibility for the role.
cy-gb	Rydym ni'n credu bod y telerau penodi hyn yn gytbwys o safbwynt cyfarwyddyd a hyblygrwydd ar gyfer y swydd.

en-gb	However we would be interested to hear views on this matter.
cy-gb	Fodd bynnag, byddai gennym ddiddordeb i glywed sylwadau ar y mater hwn.

en-gb	Can you think of any other terms of appointment which should be
cy-gb	Fedrwch chi feddwl am delerau penodi eraill a ddylai gael eu cynnwys

en-gb	included in the regulations?
cy-gb	yn y rheoliadau?

en-gb	Remuneration, expenses and fees
cy-gb	Tâl, treuliau a ffioedd

en-gb	The level of remuneration for medical examiners and their support staff will not be prescribed in regulations.
cy-gb	Ni fydd lefelau tâl i archwilwyr meddygol a'u staff cefnogi yn cael eu rhagnodi yn y rheoliadau.

en-gb	Instead the draft appointment regulations provide for local discretion and agreement between the appointing body and the medical examiner.
cy-gb	Yn hytrach, bydd y rheoliadau penodi drafft yn rhoi lle i ddewis lleol a chytundeb rhwng y corff penodi a'r archwilydd meddygol.

en-gb	The LHB or an employing body may pay each medical examiner it appoints such remuneration, expenses, compensation for termination of appointment, pensions, allowances or gratuities as it determines.
cy-gb	Gall y BILl neu'r corff cyflogi dalu i bob archwilydd meddygol y mae'n ei benodi, y tâl, treuliau, iawndal am derfynu penodiad, pensiynau, lwfansau neu roddion fel y bo'n gweld yn dda.

en-gb	We will work with the NHS in Wales to agree the right level of remuneration in order to recruit the required calibre of medical examiners, who fulfil the regulatory requirements and meet the person specification.
cy-gb	Byddwn yn gweithio gyda'r GIG yng Nghymru i gytuno ar lefel gywir y tâl er mwyn recriwtio archwilwyr meddygol o'r calibr sy'n ofynnol, sy'n cyflawni'r gofynion rheoliadol ac yn cyfarfod â gofynion y disgrifiad person.

en-gb	Do you have any comments about the remuneration of medical examiners?
cy-gb	Oes gennych chi unrhyw sylwadau ynghylch tâl i archwilwyr meddygol?

en-gb	Additional functions and functions related to death and cremation
cy-gb	Swyddogaethau ychwanegol a swyddogaethau cysylltiedig â marwolaeth ac amlosgi

en-gb	The core functions of medical examiners referred to in paragraphs 9 to 12 above are set out in the draft Death Certification Regulations which will apply to England and Wales 3 .
cy-gb	Mae swyddogaethau craidd archwilwyr meddygol y cyfeiriwyd atynt ym mharagraffau 9 i 12 uchod wedi eu nodi yn y Rheoliadau Ardystio Marwolaethau drafft fydd yn gymwys i Gymru a Lloegr 3 .

en-gb	The draft appointment regulations set out a number of additional functions for the medical examiner which include:
cy-gb	Mae'r rheoliadau penodi drafft yn rhestru nifer o swyddogaethau ychwanegol ar gyfer yr archwilydd meddygol sy'n cynnwys:

en-gb	 providing advice to medical practitioners in the completion of the MCCD;
cy-gb	 rhoi cyngor i ymarferwyr meddygol sut i gwblhau MCCD;

en-gb	 providing advice to a coroner;
cy-gb	 rhoi cyngor i grwner;

en-gb	 being involved in drawing up local protocols between medical examiners and
cy-gb	 cymryd rhan mewn llunio protocolau lleol rhwng archwilwyr meddygol a phersonau y

en-gb	persons whose functions are connected with the functions of medical examiners;
cy-gb	mae eu gwaith yn gysylltiedig â swyddogaethau archwilwyr meddygol;

en-gb	 maintaining good records;
cy-gb	 cadw cofnodion da;

en-gb	 providing advice to a local health board in relation to the mortality reviews they
cy-gb	 rhoi cyngor i fwrdd iechyd lleol gyda golwg ar yr adolygiadau marwolaethau y mae'n

en-gb	undertake;
cy-gb	eu cynnal;

en-gb	 reporting any serious concern, for example to the most appropriate “governance body” – i.e. the clinical team caring for the deceased, the Medical Director/Nursing Director of the LHB or Trust, Healthcare Inspectorate Wales, the medical examiner’s employing organisation and the National Medical Examiner.
cy-gb	 adrodd am unrhyw fater pryder difrifol, er enghraifft i'r "corff llywodraethu" mwyaf priodol - h.y. y tîm clinigol oedd yn gofalu am yr ymadawedig, Cyfarwyddwr Meddygol/ Cyfarwyddwr Nyrsio y BILl neu'r Ymddiriedolaeth, Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru, sefydliad cyflogi'r archwilydd meddygol a'r Archwilydd Meddygol Cenedlaethol.

en-gb	Any such report would trigger a second stage more detailed mortality review to establish whether sub- optimal care contributed to the death and to identify how such deficiencies could be addressed and remedied;
cy-gb	Byddai unrhyw adroddiad o'r fath yn ysgogi adolygiad marwolaethau manylach yr ail gam, er mwyn darganfod a wnaeth gofal llai na'r gorau gyfrannu at y farwolaeth ac i ganfod sut y gellid mynd i'r afael â diffygion o'r fath a'u cywiro;

en-gb	 obtaining information about the outcome of any reporting as referred to above;
cy-gb	 casglu gwybodaeth am ganlyniad unrhyw adroddiad fel y cyfeiriwyd uchod;

en-gb	 preparing information and reports relating to the medical examiner’s functions for
cy-gb	 paratoi gwybodaeth ac adroddiadau yn ymwneud â swyddogaethau'r archwilydd

en-gb	certain persons or organisations;
cy-gb	meddygol ar gyfer unigolion a chyrff arbennig;

en-gb	 identifying training needs of medical practitioners in the area and
cy-gb	 nodi anghenion hyfforddiant ymarferwyr meddygol yn y maes; ac

en-gb	 keeping their own performance under review including participating in peer reviews and audits.
cy-gb	 adolygu eu perfformiad eu hunain gan gynnwys cymryd rhan mewn adolygiadau cymheiriaid ac archwiliadau.

en-gb	There are also a number of specific functions of medical examiners relating to death and cremation.
cy-gb	Mae hefyd nifer o swyddogaethau penodol archwilwyr meddygol yn ymwneud â marwolaeth ac amlosgi.

en-gb	Before cremation can be carried out, a particularly rigorous process must be satisfied in relation to the confirmation of cause of death.
cy-gb	Cyn y gellir amlosgi, mae proses hynod o drylwyr yn gorfod cael ei chynnal mewn cysylltiad â chadarnhau achos marwolaeth.

en-gb	This is because cremation destroys the body entirely, together with any forensic evidence;
cy-gb	Y rheswm am hyn yw bod amlosgi'n dinistrio'r corff yn llwyr, ynghyd ag unrhyw dystiolaeth fforensig;

en-gb	therefore any suspicious circumstances must be fully investigated before cremation is allowed to proceed.
cy-gb	felly rhaid ymchwilio'n llawn i unrhyw amgylchiadau amheus cyn caniatáu i amlosgi ddigwydd.

en-gb	There is also the need to ascertain the presence of any potentially hazardous implant, or medical device, and the presence of any communicable disease as this could be hazardous in the cremation process.
cy-gb	Mae hefyd yr angen i gael gwybod am bresenoldeb unrhyw fewnblaniad a allai fod yn beryglus, neu ddyfais feddygol, a phresenoldeb unrhyw glefyd heintus gan y gallai hyn fod yn beryglus yn y broses amlosgi.

en-gb	Amendments will be made to the cremation regulatory framework to take account of the new medical examiner system.
cy-gb	Gwneir newidiadau i fframwaith rheoliadol amlosgi i gymryd system newydd yr archwilwyr meddygol i ystyriaeth.

en-gb	These changes will be made by the Secretary of State for Justice and will apply in England and Wales.
cy-gb	Gwneir y newidiadau hyn gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder a byddant yn weithredol yng Nghymru a Lloegr.

en-gb	The draft appointment regulations set out the specific functions of medical examiners in relation to the Cremation (England and Wales) Regulations 2008.
cy-gb	Mae'r rheoliadau penodi drafft yn nodi swyddogaethau penodol archwilwyr meddygol mewn perthynas â Rheoliadau Amlosgi (Cymru a Lloegr) 2008.

en-gb	These include:
cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys:

en-gb	 undertaking an examination of the body of a deceased person, or instructing another individual to do so;
cy-gb	 archwilio corff y person ymadawedig neu gyfarwyddo unigolyn arall i wneud hynny;

en-gb	 receiving, taking into account and disseminating health and safety information;
cy-gb	 derbyn, cymryd i ystyriaeth a lledaenu gwybodaeth iechyd a diogelwch;

en-gb	 completing forms or other documentation relating to health and safety information;
cy-gb	 cwblhau ffurflenni neu ddogfennaeth arall yn ymwneud â gwybodaeth iechyd a diogelwch;

en-gb	 the medical examiner may only appoint another individual to undertake an external examination of the body of the deceased person if that individual has suitable expertise;
cy-gb	 ni chaiff yr archwilydd meddygol benodi unigolyn arall i gynnal archwiliad meddygol allanol o gorff y person ymadawedig ond os bydd gan yr unigolyn hwnnw yr arbenigedd priodol;

en-gb	 certain conditions and relationships including direct or indirect financial interests with the deceased which would exclude that individual from making an external examination of the body because of the medical examiner having reasonable doubts as to the person’s objectivity.
cy-gb	 rhai amodau a chysylltiadau â'r ymadawedig, yn cynnwys buddiannau ariannol uniongyrchol neu anuniongyrchol, a fyddai'n cau’r unigolyn hwnnw allan o gynnal archwiliad allanol o'r corff oherwydd bod gan yr archwilydd meddygol amheuon rhesymol ynghylch gwrthrychedd y person.

en-gb	We believe these functions cover the majority of situations relating to the medical examiner role.
cy-gb	Rydym ni'n credu bod y swyddogaethau hyn yn ymdrin â'r mwyafrif o sefyllfaoedd yn ymwneud â swyddogaeth yr archwilydd meddygol.

en-gb	However we would be interested to hear views on whether anything else should be included.
cy-gb	Fodd bynnag, byddai gennym ddiddordeb i glywed sylwadau a ddylai unrhyw beth arall gael ei gynnwys.

en-gb	Are there any other functions or areas we should consider adding in to the draft appointment regulations?
cy-gb	Oes yna unrhyw swyddogaethau neu feysydd eraill y dylem ystyried eu hychwanegu i'r rheoliadau penodi drafft?

en-gb	Data capture
cy-gb	Cadw data

en-gb	The majority of information requirements relating to death certification will be taken forward on an England and Wales basis and as part of the implementation, we and the NHS in Wales will be working with DH on these issues.
cy-gb	Bydd y rhan fwyaf o ofynion gwybodaeth, cysylltiedig ag ardystio marwolaethau, yn cael eu datblygu ar sail Cymru a Lloegr ac fel rhan o'r gweithredu fe fyddwn ni a'r GIG yng Nghymru yn gweithio gyda'r Adran Iechyd ar y materion hyn.

en-gb	Our aim will be to ensure that for Wales, the right information is available to the right professional at the right time.
cy-gb	Ein nod, o ran Cymru, fydd sicrhau bod y wybodaeth gywir ar gael i'r gweithiwr proffesiynol cywir ar yr amser cywir.

en-gb	We will also be seeking to reduce the burden of information and to introduce, whenever possible, systems which are in line with the aim of a ’digitally enabled’ service.
cy-gb	Byddwn hefyd yn ceisio lleihau baich y wybodaeth a chyflwyno, lle bynnag y bo modd, systemau sy'n cyd-fynd â'r nod o wasanaeth 'wedi ei alluogi'n ddigidol'.

en-gb	As death certification is a largely non-devolved issue, the UK Government has agreed to fund one off set-up costs for the service in Wales.
cy-gb	Gan mai mater sydd heb ei ddatganoli i raddau helaeth yw ardystio marwolaethau, mae Llywodraeth y DU wedi cytuno i gyllido costau sefydlu'r gwasanaeth yng Nghymru.

en-gb	However, the ongoing cost of funding the service is a matter for the Welsh Government.
cy-gb	Fodd bynnag, mater i Lywodraeth Cymru fydd cyllido'r gwasanaeth o hynny ymlaen.

en-gb	Presently, around three quarters of deaths involve cremation and fees are payable to doctors or a medical referee to complete cremation forms 4, 5 and 10.
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae oddeutu tri chwarter y marwolaethau yn golygu amlosgi ac mae ffioedd yn daladwy i feddygon neu ddyfarnwr meddygol am lenwi ffurflenni amlosgi 4,5 a 10.

en-gb	Under the new system the cremation fees will be abolished and replaced by a different fee for all deaths which will cover the services of the medical examiner.
cy-gb	O dan y system newydd, caiff y ffioedd amlosgi eu dileu a'u disodli gan ffi wahanol ar gyfer yr holl farwolaethau, fydd yn talu am wasanaethau'r archwilydd meddygol.

en-gb	Fee-based approach
cy-gb	Dull seiliedig ar ffioedd

en-gb	The DH consultation proposed that the running costs of the medical examiner system will be met through a public fee.
cy-gb	Argymhellodd ymgynghoriad yr Adran Iechyd y dylai costau rhedeg y system archwilwyr meddygol gael eu talu drwy ffi gyhoeddus.

en-gb	Start-up costs incurred by local health boards for setting up the medical examiner service will be funded centrally.
cy-gb	Bydd y costau cychwynnol sy’n cael eu hysgwyddo gan fyrddau iechyd lleol wrth sefydlu gwasanaeth archwilwyr meddygol yn cael eu hariannu’n ganolog.

en-gb	Whilst the Welsh Government could choose to fund the reforms in a different way, we feel there is a need to retain as much parity as possible with the system across the border.
cy-gb	Er y gallai Llywodraeth Cymru ddewis cyllido'r diwygiadau mewn ffordd wahanol, rydym yn teimlo bod angen cadw cymaint o gydraddoldeb ag sydd modd â'r system dros y ffin.

en-gb	The preferred approach is therefore a single fee paid by families (in most cases) for scrutiny of all deaths (irrespective of whether death is followed by burial or cremation, but excluding cases referred to coroners).
cy-gb	Y dull sydd orau gennym felly yw un ffi sy'n cael ei thalu gan deuluoedd (yn y rhan fwyaf o achosion) am graffu ar yr holl farwolaethau (p'un a yw'r farwolaeth yn cael ei dilyn gan gladdu neu amlosgi, ond yn eithrio achosion sy'n cael eu cyfeirio at grwneriaid).

en-gb	The draft fees regulations therefore make provision for a fee to be payable.
cy-gb	Mae'r rheoliadau ffioedd drafft felly yn darparu ar gyfer gwneud ffi yn daladwy.

en-gb	What fees will cover and who will pay them
cy-gb	Am beth y bydd y ffioedd yn talu a phwy fydd yn eu talu?

en-gb	The fee will be payable for a medical examiner’s confirmation of the cause of death stated on an attending practitioner’s certificate, or the issue of a medical examiner’s certificate.
cy-gb	Bydd y ffi yn daladwy am gadarnhad gan yr archwilydd meddygol o'r achos marwolaeth a ddatganwyd ar dystysgrif ymarferwr oedd yn gweini, neu am roi tystysgrif archwilydd meddygol.

en-gb	The fees will be legally payable by the person responsible for registering the death – in the vast majority of cases this will be a member of the deceased’s family.
cy-gb	Bydd y ffioedd yn daladwy drwy gyfraith gan y person sy'n gyfrifol am gofrestru'r farwolaeth - yn y mwyafrif llethol o achosion bydd hwn yn aelod o deulu'r ymadawedig.

en-gb	In a small number of cases where there are no family members, this could be a hospital or council official.
cy-gb	Mewn nifer fechan o achosion lle nad oes aelodau o'r teulu, gallai hwn fod yn swyddog yn yr ysbyty neu yn y Cyngor.

en-gb	How much is the fee likely to be?
cy-gb	Faint yw'r ffi yn debygol o fod?

en-gb	No decisions have been made as yet about the exact amount. Currently, there are cremation form fees charged to families (£184) and this will be abolished under the new arrangements.
cy-gb	Nid oes penderfyniadau wedi eu gwneud hyd yma ynglŷn â'r union swm, Ar hyn o bryd, mae yna ffioedd amlosgi yn cael ei chodi ar deuluoedd (£184) a chaiff hon ei dileu dan y trefniadau newydd.

en-gb	The new fee for the medical examiner service will certainly be less than the current cremation fee and so because the majority of people choose cremation, most people will pay less than they do now.
cy-gb	Bydd y ffi newydd am wasanaeth yr archwilydd meddygol yn sicr yn llai na’r ffi amlosgi bresennol ac felly, oherwydd bod y mwyafrif o bobl yn dewis amlosgi, bydd y rhan fwyaf o bobl yn talu llai nag y maent yn awr.

en-gb	It does mean that people who choose burial will have to pay a fee where there is currently none, but they will have the peace of mind that the medical examiner has checked the cause of their relative’s death.
cy-gb	Mae’n golygu y bydd rhaid i bobl sy’n dewis claddu dalu ffi lle nad oes un ar hyn o bryd, ond cânt y tawelwch meddwl fod yr archwilydd meddygol wedi archwilio achos marwolaeth eu perthynas.

en-gb	Deaths referred to the coroner will not attract a fee.
cy-gb	Ni fydd ffi ar gyfer marwolaethau fydd yn cael eu cyfeirio at y crwner.

en-gb	This is because the activities of the coroner, which can involve extensive investigation, additional time and often lead to an inquest, are funded by central government.
cy-gb	Y rheswm am hyn yw bod gweithgareddau’r crwner, a all olygu ymchwiliad helaeth, amser ychwanegol ac arwain at gwest yn aml, yn cael eu cyllido gan y llywodraeth ganolog.

en-gb	It would not be reasonable to expect the public to pay a fee for the coroner service and the law does not permit the coroner to charge a fee.
cy-gb	Ni fyddai'n rhesymol disgwyl i'r cyhoedd dalu ffi am wasanaeth crwner ac nid yw'r gyfraith yn caniatáu i'r crwner godi ffi.

en-gb	Some families will not be in a position to pay the medical examiner fee.
cy-gb	Ni fydd rhai teuluoedd mewn sefyllfa i dalu ffi'r archwilydd meddygol.

en-gb	For those who qualify for help from the Social Fund, the Funeral Expenses Payments scheme may be able to make a contribution towards the cost.
cy-gb	Ar gyfer y rheiny sy'n gymwys i dderbyn cymorth o'r Gronfa Gymdeithasol, efallai y bydd y cynllun Taliadau Treuliau Angladdol yn gallu gwneud cyfraniad tuag at y gost.

en-gb	Funeral Expenses Payments are made via the funeral director if one is used.
cy-gb	Gwneir Taliadau Treuliau Angladdol drwy'r trefnwr angladdau os defnyddir un.

en-gb	Help may also be available in the form of a loan form the Social Fund Budgeting Loan scheme for qualifying applicants.
cy-gb	Efallai y bydd cymorth ar gael hefyd yn ffurf benthyciad drwy gynllun Benthyciadau Cyllido'r Gronfa Gymdeithasol ar gyfer ymgeiswyr sy'n gymwys.

en-gb	How the fee will be collected
cy-gb	Sut y caiff y ffi ei chasglu

en-gb	There will be a number of options for collection of the fee and a number of points in the process of death certification, registration or arranging a funeral, where it would be possible to collect the fee.
cy-gb	Bydd nifer o ddewisiadau ar gyfer casglu'r ffi a nifer o adegau yn ystod y broses o ardystio marwolaeth, cofrestru neu drefnu angladd, pryd y byddai modd casglu'r ffi.

en-gb	We are currently open-minded about the approach to be taken, but a sensible way forward would seem to be to preserve existing arrangements as far as possible, for families.
cy-gb	Rydym yn cadw meddwl agored ar hyn o bryd ynghylch y dull i'w fabwysiadu, ond mae'n ymddangos mai ffordd synhwyrol ymlaen fyddai cadw'r trefniadau presennol cyn belled ag y bo modd i deuluoedd.

en-gb	We would therefore like to explore whether it might be feasible to collect the fee at the same time as payment of other funeral costs.
cy-gb	Hoffem felly edrych i weld a fyddai modd casglu'r ffi yr un pryd ag y telir treuliau eraill yr angladd.

en-gb	As part of the implementation, we will explore the various options further but in the meantime, we would be interested to receive views on the matter.
cy-gb	Fel rhan o'r gweithredu, byddwn yn edrych ar yr amrywiol ddewisiadau ymhellach ond yn y cyfamser byddem yn falch i dderbyn sylwadau ar y mater.

en-gb	Do you have any comments in relation to the charging and collection of a
cy-gb	Oes gennych chi unrhyw sylwadau ynghylch codi a chasglu ffi yr ydych

en-gb	fee which you feel we should take into account?
cy-gb	yn teimlo y dylem eu cymryd i ystyriaeth?

en-gb	Consultation response form
cy-gb	Ffurflen Ymateb i’r Ymgynghoriad

en-gb	Please use this form to respond to the consultation questions.
cy-gb	Defnyddiwch y ffurflen hon, os gwelwch yn dda, i ateb cwestiynau'r ymgynghoriad.

en-gb	Please return form to HQDMailbox@wales.gsi.gov.uk  or by post to:
cy-gb	Dychwelwch y ffurflen, os gwelwch yn dda, i HQDMailbox@wales.gsi.gov.uk neu drwy'r post i:

en-gb	Healthcare Quality Division Health and Social Services Group Welsh Government Hill House Picton Terrace Carmarthen SA31 3BS
cy-gb	Isadran Ansawdd Gofal Iechyd Grŵp Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru Hill House Teras Picton Caerfyrddin SA31 3BS

en-gb	Your name:
cy-gb	Eich enw:

en-gb	Responding as (please tick one):
cy-gb	Yn ymateb fel (ticiwch un, os gwelwch yn dda):

en-gb	 Individual
cy-gb	 Unigolyn

en-gb	 Local Government body 
cy-gb	 Corff Llywodraeth Leol

en-gb	 University/academic body 
cy-gb	 Prifysgol / corff academaidd 

en-gb	 Political party/union
cy-gb	 Plaid wleidyddol/undeb

en-gb	 Health professional representative body/advisory group/association 
cy-gb	 Corff cynrychioli / grŵp ymgynghorol / cymdeithas gweithwyr iechyd proffesiynol

en-gb	 NHS body 
cy-gb	 Corff y GIG

en-gb	 Government department/agency 
cy-gb	 Adran y llywodraeth / asiantaeth 

en-gb	 Citizen voice/third sector organisation 
cy-gb	 llais dinasyddion / corff yn y trydydd sector 

en-gb	 Social enterprise/business
cy-gb	 Menter gymdeithasol / busnes

en-gb	 Legal or other professional
cy-gb	 Cyfreithiol neu broffesiynol arall

en-gb	Responses to consultations are likely to be made public, on the internet or in a report.
cy-gb	Mae ymatebion i ymgynghoriadau yn debygol o gael eu gwneud yn gyhoeddus, ar y rhyngrwyd neu mewn adroddiad.

en-gb	If you would prefer your response to remain anonymous, please tick here:
cy-gb	Os byddai'n well gennych i'ch ymateb aros yn ddienw, ticiwch yma:

en-gb	Your response to Question 1:
cy-gb	Eich ymateb i Gwestiwn 1:

en-gb	Can you think of any other measures which could be taken to safeguard the independence of medical examiners, other than those described above?
cy-gb	Fedrwch chi feddwl am unrhyw fesurau eraill y gellid eu cymryd i ddiogelu annibyniaeth archwilwyr meddygol, ar wahân i'r rhai a ddisgrifiwyd uchod?

en-gb	Do you foresee any particular issues with setting up a joint committee of the health boards to manage the medical examiner service in Wales?
cy-gb	Ydych chi'n rhagweld unrhyw broblemau neilltuol o ran sefydlu cyd-bwyllgor o'r byrddau iechyd i reoli gwasanaeth yr archwilwyr meddygol yng Nghymru?

en-gb	Do you have any comments on workforce issues, or any areas of concern you would wish to bring to our attention?
cy-gb	Oes gennych chi unrhyw sylwadau ar faterion y gweithlu, neu unrhyw bryderon eraill y byddech yn dymuno eu dwyn i'n sylw?

en-gb	Can you think of any other terms of appointment which should be included in the regulations?
cy-gb	Fedrwch chi feddwl am delerau penodi eraill a ddylai gael eu cynnwys yn y rheoliadau?

en-gb	Do you have any comments in relation to the charging and collection of a fee which you feel we should take into account?
cy-gb	Oes gennych chi unrhyw sylwadau ynghylch codi a chasglu ffi yr ydych yn teimlo y dylem eu cymryd i ystyriaeth?

en-gb	Please use the box below for any other comments you wish to make:
cy-gb	Defnyddiwch y blwch isod, os gwelwch yn dda, ar gyfer unrhyw sylwadau eraill yr ydych yn dymuno eu gwneud:

en-gb	Thank you for taking the time to respond to the consultation.
cy-gb	Diolch i chi am gymryd yr amser i ymateb i'r arolwg hwn.

en-gb	Draft Budget 2020-21
cy-gb	Cyllideb Ddrafft 2020-21

en-gb	A Budget to build a more prosperous, more equal and greener Wales
cy-gb	Cyllideb i greu Cymru fwy llewyrchus, mwy cyfartal a gwyrdd

en-gb	December 2019
cy-gb	Rhagfyr 2019

en-gb	Table of Contents
cy-gb	Tabl Cynnwys

en-gb	I am today publishing our budget proposals for 2020-21, the final year of this Assembly term.
cy-gb	Heddiw, rwy'n cyhoeddi cynigion ein Cyllideb ar gyfer 2020-21, sef blwyddyn olaf tymor y Cynulliad hwn.

en-gb	This Budget delivers on our promises, and commits new funding to deliver new ambitions to help protect the future of our planet.
cy-gb	Mae'r Gyllideb hon yn gwireddu'n haddewidion, ac yn ymrwymo cyllid newydd i gyflawni uchelgeisiau newydd i helpu i ddiogelu dyfodol ein planed.

en-gb	Our proposals underpin the delivery of our Programme for Government, and key pledges we made to the people of Wales on our NHS, affordable housing, all-age apprenticeships, childcare, help for small businesses, and much more.
cy-gb	Mae ein cynigion yn sail i gyflawni ein Rhaglen Lywodraethu, a’n haddewidion allweddol i bobl Cymru ynglŷn â'n Gwasanaeth Iechyd Gwladol (y GIG), tai fforddiadwy, prentisiaethau i bobl o bob oed, gofal plant, cymorth i fusnesau bach, a llawer mwy.

en-gb	This Budget has been prepared ahead of the outcome of the general election and we present these plans against the most challenging and uncertain financial times.
cy-gb	Paratowyd y Gyllideb hon cyn canlyniad yr etholiad cyffredinol ac rydym yn cyflwyno'r cynlluniau hyn mewn cyfnod heriol ac ansicr iawn yn ariannol.

en-gb	We do not know what form our exit from the EU will take, we do not know what our budget will be after March 2021 - despite the promise of a Comprehensive Spending Review this year - and we do not have certainty on replacement EU funding.
cy-gb	Nid ydym yn gwybod beth fydd natur ein hymadawiad â'r UE, ac nid ydym yn gwybod beth fydd ein cyllideb ar ôl mis Mawrth 2021 - er yr addewid y byddai Adolygiad Cynhwysfawr o Wariant yn cael ei gynnal eleni - ac nid ydym wedi cael sicrwydd o ran y cyllid a ddaw yn lle cyllid yr UE.

en-gb	We are also faced with the prospect of a UK Budget before we finalise our spending plans for 2020-21 which could impact on the resources available next year.
cy-gb	Hefyd, mae’n bosibl y bydd Llywodraeth y DU yn cyhoeddi Cyllideb cyn inni gael cyfle i gwblhau ein cynlluniau gwariant ar gyfer 2020-21 a gallai hyn gael effaith ar yr adnoddau sydd ar gael y flwyddyn nesaf.

en-gb	While the Spending Round in September delivered a real terms increase to our funding, it is important to note that these increases still mean that our Budget for 2020-21 will remain nearly £300m lower in real terms compared with 2010-11.
cy-gb	Er bod y Cylch Gwario ym mis Medi wedi darparu cynnydd i'n cyllid mewn termau real, mae'n bwysig nodi y bydd y cynnydd yn dal i olygu bod ein Cyllideb ar gyfer 2020-21 yn parhau i fod £300m yn is mewn termau real o'i gymharu â 2010-11.

en-gb	Despite these challenges, I am proud that this Budget, which outlines our plans for more than £18bn of spending next year, puts this Government’s core values of fairness and equality into action.
cy-gb	Er gwaethaf yr heriau hyn, rwy'n falch bod y Gyllideb hon, sy'n amlinellu ein cynlluniau ar gyfer gwariant o dros £18bn y flwyddyn nesaf, yn rhoi gwerthoedd craidd y Llywodraeth, sef tegwch a chydraddoldeb, ar waith.

en-gb	Equality can only be achieved with a foundation of sustainable public services which are truly accessible and responsive to everyone, and built for future generations.
cy-gb	Yr unig ffordd o gyflawni cydraddoldeb yw gyda sylfaen o wasanaethau cyhoeddus cynaliadwy sy'n gwbl hygyrch, yn ymateb i anghenion pawb, ac yn addas ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

en-gb	We are ensuring that our vital public services upon which people rely, including our NHS, schools and local government - all receive funding increases.
cy-gb	Rydym yn sicrhau bod cynnydd yn y cyllid ar gyfer pob un o’r gwasanaethau cyhoeddus hanfodol y mae pobl yn dibynnu arnynt, gan gynnwys ein GIG, ein hysgolion a llywodraeth leol.

en-gb	We are investing an above-inflation increase of more than £400m in health and social care, bringing our total investment next year to more than £8.7bn;
cy-gb	Rydym yn buddsoddi cynnydd uwchlaw lefel chwyddiant o fwy na £400m mewn iechyd a gofal cymdeithasol, gan ddod â chyfanswm ein buddsoddiad y flwyddyn nesaf i dros £8.7bn;

en-gb	alongside almost £4.5bn for local government, with £200m extra delivered through the local government revenue and capital settlement next year. Through the local government settlement and through our £1.8bn education budget we are investing in an education system that is a source of national pride which includes more than £200m invested in our educational infrastructure.
cy-gb	yn ogystal â bron i £4.5bn ar gyfer llywodraeth leol, gyda £200m ychwanegol yn cael ei ddarparu drwy setliad refeniw a chyfalaf llywodraeth leol y flwyddyn nesaf. Drwy'r setliad llywodraeth leol a thrwy ein cyllideb addysg £1.8bn, rydym yn buddsoddi mewn system addysg sy'n destun balchder cenedlaethol, gan gynnwys mwy na £200m o fuddsoddiad yn ein seilwaith addysgol.

en-gb	Our commitment to a more preventative approach has led to us focusing our Budget preparations on eight cross-cutting priority areas of early years, social care, housing, employability and skills, better mental health, decarbonisation, poverty, and biodiversity.
cy-gb	Mae ein hymrwymiad i ddull mwy ataliol wedi ein harwain i ganolbwyntio paratoadau ein Cyllideb ar wyth maes blaenoriaeth trawsbynciol, sef y blynyddoedd cynnar, gofal cymdeithasol, tai, cyflogadwyedd a sgiliau, gwell iechyd meddwl, datgarboneiddio, tlodi, a bioamrywiaeth.

en-gb	These priority areas are integrating activity across Government in the areas where we can have the greatest impact over the longer-term.
cy-gb	Mae'r meysydd blaenoriaeth hyn yn integreiddio gweithgareddau ar draws y Llywodraeth yn y meysydd lle gallwn gael yr effaith fwyaf yn yr hirdymor.

en-gb	This is the first Budget since our declaration of a climate emergency and provides for a new package of more than £140m of capital funding to support our ambitions for decarbonisation and to protect our wonderful environment.
cy-gb	Dyma ein Cyllideb gyntaf ers inni ddatgan argyfwng hinsawdd ac mae'n darparu ar gyfer pecyn newydd o fwy na £140m o arian cyfalaf i gefnogi ein huchelgais i ddatgarboneiddio a diogelu ein hamgylchedd rhyfeddol.

en-gb	This includes investment in active travel and an electric bus fleet, new ways of building housing, enhancing our most ecologically important sites and the development of a National Forest to extend the full length of our country.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys buddsoddiad mewn teithio llesol a fflyd o fysiau trydan, ffyrdd newydd o adeiladu tai, gwella ein safleoedd pwysicaf yn ecolegol a datblygu Coedwig Genedlaethol a fydd yn ymestyn hyd ein gwlad.

en-gb	This package of investment is an important next step on our journey to a greener Wales.
cy-gb	Mae'r pecyn buddsoddi hwn yn gam nesaf pwysig ar ein taith i greu Cymru wyrddach.

en-gb	Over this Assembly term we will have invested £2bn in housing recognising the importance of good quality housing to support thriving communities.
cy-gb	Yn ystod tymor y Cynulliad hwn byddwn wedi buddsoddi £2bn mewn tai gan gydnabod pwysigrwydd tai o ansawdd i gefnogi cymunedau sy'n ffynnu.

en-gb	In 2020-21 we are allocating more than £175m capital taking our total housing investment next year to more than £400m.
cy-gb	Yn 2020-21 rydym yn bwriadu dyrannu mwy na £175m o gyfalaf gan fynd â chyfanswm ein buddsoddiad mewn tai y flwyddyn nesaf i fwy na £400m.

en-gb	Building on investments totalling £1bn next year we are allocating an additional £19m in a package of measures which are specifically targeted to help some of the most vulnerable people living in poverty in our communities.
cy-gb	Gan adeiladu ar gyfanswm buddsoddiadau o £1bn y flwyddyn nesaf rydym yn dyrannu £19m ychwanegol mewn pecyn o fesurau sydd wedi'u targedu yn benodol i helpu rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed sy'n byw mewn tlodi yn ein cymunedau.

en-gb	Measures include new funding to extend PDG Access, ongoing funding to tackle period poverty, as well as extending provision for the School Holiday Enrichment Programme.
cy-gb	Mae'r mesurau yn cynnwys cyllid newydd i ymestyn y Grant Datblygu Disgyblion - Mynediad, cyllid parhaus i fynd i'r afael â thlodi mislif, yn ogystal â darpariaeth estynedig ar gyfer y Rhaglen Cyfoethogi Gwyliau Ysgol.

en-gb	We are providing a package of investments worth more than £120m to support a more prosperous Wales.
cy-gb	Rydym yn darparu pecyn o fuddsoddiadau gwerth mwy na £120m i gefnogi Cymru ffyniannus.

en-gb	With a focus on enhancing employability and skills, I am allocating an extra £9m to support apprenticeships bringing the total investment in 2020-21 to more than £97m.
cy-gb	Gyda ffocws ar wella cyflogadwyedd a sgiliau, rwy'n dyrannu £9m ychwanegol i gefnogi prentisiaethau gan ddod â chyfanswm y buddsoddiad yn 202021 i fwy na £97m.

en-gb	We are providing additional funding to take action to change employer attitudes, reduce the stigma and better support employers to recruit and retain disabled people.
cy-gb	Rydym yn darparu cyllid ychwanegol i weithredu i newid agweddau cyflogwyr, lleihau stigma a rhoi gwell cefnogaeth i gyflogwyr i recriwtio a chadw pobl anabl.

en-gb	We are investing £219m in sustainable travel sitting alongside more than £700m in digital, road, rail, air and sea infrastructure.
cy-gb	Rydym yn buddsoddi £219m mewn teithio cynaliadwy a hynny ochr yn ochr â mwy na £700m mewn seilwaith ym meysydd digidol, ffyrdd, rheilffyrdd, awyr a môr.

en-gb	From April this year, some £5bn of devolved and local tax revenue is raised in Wales and stays in Wales.
cy-gb	O fis Ebrill eleni, mae tua £5bn o refeniw trethi lleol a datganoledig yn cael ei godi yng Nghymru, ac yn aros yng Nghymru.

en-gb	This gives us the ability to consider how our tax policies can contribute to our wider ambitions for Welsh public services.
cy-gb	Mae hyn yn ein galluogi i ystyried sut gall ein polisïau trethi gyfrannu at ein dyheadau ehangach ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus Cymru.

en-gb	We will not raise Welsh Rates of Income Tax in 2020.
cy-gb	Ni fyddwn yn codi cyfraddau Treth Incwm Cymru yn 2020.

en-gb	At this stage in the budget process I do not intend to make any changes to Land Transaction Tax rates and bands, but I will keep them under review.
cy-gb	Yn y cam hwn o broses y gyllideb nid wyf yn bwriadu gwneud unrhyw newidiadau i gyfraddau a bandiau'r Dreth Trafodiadau Tir, ond byddaf yn parhau i'w hadolygu.

en-gb	Landfill Disposals Tax rates will increase in line with inflation.
cy-gb	Bydd cyfraddau'r Dreth Gwarediadau Tirlenwi yn cynyddu yn unol â chwyddiant.

en-gb	I am committed to using the budget process to drive improvements for the longerterm, continuing to embed the Well-being of Future Generations Act.
cy-gb	Rwyf wedi ymrwymo i ddefnyddio proses y gyllideb i gymell gwelliannau hirdymor, a pharhau i wreiddio Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	Building on the ‘journey checker’ developed by the Future Generations Commissioner, we are for the first time publishing a Budget Improvement Plan which sets out how we intend to change and improve the way we allocate funding.
cy-gb	Gan adeiladu ar y teclyn gwirio a ddatblygwyd gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol, rydym yn cyhoeddi Cynllun Gwella’r Gyllideb am y tro cyntaf sy'n nodi sut yr ydym yn bwriadu newid a gwella'r modd yr ydym yn dyrannu cyllid.

en-gb	Despite ongoing austerity imposed at a UK level undermining our ability to deliver the investment our country truly deserves, I am proud to introduce a Budget that continues to invest in our vital public services while supporting our ambitions for a more equal, prosperous and greener Wales.
cy-gb	Er bod y cyni parhaus ar lefel y DU yn tanseilio ein gallu i gyflawni'r buddsoddiad y mae ein gwlad yn ei haeddu, rwy'n falch o gyflwyno Cyllideb sy'n parhau i fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus hanfodol ac yn cefnogi ein huchelgais am Gymru fwy cyfartal, ffyniannus a gwyrdd.

en-gb	Strategic context
cy-gb	Y cyd-destun strategol

en-gb	1.01 The Welsh Government today publishes its draft Budget for 2020-21 which is the fourth and final budget of the Fifth Assembly.
cy-gb	1.01 Heddiw, mae Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi ei Chyllideb ddrafft ar gyfer 2020-21, sef pedwaredd gyllideb a chyllideb olaf y Pumed Cynulliad.

en-gb	The Budget sets out the Welsh Government’s revenue and capital spending plans for 2020-21, the final year for which we have a settlement.
cy-gb	Mae'r Gyllideb yn nodi cynlluniau gwario refeniw a chyfalaf Llywodraeth Cymru ar gyfer 2020-21, y flwyddyn olaf y mae gennym setliad ar ei chyfer.

en-gb	1.02 Throughout our budget preparations this year we have faced significant uncertainties and challenges.  In March, the UK Government confirmed its plans to undertake a multi-year Comprehensive Spending Review.
cy-gb	1.02 Drwy gydol ein paratoadau ar gyfer y gyllideb eleni rydym wedi wynebu ansicrwydd a heriau sylweddol  Ym mis Mawrth, cadarnhaodd Llywodraeth y DU ei chynlluniau i gynnal Adolygiad Cynhwysfawr o Wariant amlflwyddyn.

en-gb	1.03 However, in the place of a Comprehensive Spending Review, the UK Government conducted a ‘fast-tracked’ Spending Round in September setting out its spending plans for 2020-21 only.
cy-gb	1.03 Fodd bynnag, yn lle Adolygiad Cynhwysfawr o Wariant, cynhaliodd Llywodraeth y DU Gylch Gwario ‘llwybr cyflym’ ym mis Medi, yn nodi ei chynlluniau gwario ar gyfer 2020-21 yn unig.

en-gb	1.04 While we had hoped to be in a position to provide longer-term financial certainty for our partners, we are now only able to set revenue plans for a further year and make additional allocations to previously published indicative capital plans for 2020-21.
cy-gb	1.04 Er ein bod wedi gobeithio bod mewn sefyllfa i ddarparu sicrwydd ariannol tymor hwy i'n partneriaid, y cyfan yr ydym yn gallu ei wneud bellach yw gosod cynlluniau refeniw ar gyfer blwyddyn arall a gwneud dyraniadau ychwanegol i gynlluniau cyfalaf dangosol a gyhoeddwyd gynt ar gyfer 2020-21.

en-gb	1.05 Much uncertainty still remains.
cy-gb	1.05 Mae llawer o ansicrwydd o hyd.

en-gb	Coupled with the ongoing position around Brexit, the lack of clarity in relation to the UK’s fiscal prospects creates an unprecedented challenge for us in developing spending plans for the future.
cy-gb	Yn ogystal â'r sefyllfa bresennol o ran Brexit, mae'r diffyg eglurder ynghylch rhagolygon cyllidol y DU yn creu her ddigynsail inni wrth ddatblygu cynlluniau gwario ar gyfer y dyfodol.

en-gb	1.06 In these uncertain times, our approach has been to maximise the impact of available resources by continuing to invest in our vital public services while supporting our ambitions for a more equal, prosperous and greener Wales.
cy-gb	1.06 Yn y cyfnod ansicr hwn, rydym wedi mynd ati i fanteisio i'r eithaf ar yr adnoddau sydd ar gael trwy barhau i fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus hanfodol, gan gefnogi hefyd ein huchelgeisiau ar gyfer Cymru fwy cyfartal, llewyrchus a gwyrdd.

en-gb	1.07 We face the opportunities and challenges of an ageing and changing population and the advances in technology impacting on the future of our economy and the associated skills needed.
cy-gb	1.07 Rydym yn wynebu cyfleoedd a heriau poblogaeth sy'n newid ac yn heneiddio a'r datblygiadau mewn technoleg sy'n effeithio ar ddyfodol ein heconomi a'r sgiliau cysylltiedig y mae eu hangen.

en-gb	We also continue to face the need to tackle poverty and inequality within our society and the urgent response required to tackle climate change and the decline in biodiversity.
cy-gb	Rydym hefyd yn parhau i wynebu'r angen i fynd i'r afael â thlodi ac anghydraddoldeb yn ein cymdeithas a'r ymateb brys sydd ei angen i fynd i’r afael â’r newid yn yr hinsawdd a’r dirywiad mewn bioamrywiaeth.

en-gb	It is against this backdrop we have developed plans for 2020-21.
cy-gb	Yn erbyn y cefndir hwn yr ydym wedi datblygu ein cynlluniau ar gyfer 2020-21.

en-gb	Implications of the UK Government’s Spending Round
cy-gb	Goblygiadau Cylch Gwario Llywodraeth y DU

en-gb	1.08 The Spending Round provided a Wales Resource Departmental Expenditure Limit (DEL) in 2020-21, setting our revenue budgets for the first time, which was 2.3 per cent higher in real terms than the 2019-20 baseline.
cy-gb	1.08 Darparodd Cylch Gwario'r DU Derfyn Gwariant Adrannol (DEL) ar gyfer Cymru yn 2020-21, yn pennu ein cyllidebau refeniw am y tro cyntaf, a oedd 2.3 y cant yn uwch mewn termau real na llinell sylfaen 2019-20.

en-gb	1.09 The Spending Round also included an increase of £18m to our capital budget which had already been set for 2020-21.
cy-gb	1.09 Roedd y Cylch Gwario hefyd yn cynnwys cynnydd o £18m i'n cyllideb gyfalaf a oedd eisoes wedi'i phennu ar gyfer 2020-21.

en-gb	Our capital budget will be 2.4 per cent higher in real terms than in 2019-20.
cy-gb	Bydd ein cyllideb gyfalaf 2.4 y cant yn uwch mewn termau real nag yn 2019-20.

en-gb	1.10 The UK Spending Round was based on forecasts from March and a previous administration’s fiscal policy.
cy-gb	1.10 Roedd Cylch Gwario'r DU yn seiliedig ar ragolygon mis Mawrth a pholisi cyllidol gweinyddiaeth flaenorol.

en-gb	Without new fiscal forecasts, it is unclear how these spending announcements will be financed.
cy-gb	Heb ragolygon cyllidol newydd, nid yw'n glir sut y caiff y cyhoeddiadau gwario hyn eu hariannu.

en-gb	That introduces an additional element of uncertainty for us when planning our budget for next year.
cy-gb	Mae hynny'n cyflwyno elfen ychwanegol o ansicrwydd i ni wrth inni gynllunio ein cyllideb ein hunain gyfer y flwyddyn nesaf.

en-gb	1.11 It is unclear whether the spending plans announced will be sustainable.
cy-gb	1.11 Nid yw'n glir a fydd y cynlluniau gwario a gyhoeddwyd yn gynaliadwy.

en-gb	It is likely that the next UK Budget will have a considerable bearing on the Welsh Government’s finances for 2020-21.
cy-gb	Mae'n debygol y bydd Cyllideb nesaf y DU yn cael effaith sylweddol ar yr arian a fydd gan Lywodraeth Cymru ar gyfer 2020-21.

en-gb	However, at this stage, plans for a UK Government Budget remain unclear.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw'r cynlluniau ar gyfer Cyllideb Llywodraeth y DU yn glir ar hyn o bryd.

en-gb	1.12 Funding implications for our Budget beyond 2020-21 will be determined as part of the next UK Comprehensive Spending Review.
cy-gb	1.12 Penderfynir ar y goblygiadau cyllido ar gyfer ein cyllideb y tu hwnt i 2020-21 fel rhan o Adolygiad Cynhwysfawr o Wariant nesaf y DU.

en-gb	As announced by the UK Government at the end of August, a full multi-year Comprehensive Spending Review is planned for 2020.
cy-gb	Fel y cyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU ddiwedd Awst, mae Adolygiad Gwario Cynhwysfawr amlflwyddyn llawn wedi'i gynllunio ar gyfer 2020.

en-gb	1.13 To support financial planning beyond this year, the Chief Economist’s report, which is published alongside the draft Budget, provides an analysis of the medium-term fiscal projections which will help to inform scenarios for future resource spending in Wales.
cy-gb	1.13 I cefnogi cynllunio ariannol y tu hwnt i eleni, mae adroddiad y Prif Economegydd, a gyhoeddir ochr yn ochr â'r Gyllideb ddrafft, yn dadansoddi'r amcanestyniadau cyllidol tymor canolig a fydd yn helpu i gynllunio gwariant ar adnoddau yng Nghymru yn y dyfodol.

en-gb	Further details on the financial and economic context for the budget are available in chapter two.
cy-gb	Mae manylion pellach y cyd-destun ariannol ac economaidd ar gyfer y gyllideb ar gael ym mhennod dau.

en-gb	Fiscal responsibilities and funding
cy-gb	Cyfrifoldebau cyllidol ac ariannu

en-gb	1.14 The Welsh Government is primarily funded by a block grant from the UK Government.
cy-gb	1.14 Mae Llywodraeth Cymru'n cael ei hariannu'n bennaf gan grant bloc oddi wrth Lywodraeth y DU.

en-gb	However, in the past four years the devolution of tax powers - Welsh Rates of Income Tax, Land Transaction Tax, Landfill Disposals Tax and the financial devolution of Non-Domestic Rates - have ensured some 20 per cent of Welsh Government spending is now funded from tax revenue.
cy-gb	Er hynny, yn y pedair blynedd diwethaf mae datganoli pwerau treth - cyfraddau Treth Incwm Cymru, y Dreth Trafodiadau Tir, y Dreth Gwarediadau Tirlenwi a datganoli ariannol Ardrethi Annomestig - wedi sicrhau bod rhyw 20 y cant o wariant Llywodraeth Cymru bellach yn cael ei ariannu o refeniw trethi.

en-gb	1.15 The illustration on the following page highlights the Welsh Government’s sources of funding.
cy-gb	1.15 Mae'r darlun ar y dudalen nesaf yn tanlinellu ffynonellau cyllid Llywodraeth Cymru.

en-gb	1.16 Further information about tax policy and revenues is provided in chapter four and in the Wales Tax Policy Report 2019, which is published alongside this draft Budget.
cy-gb	1.16 Ceir gwybodaeth bellach am bolisi a refeniw trethi ym mhennod pedwar ac yn yr Adroddiad ar Bolisi Trethi Cymru 2019, a gyhoeddir ochr yn ochr â'r Gyllideb ddrafft hon.

en-gb	1.17 As part of the arrangements supporting the devolved taxes, new capital borrowing powers, a Wales Reserve to manage budgets across financial years, and an adjustment to the Barnett formula as applied to Wales have been agreed in a fiscal framework for the Welsh Government.
cy-gb	1.17 Fel rhan o'r trefniadau sy'n cefnogi'r trethi datganoledig, cytunwyd ar y canlynol mewn fframwaith cyllidol i Lywodraeth Cymru: pwerau benthyca cyfalaf newydd, Cronfa Wrth Gefn Cymru i reoli cyllidebau ar draws blynyddoedd ariannol, ac addasiad i Fformiwla Barnett fel y mae'n gymwys i Gymru.

en-gb	Investment in government priorities
cy-gb	Buddsoddi ym mlaenoriaethau'r llywodraeth

en-gb	1.18 This Budget underpins the delivery of the Programme for Government Taking Wales Forward,  the national strategy Prosperity for All  aligned to delivering this Government’s ambitions of 21 st  Century Socialism  for a more equal, prosperous and greener Wales through strategic investments in our eight priority areas.
cy-gb	1.18 Mae'r Gyllideb hon yn sail i’r gwaith o gyflawni’r Rhaglen Lywodraethu Symud Cymru Ymlaen  a’r strategaeth genedlaethol Ffyniant i Bawb  ac yn cyd-fynd â uchelgeisiau Sosialaeth yr 21ain Ganrif y Llywodraeth yma , sef sicrhau Cymru fwy cyfartal, llewyrchus a gwyrdd trwy fuddsoddi’n strategol yn ein hwyth maes blaenoriaeth.

en-gb	1.19 Over this Assembly term the government has maximised the available resources to support delivery of its key pledges.
cy-gb	1.19 Dros dymor y Cynulliad hwn mae'r Llywodraeth wedi manteisio i'r eithaf ar yr adnoddau sydd ar gael i gefnogi’r gwaith o gyflawni ei haddewidion allweddol.

en-gb	Further details on the prioritisation of resources to support our key priorities are set out in chapter six.
cy-gb	Nodir manylion pellach am flaenoriaethu adnoddau i gefnogi ein blaenoriaethau allweddol ym mhennod chwech.

en-gb	1.20 In setting plans for 2020-21, our preparations have been shaped by eight cross–cutting priority areas of early years, social care, housing, employability and skills, better mental health, decarbonisation, poverty and biodiversity.
cy-gb	1.20 Wrth bennu cynlluniau ar gyfer 2020-21, mae ein paratoadau wedi'u llywio gan wyth maes trawsbynciol, sef y blynyddoedd cynnar, gofal cymdeithasol, tai, cyflogadwyedd a sgiliau, gwell iechyd meddwl, datgarboneiddio, tlodi a bioamrywiaeth.

en-gb	These are the areas where we can have the greatest impact over the longerterm.
cy-gb	Dyma'r meysydd y gallwn ddylanwadu arnynt fwyaf dros y tymor hwy.

en-gb	1.21 We are ensuring that our vital public services upon which people rely, including our NHS, schools and local government all receive funding increases.
cy-gb	1.21 Rydym yn sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus hanfodol y mae pobl yn dibynnu arnynt, gan gynnwys ein GIG, ysgolion a llywodraeth leol i gyd yn cael codiadau cyllid.

en-gb	1.22 An over-arching priority in this budget is the new spending decisions we can take to respond to the climate emergency we declared in March of this year.
cy-gb	1.22 Blaenoriaeth drosfwaol yn y gyllideb newydd hon yw'r penderfyniadau gwario newydd y gallwn eu gwneud i ymateb i'r argyfwng hinsawdd a ddatganwyd gennym ym mis Mawrth eleni.

en-gb	In line with this we are allocating more than £140m of additional funding to support activities that promote decarbonisation and further enhance our rich biodiversity.
cy-gb	Yn unol â hynny rydym yn dyrannu cyllid ychwanegol o fwy na £140m i gefnogi gweithgareddau sy'n hyrwyddo datgarboneiddio ac sy'n gwella ein bioamrywiaeth gyfoethog ymhellach.

en-gb	This investment complements the wider commitments we are making to tackling climate change, including the comprehensive approach set out in the Low Carbon Delivery Plan.
cy-gb	Mae'r buddsoddiad yn cydategu'r ymrwymiadau ehangach yr ydym yn eu gwneud o ran mynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys y dull gweithredu cynhwysfawr a nodir yn y Cynllun Cyflawni Carbon Isel.

en-gb	1.23 Chapter six sets out how we have taken further steps as part of this year’s budget process to tackle some of the most fundamental challenges facing our country and maximise the impact of new investments across government.
cy-gb	1.23 Mae pennod chwech yn nodi sut yr ydym wedi cymryd camau pellach fel rhan o broses y gyllideb eleni i fynd i’r afael â rhai o’r heriau mwyaf sylfaenol sy'n wynebu ein gwlad ac i sicrhau bod buddsoddiadau newydd ar draws y llywodraeth yn cael yr effaith fwyaf bosibl.

en-gb	Budget process
cy-gb	Proses y gyllideb

en-gb	1.24 In light of the external factors that have influenced the timing of this year’s budget, the Welsh Government has, with the agreement of the National Assembly’s Business Committee and Finance Committee, triggered exceptional arrangements in relation to this year’s budget process.
cy-gb	1.24 Oherwydd y ffactorau allanol sydd wedi dylanwadu ar amseriad y gyllideb eleni, mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi trefniadau eithriadol ar waith o ran proses y gyllideb, a hynny gyda chytundeb Pwyllgor Busnes a Pwyllgor Cyllid y Cynulliad Cenedlaethol.

en-gb	This includes publishing together the strategic spending plans for revenue and capital, and taxation and borrowing proposals, as well as the detailed portfolio budget proposals.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cyhoeddi gyda'i gilydd y cynlluniau gwario strategol ar gyfer refeniw a chyfalaf, a chynigion ar drethiant a benthyca, yn ogystal â chynigion portffolio manwl y gyllideb.

en-gb	1.25 Following scrutiny of these plans by the National Assembly, we will publish the final Budget 2020-21 on 25 February.
cy-gb	1.25 Ar ôl i'r Cynulliad Cenedlaethol graffu ar y cynlluniau hyn, byddwn yn cyhoeddi Cyllideb Derfynol 2020-21 ar 25 Chwefror.

en-gb	Well-being of Future Generations Act and the Budget Improvement Plan
cy-gb	Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015 a Chynllun Gwella'r Gyllideb

en-gb	1.26 The Well-being of Future Generations Act 2015 continues to provide the foundation that guides our budget process.
cy-gb	1.26 Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015 yn parhau i ddarparu'r sylfaen sy'n arwain ein proses gyllidebol.

en-gb	Despite the challenges and unprecedented uncertainty that have impacted on our plans, our budget preparations remain focused on maximising the impact of our available resources.
cy-gb	Er gwaethaf yr heriau a'r ansicrwydd digynsail sydd wedi effeithio ar ein cynlluniau, mae ein paratoadau ar gyfer y gyllideb yn canolbwyntio o hyd ar fanteisio i'r eithaf ar yr adnoddau sydd gennym.

en-gb	Chapter five sets out how the Act has shaped our budget.
cy-gb	Mae pennod pump yn nodi sut y mae'r Ddeddf wedi llywio ein cyllideb.

en-gb	Building on the ‘journey checker’ developed by the Future Generations Commissioner, we are publishing a Budget Improvement Plan which sets out how we intend to change and improve the budget process over the coming years.
cy-gb	1.27 Gan adeiladu ar y teclyn ar gyfer gwirio hynt y gyllideb  a ddatblygwyd gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol, rydym yn cyhoeddi Cynllun Gwella'r Gyllideb, sy'n nodi sut yr ydym yn bwriadu newid a gwella'r broses gyllidebol dros y blynyddoedd nesaf.

en-gb	This has been published as annex E alongside the draft Budget documentation at:
cy-gb	Mae hwn wedi'i gyhoeddi fel atodiad E ochr yn ochr â dogfennau’r Gyllideb ddrafft yn:

en-gb	https://gov.wales/budget-improvement-plan
cy-gb	https://llyw.cymru/cynllun-gwella-y gyllideb

en-gb	Budget agreements
cy-gb	Cytundebau'r gyllideb

en-gb	1.27 In 2017, the Welsh Government reached a two-year agreement with Plaid Cymru on a number of specific measures where we have shared ambitions and policy priorities.
cy-gb	1.28 Yn 2017, gwnaeth Llywodraeth Cymru gytundeb dwy flynedd â Phlaid Cymru ar nifer o fesurau penodol lle mae gennym uchelgeisiau a blaenoriaethau polisi cyffredin.

en-gb	This agreement covered the two years, 2018-19 and 2019-20.
cy-gb	Roedd y cytundeb hwn yn cynnwys y ddwy flynedd 2018-19 a 2019-20.

en-gb	1.28 In recognition of the many shared priorities identified in this agreement, we are continuing to maintain investment in a number of measures in setting our plans for 2020-21.
cy-gb	1.29 I gydnabod y llu o flaenoriaethau cyffredin a nodir yn y cytundeb hwn, rydym yn parhau i fuddsoddi mewn nifer o fesurau wrth bennu ein cynlluniau ar gyfer 2020-21.

en-gb	Financial and economic context
cy-gb	Y cyd-destun ariannol ac economaidd

en-gb	Impact of austerity on the Welsh Budget
cy-gb	Effaith cyni ar Gyllideb Cymru

en-gb	2.01 The Welsh Budget saw deep real terms cuts in the first half of the current decade.
cy-gb	2.01 Gwnaed toriadau llym mewn termau real i gyllideb Cymru yn hanner cyntaf y degawd hwn.

en-gb	There have been some increases in recent years which are set to continue in 2020-21 following the UK Government’s Spending Round in September.
cy-gb	Cafwyd rhywfaint o gynnydd dros y blynyddoedd diwethaf, sef cynnydd a fydd yn parhau yn 2020-21 yn dilyn Cylch Gwario Llywodraeth y DU ym mis Medi.

en-gb	However, the Welsh Government’s Budget in 2020-21 will still be lower than it was a decade ago, as illustrated in figure one below.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd Cyllideb Llywodraeth Cymru yn 2020-21 yn dal i fod yn is nag yr oedd ddegawd yn ôl, fel y dangosir yn ffigur un isod.

en-gb	Figure one: Welsh Budget* in real terms, 2018-19 prices (£m)
cy-gb	Ffigur un: Cyllideb Cymru* mewn termau real, prisiau 2018-19 (£m)

en-gb	* excluding repayable financial transactions
cy-gb	* ac eithrio trafodiadau ariannol ad-daladwy

en-gb	2.02 Figure two on the following page shows that if spending on public services had kept pace with growth in GDP since 2010-11, the Welsh Government would have nearly £4bn extra to spend on public services in 2020-21.
cy-gb	2.02 Mae ffigur dau ar y dudalen ganlynol yn dangos, pe bai gwariant ar wasanaethau cyhoeddus wedi parhau i gynyddu o leiaf yn unol â’r twf yn y GDP ers 2010-11, y byddai gan Lywodraeth Cymru bron £4bn yn ychwanegol i’w wario ar wasanaethau cyhoeddus yn 2020-21.

en-gb	Figure two also shows that if the Budget had grown in line with the long-term trend in public spending the Welsh Government would have around £6bn extra to spend on public services next year.
cy-gb	Mae ffigur dau hefyd yn dangos pe bai'r Gyllideb wedi cynyddu yn unol â'r duedd hirdymor o ran gwariant cyhoeddus y byddai gan Lywodraeth Cymru tua £6bn yn ychwanegol i'w wario ar wasanaethau cyhoeddus y flwyddyn nesaf.

en-gb	Figure two:
cy-gb	Ffigur dau:

en-gb	Welsh Government Budget scenarios, 2018-19 prices (£m)
cy-gb	Sefyllfaoedd Cyllideb Llywodraeth Cymru, prisiau 2018-19 (£m)

en-gb	2.03 The UK departmental plans for 2020-21 which were set out in the Spending Round in September represent a substantial increase in the level of spending assumed in the Office for Budget Responsibility’s (OBR) most recent economic and fiscal outlook published in March this year.
cy-gb	2.03 Mae cynlluniau adrannol y DU ar gyfer 2020-21 a nodwyd yn y Cylch Gwario ym mis Medi yn cynrychioli cynnydd sylweddol o ran lefel y gwariant tybiedig a nodwyd yn rhagolwg economaidd a chyllidol diweddaraf y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR) a gyhoeddwyd ym mis Mawrth eleni.

en-gb	Beyond 2020-21 there are no firm plans for public expenditure in the UK to inform a view of the medium-term outlook for public finances.
cy-gb	Y tu hwnt i 2020-21 nid oes unrhyw gynlluniau pendant o ran gwariant cyhoeddus yn y DU i lywio barn ynghylch rhagolwg tymor canolig ar gyfer cyllid cyhoeddus.

en-gb	UK fiscal context
cy-gb	Cyd-destun cyllidol y DU

en-gb	2.04 While the recent one-year Spending Round for 2020-21 announced some increases in day-to-day spending, analysis by the OBR indicates that, following an unprecedented decade of real reductions in spending on public services, future fiscal prospects depend crucially on the performance of the wider economy.
cy-gb	2.04 Er bod y Cylch Gwario un flwyddyn diweddar ar gyfer 2020-21 wedi cyhoeddi rhywfaint o gynnydd mewn gwariant o ddydd i ddydd, mae gwaith dadansoddi'r OBR yn dangos, yn dilyn degawd nas gwelwyd ei fath o'r blaen o doriadau real mewn gwariant ar wasanaethau cyhoeddus, bod perfformiad yr economi ehangach yn allweddol o ran rhagolygon cyllidol y dyfodol.

en-gb	The UK economy has grown only weakly since the recession of 2007 with a particularly lacklustre performance since the EU referendum.
cy-gb	Prin y mae economi'r DU wedi tyfu ers dirwasgiad 2007, ac mae perfformiad wedi gwaethygu ymhellach ers y refferendwm ar ymadael â'r UE.

en-gb	Decisions to be made by the incoming UK Government about the timing of Brexit and on the form it will take will be important influences on future economic performance.
cy-gb	Bydd penderfyniadau sydd i'w gwneud gan Lywodraeth newydd y DU ynghylch amseriad Brexit, a phan fath o Brexit a fydd, yn ffactorau pwysig sy'n dylanwadu ar berfformiad economaidd yn y dyfodol.

en-gb	2.05 The OBR’s longer-term fiscal projections indicate the UK’s public finances are fiscally unsustainable, in the sense that meeting their central projections for the demand for public services without tax increases would result in everincreasing public debt.
cy-gb	2.05 Mae rhagolygon cyllidebol tymor hwy yr OBR yn dangos bod cyllid cyhoeddus y DU yn anghynaliadwy o ran codi cyllid, oherwydd byddai cyflawni eu hamcanestyniadau canolog ar gyfer y galw am wasanaethau cyhoeddus heb gynyddu trethiant yn arwain at ddyled gyhoeddus gynyddol.

en-gb	Decisions by the incoming UK Government about levels of taxation and borrowing will determine the resources available to fund public services.
cy-gb	Bydd faint o adnoddau sydd ar gael i ariannu gwasanaethau cyhoeddus yn dibynnu ar benderfyniadau gan Lywodraeth newydd y DU ynghylch lefelau trethiant a benthyca.

en-gb	Wales’ medium-term fiscal prospects
cy-gb	Rhagolygon cyllidol tymor canolig Cymru

en-gb	2.06 As highlighted in the Chief Economist’s report, which is published alongside this draft Budget, Wales’ fiscal prospects depend, to a certain extent, on the UK Government’s fiscal position, as this determines the size of the block grant and to a lesser but still significant extent, on the revenues raised from devolved taxes.
cy-gb	2.06 Fel yr amlygwyd yn adroddiad y Prif Economegydd, a gyhoeddir ochr yn ochr â'r Gyllideb ddrafft hon, mae rhagolygon cyllidol Cymru yn dibynnu, i ryw raddau, ar sefyllfa gyllidol Llywodraeth y DU, gan fod y sefyllfa honno yn penderfynu maint y grant bloc, ac maent hefyd yn dibynnu i raddau llai, ond sylweddol o hyd, ar y refeniw a godir o drethi datganoledig.

en-gb	Following the one-year Spending Round in September this year, the incoming UK Government will need to carry out a further Spending Round or multi-year Spending Review next year.
cy-gb	Yn dilyn y Cylch Gwario un flwyddyn ym mis Medi eleni, bydd angen i Lywodraeth newydd y DU gynnal Cylch Gwario pellach neu Adolygiad o Wariant amlflwyddyn y flwyddyn nesaf.

en-gb	We do not know what impact this will have on the Welsh budget or the period for which we will have a firm settlement.
cy-gb	Ni wyddys beth fydd effaith hyn ar gyllideb Cymru, ac nid oes unrhyw sicrwydd o ran am ba hyd y bydd gennym setliad cadarn.

en-gb	2.07 The previous UK Government set out medium-term plans for health and schools spending in England, both of which represent substantial real terms increases over the next few years.
cy-gb	2.07 Roedd Llywodraeth flaenorol y DU wedi nodi cynlluniau tymor canolig ar gyfer gwariant ar iechyd ac ysgolion yn Lloegr, sef cynlluniau sy'n golygu cynnydd sylweddol mewn termau real dros y blynyddoedd nesaf.

en-gb	The Welsh Government will receive increases to its budget via the Barnett formula if these plans are maintained.
cy-gb	Bydd cyllideb Llywodraeth Cymru yn cynyddu yn unol â Fformiwla Barnett os yw'r cynlluniau hyn yn cael eu gweithredu.

en-gb	However, without knowing the expenditure plans for other public services which are devolved in Wales, it is not possible to say with any certainty what the outlook for the overall Welsh Government budget will look like.
cy-gb	Fodd bynnag, heb wybod manylion y cynlluniau gwario ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus eraill sydd wedi'u datganoli i Gymru, nid yw'n bosibl dweud gydag unrhyw sicrwydd beth fydd y rhagolygon ar gyfer cyllideb gyfan Llywodraeth Cymru.

en-gb	In the absence of a firm settlement beyond 2020-21, the analysis by the OBR in its March Economic and Fiscal Outlook  forms the starting point to assess fiscal prospects in the medium-term.
cy-gb	Yn absenoldeb setliad cadarn y tu hwnt i 2020-21, gwaith dadansoddi'r OBR yn ei Ragolwg Economaidd a Chyllidol a gyhoeddwyd ym mis Mawrth yw'r man cychwyn o ran asesu rhagolygon cyllidol tymor canolig.

en-gb	2.08 Using the growth in overall UK DEL assumed by the OBR in its spring forecast would mean the Wales resource budget would on average increase by a little over 1 per cent a year in real terms over the three years after 2020-21 (see figure three on the following page).
cy-gb	2.08 Byddai defnyddio'r twf cyffredinol o ran DEL y DU a dybir gan yr OBR yn ei rhagolwg gwanwyn yn golygu y bydd cyllideb adnoddau Cymru yn cynyddu gan ychydig dros 1 y cant y flwyddyn ar gyfartaledd mewn termau real dros y tair blynedd ar ôl 2020-21 (gweler y ffigur ar y dudalen ganlynol).

en-gb	This would represent somewhat slower growth than seen in 2019-20 and 2020-21, but faster than in recent years.
cy-gb	Byddai hyn yn golygu twf sydd rywfaint yn arafach na'r hyn a welwyd yn 2019-20 a 202021, ond sy'n gyflymach na'r hyn a welwyd yn y blynyddoedd diwethaf.

en-gb	2.09 A possible no deal Brexit scenario is also outlined in figure three.
cy-gb	2.09 Mae sefyllfa bosibl o ran Brexit heb gytundeb wedi ei hamlinellu hefyd yn ffigur tri.

en-gb	This assumes that existing plans for 2020-21 are sustained but that there is a 6 per cent real terms reduction in 2021-22.
cy-gb	Mae hyn yn tybio bod y cynlluniau presennol ar gyfer 2020-21 yn parhau, ond bod lleihad o 6 y cant mewn termau real yn 2021-22.

en-gb	This is in line with the Bank of England’s assessment of the broader impact of worst case disorderly no deal Brexit on the UK economy.
cy-gb	Mae hyn yn unol ag asesiad Banc Lloegr o effeithiau ehangach y math gwaethaf posibl o Brexit anhrefnus, heb gytundeb, ar economi'r DU.

en-gb	It would mean a £900m to £1bn reduction in the resource budget each year.
cy-gb	Byddai'n golygu lleihad o rhwng £900m ac £1bn yn y gyllideb adnoddau bob blwyddyn.

en-gb	2.10 Over the longer term (2023-24 to 2029-30), future UK Government fiscal position and policies are, of course, uncertain and several scenarios are therefore presented in the Chief Economist’s report.
cy-gb	2.10 Dros y tymor hwy (2023-24 i 2029-30) nid oes unrhyw sicrwydd, wrth gwrs, o ran sefyllfa gyllidol a pholisïau cyllidol Llywodraeth y DU yn y dyfodol, felly cyflwynir nifer o sefyllfaoedd posibl yn adroddiad y Prif Economegydd.

en-gb	However, the analysis undertaken by the OBR implies that until the policies adopted by the present UK Government are known, it would be prudent to assume a prolonged period of fiscal restraint.
cy-gb	Fodd bynnag, mae gwaith dadansoddi'r OBR yn awgrymu, hyd nes y gwyddys beth fydd y polisïau a gaiff eu mabwysiadu gan Lywodraeth newydd y DU, y byddai'n ddoeth tybio y bydd cyfnod estynedig o gyfyngiadau cyllidol.

en-gb	This would be necessary unless the UK Government were to increase the overall tax take as a share of GDP well above its historic levels.
cy-gb	Byddai hyn yn angenrheidiol oni bai bod Llywodraeth y DU yn cynyddu'r trethiant a gymerir fel cyfran o GDP i lefel sy'n uwch o lawer na'i lefelau hanesyddol.

en-gb	Figure three:
cy-gb	Ffigur tri:

en-gb	Medium-term projection for Welsh Government resource budget in real terms (£m, 2018-19 prices)
cy-gb	Amcanestyniad tymor canolig ar gyfer cyllideb adnoddau Llywodraeth Cymru mewn termau real (£m, prisiau 2018-19)

en-gb	UK economic context
cy-gb	Cyd-destun economaidd y DU

en-gb	2.11 Brexit uncertainty continues to weigh on growth prospects for Wales and the UK as a whole;
cy-gb	2.11 Mae ansicrwydd ynghylch Brexit yn pwyso o hyd ar y rhagolygon twf ar gyfer Cymru a'r DU gyfan.

en-gb	if the incoming UK Government continues with a plan to leave the EU, the severity of the impact will depend on the form that Brexit takes and on the extent of the dislocation associated with the process of leaving.
cy-gb	Os bydd Llywodraeth newydd y DU yn parhau â chynllun i ymadael â'r UE, bydd difrifoldeb effaith hynny yn dibynnu ar ba fath o Brexit a fydd, a hefyd ar faint o ddadleoli sy'n gysylltiedig â'r broses o ymadael.

en-gb	The prospect of leaving the EU without a trade deal remains a possibility, and even if this is averted, it is likely that a prolonged period of uncertainty while new trade arrangements are negotiated and implemented will reduce growth.
cy-gb	Mae ymadael â'r UE heb gytundeb masnach yn parhau i fod yn bosibilrwydd o hyd, a hyd yn oed pe bai'n bosibl osgoi hynny, mae'n debygol y bydd cyfnod estynedig o ansicrwydd wrth negodi a gweithredu trefniadau masnach newydd yn lleihau twf.

en-gb	Wales would be hit disproportionately by a “hard” Brexit.
cy-gb	Byddai Brexit “caled” yn cael effaith andwyol anghyfartal ar Gymru o gymharu â gweddill y DU.

en-gb	2.12 As noted in last years’ Chief Economist report, slow productivity growth over the last decade has resulted in very little growth in people’s real wages and incomes and contributed to the challenges faced in funding public services.
cy-gb	2.12 Fel y nodwyd yn adroddiad y Prif Economegydd y llynedd, mae twf araf o ran cynhyrchiant dros y degawd diwethaf wedi arwain at braidd dim twf o ran cyflogau real ac incwm real pobl, ac mae hyn wedi cyfrannu at yr heriau a wynebir wrth ariannu gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	The reasons for this trend, which is unprecedented in modern economic history – and which has affected the UK particularly badly – are not completely understood.
cy-gb	Ni wyddys yn union beth yw'r rhesymau am y duedd hon, nas gwelwyd ei math o'r blaen yn hanes economeg modern, ond mae wedi cael effaith eithriadol o wael ar y DU.

en-gb	If the trend continues, it may result in profound social and political challenges.
cy-gb	Os yw'r duedd yn parhau, gall arwain at heriau cymdeithasol a gwleidyddol difrifol.

en-gb	Welsh economic performance
cy-gb	Perfformiad economaidd Cymru

en-gb	2.13 Over the short to medium term, the performance of the economy in Wales is mainly driven by developments across the UK as a whole.
cy-gb	2.13 Dros y tymor byr i'r tymor canolig, datblygiadau ar draws y DU gyfan yw'r prif ddylanwad ar berfformiad yr economi yng Nghymru.

en-gb	2.14 The performance of the economy in Wales since devolution has been mixed;
cy-gb	2.14 Cymysg fu perfformiad yr economi yng Nghymru ers datganoli.

en-gb	a significant relative improvement in employment rates – driven by reduced inactivity, and concentrated in West Wales and the South Wales Valleys – has been accompanied by continued weaknesses in productivity and in pay, which are closely related.
cy-gb	Ar un llaw gwelwyd gwelliant cymharol sylweddol o ran cyfraddau cyflogaeth oherwydd lleihad mewn anweithgarwch, yn y gorllewin ac yng nghymoedd y de yn bennaf, ond ar y llaw arall, mae'r gwendidau o ran cynhyrchiant a chyflogau wedi parhau, ac mae perthynas agos rhyngddynt.

en-gb	2.15 However, over the period between 2010 and 2017 (the most recent available year), the gap in Gross Value Added (GVA) per head between Wales and the UK has narrowed – something achieved by only one other region (the West Midlands).
cy-gb	2.15 Fodd bynnag, dros y cyfnod rhwng 2010 a 2017 (sef y flwyddyn ddiweddaraf y mae ystadegau ar gael ar ei chyfer), mae'r bwlch o ran Gwerth Ychwanegol Gros (GVA) y pen rhwng Cymru a gweddill y DU wedi lleihau - sef rhywbeth sydd ond wedi ei gyflawni gan un rhanbarth arall (Gorllewin Canolbarth Lloegr).

en-gb	2.16 Future improvements in Wales’ relative economic performance will depend crucially, but not exclusively, on the success of policies to improve education and skill levels and on better transport and communication links.
cy-gb	2.16 Bydd llwyddiant polisïau i wella lefelau addysg a sgiliau a sicrhau gwell cysylltiadau trafnidiaeth a chyfathrebu yn allweddol o ran gwella perfformiad economaidd cymharol Cymru yn y dyfodol, ond mae ffactorau eraill o bwys ar waith hefyd o ran hynny.

en-gb	EU exit and the implications for Wales
cy-gb	Ymadael â'r UE a'r goblygiadau i Gymru

en-gb	2.17 Throughout the period of uncertainty since the referendum, we have sought to ensure that preparedness work we are funding or undertaking ourselves will be useful under any Brexit scenario.
cy-gb	2.17 Drwy gydol y cyfnod o ansicrwydd ers y refferendwm, rydym wedi ceisio sicrhau y bydd y gwaith paratoi rydym yn ei ariannu neu'n ei gynnal ein hunain yn ddefnyddiol o dan unrhyw sefyllfa Brexit.

en-gb	This has enabled us to adjust plans quickly to ensure we can respond to the developing Brexit scenarios as they have arisen.
cy-gb	Mae hyn wedi ein galluogi i addasu cynlluniau yn gyflym i sicrhau y gallwn ymateb i sefyllfaoedd Brexit wrth iddynt ddatblygu.

en-gb	We have used the time during the UK election period to continue our preparations.
cy-gb	Rydym wedi defnyddio cyfnod etholiad y DU i barhau â'n gwaith paratoi.

en-gb	2.18 We have allocated just over £46m of the £50m European Transition Fund announced at the start of 2018, of which our spending plans for 2020-21 provide for £8.6m revenue and £500k capital.
cy-gb	2.18 Rydym wedi dyrannu ychydig dros £46m o'r £50m o'r Gronfa Bontio Ewropeaidd a gyhoeddwyd ddechrau 2018, ac mae ein cynlluniau gwario ar gyfer 2020-21 yn darparu ar gyfer £8.6m o arian refeniw a £500k o arian cyfalaf.

en-gb	2.19 This has already enabled many businesses and organisations to prepare for the impact Brexit will have on them, and to cope with the uncertainty involved.
cy-gb	2.19 Mae hyn wedi galluogi llawer o fusnesau a sefydliadau i baratoi ar gyfer effaith Brexit, ac i ymdopi â'r ansicrwydd sydd ynghlwm â'r broses.

en-gb	In September, we published our Action Plan for a no deal Brexit which set out the steps we are taking to be prepared for this scenario.
cy-gb	Ym mis Medi cyhoeddwyd ein Cynllun Gweithredu ar gyfer Brexit heb gytundeb sy'n nodi'r camau a gymerir gennym i baratoi ar gyfer y sefyllfa honno.

en-gb	We made it clear to the previous UK Government that the support to address even a proportion of the impact of a no deal Brexit within Wales cannot be delivered from within existing resources.
cy-gb	Fe wnaethom ddweud yn glir wrth Lywodraeth flaenorol y DU nad yw'r adnoddau sy'n bodoli eisoes yn ddigonol i ddarparu'r gefnogaeth sydd ei hangen i fynd i'r afael â hyd yn oed cyfran fach o effaith Brexit heb gytundeb ar Gymru.

en-gb	We will require substantial additional funding and flexibilities.
cy-gb	Bydd angen cyllid a hyblygrwydd ychwanegol sylweddol arnom.

en-gb	In addition, many of the macro financial levers including welfare benefits and taxation rest at the UK level.
cy-gb	Yn ogystal, Llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am lawer o'r ysgogiadau ariannol macro, gan gynnwys budddaliadau lles a threthiant.

en-gb	2.20 The Welsh Government has taken steps to ensure that the Development Bank of Wales has made more than £200m funding available to support businesses of all sizes in Wales.
cy-gb	2.20 Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithredu i sicrhau bod gan Fanc Datblygu Cymru dros £200m o gyllid ar gael i gynorthwyo busnesau o bob maint yng Nghymru.

en-gb	It is vital that the UK Government also takes steps to influence commercial and retail banks to make finance available to small businesses who may face short-term cash flow difficulties as a consequence of Brexit.
cy-gb	Mae'n hanfodol bod Llywodraeth y DU hefyd yn gweithredu i ddylanwadu ar fanciau masnachol a banciau manwerthu i sicrhau bod cyllid ar gael i fusnesau bach a allai wynebu anawsterau llif arian byr dymor o ganlyniad i Brexit.

en-gb	2.21 The shape of the future remains unknown but since the referendum on EU membership, through our White Paper – ‘Securing Wales’ Future’  and subsequent policy papers on trade, migration, regional investment and devolution, we have published evidence, analysis and detailed proposals on the way forward on Brexit.
cy-gb	2.21 Yn amlwg, ni ellir rhagweld y dyfodol, ond ers y refferendwm ar ein haelodaeth o'r UE, mae Llywodraeth Cymru, drwy ein Papur Gwyn – ‘Diogelu Dyfodol Cymru’ a phapurau polisi dilynol ar fasnach, mudo, buddsoddi rhanbarthol a datganoli, wedi cyhoeddi tystiolaeth, dadansoddiadau a chynigion manwl ynghylch y ffordd ymlaen o ran Brexit.

en-gb	2.22 Leaving the EU without a deal would be catastrophic for Wales and leaving with a deal would still make us worse off economically.
cy-gb	2.22 Byddai ymadael â'r UE heb gytundeb yn drychinebus i Gymru, a byddai ymadael gyda chytundeb yn dal i gael effaith andwyol ar yr economi.

en-gb	We have set out our position on these challenges in ‘A Brighter Future for Wales ’.
cy-gb	Rydym wedi nodi ein safbwynt o ran yr heriau hyn yn yr adroddiad Dyfodol Mwy Disglair i Gymru .

en-gb	Robust and credible economic assessments, including the previous UK Government’s own, make clear that Wales would be harder hit than the UK as a whole.
cy-gb	Mae asesiadau economaidd cadarn a chredadwy, gan gynnwys asesiadau Llywodraeth flaenorol y DU, yn nodi'n glir y bydd Brexit yn cael mwy o effaith andwyol ar Gymru nag ar y DU gyfan.

en-gb	That is why the Welsh Government has called for a second referendum.
cy-gb	Dyna pam fod Llywodraeth Cymru wedi galw am ail refferendwm.

en-gb	2.23 Even if the exit deal proposed by the previous UK Government is ratified, a no-deal Brexit remains a real possibility at the end of the transition period.
cy-gb	2.23 Hyd yn oed os caiff y cytundeb ymadael a gynigiwyd gan Lywodraeth flaenorol y DU ei gadarnhau, mae Brexit heb gytundeb yn parhau i fod yn bosibilrwydd go iawn ar ddiwedd y cyfnod pontio.

en-gb	This would be likely to lead to a deep downturn and in all probability a recession.  The Bank of England has assessed that a no-deal Brexit could result in a deep recession in the medium term.
cy-gb	Byddai hyn yn debygol o arwain at ddirywiad economaidd difrifol, ac at ddirwasgiad yn ôl pob tebyg.Yn ôl asesiad Banc Lloegr, gallai Brexit heb gytundeb arwain at ddirwasgiad sylweddol yn y tymor canolig.

en-gb	The lesson of previous recessions is that it is people who are already disadvantaged who will be hardest hit.
cy-gb	Mae dirwasgiadau blaenorol wedi dangos y bydd Brexit yn cael yr effaith fwyaf ar bobl sydd eisoes o dan anfantais.

en-gb	Given the scale of the potential recession, in our view the incoming UK Government should develop a significant fiscal package in response.
cy-gb	Oherwydd maint y dirwasgiad posibl, rydym o’r farn y dylai Llywodraeth newydd y DU ddatblygu pecyn cyllidol sylweddol i ymateb i hynny.

en-gb	2.24 It also remains essential that withdrawal from the EU does not mean the UK Government takes money away from our communities.
cy-gb	2.24 Mae hefyd yn parhau i fod yn hanfodol nad yw ymadael â'r UE yn golygu y bydd Llywodraeth y DU yn mynd ag arian oddi wrth ein cymunedau.

en-gb	It should not limit our ability to continue to invest in our economy and the people of Wales.
cy-gb	Ni ddylai hynny gyfyngu ar ein gallu i barhau i fuddsoddi yn ein heconomi a phobl Cymru.

en-gb	The Welsh Government’s block grant from the UK Government must be readjusted positively from the point of EU exit to reflect the real loss of European funding.
cy-gb	Rhaid i grant bloc Llywodraeth Cymru oddi wrth Lywodraeth y DU gael ei hail-addasu yn gadarnhaol o'r pwynt y byddwn yn ymadael â'r UE i adlewyrchu'r gwir golled o gyllid Ewropeaidd.

en-gb	A “Barnett-ised” share of UK funding will not be acceptable;
cy-gb	Ni fyddai cyfran o gyllid y DU ar sail fformiwla Barnett yn dderbyniol;

en-gb	nor would an approach where Wales would need to bid into a system at the behest of UK Ministers.
cy-gb	nac ychwaith unrhyw ddull gweithredu lle y byddai angen i Gymru wneud cais i system a reolir gan Weinidogion y DU.

en-gb	2.25 Wales must receive at least the funding we would have received if the UK had remained part of the EU.
cy-gb	2.25 Rhaid i Gymru dderbyn o leiaf yr un lefel o gyllid ag y byddem wedi ei derbyn pe bai'r DU wedi aros yn rhan o'r UE.

en-gb	This is currently estimated to be at least £700m per annum.
cy-gb	Amcangyfrifir bod y cyllid hwnnw yn £700m y flwyddyn o leiaf.

en-gb	We also need not to lose any flexibility in how we use our funding.
cy-gb	Rhaid inni beidio â cholli unrhyw hyblygrwydd o ran sut rydym yn defnyddio ein cyllid ychwaith.

en-gb	In preparing this Budget, and in response to the ongoing uncertainty linked to Brexit, we have planned on the basis that in 2020-21 we will receive either from the UK Government, or from the EU, the same level of funds which have historically come to Wales from the EU.
cy-gb	Wrth lunio'r Gyllideb hon, ac er mwyn ymateb i'r ansicrwydd parhaus o ran Brexit, rydym wedi cynllunio ar y sail y byddwn yn derbyn yr un lefel o gyllid yn 2020-21, naill ai oddi wrth Lywodraeth y DU neu'r UE, ag a gafwyd yn hanesyddol o'r UE.

en-gb	2.26 The previous UK Government has provided a guarantee, should we leave the EU without a deal, for EU funding programmes which were approved prior to our exit from the EU.
cy-gb	2.26 Pe baem yn ymadael â'r UE heb gytundeb, mae Llywodraeth flaenorol y DU wedi rhoi gwarant o ran parhad rhaglenni cyllido'r UE a gymeradwywyd cyn inni ymadael â'r UE.

en-gb	This guarantee provides limited assurance for current funds but we still have no clarity on farm funding beyond 2019 or on structural funds beyond 2021.
cy-gb	Mae'r gwarant hwn yn rhoi sicrwydd cyfyngedig o ran cyllid cyfredol, ond nid oes unrhyw eglurder o hyd o ran cyllid i ffermwyr ar ôl 2019 nac o ran cronfeydd strwythurol ar ôl 2021.

en-gb	While no deal has been taken off the table for the moment, it remains a real prospect we must plan for in January 2020.
cy-gb	Er bod y posibilrwydd o Brexit heb gytundeb wedi ei ohirio am y tro, mae'n dal i fod yn bosibilrwydd go iawn ym mis Ionawr 2020 a rhaid inni gynllunio ar gyfer hynny.

en-gb	UK funding and fiscal arrangements
cy-gb	Trefniadau ariannu a chodi cyllid y DU

en-gb	2.27 Brexit has big implications for the constitutional future of the UK.
cy-gb	2.27 Mae goblygiadau mawr o ran dyfodol cyfansoddiadol y DU yn sgil Brexit.

en-gb	Devolution has been an established part of the UK constitution for over 20 years and we are pleased that successive UK governments have confirmed they will respect this well-established constitutional settlement.
cy-gb	Mae datganoli wedi bod yn rhan sefydledig o gyfansoddiad y DU ers dros 20 mlynedd, ac rydym yn falch bod llywodraethau'r DU, un ar ôl y llall, wedi cadarnhau y byddant yn parchu'r setliad cyfansoddiadol hir-sefydledig hwn.

en-gb	There is now a need for a fundamentally different constitutional relationship between devolved governments and the UK Government based on mutual respect.
cy-gb	Bellach mae angen perthynas gyfansoddiadol sylfaenol wahanol rhwng y llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU - ar sail parch o'r ddwy ochr.

en-gb	The UK Government cannot bypass the devolution settlement or take back decisions and funding that have been under Wales’ control for nearly 20 years.
cy-gb	Ni all Llywodraeth y DU osgoi'r setliad datganoli na chymryd yn ôl benderfyniadau a chyllid a fu o dan reolaeth Cymru ers bron 20 mlynedd.

en-gb	2.28 Currently, in some devolved policy areas such as the economy, agriculture and the environment, there are coherent – but not uniform – approaches in place across the UK as a result of policies agreed at an EU level.
cy-gb	2.28 Ar hyn o bryd, mewn rhai meysydd polisi datganoledig megis yr economi, amaethyddiaeth a'r amgylchedd, mae dulliau gweithredu cydlynol - ond nid unffurf - ar waith ledled y DU o ganlyniad i bolisïau a gytunwyd ar lefel yr UE.

en-gb	As the UK leaves the EU, we will need a new consensus-based way of reaching agreement on common approaches (‘frameworks’) where it makes sense for there to be some continued degree of coherence across the UK, such as ensuring businesses can trade freely across the UK.
cy-gb	Os bydd y DU yn ymadael â'r UE, bydd angen inni fabwysiadu ffordd newydd sy'n seiliedig ar gonsensws o ddod i gytundeb o ran dulliau gweithredu cyffredin (‘fframweithiau’) pan fo'n gwneud synnwyr i gael rhywfaint o gydlyniant parhaus ledled y DU, megis sicrhau y gall busnesau fasnachu'n rhydd ar draws y DU.

en-gb	2.29 Existing inter-governmental mechanisms are not fit-for-purpose to enable such agreements to be reached, nor to resolve disagreements or disputes.
cy-gb	2.29 Nid yw'r systemau rhynglywodraethol presennol yn addas at y diben i alluogi dod i gytundebau o'r fath, nac i ddatrys achosion o anghytuno neu anghydfodau.

en-gb	Our ‘ Brexit and Devolution’  and ‘ Reforming our Union’  publications set out our thinking on how these new constitutional arrangements should be developed.
cy-gb	Mae ein cyhoeddiadau Brexit a Datganoli  a Diwygio ein Hundeb  yn nodi ein barn o ran sut y dylid datblygu'r trefniadau cyfansoddiadol newydd hyn.

en-gb	They are intended as a constructive contribution to the important debate needed across the UK.
cy-gb	Nod y dogfennau hyn yw gwneud cyfraniad adeiladol i'r drafodaeth bwysig sydd ei hangen ledled y DU.

en-gb	The devolved governments and UK Government need to find new ways of working together to enable agreement.
cy-gb	Mae angen i'r llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU ddod o hyd i ffyrdd newydd o gydweithio er mwyn gallu dod i gytundeb.

en-gb	2.30 Above all, to underpin a successful economic future the Welsh Government’s position is that we need full and unfettered access to the Single Market and participation in a Customs Union to protect the 60 per cent of Welsh direct goods exports that go to the EU, and to retain and increase job creation investment.
cy-gb	2.30 Yn bennaf oll, er mwyn gosod sail ar gyfer dyfodol economaidd llwyddiannus, safbwynt Llywodraeth Cymru yw bod angen inni barhau i gael mynediad llawn a dirwystr at y Farchnad Sengl a chymryd rhan mewn Undeb Tollau i ddiogelu'r 60 y cant o allforion nwyddau uniongyrchol o Gymru sy'n mynd i'r UE, a chadw a chynyddu buddsoddiad sy'n creu swyddi.

en-gb	This goes hand in hand with a migration system linked closely to employment so we can recruit the doctors, nurses, engineers and other workers we need while protecting workers from exploitation.
cy-gb	Mae hyn yn mynd law yn llaw â system fudo newydd sy'n cysylltu mudo yn agos â chyflogaeth er mwyn gallu recriwtio meddygon, nyrsys, peirianwyr a gweithwyr angenrheidiol eraill, tra'n amddiffyn gweithwyr rhag unrhyw gamfanteisio.

en-gb	Key achievements
cy-gb	Cyflawniadau allweddol

en-gb	Delivering our Programme for Government
cy-gb	Cyflwyno ein Rhaglen Lywodraethu

en-gb	3.1  In 2016 we published Taking Wales Forward,  a five-year programme for government.
cy-gb	3.1  Yn 2016, gwnaethom gyhoeddi Symud Cymru Ymlaen , rhaglen bum mlynedd ar gyfer y llywodraeth.

en-gb	It outlined our key priorities for delivering improvements to our economy and public services;
cy-gb	Roedd yn amlinellu ein prif flaenoriaethau ar gyfer gwella ein heconomi a'n gwasanaethau cyhoeddus;

en-gb	for creating jobs and prosperity and to improve the well-being for everyone living in Wales.
cy-gb	i greu swyddi a ffyniant, ac i wella llesiant pawb sy'n byw yng Nghymru.

en-gb	The series of ambitious measures were aimed at making a difference for everyone, at every stage in their lives, providing stability for our core services whilst taking tangible steps to deliver our ambitions for our country.
cy-gb	Nod y gyfres hon o fesurau uchelgeisiol oedd gwneud gwahaniaeth i bawb, ar bob cam yn eu bywydau, gan ddarparu sefydlogrwydd i’n gwasanaethau craidd a chymryd camau penodol ar yr un pryd i wireddu ein huchelgeisiau ar gyfer ein gwlad.

en-gb	3.2  Despite the successive cuts we have seen to our budget since the start of the decade, our priority has been to do all we can to protect frontline services against the worst impacts of the UK Government’s policy of austerity.
cy-gb	3.2  Er gwaetha'r toriadau niferus yr ydym wedi'u gweld i’n cyllideb ers dechrau'r degawd, rydym wedi rhoi blaenoriaeth i wneud popeth yn ein gallu i ddiogelu gwasanaethau rheng flaen rhag effeithiau gwaethaf polisi Llywodraeth y DU o gyni.

en-gb	Investing in our NHS and social services is at the heart of our spending plans.
cy-gb	Mae buddsoddi yn ein Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG) a'n gwasanaethau cymdeithasol wrth wraidd ein cynlluniau gwario.

en-gb	Over this Assembly term, we will have invested £37bn in our Welsh NHS, to ensure high quality treatment for all.
cy-gb	Yn ystod tymor y Cynulliad hwn, byddwn wedi buddsoddi £37bn yn GIG Cymru i sicrhau triniaethau o ansawdd uchel i bawb.

en-gb	In 2020-21 our investment of a further £342m in our NHS, will take total NHS funding for next year to more than £8bn in a single year.
cy-gb	Yn ystod 2020-21, byddwn yn buddsoddi £342m arall yn ein GIG, felly bydd cyfanswm cyllid y GIG ar gyfer y flwyddyn nesaf yn fwy na £8bn mewn un flwyddyn.

en-gb	Investing in local government and our public services.
cy-gb	Buddsoddi mewn llywodraeth leol ac yn ein gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	Between 201617 and 2020-21 we will have provided local government with funding of more than £25bn.
cy-gb	Rhwng 2016-17 a 2020-21, byddwn wedi darparu mwy na £25bn o gyllid i lywodraeth leol.

en-gb	Despite falling budgets, we have protected local government from the excessive cuts seen in England which have disproportionately impacted upon deprived communities.
cy-gb	Er bod cyllidebau'n lleihau, rydym wedi diogelu llywodraeth leol rhag y toriadau eithafol a welir yn Lloegr, toriadau sydd wedi cael effaith anghymesur ar gymunedau difreintiedig.

en-gb	3.3  At the heart of our programme for government are six key commitments we made to the people of Wales at the start of this administration.
cy-gb	3.3  Rydym wedi gwneud chwe ymrwymiad allweddol i bobl Cymru ar ddechrau’r weinyddiaeth hon ac maent yn rhan ganolog o’n rhaglen lywodraethu.

en-gb	Over this Assembly term we will have:
cy-gb	Dros dymor y Cynulliad hwn, byddwn wedi:

en-gb	Invested £80m for the New Treatment Fund, which has cut the waiting time for new drugs from 90 days to just 10.
cy-gb	Buddsoddi £80m ar gyfer y Gronfa Triniaethau Newydd, sydd wedi lleihau’r amser aros ar gyfer cyffuriau newydd o 90 o ddiwrnodau i 10 diwrnod yn unig.

en-gb	We are allocating £16m in 2020-21.
cy-gb	Rydym yn neilltuo £16m yn ystod 2020-21.

en-gb	Provided more than £200m to deliver the childcare offer for working parents.
cy-gb	Darparu mwy na £200m i ddarparu’r cynnig gofal plant ar gyfer rhieni sy'n gweithio.

en-gb	In 2020-21 we are increasing funding for the childcare offer by £20m providing a total budget of £60m towards expected demand.
cy-gb	Yn ystod 2020-21, rydym yn sicrhau cynnydd o £20m yn y cyllid ar gyfer y cynnig gofal plant, felly bydd cyfanswm y gyllideb ar gyfer ymateb i’r galw disgwyliedig yn £60m.

en-gb	Allocated £575m to provide 100,000 high quality apprenticeships for all ages.
cy-gb	Neilltuo £575m i ddarparu 100,000 o brentisiaethau o ansawdd uchel i bobl o bob oed.

en-gb	We are allocating an additional £9m in 2020-21 in support of our apprenticeship programme, bringing our total investment next year to £97m.
cy-gb	Rydym yn neilltuo £9m arall yn 2020-21 i gynorthwyo â’n rhaglen brentisiaethau, felly byddwn yn buddsoddi cyfanswm o £97m y flwyddyn nesaf.

en-gb	Invested more than £580m through the permanent small business rates relief scheme, supporting small businesses with their rates bills.
cy-gb	Buddsoddi mwy na £580m drwy'r cynllun rhyddhad ardrethi parhaol i fusnesau bach, gan gynorthwyo busnesau bach â'u biliau ardrethi.

en-gb	More than 70,000 ratepayers receive non-domestic rates relief and half of all businesses pay no rates at all.
cy-gb	Mae mwy na 70,000 o dalwyr ardrethi yn cael rhyddhad ar ardrethi annomestig ac nid yw hanner yr holl fusnesau yn talu ardrethi o gwbl.

en-gb	In 2020-21 we are directly supporting SMEs by providing £125m in support towards their nondomestic rates bills.
cy-gb	Yn 2020-21, rydym yn rhoi cymorth uniongyrchol i fusnesau bach a chanolig drwy ddarparu £125m i helpu â'u biliau ardrethi annomestig.

en-gb	Delivered an extra £100m to improve school standards, with funding of £25.5m allocated in 2020-21.
cy-gb	Darparu £100m arall i wella safonau ysgolion,  gan neilltuo £25.5m o gyllid yn 2020-21.

en-gb	Fulfilled our pledge two years earlier than planned to double the capital people can keep when entering residential care to £50,000.
cy-gb	Gwireddu ein haddewid ddwy flynedd yn gynharach na'r hyn a gynlluniwyd i ddyblu'r cyfalaf y gall pobl ei gadw wrth symud i ofal preswyl i £50,000.

en-gb	Since April 2019, people in Wales have been able to keep up to £50,000 of their savings, investments or other capital to use as they wish, without having to use this to pay for their residential care.
cy-gb	Ers mis Ebrill 2019, mae pobl yng Nghymru wedi gallu cadw hyd at £50,000 o'u cynilon, eu buddsoddiadau neu gyfalaf arall sydd ganddynt er mwyn ei ddefnyddio fel y mynnant, heb orfod ei ddefnyddio i dalu am ofal preswyl.

en-gb	3.4  Over this Assembly term, we have also delivered significant investment though our infrastructure plans, including:
cy-gb	3.4  Yn ystod tymor y Cynulliad hwn, rydym hefyd wedi darparu buddsoddiad sylweddol drwy ein cynlluniau seilwaith, gan gynnwys:

en-gb	£2bn on housing, delivering more than 20,000 affordable homes.
cy-gb	£2bn ar dai, gan ddarparu mwy na 20,000 o dai fforddiadwy.

en-gb	We are allocating an additional £175m in 2020-21 towards the delivery of this commitment.
cy-gb	Rydym yn neilltuo £175m arall yn 2020-21 tuag at gyflawni'r ymrwymiad hwn.

en-gb	More than £650m on our 21 st  Century Schools and Colleges Programme to give children the best environment to learn.
cy-gb	Mwy na £650m ar ein Rhaglen Ysgolion a Cholegau ar gyfer yr 21ain Ganrif i roi’r amgylchedd gorau i blant i ddysgu.

en-gb	Our education infrastructure budget in 2020-21 is more than £200m.
cy-gb	Mae ein cyllideb ar gyfer seilwaith addysg yn 2020-21 yn fwy na £200m.

en-gb	More than £100m on direct business support to create jobs and support entrepreneurs.
cy-gb	Mwy na £100m ar gymorth busnes uniongyrchol er mwyn creu swyddi a chefnogi entrepreneuriaid.

en-gb	Our budget of £21m in 2020-21, including EU funding, supports the delivery of the Business Wales service which is a dedicated form of support for SMEs across Wales to ensure entrepreneurs and SMEs have access to the information, advice and support they need to help them start, grow and prosper.
cy-gb	Mae ein cyllideb o £21m yn 202021, gan gynnwys cyllid gan yr UE, yn helpu i ddarparu gwasanaeth Busnes Cymru. Mae’r gwasanaeth hwn yn fath penodol o gymorth ar gyfer busnesau bach a chanolig ledled Cymru ac mae’n sicrhau bod modd i entrepreneuriaid a busnesau bach a chanolig gael gafael ar yr wybodaeth, y cyngor a'r cymorth sydd eu hangen arnynt er mwyn eu helpu i ddechrau, tyfu a ffynnu.

en-gb	More than £350m in flood and coastal risk management activities.
cy-gb	Mwy na £350m mewn gwaith i reoli peryglon o ran llifogydd a’r arfordir.

en-gb	In this budget we are committing £64m in 2020-21 to defending our communities from the most severe and immediate impacts of climate change.
cy-gb	Yn y gyllideb hon, rydym yn ymrwymo £64m yn 2020-21 i ddiogelu ein cymunedau rhag effeithiau mwyaf eithafol ac uniongyrchol newid yn yr hinsawdd.

en-gb	£1.3bn on supporting rail services and delivering rail infrastructure improvements .
cy-gb	£1.3bn i helpu gwasanaethau trenau a gwella seilwaith rheilffyrdd.

en-gb	Despite rail infrastructure not being devolved, in 2020-21 we are committing more than £200m of capital funding to bring forward the delivery of the South Wales Metro and North East Wales Metro along with delivering other rail infrastructure improvements to benefit passengers.
cy-gb	Er nad yw seilwaith rheilffyrdd wedi cael ei ddatganoli, yn 2020-21, rydym yn neilltuo mwy na £200m o gyllid cyfalaf i fwrw ymlaen â'r cynlluniau i ddarparu Metro De Cymru a Metro Gogledd-ddwyrain Cymru, ynghyd â gwneud gwelliannau eraill i seilwaith rheilffyrdd er budd teithwyr.

en-gb	More than  £1.8bn  to transform and maintain the NHS estate.
cy-gb	Mwy na £1.8bn i drawsnewid a chynnal ystad y GIG.

en-gb	In 202021 we are investing an additional £36m capital, bringing the total to more than £370m, to support the delivery of health investment priorities.
cy-gb	Yn ystod 2020-21, rydym yn buddsoddi £36m arall o gyfalaf, gan greu cyfanswm o fwy na £370m, i helpu i gyflawni blaenoriaethau o ran buddsoddi ym maes iechyd.

en-gb	£2bn  as a result of our innovative finance initiatives - which provide a much-needed boost to capital budgets enabling investment to be delivered sooner than would have otherwise been achievable.
cy-gb	£2bn o ganlyniad i'n cynlluniau cyllid arloesol,  sy'n rhoi hwb y mae wirioneddol ei angen i gyllidebau cyfalaf, er mwyn gallu buddsoddi yn gynharach nag a fyddai wedi bod yn bosibl fel arall.

en-gb	More than £1.1bn of Welsh Government funds managed by the Development Bank of Wales.
cy-gb	Mwy nag £1.1bn o gronfeydd Llywodraeth Cymru a reolir gan Fanc Datblygu Cymru.

en-gb	This includes around half a billion pounds across all business funds and the £520m Help to Buy Wales Scheme.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys tua hanner biliwn o bunnoedd ar draws yr holl gronfeydd busnes a Chynllun Cymorth i Brynu Cymru, sy’n werth £520m.

en-gb	Nearly £200m to support household waste recycling.
cy-gb	Bron i £200m i helpu i ailgylchu gwastraff cartrefi.

en-gb	Wales leads the UK in this area, and recently rated third best in the world.
cy-gb	Mae Cymru yn achub y blaen ar y DU yn y maes hwn, ac yn ddiweddar mae hi wedi cyrraedd y trydydd safle gorau yn y byd.

en-gb	More than £450m in an Integrated Care Fund.
cy-gb	Mwy na £450m mewn Cronfa Gofal Integredig.

en-gb	We are investing more than £130m (£89m revenue and £40m capital) in 2020-21.
cy-gb	Rydym yn buddsoddi mwy na £130m (£89m o refeniw a £40m o gyfalaf) yn 2020-21.

en-gb	3.5  We know that the challenges we face in the coming years will be even greater given the short to medium term fiscal prospects for Wales, rising demands and pressures on public services and the steps we must take collectively to tackle climate change.
cy-gb	3.5  Gan ystyried y rhagolygon ariannol ar gyfer Cymru yn y tymor byr i ganolig, y galw a'r pwysau cynyddol ar wasanaethau cyhoeddus, a'r camau y mae'n rhaid inni eu cymryd gyda’n gilydd i fynd i'r afael â’r newid yn yr hinsawdd, rydym yn gwybod y bydd yr heriau y byddwn yn eu hwynebu yn y blynyddoedd nesaf yn waeth hyd yn oed.

en-gb	The investment we have made during this term provides a solid foundation on which to build to support us in delivering the Wales we want.
cy-gb	Mae'r buddsoddiad yr ydym wedi'i wneud yn ystod y tymor hwn yn darparu sylfaen gadarn y gallwn adeiladu arni er mwyn sicrhau'r Gymru a garem.

en-gb	Funding arrangements
cy-gb	Trefniadau cyllido

en-gb	4.01 The way that the Welsh Government and public services in Wales are funded has changed in recent years.
cy-gb	4.01 Mae'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru a gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru'n cael eu hariannu wedi newid yn y blynyddoedd diwethaf.

en-gb	The devolution of tax powers  and the associated arrangements agreed under the fiscal framework for the Welsh Government  mean that part of the Welsh block grant has been replaced with revenue generated by taxes in Wales.
cy-gb	Mae datganoli pwerau trethi 1  a'r trefniadau cysylltiedig y cytunwyd arnynt o dan y fframwaith cyllidol ar gyfer Llywodraeth Cymru 2  yn golygu bod rhan o grant bloc Cymru wedi'i disodli â refeniw a gynhyrchir gan drethi yng Nghymru.

en-gb	4.02 Land Transaction Tax (LTT) and Landfill Disposals Tax (LDT) were introduced on 1 April 2018, collected by the Welsh Revenue Authority, and Welsh Rates of Income Tax (WRIT) were introduced on 6 April 2019.
cy-gb	4.02 Cyflwynwyd y Dreth Trafodiadau Tir (LTT) a'r Dreth Gwarediadau Tirlenwi (LDT) ar 1 Ebrill 2018, a chânt eu casglu gan Awdurdod Cyllid Cymru. Cyflwynwyd Cyfraddau Treth Incwm Cymru (WRIT) ar 6 Ebrill 2019.

en-gb	Separately, in April 2015, the financial devolution of non-domestic rates (NDR) replaced the previous arrangements for managing the financial risks.
cy-gb	Ar wahân, yn Ebrill 2015, disodlodd y datganoli ariannol yn achos ardrethi annomestig (NDR) y trefniadau blaenorol ar gyfer rheoli’r risgiau ariannol.

en-gb	Taken together, WRIT, LTT, LDT and NDR now contribute around £3.6bn annually to the Welsh Government budget.
cy-gb	Gyda'i gilydd, mae WRIT, LTT, LDT ac NDR bellach yn cyfrannu rhyw £3.6bn y flwyddyn i gyllideb Llywodraeth Cymru.

en-gb	4.03 As part of the adjustment made to accommodate the devolution of tax powers, the fiscal framework includes a permanent change to the Barnett formula as applied to Wales.
cy-gb	4.03 Fel rhan o'r addasiad a wnaed i ganiatáu datganoli pwerau trethi, mae'r fframwaith cyllidol yn cynnwys newid parhaol i fformiwla Barnett fel y'i cymhwysir i Gymru.

en-gb	The introduction of a needs-based factor, currently set at 105 per cent, has already delivered an additional £160m for Wales over the period 2018-19 to 2020-21.
cy-gb	Mae cyflwyno ffactor sy'n seiliedig ar anghenion, a bennir ar hyn o bryd yn 105 y cant, eisoes wedi sicrhau swm ychwanegol o £160m i Gymru dros y cyfnod 2018-19 i 2020-21.

en-gb	Tax policy
cy-gb	Polisi trethi

en-gb	4.04 The tax powers strengthen the links between the Welsh Government and the citizens, communities and businesses in Wales, and provide additional levers which can help to deliver our priorities.
cy-gb	4.04 Mae'r pwerau trethi'n cryfhau'r cysylltiadau rhwng Llywodraeth Cymru a dinasyddion, cymunedau a busnesau Cymru, ac yn darparu ysgogwyr ychwanegol a all helpu i gyflawni ein blaenoriaethau.

en-gb	The Welsh Government's overall approach to taxation is described in our Tax Policy Framework, which includes five principles.
cy-gb	Disgrifir dull gweithredu cyffredinol Llywodraeth Cymru o ran trethu yn ein Fframwaith Polisi Trethi, sy'n cynnwys pum egwyddor.

en-gb	4.05 Welsh taxes should:
cy-gb	4.05 Dylai trethi Cymru:

en-gb	Raise revenue to support public services;
cy-gb	Godi refeniw i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus;

en-gb	Deliver policy objectives, particularly to support jobs and growth;
cy-gb	Cyflawni amcanion polisi, yn enwedig i gefnogi swyddi a thwf;

en-gb	Be simple, clear and stable;
cy-gb	Bod yn syml, yn glir ac yn sefydlog;

en-gb	Be developed through collaboration and involvement; and
cy-gb	Cael eu datblygu trwy gydweithredu ac ymwneud;

en-gb	Create a more equal Wales.
cy-gb	Creu Cymru fwy cyfartal.

en-gb	The Welsh Government has developed an annual tax policy cycle.
cy-gb	4.06 Mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu cylch polisi trethi blynyddol.

en-gb	This comprises publication of a Tax Policy Work Plan early in the calendar year, followed by research, analyses and engagement, and a Welsh Tax Policy Report in the autumn summarising emerging findings and conclusions.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys cyhoeddi Cynllun Gwaith ar Bolisi Trethi yn gynnar yn y flwyddyn galendr, wedi'i ddilyn gan ymchwil, dadansoddiadau ac ymgysylltu, ac Adroddiad ar Bolisi Trethi Cymru yn yr Hydref yn crynhoi'r canfyddiadau a'r casgliadau sy'n dod i'r amlwg.

en-gb	Now that the Welsh taxes and Welsh Revenue Authority have been established, many of the issues are longer term considerations which will take time to
cy-gb	Yn awr bod trethi Cymreig ac Awdurdod Cyllid Cymru wedi'u sefydlu, mae llawer o'r materion yn ystyriaethau tymor hwy a fydd yn cymryd amser i'w datblygu.

en-gb	develop, however, publication of the work plan enables interested organisations and individuals to understand what the Welsh Government is investigating, ask questions, and contribute their views, knowledge and experiences.
cy-gb	Er hynny, mae cyhoeddi'r cynllun gwaith yn galluogi sefydliadau ac unigolion â buddiant i ddeall i beth y mae Llywodraeth Cymru'n ymchwilio, i ofyn cwestiynau a chyfrannu eu barn, eu gwybodaeth a'u profiadau.

en-gb	An annual summer tax conference has been introduced to provide a further opportunity for stakeholders to discuss the direction of Welsh tax policy - the latest conference was held on 19 July 2019.
cy-gb	Mae cynhadledd haf flynyddol ar drethi wedi'i chyflwyno i gynnig cyfle pellach i randdeiliaid drafod cyfeiriad polisi trethi Cymru - cynhaliwyd y gynhadledd ddiweddaraf ar 19 Gorffennaf 2019.

en-gb	The Welsh Tax Policy Report for 2019, published alongside this draft Budget, describes the progress made during the year.
cy-gb	4.07 Mae Adroddiad ar Bolisi Trethi Cymru 2019, a gyhoeddir ochr yn ochr â’r gyllideb ddrafft hon, yn disgrifio'r cynnydd a wnaed yn ystod y flwyddyn.

en-gb	The topics consider the scope for using taxes to support Welsh Government policy ambitions, opportunities for making tax administration more effective and coordinated, and ways of increasing knowledge of taxation and engagement.
cy-gb	Mae'r pynciau yn ystyried y cwmpas ar gyfer defnyddio trethi i gefnogi uchelgeisiau Llywodraeth Cymru ar drethi, cyfleoedd ar gyfer gwneud gweinyddu trethi'n fwy effeithiol a chydlynus, a ffyrdd o gynyddu gwybodaeth am drethi a gwella ymgysylltu.

en-gb	Welsh Rates of Income Tax
cy-gb	Cyfraddau Treth Incwm Cymru

en-gb	4.08 WRIT were introduced on 6 April 2019.
cy-gb	4.08 Cyflwynwyd cyfraddau treth incwm Cymru ar 6 Ebrill 2019.

en-gb	From this date, approximately 1.3 million people living in Wales have been paying up to half of their Income Tax to fund public services in Wales.
cy-gb	O'r dyddiad hwn mae oddeutu 1.3 miliwn o bobl sy'n byw yng Nghymru wedi bod yn talu hyd at hanner eu treth incwm i ariannu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

en-gb	Income tax is partially devolved to Wales, which means that while the Welsh Government is able to vary the three income tax rates (basic, higher and additional) for Welsh taxpayers , all other aspects of the tax remain the responsibility of the UK Government, and HMRC continues to administer income tax in Wales.
cy-gb	Mae treth incwm wedi'i datganoli'n rhannol i Gymru. Felly, er bod Llywodraeth Cymru'n gallu amrywio'r tair cyfradd treth incwm (sylfaenol, uwch ac ychwanegol) ar gyfer trethdalwyr yng Nghymru , mae pob agwedd arall ar y dreth yn dal yn gyfrifoldeb i Lywodraeth y DU ac mae CThEM yn parhau i weinyddu’r dreth incwm yng Nghymru.

en-gb	In most cases, Welsh taxpayers are defined as people who live in Wales, however a full definition is provided under s.8 of the Wales Act 2014:
cy-gb	Yn y mwyafrif o achosion, diffinnir trethdalwyr Cymru fel pobl sy'n byw yng Nghymru; er hynny darperir diffiniad llawn o dan adran 8 o Ddeddf Cymru 2014:

en-gb	http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2014/29/section/8/enacted
cy-gb	http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2014/29/section/8/enacted

en-gb	Table:
cy-gb	Tabl:

en-gb	Income tax rates in Wales
cy-gb	Cyfraddau treth incwm yng Nghymru

en-gb	4.09 The process for Wales involves the UK Government reducing each of the three Income Tax rates for Welsh taxpayers by 10p, and making a corresponding reduction to the Welsh block grant, which funds devolved public services in Wales.
cy-gb	4.09 Mae'r broses i Gymru'n golygu bod Llywodraeth y DU'n gostwng 10c ar bob un o'r tair cyfradd Treth Incwm i drethdalwyr Cymru, ac yn gwneud gostyngiad cyfatebol i grant bloc Cymru, sy'n ariannu gwasanaethau cyhoeddus datganoledig yng Nghymru.

en-gb	It is then for the Welsh Government to decide whether to set the Welsh rates at 10p, thereby reinstating the funding for services (and retaining parity between Welsh and English taxpayers) or to set different rates.
cy-gb	Mater i Lywodraeth Cymru wedyn yw penderfynu a yw am bennu cyfraddau Cymru'n 10c, gan adfer y cyllid i wasanaethau (a chadw cydraddoldeb rhwng trethdalwyr Cymru a Lloegr) neu i bennu cyfraddau gwahanol.

en-gb	In line with its commitment not to increase WRIT during this Assembly, the Welsh Government proposes to set the rates for 2020-21 at 10p.
cy-gb	Yn unol â'i hymrwymiad i beidio â chynyddu WRIT yn ystod y Cynulliad hwn, mae Llywodraeth Cymru'n cynnig pennu'r cyfraddau ar gyfer 2020-21 yn 10c.

en-gb	Other Welsh taxes
cy-gb	Trethi Cymreig eraill

en-gb	4.10 LTT and LDT were introduced on 1 April 2018.
cy-gb	4.10 Cyflwynwyd y Dreth Trafodiadau Tir (LTT) a’r Dreth Gwarediadau Tirlenwi (LDT) ar 1 Ebrill 2018.

en-gb	They are fully devolved, which means the Welsh Government is able to decide all aspects of the taxes.
cy-gb	Maent wedi'u datganoli'n llwyr, sy'n golygu bod Llywodraeth Cymru'n gallu penderfynu ar bob agwedd ar y trethi.

en-gb	In return for the tax revenue, the Welsh block grant has been reduced by an amount equivalent to what the previous UK taxes (stamp duty land tax and landfill tax) raised in Wales for the UK Government.
cy-gb	Yn dâl am y refeniw trethi, mae grant bloc Cymru wedi'i ostwng yn ôl swm sy'n gyfwerth â'r hyn yr oedd trethi blaenorol y DU (treth dir y dreth stamp a'r dreth dirlenwi) yn ei godi yng Nghymru ar gyfer Llywodraeth y DU.

en-gb	The taxes are collected and managed by the Welsh Revenue Authority (WRA).
cy-gb	Mae'r trethi'n cael eu casglu a'u rheoli gan Awdurdod Cyllid Cymru (ACC).

en-gb	4.11 As the new tax authority for Wales, the WRA has developed Our Approach  - a new way of doing tax.
cy-gb	4.11 Fel yr awdurdod trethi newydd i Gymru, mae ACC wedi datblygu  Ein Dull  - dull newydd o ddelio â threthi.

en-gb	The WRA is using this two-way approach to engage with a range of stakeholders, including taxpayers and agents, to help them pay the right amount of tax at the right time.
cy-gb	Mae ACC yn defnyddio'r dull dwy ffordd hon i ymgysylltu ag ystod o randdeiliaid, gan gynnwys trethdalwyr ac asiantau, i'w helpu i dalu'r swm cywir o drethi ar yr adeg gywir.

en-gb	Through this, it will create a type of tax system which is fair and reflects the priorities of Wales.
cy-gb	Trwy hyn, bydd yn creu math o system drethi sy'n deg ac sy'n adlewyrchu blaenoriaethau Cymru.

en-gb	In May 2019, the WRA published its first three-year Corporate Plan (2019-22), outlining its purpose, strategic objectives and performance measures.
cy-gb	Ym mis Mai 2019, cyhoeddodd ACC ei Gynllun Corfforaethol tair blynedd gyntaf (2019-22), yn amlinellu ei ddiben, ei nodau strategol a’i fesurau perfformiad.

en-gb	The WRA also published its ‘Annual Report and Accounts (2017-19)’  in July 2019.
cy-gb	Cyhoeddodd ACC hefyd ei ‘Adroddiad a Chyfrifon Blynyddol (2017-19)’ ym mis Gorffennaf 2019.

en-gb	Land Transaction Tax
cy-gb	Y Dreth Trafodiadau Tir

en-gb	4.12 In 2020-21, the Welsh Government will keep LTT rates the same as in 2019-20.
cy-gb	4.12 Yn 2020-21, bydd Llywodraeth Cymru'n cadw cyfraddau LTT yr un peth ag yn 2019-20.

en-gb	This helps fulfil the Welsh taxes principles of being clear and stable enabling citizens and business to plan with certainty.
cy-gb	Mae hyn yn helpu i gyflawni egwyddorion trethi Cymreig o fod yn glir a sefydlog gan alluogi dinasyddion a busnesau i gynllunio gyda sicrwydd.

en-gb	4.13 LTT continues to have the highest starting threshold for the residential main rates in the UK, with around 90 per cent of homebuyers in Wales either paying the same or less tax compared to its predecessor, stamp duty land tax.
cy-gb	4.13 Mae LTT yn parhau i fod â'r trothwy cychwynnol uchaf ar gyfer y prif gyfraddau preswyl yn y DU, gyda rhyw 90 y cant o brynwyr cartrefi yng Nghymru naill ai'n talu'r un dreth neu lai o dreth o'i chymharu â'i rhagflaenydd, sef treth dir y dreth stamp.

en-gb	Table 4.1:
cy-gb	Tabl 4.1:

en-gb	LTT Residential main rates
cy-gb	Prif gyfraddau trethi preswyl LTT

en-gb	Higher rates residential property transactions will be subject to an additional 3 per cent on top of the main residential rate in each band.
cy-gb	Bydd trafodiadau eiddo preswyl cyfraddau uwch yn destun 3 y cant yn ychwanegol ar ben y brif gyfradd breswyl ym mhob band.

en-gb	4.14 A higher rate of three per cent in addition to the main residential rate in each band may apply where an individual, who already owns one or more residential properties, buys a further residential property.
cy-gb	4.14 Gallai cyfradd uwch o dri y cant yn ychwanegol at y brif gyfradd breswyl ym mhob band fod yn gymwys lle mae unigolyn, sydd eisoes yn berchen ar un neu ragor o eiddo preswyl, yn prynu eiddo preswyl pellach.

en-gb	However, if they are replacing their main residence, the higher rates may not apply.
cy-gb	Er hynny, os ydynt yn disodli eu prif breswylfa efallai na fydd y cyfraddau uwch yn gymwys.

en-gb	Companies buying residential properties will have to pay the residential higher rates, and trusts buying residential properties may have to pay the residential higher rates.
cy-gb	Bydd rhaid i gwmnïau sy'n prynu eiddo preswyl dalu'r cyfraddau preswyl uwch a gallai fod rhaid i ymddiriedolaethau sy'n prynu eiddo preswyl dalu'r cyfraddau preswyl uwch.

en-gb	The WRA's annual statistical release  for the year April 2018-March 2019 included analysis of land transaction tax data in relation to the higher rate surcharge on a geographical basis to help monitor the impact of the higher rate.
cy-gb	Roedd datganiad ystadegol blynyddol ACC  am y flwyddyn Ebrill 2018-Mawrth 2019 yn cynnwys dadansoddiad o ddata am y dreth trafodiadau tir mewn perthynas â'r gordal cyfradd uwch ar sail ddaearyddol i helpu i fonitro effaith y gyfradd uwch.

en-gb	https://gov.wales/land-transaction-tax-statistics-april-2018-march-2019-html
cy-gb	https://llyw.cymru/ystadegaur-dreth-trafodiadau-tir-ebrill-2018-mawrth-2019-html

en-gb	4.15 At one per cent, Wales has a lower starting rate of tax for the purchase of business premises than stamp duty land tax.
cy-gb	4.15 Yn un y cant mae gan Gymru cyfradd gychwynnol is ar gyfer prynu eiddo busnes na threth dir y dreth stamp.

en-gb	All businesses buying premises up to £1.1m in Wales either pay no tax or up to £1,000 less tax than under stamp duty land tax.
cy-gb	Mae'r holl fusnesau sy'n prynu safleoedd hyd at £1.1m yng Nghymru naill ai'n talu dim treth o gwbl neu hyd at £1,000 yn llai o dreth nag o dan dreth dir y dreth stamp.

en-gb	The Welsh Government will keep the evidence about the impact of the non-residential rates under review.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru'n dal i adolygu'r dystiolaeth am effaith y cyfraddau amhreswyl.

en-gb	The Welsh Government will also review any future changes to stamp duty land tax by the UK Government.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn adolygu unrhyw newidiadau yn y dyfodol i dreth dir y dreth stamp gan Lywodraeth y DU.

en-gb	LTT non-residential main rates
cy-gb	Prif gyfraddau amhreswyl LTT

en-gb	LTT non-residential lease rent rates
cy-gb	Cyfraddau rhenti les amhreswyl LTT

en-gb	Landfill Disposals Tax
cy-gb	Treth Gwarediadau Tirlenwi

en-gb	4.16 The Welsh Government committed to maintain consistency with the UK Government's approach to landfill tax rates for the lower and standard rate of tax in 2018-19 and 2019-20.
cy-gb	4.16 Ymrwymodd Llywodraeth Cymru i gadw cysondeb â dull gweithredu Llywodraeth y DU o ran cyfraddau'r dreth dirlenwi ar gyfer y gyfradd drethi is a safonol yn 2018-19 a 2019-20.

en-gb	This was to support the LDT policy objective of reducing waste going to landfill in Wales, and to protect against the risk of waste being transferred across the Wales-England border in order to take advantage of lower rates.
cy-gb	Diben hyn oedd cefnogi amcan polisi LDT o leihau'r gwastraff sy'n cael ei roi mewn safleoedd tirlenwi yng Nghymru, ac i amddiffyn yn erbyn y risg o drosglwyddo gwastraff dros y ffin rhwng Cymru a Lloegr er mwyn manteisio ar gyfraddau is.

en-gb	That policy is to continue for 2020-21.
cy-gb	Bwriedir i'r polisi hwnnw barhau ar gyfer 2020-21.

en-gb	The proposed rates, subject to approval by the National Assembly for Wales, will increase as set out in the table below.
cy-gb	Bydd y cyfraddau arfaethedig, yn amodol ar gymeradwyaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru, yn cynyddu fel y nodir yn y tabl isod.

en-gb	LDT rates, £ per tonne
cy-gb	Cyfraddau LDT, £ y dunnell

en-gb	Landfill Disposals Tax Communities Scheme
cy-gb	Cynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi

en-gb	4.17 The Landfill Disposals Tax Communities Scheme was launched on 1 April 2018, to support environmental and community projects in areas affected by the disposal of waste to landfill.
cy-gb	4.17 Cafodd Cynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi ei lansio ar 1 Ebrill 2018 i gefnogi prosiectau amgylcheddol a chymunedol mewn ardaloedd y mae gwaredu gwastraff i safleoedd tirlenwi wedi effeithio arnynt.

en-gb	To be eligible for funding, projects must be within a five mile radius of a landfill site, or waste transfer station, sending a minimum of 2,000 tonnes of waste to landfill each year.
cy-gb	I fod yn gymwys am gyllid, rhaid i brosiectau fod o fewn cylch pum milltir i safle tirlenwi neu orsaf trosglwyddo gwastraff, sy’n anfon lleiafswm o 2,000 tunnell o wastraff i safleoedd tirlenwi bob blwyddyn.

en-gb	The projects must also show how they will help communities contribute towards the well-being goals and five ways of working of the Well-being of Future Generations Act.
cy-gb	Rhaid i'r prosiectau dangos hefyd sut y byddant yn helpu cymunedau i gyfrannu at nodau llesiant a phum ffordd o weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	The distributive body for the scheme is the Wales Council for Voluntary Action.
cy-gb	Y corff dosbarthu ar gyfer y cynllun yw Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru.

en-gb	4.18 In the first year of operation (2018-19), 44 projects were supported by the scheme to a total value of £1.4m.
cy-gb	4.18 Yn y flwyddyn gyntaf y bu'r cynllun ar waith (2018-19), cefnogwyd 44 o brosiectau gyda chyfanswm gwerth o £1.4m.

en-gb	Non-domestic Rates (NDR)
cy-gb	Ardrethi annomestig (NDR)

en-gb	4.19 Local taxation is an integral part of the system for funding local government in Wales.
cy-gb	4.19 Mae trethiant lleol yn rhan annatod o'r system ar gyfer ariannu llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	The gross revenue payable from NDR is almost £1.3bn.
cy-gb	Mae'r refeniw gros sy'n daladwy o NDR bron yn £1.3bn.

en-gb	Once reliefs are applied, NDR contributes over £1bn towards the annual funding of local services.
cy-gb	Unwaith y caiff rhyddhad ei gymhwyso, mae NDR yn cyfrannu dros £1bn tuag at gyllido gwasanaethau lleol yn flynyddol.

en-gb	4.20 The Welsh Government has implemented a permanent and better-targeted Small Business Rates Relief (SBRR) scheme, with half of businesses paying no rates at all.
cy-gb	4.20 Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno cynllun Rhyddhad Ardrethi Busnesau Bach (SBRR) parhaol sydd wedi'i dargedu'n well, gyda hanner busnesau'n talu dim ardrethi o gwbl.

en-gb	We are exploring how the SBRR scheme could operate in the future, following on from the enhancements we have made since 2017.
cy-gb	Rydym yn ymchwilio i sut y gallai'r cynllun SBRR weithredu yn y dyfodol, yn dilyn y gwelliannau yr ydym wedi’u gwneud ers 2017.

en-gb	The next Beaufort Research Wales Omnibus Survey will include additional questions to help us assess the effectiveness of rates relief, whether it genuinely helps to drive business growth and how it influences business decisions.
cy-gb	Bydd yr Arolwg Omnibws Cymru nesaf gan Beaufort Research yn cynnwys cwestiynau ychwanegol i'n helpu i asesu effeithiolrwydd rhyddhad ardrethi, sef a yw wir yn helpu i ysgogi twf busnes a sut y mae'n dylanwadu ar benderfyniadau busnes.

en-gb	We are also reviewing a change made to SBRR in 2018 to limit the number of properties eligible for relief to two per business in each local authority.
cy-gb	Rydym hefyd yn adolygu newid a wnaed i SBRR yn 2018 i gyfyngu ar nifer yr eiddo sy'n gymwys am ryddhad i ddau i bob busnes ym mhob awdurdod lleol.

en-gb	This review is intended to provide insights into the effectiveness of the policy change and inform future choices for the SBRR scheme.
cy-gb	Bwriad yr adolygiad hwn yw taflu goleuni ar effeithiolrwydd y newid i'r polisi ac yn llywio dewisiadau'r dyfodol ar gyfer y cynllun SBRR.

en-gb	4.21 Most state schools and hospitals are obliged to pay NDR, as are a wide range of other public sector and other not-for-profit organisations.
cy-gb	4.21 Mae'n ofynnol i'r mwyafrif o ysgolion gwladwriaeth ac ysbytai dalu NDR, a hefyd ystod eang o sefydliadau'r sector cyhoeddus a sefydliadau dielw.

en-gb	They make an important contribution to the cost of vital local services delivered in our communities.
cy-gb	Maent yn gwneud cyfraniad pwysig at gost gwasanaethau lleol hanfodol a ddarperir yn ein cymunedau.

en-gb	However, certain private schools and hospitals benefit from charitable relief from rates.
cy-gb	Er hynny, mae rhai ysgolion preifat ac ysbytai'n gallu manteisio ar ryddhad elusennol rhag ardrethi.

en-gb	It is our intention to consult in the near future on the eligibility of independent schools and hospitals for charitable rates relief.
cy-gb	Mae'n fwriad gennym ymgynghori yn y dyfodol agos ar gymhwysedd ysgolion annibynnol ac ysbytai ar gyfer rhyddhad ardrethi elusennol.

en-gb	4.22 In 2019-20, we introduced our enhanced High Street and Retail Rates Relief Scheme, providing support to retailers occupying premises with a rateable value of up to £50,000.
cy-gb	4.22 Yn 2019-20, cyflwynwyd fersiwn gryfach o’n Cynllun Rhyddhad Ardrethi i'r Stryd Fawr a Manwerthu, gan darparu cymorth i fanwerthwyr mewn eiddo sydd â gwerth ardrethol o hyd at  £50,000.

en-gb	We made full use of the consequential for rates relief provided as a result of the UK Government Budget 2018 to support this scheme and to provide funding to local authorities to offer discretionary relief.
cy-gb	Manteisiwyd yn llawn ar y swm canlyniadol ar gyfer rhyddhad ardrethi a ddarparwyd o ganlyniad i gyllideb Llywodraeth y DU i gefnogi'r cynllun hwn ac i ddarparu cyllid i'r awdurdodau lleol i gynnig rhyddhad yn ôl disgresiwn.

en-gb	We are assessing the costs of the existing scheme and the resources available before making a decision on the scheme for 2020-21.
cy-gb	Rydym yn asesu costau'r cynllun presennol a'r adnoddau sydd ar gael cyn penderfynu ar y cynllun ar gyfer 2020-21.

en-gb	4.23 In June 2019 the Welsh Government announced its intention to make standalone public toilet buildings in Wales exempt from paying NDR from 1 April 2020 .
cy-gb	4.23 Ym mis Mehefin 2019 cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei bwriad i eithrio adeiladau toiledau cyhoeddus pwrpasol rhag talu NDR o 1 Ebrill 2020 .

en-gb	Delivery of the new exemption requires primary legislation.
cy-gb	Mae cyflwyno'r esemptiad newydd yn gofyn am ddeddfwriaeth sylfaenol.

en-gb	Provision was included in a UK Parliamentary Bill which fell in September but it is still our intention to provide this exemption through the next available legislative opportunity.
cy-gb	Cynhwyswyd darpariaeth mewn Bil yn Senedd y DU a fethodd ym mis Medi, ond mae’n fwriad gennym o hyd i ddarparu’r eithriad hwn drwy’r cyfle deddfwriaethol nesaf a ddaw ar gael.

en-gb	This supports our commitment to providing access to toilets for public use under Part 8 of the Public Health (Wales) Act 2017, helping to keep facilities open for residents and visitors to Wales.
cy-gb	Mae hyn cefnogi ein hymrwymiad i ddarparu mynediad i doiledau i'w defnyddio gan y cyhoedd o dan Ran 8 o Ddeddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017, gan helpu i gadw cyfleusterau ar agor i drigolion ac ymwelwyr â Chymru.

en-gb	Welsh Government statement, June 2019.
cy-gb	Datganiad Llywodraeth Cymru, Mehefin 2019.

en-gb	https://gov.wales/rates-relief-for-public-toilet-buildings-in-wales
cy-gb	https://llyw.cymru/rhyddhad-ardrethi-ar-gyfer-adeiladau-toiledau-cyhoeddus-yng-nghymru

en-gb	Independent tax revenue forecasts
cy-gb	Rhagolygon refeniw trethi annibynnol

en-gb	4.24 For the first time, this draft budget is accompanied by independent forecasts of devolved tax revenue from the OBR.
cy-gb	4.24 Am y tro cyntaf, mae rhagolygon annibynnol o refeniw trethi datganoledig oddi wrth y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol ynghlwm wrth y gyllideb ddrafft hon.

en-gb	A separate forecast report providing background and detail on the forecast methodology has been published on the OBR’s website.
cy-gb	Mae adroddiad rhagolwg ar wahân sy'n darparu cefndir a manylion am y fethodoleg ar gyfer rhagolygon wedi'i cyhoeddi ar wefan y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol.

en-gb	The forecasts for 2020-21 are shown in table 3.5.
cy-gb	Dangosir y rhagolygon ar gyfer 2020-21 yn nhabl 4.5.

en-gb	4.25 Previous budgets have included tax revenue forecasts produced by the Welsh Government, but independently assured by Bangor University.
cy-gb	4.25 Mae cyllidebau blaenorol wedi cynnwys rhagolygon refeniw trethi a gynhyrchwyd gan Lywodraeth Cymru, ond a gafodd eu sicrhau’n annibynnol gan Brifysgol Bangor.

en-gb	Outturn information is now available for revenues from land transaction tax and landfill disposals tax in 2018-19.
cy-gb	Mae gwybodaeth am alldro bellach ar gael ar gyfer refeniw o'r dreth trafodiadau tir a'r dreth gwarediadau tirlenwi yn 2018-19.

en-gb	Using this information, the tax policy report accompanying this draft Budget includes an evaluation of the forecasts for 2018-19 included in previous Budgets.
cy-gb	Gan defnyddio'r wybodaeth hon, mae'r adroddiad ar bolisi trethi sy'n cyd-fynd â'r Gyllideb ddrafft hon yn cynnwys gwerthusiad o'r rhagolygon ar gyfer 2018-19 a gynhwyswyd mewn cyllidebau blaenorol.

en-gb	Tax revenue forecasts
cy-gb	Rhagolygon Refeniw Trethi

en-gb	Block grant adjustment
cy-gb	Addasiad i'r grant bloc

en-gb	4.26 Following the devolution of tax powers to Wales, the Welsh Government’s block grant is reduced to reflect the fact that revenues from devolved and partially-devolved taxes now go directly to the Welsh Government rather than the UK Exchequer.
cy-gb	4.26 Yn dilyn datganoli pwerau trethu i Gymru, mae grant bloc Llywodraeth Cymru yn cael ei leihau i adlewyrchu'r ffaith y bydd refeniw o drethi datganoledig a rhannol-ddatganoledig bellach yn mynd yn uniongyrchol i Lywodraeth Cymru yn hytrach nag i Drysorlys y DU.

en-gb	4.27 As agreed in the fiscal framework, the adjustment for the fully-devolved taxes involves:
cy-gb	4.27 Fel y cytunwyd yn y fframwaith cyllidol, mae'r addasiad ar gyfer y trethi sydd wedi'u datganoli'n llawn yn golygu:

en-gb	A baseline for the adjustment – reflecting tax collected under the predecessor UK tax in Wales in the year prior to devolution (2017-18).
cy-gb	Llinell sylfaen ar gyfer yr addasiad  – gan adlewyrchu'r dreth a gasglwyd o dan dreth flaenorol y DU yng Nghymru yn y flwyddyn cyn ei datganoli (2017-18).

en-gb	Annual block grant adjustments – from the initial baseline the adjustment is increased or decreased reflecting growth in the equivalent UK Government tax in England and Northern Ireland.
cy-gb	Addasiadau blynyddol i'r grant bloc – o'r llinell sylfaen gychwynnol mae'r addasiad yn cael ei chynyddu neu ei gostwng gan adlewyrchu twf yn nhreth gyfatebol y DU yn Lloegr a Gogledd Iwerddon.

en-gb	For the purposes of this draft Budget, the block grant adjustments for the fullydevolved taxes are consistent with OBR forecasts of the UK taxes, based on the March 2019 Economic and Fiscal Outlook , taking account of more recent outturn information.
cy-gb	At ddibenion y Gyllideb ddrafft hon, mae'r addasiadau ar gyfer y grant bloc ar gyfer y trethi sydd wedi'u datganoli'n llawn yn gyson â rhagolygon OBR ynghylch trethi’r DU, yn seiliedig ar Ragolwg Economaidd a Chyllidol mis Mawrth 2019, gan gymryd gwybodaeth fwy diweddar am alldro i ystyriaeth.

en-gb	In total the block grant adjustment for the fully-devolved taxes is £271m in 2020-21.
cy-gb	Mae cyfanswm yr addasiad i'r grant bloc ar gyfer y trethi sydd wedi'u datganoli'n llawn yn £271m yn 2020-21.

en-gb	The 2020-21 block grant adjustment accompanying the introduction of the WRIT will be driven by growth in equivalent revenues in England and Northern Ireland in each tax band.
cy-gb	Caiff yr addasiad i'r grant bloc am 2020-21 sy'n cyd-fynd â chyflwyno cyfraddau treth incwm Cymru ei ysgogi gan dwf mewn refeniw cyfatebol yn Lloegr a Gogledd Iwerddon ym mhob band trethi.

en-gb	(The adjustment in 2019-20, a transitional year, is set at the same level as the revenues from the Welsh rates).
cy-gb	(Pennir yr addasiad yn 2019-20, blwyddyn drosiannol, ar yr un lefel â'r refeniw o gyfraddau Cymru).

en-gb	The level of revenues from the WRIT in 2020-21 and the England and Northern Ireland revenues used to calculate the associated block grant adjustments are forecast by the OBR, based on its Economic and Fiscal Outlook, taking account of more recent outturn information.
cy-gb	Mae lefel y refeniw o'r WRIT yn 2020-21 a'r refeniw o Loegr a Gogledd Iwerddon a ddefnyddir i gyfrifo'r addasiadau cysylltiedig i'r grant bloc yn seiliedig ar ragolygon OBR, yn seiliedig ar ei Ragolwg Economaidd a Chyllidol, gan gymryd i ystyriaeth wybodaeth fwy diweddar am alldro.

en-gb	The block grant adjustment for income tax in 2020-21 is £2.198m.
cy-gb	Yr addasiad i'r grant bloc ar gyfer treth incwm yn 2020-21 yw £2.198m.

en-gb	Wales Reserve
cy-gb	Cronfa Wrth Gefn Cymru

en-gb	4.31 The Wales Reserve was introduced in April 2018 as part of the fiscal framework arrangements to enable us to deal effectively with volatility arising from tax revenues by retaining unspent resources for use in future years.
cy-gb	4.31 Cyflwynwyd Cronfa Wrth Gefn Cymru ym mis Ebrill 2018 fel rhan o drefniadau'r fframwaith cyllidol i'n galluogi i ymdrin yn effeithiol ag anwadalrwydd sy'n deillio o refeniw trethi trwy gadw adnoddau heb eu gwario i'w defnyddio yn y blynyddoedd i ddod.

en-gb	It replaces the previous budget exchange process.
cy-gb	Mae'n disodli'r broses flaenorol o gyfnewid cyllidebol.

en-gb	4.32 The Wales Reserve can hold up to £350m.
cy-gb	4.32 Gall Cronfa Wrth Gefn Cymru ddal hyd at £350m.

en-gb	Annual drawdowns are limited to £125m for revenue spending and £50m for capital spending.
cy-gb	Mae'r swm y ceir ei dynnu i lawr bob blwyddyn yn gyfyngedig i £125m ar gyfer gwariant refeniw a £50m ar gyfer gwariant cyfalaf.

en-gb	There are no annual limits for payments into the reserve.
cy-gb	Nid oes cyfyngiad blynyddol ar daliadau i mewn i'r gronfa.

en-gb	4.33 At the start of 2019-20, £419m was held in the reserve – £306m revenue and £113m capital.
cy-gb	4.33 Ar ddechrau 2019-20, roedd £419m yn cael ei ddal yn y gronfa wrth gefn - refeniw o £306m a chyfalaf o £113m.

en-gb	This includes £90m of financial transactions capital agreed with HM Treasury to be carried forward in addition to the £350m Wales Reserve limit.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys £90m o gyfalaf trafodiadau ariannol y cytunwyd arno â Thrysorlys EM i'w gario ymlaen yn ogystal â'r terfyn o £350m yng Nghronfa wrth Gefn Cymru.

en-gb	Plans to use funding held in the reserve in-year will be included in the forthcoming 2019-20 second supplementary budget.
cy-gb	Caiff cynlluniau i ddefnyddio'r cyllid a ddelir yn y gronfa wrth gefn yn ystod y flwyddyn eu cynnwys yn yr ail gyllideb atodol arfaethedig ar gyfer 2019-20.

en-gb	4.34 In setting our spending plans for 2020-21 we have planned to draw down £125m revenue from the Wales Reserve.
cy-gb	4.34 Wrth bennu ein cynlluniau gwario ar gyfer 2020-21 rydym wedi cynllunio i  dynnu i lawr £125m o Gronfa wrth Gefn Cymru.

en-gb	Approach to capital and financial transactions capital
cy-gb	Dull gweithredu o ran cyfalaf a chyfalaf trafodiadau ariannol

en-gb	4.35 With indicative capital plans for 2020-21 already in place, the focus in this budget has been on allocating the available capital reserves, both general and financial transactions, with a particular focus on proposals that incorporate our priority areas of biodiversity and decarbonisation.
cy-gb	4.35 Gyda cynlluniau cyfalaf dangosol eisoes yn eu lle ar gyfer 2020-21, y ffocws yn y Gyllideb hon fu dyrannu'r cronfeydd cyfalaf wrth gefn sydd ar gael, yn drafodiadau cyffredinol ac yn drafodiadau ariannol, gyda ffocws arbennig ar gynigion sy'n ymgorffori ein meysydd blaenoriaeth o fioamrywiaeth a datgarboneiddio.

en-gb	4.36 In this budget a combined capital package of more than £545m for 2020-21 is being allocated on top of existing plans, which takes forward significant investment next year in the eight cross-cutting priority areas.
cy-gb	4.36 Yn y gyllideb hon mae pecyn cyfalaf cyfunol o fwy na £545m ar gyfer 2020-21 yn cael ei ddyrannu ar ben cynlluniau presennol, sy'n bwrw ymlaen â chryn fuddsoddiad y flwyddyn nesaf yn yr wyth maes trawsbynciol sy'n flaenoriaeth.

en-gb	These allocations are outlined in chapter six.
cy-gb	Amlinellir y dyraniadau refeniw hyn ym mhennod 6.

en-gb	4.37 In recent years, the nature of our capital budget has continued to change as an increased proportion of our budget is made available in the form of financial transactions capital.
cy-gb	4.37 Yn y blynyddoedd diwethaf, mae natur ein cyllideb gyfalaf wedi parhau i newid wrth i gyfran gynyddol o'n cyllideb ddod ar gael ar ffurf cyfalaf trafodiadau ariannol.

en-gb	This ring-fenced budget can only be used for loan and equity investments and must be repaid to HM Treasury.
cy-gb	Ni ellir defnyddio'r gyllideb wedi'i chlustnodi ond ar gyfer benthyciadau a buddsoddiadau ecwiti a rhaid iddi gael ei had-dalu i Drysorlys Ei Mawrhydi.

en-gb	In 2020-21, 13 per cent of our capital budget from the UK Government is in the form of financial transactions capital.
cy-gb	Yn 2020-21, mae 13 y cant o'n cyllideb gyfalaf oddi wrth Lywodraeth y DU ar ffurf cyfalaf trafodiadau ariannol.

en-gb	4.38 As our experience of financial transaction capital grows, we are using the funding in more innovative ways, alongside the core programmes of business and housing support.
cy-gb	4.38 Wrth i'n profiad o cyfalaf trafodiadau ariannol dyfu, rydym yn defnyddio'r cyllid mewn ffyrdd mwy arloesol, ochr yn ochr â rhaglenni craidd cymorth i fusnesau a thai.