en-gb	It is important for health and social care professionals to be honest with their patients, even when it involves difficult conversations regarding an unlikely cure and the management of expectations, whilst remaining open-minded about the management of pain through a range of interventions and therapies.
cy-gb	Mae'n bwysig i weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol fod yn onest â'u cleifion, hyd yn oed pan fydd yn golygu sgyrsiau anodd mewn perthynas â gwellhad annhebygol a rheoli disgwyliadau, gan barhau i fod â meddwl agored o ran rheoli poen trwy ystod o ymyriadau a therapïau.

en-gb	Understanding the needs of people with persistent pain is crucial to addressing methods of helping alleviate it.
cy-gb	Mae deall anghenion pobl sydd â phoen parhaus yn hanfodol er mwyn rhoi sylw i'r dulliau a fydd yn helpu i'w leddfu.

en-gb	Shared decision making
cy-gb	Gwneud penderfyniadau ar y cyd

en-gb	The Health Foundation research  concluded that shared decision making, described as the partnership working regarding treatment and care between people living with pain and health professionals, has a profound effect on patients and service users.
cy-gb	Daeth ymchwil gan y Sefydliad Iechyd  i'r casgliad fod gwneud penderfyniadau ar y cyd, sef gweithio mewn partneriaeth o ran triniaeth a gofal rhwng pobl sy'n byw gyda phoen a gweithwyr iechyd proffesiynol, yn cael effaith ddofn ar gleifion a defnyddwyr gwasanaeth.

en-gb	Individuals with persistent pain need to be supported in expressing how pain is impacting on their lives and how to manage their pain.
cy-gb	Mae angen cymorth ar unigolion sy'n byw gyda phoen parhaus i fynegi sut mae poen yn effeithio ar eu bywydau a sut i reoli eu poen.

en-gb	Better conversations between patients and clinicians, as partners, supported by reliable and relevant information will enable better (shared) decision making for both.
cy-gb	Bydd sgyrsiau gwell rhwng cleifion a chlinigwyr, fel partneriaid, gyda chefnogaeth gwybodaeth ddibynadwy a pherthnasol, yn caniatáu penderfyniadau gwell (ar y cyd) ar gyfer y ddwy ochr.

en-gb	The Making Choices Together movement is encouraging those open conversations between patients and their clinicians to make decisions together about the right care for the patient.
cy-gb	Mae’r mudiad Gwneud Penderfyniadau ar y Cyd yn annog y sgyrsiau agored hynny rhwng cleifion a'u clinigwyr i wneud penderfyniadau ar y cyd o ran y gofal iawn ar gyfer y claf.

en-gb	Dr Ahmad, N and others. Person-centred Care: From ideas to action. 2014. [online]
cy-gb	Dr Nahid Ahmad ac eraill, Person-centred care:from ideas to action (2014) [ar-lein]

en-gb	http://www.health.org.uk/sites/health/files/PersonCentredCareFromIdeasToAction.pdf (accessed 22 January 2018) 
cy-gb	http://www.health.org.uk/sites/health/files/PersonCentredCareFromIdeasToAction.pdf (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018) 

en-gb	Considerations when supporting management of people with long term conditions
cy-gb	Pethau i'w hystyried wrth gefnogi'r gwaith o reoli pobl sydd â chyflyrau hirdymor

en-gb	When considering the best path to help people, the upstream determinants of health (factors which effect people earlier in their lives or that a person had little control over) can give pointers to the potential for improvement.
cy-gb	Wrth ystyried y llwybr gorau i helpu pobl, mae penderfynyddion cychwynnol iechyd (ffactorau sy'n effeithio ar bobl yn gynharach yn eu bywydau neu nad oedd llawer o reolaeth gan unigolyn drostynt) yn gallu rhoi awgrymiadau o ran y posibilrwydd o wella.

en-gb	Equity and fairness – inequalities in health, and their links with social factors, make a difference.
cy-gb	Cydraddoldeb a thegwch – mae anghydraddoldebau o ran iechyd, a'u cysylltiadau â ffactorau cymdeithasol, yn gwneud gwahaniaeth.

en-gb	Being viewed with fairness, although difficult to measure, has potential benefits which should not be underestimated.
cy-gb	Mae cael eich ystyried â thegwch, er bod hynny’n anodd ei fesur, yn dod â buddion posibl na ddylid eu tanbrisio.

en-gb	Choice  – The person living with persistent pain has a right to be part of the discussion regarding their health, social care and support needs.
cy-gb	Dewis  - mae gan yr unigolyn sy'n byw gyda phoen parhaus yr hawl i fod yn rhan o'r drafodaeth mewn perthynas â'i anghenion iechyd, gofal cymdeithasol a chymorth.

en-gb	Democracy  – People need to be actively engaged and provided with access to information.
cy-gb	Democratiaeth  – mae angen i bobl gymryd rhan weithredol a chael mynediad at wybodaeth.

en-gb	Stewardship  – Investment is required in the correct areas to maintain and improve vital public resources
cy-gb	Stiwardiaeth – mae angen buddsoddi yn y meysydd cywir er mwyn cynnal a gwella adnoddau cyhoeddus hanfodol.

en-gb	Efficiency  – optimal use of evidence based resources to obtain maximum benefit – discussions are required around the effectiveness of interventions and the priority accorded them
cy-gb	Effeithlonrwydd – y defnydd gorau o adnoddau yn seiliedig ar dystiolaeth i gyflawni'r budd gorau – mae angen trafod effeithiolrwydd ymyriadau a'r flaenoriaeth a roddir iddynt.

en-gb	Synergy  – people living with persistent pain can work collaboratively and differently to improve their health and well-being.
cy-gb	Synergedd – gall pobl sy'n byw gyda phoen parhaus weithio ar y cyd ac mewn modd gwahanol i wella eu hiechyd a'u lles.

en-gb	Sustainability  – positive life-style changes need to be sustainable and shown to make improvements
cy-gb	Cynaliadwyedd – mae angen i newidiadau cadarnhaol o ran ffordd o fyw fod yn gynaliadwy a gallu dangos eu bod yn cyflawni gwelliannau.

en-gb	Creativity  – exploring the different models of care available to service users
cy-gb	Creadigrwydd  – archwilio’r modelau gofal gwahanol sydd ar gael i ddefnyddwyr gwasanaeth.

en-gb	Trauma informed care
cy-gb	Gofal sy'n gysylltiedig â thrawma

en-gb	Mock and Arai 2013 Childhood Trauma and chronic illness in adulthood  Front Psychol . 2010;
cy-gb	Mock ac Arai (2013), ‘Childhood Trauma and chronic illness in adulthood’, Frontiers in Psychology (2010;

en-gb	2025:
cy-gb	2025:

en-gb	246.
cy-gb	246).

en-gb	Published online 2011 Jan 31. doi:
cy-gb	Cyhoeddwyd ar-lein 31 Ionawr 2011. doi:

en-gb	10.3389/fpsyg.2010.00246 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3153850/ (accessed 22 January 2018)
cy-gb	10.3389/fpsyg.2010.00246https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3153850/ (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018) 

en-gb	Traumatic events in childhood, including neglect and abuse, interpersonal violence, and bereavement, are associated with a much higher rate of illness in adulthood, including physical illnesses as well as chronic pain and medically unexplained symptoms.
cy-gb	Mae digwyddiadau trawmatig yn ystod plentyndod, gan gynnwys esgeulustod a chamdriniaeth, trais rhyngbersonol, a phrofedigaeth, yn gysylltiedig â chyfradd llawer uwch o salwch ymysg oedolion, gan gynnwys salwch corfforol yn ogystal â phoen cronig a symptomau nad oes modd eu hesbonio'n feddygol.

en-gb	Such features should be seen as key aspects of an individual’s life story, elicited through sympathetic, systematic enquiry, and considered as a potentially important factor in identifying effective management options.
cy-gb	Dylid ystyried nodweddion o'r fath fel agweddau allweddol ar stori bywyd unigolyn, y gellir dod o hyd iddynt drwy ymholiad sympathetig a systematig, ac y dylid eu hystyried yn ffactor a allai fod yn bwysig o ran nodi opsiynau rheoli effeithiol.

en-gb	Information and advice
cy-gb	Gwybodaeth a chyngor

en-gb	The information and advice provided to people living with persistent pain must ensure the reader has the ability to digest and utilise the information effectively.
cy-gb	Mae'n rhaid i'r wybodaeth a'r cyngor a roddir i bobl sy'n byw gyda phoen parhaus sicrhau bod y darllenydd yn gallu deall a defnyddio'r wybodaeth mewn modd effeithiol.

en-gb	Health and social care professionals may need to reflect on a person’s competency, capacity and literacy when considering why individuals may not be responding or reacting to correspondence or providing information accordingly.
cy-gb	Efallai y bydd angen i weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol ystyried galluedd, cymhwysedd a llythrennedd unigolyn wrth ystyried pam efallai nad yw unigolion yn cydnabod neu'n ymateb i ohebiaeth neu'n rhoi gwybodaeth yn unol â hynny.

en-gb	Alternative methods of communication should be considered.
cy-gb	Dylid ystyried dulliau eraill o gyfathrebu.

en-gb	For example, Welsh Government guidance advises that people within gypsy and traveller communities may have improved interaction with the health service when contacted face to face, via text message or on the phone, as opposed to receiving a letter .
cy-gb	Er enghraifft, mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn cynghori y gellir gwella rhyngweithio pobl mewn cymunedau sipsiwn a theithwyr â'r gwasanaeth iechyd pan gysylltir â nhw wyneb yn wyneb, trwy neges destun neu dros y ffôn, yn hytrach na derbyn llythyr.

en-gb	http://gov.wales/docs/dhss/publications/150730guidanceen.pdf
cy-gb	http://gov.wales/docs/dhss/publications/150730guidancecy.pdf

en-gb	People living with pain and professionals need to be able to find and understand the relevant health information.
cy-gb	Mae angen i bobl sy'n byw gyda phoen a gweithwyr proffesiynol ddeall a gallu dod o hyd i'r wybodaeth iechyd berthnasol.

en-gb	There is an associated link  between those having poor health literacy and acquiring poorer health outcomes.
cy-gb	Yn achos pobl nad ydynt yn meddu ar wybodaeth ynghylch iechyd, mae cysylltiad  rhwng hynny a chael canlyniadau gwaeth o ran iechyd.

en-gb	Briggs and others., Health literacy and beliefs among a community cohort with and without chronic low back pain
cy-gb	Briggs ac eraill,Health literacy and beliefs among a community cohort with and without chronic low back pain

en-gb	]. [Pain.
cy-gb	[Pain 2010;

en-gb	2011] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20603025 (accessed 22 January
cy-gb	150: 275 – 283]. [Pain. 2011] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20603025 (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018) 

en-gb	There are many third sector and local based organisations that can support pain management for those who are in need.
cy-gb	Mae llawer o sefydliadau trydydd sector a lleol sy'n gallu cefnogi’r dasg o reoli poen ar gyfer y rhai sydd mewn angen.

en-gb	Health boards and local authorities are strongly encouraged to make these organisations visible to their populations via their websites and literature.
cy-gb	Anogir byrddau iechyd ac awdurdodau lleol yn gryf i wneud y sefydliadau hyn yn weladwy i'w poblogaethau drwy eu gwefannau a'u gwybodaeth.

en-gb	Education Programmes for Patients (EPP) Cymru 11 provides a range of self-management health and well being courses and workshops for people living with a health conditions or for those who care for someone with a health condition.
cy-gb	Mae Rhaglenni Addysg i Gleifion Cymru 11  yn cynnig amrywiaeth o gyrsiau hunanreoli iechyd a llesiant a gweithdai ar gyfer pobl sy'n byw gyda chyflyrau iechyd neu'r rhai sy'n gofalu am rywun gyda chyflwr iechyd.

en-gb	In 2017, Public Health Wales purchased the licence to train EPP trainers across Wales to facilitate the Stanford Pain Management Programme, which is a 6-week lay-person led group.
cy-gb	Yn 2017, archebodd Iechyd Cyhoeddus Cymru'r drwydded i hyfforddi hyfforddwyr Rhaglenni Addysg i Gleifion Cymru ar draws Cymru i hwyluso Rhaglen Rheoli Poen Stanford, sef grŵp chwe wythnos a arweinir gan unigolion lleyg.

en-gb	In Wales, the following resources are also available:
cy-gb	Yng Nghymru, mae'r adnoddau canlynol ar gael hefyd:

en-gb	the original chronic disease self-management programme for people with health conditions a course for carers
cy-gb	y rhaglen hunanreoli clefyd cronig wreiddiol ar gyfer pobl sydd â chyflyrau iechyd   cwrs ar gyfer gofalwyr

en-gb	an Online Self-Management Course
cy-gb	cwrs hunanreoli ar-lein

en-gb	a 3 Hour Health and Well Being Course
cy-gb	cwrs iechyd a llesiant tair awr

en-gb	ACTIONS
cy-gb	CAMAU GWEITHREDU

en-gb	Effective communication
cy-gb	Cyfathrebu effeithiol

en-gb	Health and social care professionals should use effective and appropriate language when communicating prudent healthcare messages.
cy-gb	Dylai gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol ddefnyddio iaith effeithiol a phriodol wrth rannu negeseuon gofal iechyd darbodus.

en-gb	They should be clear about the effects of the person’s condition and prepare them for any ‘negative’ news.
cy-gb	Dylent fod yn glir o ran effeithiau cyflwr yr unigolyn a'i baratoi ar gyfer unrhyw newyddion 'negyddol'.

en-gb	The full range of medical, surgical and therapeutic options available to reduce and manage their pain should be explored.
cy-gb	Dylid archwilio'r ystod lawn o opsiynau meddygol, llawdriniaethol a therapiwtig sydd ar gael er mwyn lleihau a rheoli ei boen.

en-gb	Access to open resources
cy-gb	Mynediad at adnoddau agored

en-gb	Health boards should advise people in their area about third sector provision for helping them deal with their persistent pain.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd gynghori pobl yn eu hardal ynglŷn â darpariaethau trydydd sector sy'n gallu helpu iddynt ymdopi â'u poen parhaus.

en-gb	Each local authority has an information, advice and assistance service relating to care and support and assistance in accessing that care and support, with the majority using DEWIS.Wales 12  to provide local information relating to people’s well-being.
cy-gb	Mae gan bob awdurdod lleol wasanaeth gwybodaeth, cyngor a chymorth mewn perthynas â gofal a chefnogaeth a chymorth o ran cael mynediad at y gofal a'r cymorth hwnnw, ac mae'r rhan fwyaf ohonynt yn defnyddio DEWIS.Cymru 12  i ddarparu gwybodaeth leol mewn perthynas â llesiant pobl.

en-gb	https://www.wales.nhs.uk/sites3/home.cfm?orgid=537
cy-gb	https://www.wales.nhs.uk/sites3/home.cfm?orgid=537

en-gb	https://www.dewis.wales/
cy-gb	https://www.dewis.cymru/

en-gb	Evidence Base
cy-gb	Y sylfaen dystiolaeth

en-gb	The aim of this section is to provide health and social care professionals with sources of reliable guidance so they can develop shared decision making tools and provide people living with pain with choice.
cy-gb	Diben yr adran hon yw darparu ffynonellau o arweiniad dibynadwy ar gyfer gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol er mwyn iddynt allu datblygu dulliau gwneud penderfyniadau ar y cyd a chynnig dewis i bobl sy'n byw gyda phoen.

en-gb	It is important that clinicians utilise high quality evidence.
cy-gb	Mae'n bwysig bod clinigwyr yn defnyddio tystiolaeth o ansawdd uchel.

en-gb	The following list provides links to high quality guidelines and evidence to inform and commission practice:
cy-gb	Mae'r rhestr ganlynol yn cynnwys dolenni at ganllawiau a thystiolaeth o ansawdd uchel er mwyn llywio a chomisiynu arfer:

en-gb	The National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) is an agency of the National Health Service charged with promoting clinical excellence in NHS service providers in England and Wales, by developing guidance and recommendations on the effectiveness of treatments and medical procedures.
cy-gb	Mae’r Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE) yn asiantaeth i’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol ac mae’n gyfrifol am hyrwyddo rhagoriaeth glinigol o fewn darparwyr gwasanaethau'r GIG yng Nghymru a Lloegr, trwy ddatblygu canllawiau ac argymhellion o ran effeithiolrwydd triniaethau a llawdriniaethau meddygol.

en-gb	NICE recommendations are issued in the form of "technology appraisals".
cy-gb	Mae argymhellion NICE yn cael eu rhannu ar ffurf "arfarniadau technoleg".

en-gb	These are based on a review of evidence of clinical and cost effectiveness for a particular technology, and give recommendations about whether and in what circumstances the technology should be used in the NHS.
cy-gb	Mae'r rhain yn seiliedig ar adolygiad o dystiolaeth ynghylch pa mor effeithiol yw technoleg benodol yn glinigol ac o ran costau, ac yn rhoi argymhellion o ran a ddylai'r GIG ddefnyddio'r dechnoleg ac o dan ba amgylchiadau.

en-gb	The majority of technologies assessed by NICE are drugs, but it has also considered surgical procedures, medical devices and screening technologies.
cy-gb	Mae'r rhan fwyaf o dechnolegau a asesir gan NICE yn gyffuriau, ond mae hefyd wedi ystyried gweithdrefnau llawfeddygol, dyfeisiau meddygol a thechnolegau sgrinio.

en-gb	NICE also produces "clinical guidelines", providing wider guidance on the management of whole diseases or clinical conditions, which usually include several different treatment options.
cy-gb	Mae NICE hefyd yn creu "canllawiau clinigol", sy'n cynnig canllawiau ehangach ynghylch rheoli afiechydon neu gyflyrau clinigol cyfan, a fydd fel arfer yn cynnwys sawl opsiwn gwahanol o ran triniaeth.

en-gb	NICE is also responsible for assessing the safety and efficacy of interventional procedures for diagnosis and treatment.
cy-gb	Mae NICE hefyd yn gyfrifol am asesu diogelwch ac effeithiolrwydd gweithdrefnau ymyriadol ar gyfer diagnosis a thriniaeth.

en-gb	NICE is tasked with conducting assessments and drawing up guidelines by the Department of Health and the Welsh Government.
cy-gb	Mae NICE yn gyfrifol am gynnal asesiadau a llunio canllawiau gan yr Adran Iechyd a Llywodraeth Cymru.

en-gb	The Faculty of Pain Medicine 13 is the professional body responsible for the training, assessment and continuing professional development of specialist doctors in the management of pain in the UK.
cy-gb	Y Gyfadran Meddygaeth Poen 13 yw'r corff proffesiynol sy'n gyfrifol am hyfforddi, asesu a datblygiad proffesiynol parhaus meddygon arbenigol sy'n ymwneud â rheoli poen yn y DU.

en-gb	The British Pain Society 1 4  aims to promote education, training, research and development in all fields of pain.
cy-gb	Nod Cymdeithas Poen Prydain 1 4  yw hyrwyddo addysg, hyfforddiant, ymchwil a datblygiad o fewn pob maes sy'n ymwneud â phoen.

en-gb	It endeavours to increase both professional and public awareness of the prevalence of pain and the facilities that are available for its management.
cy-gb	Mae'n ceisio cynyddu ymwybyddiaeth broffesiynol a chyhoeddus o ran cyffredinolrwydd poen a'r cyfleusterau sydd ar gael i'w reoli.

en-gb	The Cochrane Library is a collection of six databases that contain different types of highquality, independent evidence to inform healthcare decision-making, and a seventh database that provides information about the Cochrane review groups which provide expert advice on specific conditions.
cy-gb	Mae Llyfrgell Cochrane yn gasgliad o chwe chronfa ddata sy'n cynnwys mathau gwahanol o dystiolaeth annibynnol o ansawdd uchel i lywio'r penderfyniadau a wneir ym maes gofal iechyd, a seithfed gronfa ddata sy'n cynnig gwybodaeth ynghylch grwpiau adolygu Cochrane, sy'n rhoi cyngor arbenigol ynglŷn â chyflyrau penodol.

en-gb	13 www.rcoa.ac.uk/faculty - of - pain - medicine/evidence - base/chronic - pain 14 www.britishpainsociety.org
cy-gb	13 www.rcoa.ac.uk/faculty - of - pain - medicine/evidence - base/chronic - pain 14 www.britishpainsociety.org

en-gb	Cochrane Database of Systematic Reviews (CDSR) o Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL)
cy-gb	Cronfa Ddata Cochrane o Adolygiadau Systematig (CDSR ) o Cofrestr Ganolog Cochrane o Dreialon a Reolir (CENTRAL) o Cofrestr Methodoleg Cochrane (CMR)

en-gb	Cochrane Methodology Register (CMR) o Database of Abstracts of Reviews of Effects (DARE) o Health Technology Assessment Database (HTA) o NHS Economic Evaluation Database (EED) o About The Cochrane Collaboration
cy-gb	Cronfa Ddata o Grynodebau Adolygiadau o Effeithiau (DARE) o Cronfa Ddata o Asesiadau Technoleg Iechyd (HTA) o Cronfa Ddata o Werthusiadau Economaidd y GIG (EED) o Gwybodaeth am Gydweithrediad Cochrane

en-gb	Evidence Based Medicine and its relationship to other approaches to decision making in clinical practice, can be found at:, Ashcroft (2004) , Fernandez et al (2015) , Gilbert et al (2010) , Miles & Loughlin M. (2011) and Montori et al (2013). 
cy-gb	Mae gwybodaeth am feddygaeth sy’n seiliedig ar dystiolaeth a'i pherthynas â dulliau eraill o wneud penderfyniadau mewn arfer clinigol ar gael gan: Ashcroft (2004) , Fernandez et al.(2015) , Gilbert et al. (2010) , Miles a Loughlin (2011) ,  a Montori et al. (2013).

en-gb	ACTION
cy-gb	CAM GWEITHREDU

en-gb	All Health and Social Care Professionals should ensure that pain management is informed by evidence based practice and in line with the principles of prudent healthcare.
cy-gb	Dylai pob gweithiwr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol sicrhau bod rheoli poen yn cael ei lywio gan arfer sy'n seiliedig ar dystiolaeth ac yn unol ag egwyddorion gofal iechyd darbodus.

en-gb	Part 3 – The way forward
cy-gb	Rhan 3: Y ffordd ymlaen

en-gb	Excellent quality will always be a priority for those accessing and providing health and social care systems.
cy-gb	Bydd ansawdd rhagorol yn flaenoriaeth bob amser i'r rhai sy'n defnyddio ac yn darparu systemau iechyd a gofal cymdeithasol.

en-gb	The Wales Audit Office concluded  whilst the plan for persistent conditions is clear at a national level, improvement is required at local levels.
cy-gb	Daeth Swyddfa Archwilio Cymru i'r casgliad  fod y cynllun ar gyfer cyflyrau parhaus yn glir ar lefel genedlaethol ond fod angen gwelliant ar lefelau lleol.

en-gb	People in Wales need to receive excellent care in every area of the country.
cy-gb	Mae angen i bobl yng Nghymru gael gofal rhagorol ym mhob rhan o'r wlad.

en-gb	Auditor General for Wales, The Management of Chronic Conditions in Wales – An Update 2014 [online] http://audit.wales/system/files/publications/chronic - conditions - 2014 - english.pdf (accessed 22 January 2018)
cy-gb	Archwilydd Cyffredinol Cymru, Rheoli Cyflyrau Cronig yng Nghymru – Diweddariad (2014) [ar-lein]https://audit.wales/cy/system/files/publications/chronic - conditions - 2014 - welsh.pdf (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018) 

en-gb	Health boards in Wales have adopted a multidisciplinary approach which they have found to be beneficial in improving provision in their areas.
cy-gb	Mae byrddau iechyd yng Nghymru wedi mabwysiadu dull amlddisgyblaethol ac maent wedi canfod ei fod yn fuddiol o ran gwella darpariaeth yn eu hardaloedd.

en-gb	There is evidence of added value of undertaking a multi-disciplinary approach and this is being demonstrated in health boards across Wales.
cy-gb	Mae tystiolaeth i ategu'r gwerth ychwanegol o ddilyn dull amlddisgyblaethol ac mae hyn yn cael ei ddangos gan fyrddau iechyd ledled Cymru.

en-gb	Health boards are encouraged to give further consideration to this approach and to consider holistic approaches to pain management which encourages effective self-management alongside surgical and other options where appropriate.
cy-gb	Anogir byrddau iechyd i ystyried y dull hwn ymhellach ac i ystyried dulliau cyfannol ar gyfer rheoli poen, sy'n annog hunanreoli effeithiol ochr yn ochr ag opsiynau llawdriniaethol ac opsiynau eraill lle bo hynny'n briodol.

en-gb	Specialist services provide treatment modalities not available to GPs, but inform the treatment of people experiencing pain who are looked after in the community.
cy-gb	Mae gwasanaethau arbenigol yn cynnig mathau o driniaeth nad ydynt ar gael i feddygon teulu, ond sy'n llywio triniaeth pobl sydd â phoen sy'n derbyn gofal yn y gymuned.

en-gb	This includes better mechanisms to use medication rationally and reduce variation in treatment.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys mecanweithiau gwell er mwyn defnyddio meddyginiaeth yn gall a lleihau amrywiaeth o ran triniaeth.

en-gb	Closer links between pain management programmes within specialist services and primary care projects such as the EPP may enable improved self-management depending on the level of personal/individual support required.
cy-gb	Gall cysylltiadau agosach rhwng rhaglenni rheoli poen o fewn gwasanaethau arbenigol a phrosiectau gofal sylfaenol megis y Rhaglenni Addysg i Gleifion alluogi hunanreoli gwell yn dibynnu ar lefel y cymorth personol/unigol sydd ei angen.

en-gb	Health boards are encouraged to avoid duplication by bringing together practitioners working with people living with pain under one umbrella.
cy-gb	Anogir byrddau iechyd i osgoi dyblygu drwy ddod ag ymarferwyr sy'n gweithio gyda phobl sy'n byw gyda phoen at ei gilydd o dan un ambarél.

en-gb	Linkage with other secondary services such as musculoskeletal disorders, spinal and palliative care will improve understanding amongst the differing disciplines; reduce referrals and consultations between services and lead to a consistent approach to persistent pain in Wales.
cy-gb	Bydd cysylltiadau â gwasanaethau eilaidd eraill megis anhwylderau cyhyrysgerbydol, gofal asgwrn cefn a gofal lliniarol yn gwella dealltwriaeth ymhlith y disgyblaethau gwahanol, lleihau atgyfeiriadau ac ymgynghoriadau rhwng gwasanaethau, ac arwain at ymagwedd gyson tuag at boen parhaus yng Nghymru.

en-gb	Each health board is encouraged to set out how they provide person centred co-ordinated care which supports people to make informed decisions, and empowers them to self-manage their chronic conditions in collaboration with health and social care professionals.
cy-gb	Anogir pob bwrdd iechyd i amlinellu sut mae’n darparu gofal cydlynol sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ac yn cynorthwyo pobl i wneud penderfyniadau gwybodus, ac yn eu grymuso i hunanreoli eu cyflyrau cronig mewn cydweithrediad â gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol.

en-gb	This should be included in their Integrated Medium Term Plans.
cy-gb	Dylai hyn gael ei gynnwys yn ei Gynlluniau Tymor Canolig Integredig.

en-gb	There are many examples of good practice and examples from across Wales, which produce novel and effective models of working in partnership with people living with pain in the future.
cy-gb	Mae nifer o enghreifftiau o arfer da ac enghreifftiau o ledled Cymru, sy'n cynhyrchu modelau newydd ac effeithiol o weithio mewn partneriaeth â phobl sy'n byw gyda phoen yn y dyfodol.

en-gb	Co-Production
cy-gb	Cydgynhyrchu

en-gb	A key factor to enabling the people of Wales to receive care in the optimum way is via co production . This is when service users and health and social care professionals work together in equal partnership to access the right support for the right person.
cy-gb	Ffactor allweddol o ran galluogi pobl Cymru i dderbyn gofal yn y ffordd orau yw trwy gydgynhyrchu . Dyma pryd mae defnyddwyr gwasanaeth a gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol yn gweithio ar y cyd mewn partneriaeth gyfartal i gael mynediad at y cymorth cywir ar gyfer yr unigolyn cywir.

en-gb	It requires building relationships and focusing on the best possible outcomes for the service user.
cy-gb	Mae'n gofyn am adeiladu perthnasau a chanolbwyntio ar y canlyniadau gorau posibl ar gyfer y defnyddiwr gwasanaeth.

en-gb	The key principles of co-production relating to health services:
cy-gb	Dyma egwyddorion allweddol cydgynhyrchu mewn perthynas â gwasanaethau iechyd:

en-gb	All participants are valued as assets and their strengths built upon
cy-gb	Mae'r holl gyfranogwyr yn cael eu gwerthfawrogi fel asedau ac adeiladir ar eu cryfderau

en-gb	Develop dynamic peer-support networks
cy-gb	Datblygu rhwydweithiau cymorth gan gymheiriaid dynamig

en-gb	Build relationships of equality and reciprocity
cy-gb	Adeiladu perthynas o gydraddoldeb a dwyochredd

en-gb	Create transformative change through share power and shared responsibility
cy-gb	Creu newid trawsnewidiol drwy rannu pŵer a chyfrifoldeb

en-gb	A co-production interactive catalogue has been produced by Public Health Wales and CoProduction Wales and includes case studies, resources and further information.
cy-gb	Mae catalog cydgynhyrchu wedi ei greu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a Rhwydwaith Cydgynhyrchu Cymru ac mae'n cynnwys astudiaethau achos, adnoddau a gwybodaeth bellach.

en-gb	Health boards should adopt a multidisciplinary approach to their pain management services.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd fynd ati mewn modd amlddisgyblaethol o ran eu gwasanaethau rheoli poen.

en-gb	Health boards should adopt the principles of co-production to ensure people are fully involved in decisions that affect their care.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd fabwysiadu egwyddorion cydgynhyrchu er mwyn sicrhau bod pobl yn cael eu cynnwys yn llawn mewn penderfyniadau sy'n effeithio ar eu gofal.

en-gb	Part 4 - Prudent Value Based Healthcare
cy-gb	Rhan 4: Gofal iechyd darbodus sy'n seiliedig ar werth

en-gb	Prudent healthcare is a philosophy for the whole healthcare system, giving permission to health professionals to develop and deliver services in a way which better aligns with individual need and experience.
cy-gb	Mae gofal iechyd darbodus yn athroniaeth ar gyfer yr holl system gofal iechyd, sy'n caniatáu i weithwyr iechyd proffesiynol ddatblygu a darparu gwasanaethau mewn ffordd sy'n cyd-fynd yn well ag angen a phrofiad unigol.

en-gb	It has attracted strong international support and is something to build on in Wales.
cy-gb	Mae wedi denu cefnogaeth ryngwladol gref ac mae'n rhywbeth i adeiladu arno yng Nghymru.

en-gb	Prudent Healthcare provides principles adopted by the NHS in Wales.
cy-gb	Mae gofal iechyd darbodus yn cynnig egwyddorion a fabwysiadwyd gan GIG Cymru.

en-gb	It aims is to empower people in their own healthcare and helps improve outcomes for the NHS.
cy-gb	Ei nod yw grymuso pobl o ran eu gofal iechyd eu hunain ac mae'n helpu i wella canlyniadau ar gyfer y GIG.

en-gb	Since the introduction of prudent healthcare in 2014, the NHS in Wales has applied the principles to their decision making.
cy-gb	Ers cyflwyno gofal iechyd darbodus yn 2014, mae GIG Cymru wedi cymhwyso'r egwyddorion i’w broses o wneud penderfyniadau.

en-gb	When prudent healthcare principles are fully embraced by those designing, managing, delivering and using healthcare services, organisations will:
cy-gb	Pan fydd egwyddorion gofal iechyd darbodus yn cael eu derbyn yn llawn gan y rheini sy'n dylunio, rheoli, darparu a defnyddio gwasanaethau gofal iechyd, bydd sefydliadau:

en-gb	work in partnership with others around a common goal of improving health and well-being;
cy-gb	yn gweithio mewn partneriaeth gyda phobl eraill o amgylch nod cyffredin o wella iechyd a llesiant;

en-gb	  be fully aligned with their quality strategy;
cy-gb	yn cyd-fynd yn llawn â'u strategaeth ansawdd;

en-gb	provide services to those people in greatest need first and ensure, when people receive those services, they are provided by staff with the appropriate skills and expertise to meet their needs and in locations appropriate to the level of need;
cy-gb	yn darparu gwasanaethau yn gyntaf ar gyfer y bobl hynny y mae arnynt eu hangen fwyaf a sicrhau, pan fydd pobl yn derbyn y gwasanaethau hynny, eu bod yn cael eu darparu gan staff sy'n meddu ar y sgiliau a'r arbenigedd priodol i ddiwallu eu hanghenion ac mewn lleoliadau sy'n addas ar gyfer lefel yr angen;

en-gb	work in partnership with the public and people living with pain, ensuring the services that are offered stand the greatest chance of improving quality of life;
cy-gb	yn gweithio mewn partneriaeth â'r cyhoedd a phobl sy'n byw gyda phoen, gan sicrhau bod gan y gwasanaethau a gynigir y gobaith gorau o wella ansawdd bywyd;

en-gb	ensure services and treatments will never do harm;
cy-gb	yn sicrhau na fydd gwasanaethau a thriniaethau byth yn achosi niwed;

en-gb	ensure care will always be based on the evidence of what works and the results published openly and transparently;
cy-gb	yn sicrhau bod gofal bob amser yn cael ei seilio ar dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio a bod y canlyniadau yn cael eu cyhoeddi'n agored ac yn dryloyw;

en-gb	strive towards the reduction of variability.
cy-gb	yn ymdrechu tuag at leihau amrywioldeb.

en-gb	See http://www.prudenthealthcare.org.uk/ for more details.
cy-gb	Gweler http://www.prudenthealthcare.org.uk/cy/ i gael rhagor o wybodaeth.

en-gb	Value based healthcare is emerging as a measurable approach to prudent healthcare – to ensure the best outcomes for money invested.
cy-gb	Mae gofal iechyd sy'n seiliedig ar werth yn datblygu fel ymagwedd fesuradwy tuag at ofal iechyd darbodus - er mwyn sicrhau'r canlyniadau gorau o ran yr arian a fuddsoddir.

en-gb	Work is underway to systematise value as a key aim for a prudent healthcare based system, by identifying and eradicating low value work and reducing unwarranted clinical variations in the first instance.
cy-gb	Mae gwaith yn mynd rhagddo i systemu gwerth fel nod allweddol ar gyfer system sy'n seiliedig ar ofal iechyd darbodus, drwy nodi a gwaredu ar waith gwerth isel a lleihau amrywiaethau clinigol di-alwamdanynt yn y lle cyntaf.

en-gb	Making Choices Together
cy-gb	Gwneud Dewisiadau Gyda’n Gilydd

en-gb	Embracing similar principles to prudent and value based healthcare, Making Choices Together is a movement to encourage open conversations between patients and their clinicians to make decisions together about the right care for the patient.
cy-gb	Gan groesawu egwyddorion tebyg i ofal iechyd darbodus a gofal iechyd sy’n seiliedig ar werth, mae Gwneud Dewisiadau Gyda'n Gilydd yn symudiad i annog sgyrsiau agored rhwng cleifion a'u clinigwyr i wneud penderfyniadau ar y cyd o ran y gofal cywir ar gyfer y claf.

en-gb	It is informed by good evidence and responsive to the needs and wishes of the patient.
cy-gb	Mae'n cael ei lywio gan dystiolaeth dda ac mae'n ymatebol i anghenion a dymuniadau'r claf.

en-gb	Making Choices Together seeks to encourage a change in attitudes and culture whereby clinicians find out what is important to people living with pain, offer choice as to management or support of problems and explain options leading to shared decisions whilst also identifying interventions of low value and reducing their use.
cy-gb	Mae ‘Gwneud Dewisiadau Gyda’n Gilydd’ yn ceisio annog newid mewn agweddau a diwylliant fel y gall clinigwyr ganfod yr hyn sy'n bwysig i bobl sy'n byw gyda phoen, cynnig dewis o ran rheoli neu gefnogi problemau ac esbonio dewisiadau, gan arwain at gyd-benderfyniadau a nodi hefyd yr ymyriadau nad oes iddynt lawer o werth a lleihau'r defnydd ohonynt.

en-gb	A key principle is that it is a clinician led movement, taken on by practitioners alongside patients with a view to creating and fostering a culture change to the way in which medicine is measured and considered, moving away from the notion that more is always better.
cy-gb	Egwyddor allweddol yw ei fod yn symudiad a arweinir gan glinigwyr, sy'n cael ei gyflawni gan ymarferwyr ochr yn ochr â chleifion gyda nod o greu a meithrin newid diwylliannol o ran y ffordd y mae meddyginiaeth yn cael ei mesur a'i hystyried, gan symud i ffwrdd o'r syniad fod mwy yn well bob amser.

en-gb	The Making Choice Together movement suggests a patient asks four questions when considering tests or treatments:
cy-gb	Mae symudiad Gwneud Dewisiadau Gyda’n Gilydd yn awgrymu bod claf yn gofyn pedwar cwestiwn wrth ystyried profion neu driniaethau:

en-gb	What are my options?
cy-gb	Beth yw fy opsiynau?

en-gb	What are the benefits and harms?
cy-gb	Beth yw'r buddion a'r agweddau niweidiol?

en-gb	Do I really need this?
cy-gb	A oes wir angen hyn arnaf?

en-gb	What can I do myself?
cy-gb	 Beth ydw i’n gallu ei wneud fy hunan?

en-gb	Similarly, health and social care professionals are encouraged to use the following to guide their opening questions to their patients:
cy-gb	Yn yr un modd, anogir gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol i ddefnyddio'r canllaw canlynol i arwain eu cwestiynau agoriadol ar gyfer eu cleifion:

en-gb	“What matters to you?” rather than “What is the matter with you?”
cy-gb	"Beth sy'n bwysig i chi?" yn hytrach na "Beth sy'n bod arnoch chi?"

en-gb	“How can we decide together how to improve things?” rather than “How can I help you?”
cy-gb	"Sut allwn ni benderfynu gyda’n gilydd sut i wella pethau?" yn hytrach na "Sut ydw i'n gallu eich helpu chi?"

en-gb	Health and social care professionals should apply the principles of Prudent Healthcare when making decisions about their management or treatment programmes.
cy-gb	Dylai gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol weithredu egwyddorion gofal iechyd darbodus wrth wneud penderfyniadau am eu rhaglenni rheoli neu driniaeth.

en-gb	Part 5 – Supported Self-management
cy-gb	Rhan 5: Hunanreoli gyda chymorth

en-gb	Most people living with persistent pain manage their health condition themselves with support and advice from health and social care professionals only when needed.
cy-gb	Mae'r rhan fwyaf o bobl sy'n byw gyda phoen parhaus yn rheoli eu cyflwr iechyd ar eu pennau eu hunain gyda chymorth a chyngor gan weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol dim ond pan fo angen hynny.

en-gb	Supported selfmanagement is an integral part of persistent pain management and it works best when the individual is able to take the lead in deciding how they want to live their life and are supported in finding ways of reducing persistent pain.
cy-gb	Mae hunanreoli gyda chymorth yn rhan annatod o reoli poen parhaus ac mae'n gweithio orau pan fydd yr unigolyn yn gallu cymryd yr awenau wrth benderfynu ar sut yr hoffai fyw ei fywyd ac yn cael ei gefnogi i ddod o hyd i ffyrdd o leihau poen parhaus.

en-gb	It is important that the support and advice is available in a timely and accessible manner.
cy-gb	Mae'n bwysig bod y cymorth a'r cyngor ar gael mewn modd amserol a hygyrch.

en-gb	The type of support required will change at different stages of an individual’s journey.
cy-gb	Bydd y math o gymorth sydd ei angen yn newid yn ystod camau gwahanol o daith unigolyn.

en-gb	When persistent pain is first diagnosed a person, and the people relevant in their lives, need to understand what management options are available and what the pros and cons of each option entail.
cy-gb	Pan fydd unigolyn yn cael diagnosis o boen parhaus am y tro cyntaf, mae angen iddo ef neu hi, a'r bobl sy'n berthnasol yn ei fywyd, ddeall pa opsiynau rheoli sydd ar gael a beth yw'r manteision a'r anfanteision mewn perthynas â phob un o'r rhain.

en-gb	For some people, it is best if this information is presented face to face, for others written information allows them to discuss the options with their families prior to an appointment and often a combination of both communicates most effectively.
cy-gb	I rai pobl, mae'n well os yw'r wybodaeth hon yn cael ei chyflwyno wyneb yn wyneb; i bobl eraill, mae gwybodaeth ysgrifenedig yn caniatáu iddynt drafod yr opsiynau gyda'u teuluoedd cyn apwyntiad. Yn aml, cyfuniad o'r ddau yw'r ffordd orau o gyfathrebu.

en-gb	Elements of self-management include improving physical functioning, psychological (and spiritual) wellbeing and social connectedness.
cy-gb	Mae elfennau o hunanreoli yn cynnwys gwella gweithrediadau ffisegol, llesiant seicolegol (ac ysbrydol) a chysylltedd cymdeithasol.

en-gb	It encompasses a range of techniques which have been demonstrated through research to be effective such as activity management, mindfulness, graded exercise and mood management.
cy-gb	Mae'n cwmpasu amrywiaeth o dechnegau sydd wedi cael eu profi o fod yn effeithiol gan ymchwil megis rheoli gweithgareddau, ymwybyddiaeth ofalgar, ymarferion corff graddedig a rheoli eich hwyliau.

en-gb	Self-management plans can be developed by individuals to include a tool kit of techniques which are tailored to their own unique situation.
cy-gb	Gall cynlluniau hunanreoli gael eu datblygu gan unigolion i gynnwys pecyn cymorth o dechnegau sydd wedi'u teilwra at eu sefyllfa unigryw eu hunain.

en-gb	Ideally, techniques included in the tool kit are free and available to be used whenever and wherever the individual needs it.
cy-gb	Yn ddelfrydol, byddai'r technegau sydd wedi'u cynnwys yn y pecyn cymorth yn rhad ac am ddim ac ar gael i'w defnyddio pryd bynnag a lle bynnag y mae eu hangen ar yr unigolyn.

en-gb	A comprehensive plan for dealing with situations such as flare-ups in symptoms as well as maximising wellbeing on a day to day basis is useful.
cy-gb	Mae cynllun cynhwysfawr ar gyfer ymdrin â sefyllfaoedd megis symptomau sy'n ailgychwyn yn ogystal â hyrwyddo llesiant i'r eithaf o ddydd i ddydd yn ddefnyddiol.

en-gb	Key self-management strategies should enable people to continue to live their normal lives, remain in work and socialise as they would wish and to manage variations in symptoms as they happen.
cy-gb	Dylai strategaethau hunanreoli allweddol alluogi pobl i barhau i fyw eu bywydau arferol, aros mewn gwaith a chymdeithasu fel y dymunant, a rheoli amrywiadau mewn symptomau wrth iddynt ddigwydd.

en-gb	In consultations, a collaborative agenda setting approach facilitates the establishment of a relationship with professionals which values the abilities of each participant.
cy-gb	Yn ystod ymgynghoriadau, mae dull cydweithredol ar gyfer gosod yr agenda yn hwyluso'r gwaith o sefydlu perthynas gyda gweithwyr proffesiynol sy'n gwerthfawrogi gallu pob cyfranogwr.

en-gb	In order to support people with pain to develop self-management skills, a health coaching approach is needed by professionals who builds on the individual’s existing skills and resources and has a clear focus on what matters to the individual.
cy-gb	Er mwyn cefnogi pobl sydd â phoen i ddatblygu sgiliau hunanreoli, mae angen i weithwyr proffesiynol ddefnyddio dull hyfforddi iechyd, sy'n adeiladu ar sgiliau ac adnoddau presennol yr unigolyn ac sy'n canolbwyntio'n glir ar yr hyn sy'n bwysig i'r unigolyn.

en-gb	The use of language that is understandable to both parties is key and prevents people feeling out of control.
cy-gb	Mae defnyddio iaith sy'n ddealladwy i'r ddwy ochr yn allweddol ac yn atal pobl rhag teimlo fel nad oes ganddynt reolaeth.

en-gb	The end goal is an effective management plan co-produced by the person with pain and the health and social care professional.
cy-gb	Y nod yn y pen draw yw sicrhau cynllun rheoli effeithiol sy'n cael ei gydgynhyrchu gan yr unigolyn sydd â phoen a'r gweithiwr iechyd a gofal cymdeithasol.

en-gb	A key way for people to gain self-management skills is through attending pain management programmes.
cy-gb	Mae mynychu rhaglenni rheoli poen yn ffordd allweddol i bobl ennill sgiliau hunanreoli.

en-gb	These can be delivered in a variety of ways from weekly courses to residential programmes and also online but they all include the development of key condition management approaches.
cy-gb	Gall y rhain gael eu darparu mewn nifer o ffyrdd, o gyrsiau wythnosol i raglenni preswyl, yn ogystal ag ar-lein, ond mae pob un ohonynt yn cynnwys datblygu dulliau allweddol ar gyfer rheoli cyflyrau.

en-gb	People should be free to choose from a range of programmes which enable them to fit them into their existing lifestyle as much as possible.
cy-gb	Dylai pobl fod yn rhydd i ddewis o blith amrywiaeth o raglenni y maent yn gallu eu hychwanegu i’w ffordd o fyw bresennol cymaint â phosibl.

en-gb	Effective self-management is also important for preventing secondary problems such as depression and anxiety.
cy-gb	Mae hunanreoli effeithiol hefyd yn bwysig er mwyn atal problemau eilaidd megis iselder a gorbryder.

en-gb	Self management courses have been provided for over 10 years in Wales under the brand of EPP Cymru.
cy-gb	Mae cyrsiau hunanreoli wedi cael eu darparu am dros ddeng mlynedd yng Nghymru o dan frand Rhaglenni Addysg i Gleifion Cymru.

en-gb	Courses aim  to support individuals with a chronic condition to develop skills to help them to manage their health and well-being.
cy-gb	Mae'r cyrsiau yn anelu at gynorthwyo unigolion â chyflyrau cronig i ddatblygu sgiliau i'w helpu i reoli eu hiechyd a'u llesiant.

en-gb	Additionally, courses aim to give participants the confidence to take responsibility for their own care and make better use of health services, whilst also encouraging them to work in partnership with health and social care professionals.
cy-gb	Yn ogystal â hyn, mae'r cyrsiau yn anelu at roi'r hyder i gyfranogwyr gymryd cyfrifoldeb dros eu gofal eu hunain a gwneud defnydd gwell o wasanaethau iechyd, wrth eu hannog ar yr un pryd i weithio mewn partneriaeth â gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol.

en-gb	This in turn should improve the quality of life of individuals with a chronic condition and reduce pressure on NHS services.
cy-gb	Yn ei dro, dylai hyn wella ansawdd bywyd unigolion sydd â chyflwr cronig a lleihau'r pwysau ar wasanaethau'r GIG.

en-gb	EPP Cymru has developed a Chronic Pain Self Management course for people who have a primary or secondary diagnosis of chronic pain.
cy-gb	Mae Rhaglenni Addysg i Gleifion Cymru wedi datblygu cwrs hunanreoli poen cronig ar gyfer pobl sydd wedi cael diagnosis o boen cronig sylfaenol neu eilaidd.

en-gb	The Chronic Pain Self Management Programme does not conflict with existing programmes or treatment.
cy-gb	Nid yw'r Rhaglen Hunanreoli Poen Cronig yn gwrthdaro â rhaglenni na thriniaethau presennol.

en-gb	It has been designed to enhance regular treatment.
cy-gb	Fe'i cynlluniwyd er mwyn gwella triniaeth reolaidd.

en-gb	The programme provides participants the skills to coordinate all the things needed to manage their health, as well as to help them keep active in their lives.
cy-gb	Mae'r rhaglen yn darparu'r sgiliau i gyfranogwyr er mwyn eu galluogi i gydlynu'r holl bethau sydd eu hangen i reoli eu hiechyd, yn ogystal â'u helpu i gadw'n heini yn eu bywydau.

en-gb	In summary, self-management means the person living with persistent pain having the knowledge, skills and motivation to manage their own health and wellbeing with the support of easily accessible, high quality information and appropriately skilled professionals as and when required.
cy-gb	I grynhoi, mae hunanreoli yn golygu bod yr unigolyn sy'n byw gyda phoen parhaus yn meddu ar y wybodaeth, y sgiliau a'r cymhelliant i reoli ei iechyd a'i lesiant ei hun gyda chymorth gwybodaeth sy'n hawdd cael mynediad ati ac o ansawdd uchel a gweithwyr proffesiynol sy'n meddu ar y sgiliau priodol yn ôl y gofyn.

en-gb	Medication use in pain management and de-prescribing
cy-gb	Defnyddio meddyginiaeth wrth reoli poen a dadragnodi

en-gb	Currently, medicines form the basis of the majority of people's pain management experience.
cy-gb	Ar hyn o bryd, meddyginiaethau yw sylfaen y rhan fwyaf o brofiadau pobl mewn perthynas â rheoli poen.

en-gb	Some people will find medicines useful.
cy-gb	Bydd rhai pobl yn canfod bod meddyginiaethau yn ddefnyddiol.

en-gb	However, de-prescribing relates to the planned process of reducing or stopping medications that are no longer providing a benefit or potentially causing harm.
cy-gb	Fodd bynnag, mae dadragnodi yn ymwneud â'r broses gynlluniedig o leihau neu roi'r gorau i feddyginiaethau nad ydynt bellach yn helpu neu a allent fod yn niweidiol.

en-gb	People with persistent pain may remain on medications for significant periods of time.
cy-gb	Gall pobl sydd â phoen parhaus aros ar feddyginiaethau am gyfnodau sylweddol o amser.

en-gb	Often, medications will be continued despite little evidence of benefit, in terms of pain reduction or functional and quality of life improvements.
cy-gb	Yn aml, bydd meddyginiaethau yn parhau i gael eu rhagnodi er gwaethaf y ffaith nad oes fawr o dystiolaeth i ddangos eu bod yn fuddiol, o ran lleihau poen, gwelliannau gweithrediadol neu wella ansawdd bywyd.

en-gb	A number of organisations have developed resources to support practitioners, generally in primary care, to review and rationalise medications.
cy-gb	Mae nifer o sefydliadau wedi datblygu adnoddau i gefnogi ymarferwyr, yn gyffredinol ym maes gofal sylfaenol, i adolygu a rhesymoli meddyginiaethau.

en-gb	Guidance tends to be focused on particular patient groups – frail, older people have been a target due to frequent polypharmacy;
cy-gb	Mae canllawiau yn tueddu i ganolbwyntio ar grwpiau cleifion penodol (mae pobl hŷn fregus wedi bod yn darged o ganlyniad i amlgyffuriaeth fynych) a meddyginiaethau penodol, e.e. atalyddion pympiau proton neu fensodiasepinau.

en-gb	and particular medications e.g. proton pump inhibitors or benzodiazepines.
cy-gb	Enghraifft o reolaeth trwy boenladdwyr a arweinir gan fferyllwyr

en-gb	Example of Pharmacist-led analgesic management
cy-gb	Roedd gan y person a ddaeth i gael triniaeth hanes o 10 mlynedd o boen yng ngwaelod y cefn gyda seiatica.

en-gb	The person seeking treatment had a 10 year history of low back pain with sciatica on polypharmacy, including two muscle relaxants.
cy-gb	Roedd yn cymryd sawl cyffur, gan gynnwys dau i lacio’r cyhyrau.

en-gb	They had been seen by GP and Pharmacist and demonstrated limited function and depressed mood due to pain and co morbidities.
cy-gb	Roedd wedi cael ei weld gan feddyg teulu a fferyllydd a gwelwyd bod ei symudiadau’n gyfyngedig a’i hwyliau’n isel oherwydd y boen a chyd-afiacheddau.

en-gb	Analgesics were found to be sub-optimal so the pharmacist discussed making a change to a low-dose, slow-release opioid.
cy-gb	Nid oedd poenliniarwyr yn ddigon effeithiol, felly trafododd y fferyllydd newid i opioid dos isel oedd yn cael ei ryddhau’n araf.

en-gb	The pros and cons were explained and an exit plan agreed before prescribing.
cy-gb	Esboniwyd y manteision a’r anfanteision i’r claf a chytunwyd ar gynllun terfynu cyn rhagnodi’r cyffur.

en-gb	Once stabilized, the individual was referred to community-based physiotherapy for support and provided advice around graded increases in activity.
cy-gb	Ar ôl i’w gyflwr sefydlogi, cyfeiriwyd yr unigolyn at fferyllydd cymunedol am gymorth a chafodd gyngor ynglŷn â chynyddu ei weithgarwch corfforol yn raddol.

en-gb	The plan was made with the individual, GP and Pharmacist to slowly reduce muscle relaxants in line with exercise programme.
cy-gb	Lluniwyd cynllun ar y cyd rhwng yr unigolyn, ei feddyg teulu a’i fferyllydd i leihau’r llacwyr cyhyrau yn araf, yn unol â’r rhaglen ymarfer corff.

en-gb	After 18 months, the individual was undertaking daily stretching routine, increased function and single muscle relaxant, prescribed on 3 days per week with plans to make further reductions.
cy-gb	18 mis yn ddiweddarach roedd yr unigolion yn gwneud ymarferion ymestyn yn ddyddiol, roedd yn gallu symud yn well ac yn cymryd un llaciwr cyhyrau ar 3 diwrnod yr wythnos, gyda chynlluniau ar y gweill i’w leihau ymhellach.

en-gb	Reductions were also made in hypnotic prescribing and anti-depressant as sleep and mood improved with increased activity.
cy-gb	Roedd bwriad hefyd i leihau’r cyffuriau cwsg a’r gwrthiselyddion wrth i gwsg a hwyliau’r unigolyn wella am ei fod yn symud mwy.

en-gb	Part 6 – Health & Social Care Provision
cy-gb	Rhan 6: Darpariaeth iechyd a gofal cymdeithasol

en-gb	This section provides overarching models and practice examples to support the development of pain services which are aligned to the needs of those living with persistent pain, supporting resilience and mindful of future challenges.
cy-gb	Mae'r adran hon yn cynnig modelau trosfwaol ac enghreifftiau ymarferol i gefnogi'r gwaith o ddatblygu gwasanaethau poen sy'n cyd-fynd ag anghenion y rhai sy'n byw gyda phoen parhaus, gan gefnogi cydnerthedd a bod yn effro i heriau'r dyfodol.

en-gb	The Social Services and Well-being (SSWB) Act provides the Welsh Government’s statutory framework for improving the well-being outcomes for people who require care and support.
cy-gb	Mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant 2014 yn darparu fframwaith statudol Llywodraeth Cymru ar gyfer gwella canlyniadau llesiant ar gyfer pobl sydd angen gofal a chymorth.

en-gb	Under the 2014 Act local authorities have a duty to assess an individual’s eligible needs for care and support and what those care and support needs might be.
cy-gb	O dan Ddeddf 2014, mae'n ddyletswydd ar awdurdodau lleol i asesu anghenion cymwys unigolyn ar gyfer gofal a chymorth a beth yw'r anghenion gofal a chymorth hynny.

en-gb	Any assessment must focus on the outcomes an individual wishes to achieve in their daily life and the extent to which the provision of care and support, preventative services or the provision of information, advice and assistance could contribute to the achievement of their outcomes.
cy-gb	Mae'n rhaid i unrhyw asesiad ganolbwyntio ar y canlyniadau y mae unigolyn yn dymuno eu cyflawni yn ei fywyd bob dydd ac i ba raddau y gallai darparu gofal a chymorth, gwasanaethau ataliol neu wybodaeth, cyngor a chymorth gyfrannu at gyflawni ei ganlyniadau.

en-gb	Both the NHS and Social Services must work together with the individual requiring care and support to ensure their eligible needs and agreed outcomes are met.
cy-gb	Mae'n rhaid i'r GIG a'r gwasanaethau cymdeithasol weithio gyda'i gilydd, ynghyd â’r unigolyn sydd angen gofal a chymorth, i sicrhau bod ei anghenion cymwys a'i ganlyniadau y cytunwyd arnynt yn cael eu diwallu.

en-gb	Social Prescribing
cy-gb	Presgripsiynu cymdeithasol

en-gb	Social prescribing is a mechanism that acts to systematically link people to community-based wellbeing services.
cy-gb	Mae presgripsiynu cymdeithasol yn fecanwaith sy'n gweithredu i gysylltu pobl yn systematig â gwasanaethau llesiant a leolir yn y gymuned.

en-gb	It has become an umbrella term to describe methods of linking individuals to sources of community-based, non-medical support.
cy-gb	Mae wedi dod yn derm ambarél i ddisgrifio dulliau o gysylltu unigolion â ffynonellau o gymorth a leolir yn y gymuned nad ydynt yn feddygol.

en-gb	This mechanism recognises numerous factors affect people’s health.
cy-gb	Mae'r mecanwaith yn cydnabod y ffactorau niferus sy'n effeithio ar iechyd pobl.

en-gb	These factors include social, economic and environmental issues.
cy-gb	Mae'r ffactorau hyn yn cynnwys materion cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol.

en-gb	Social prescribing helps to enable GPs, nurses and other primary care professionals to refer people to a range of local, non-clinical support.
cy-gb	Mae presgripsiynu cymdeithasol yn helpu i alluogi meddygon teulu, nyrsys a gweithwyr gofal sylfaenol eraill i atgyfeirio pobl at amrywiaeth o gymorth lleol, anghlinigol.

en-gb	Sources of non-clinical care and support in local communities have a vital role to play alongside clinical care or even as an alternative in improving someone’s individual health and wellbeing outcomes.
cy-gb	Mae gan ffynonellau o ofal a chymorth anghlinigol mewn cymunedau lleol swyddogaeth hanfodol i'w chwarae ochr yn ochr â gofal clinigol neu hyd yn oed fel dewis arall i wella iechyd a chanlyniadau llesiant unigol rhywun.

en-gb	Sources such as Book Prescriptions, Green Gyms or welfare support can play an important part in meeting an individual’s health and wellbeing needs.
cy-gb	Gall ffynonellau megis presgripsiynau llyfrau, ‘campfeydd gwyrdd’ neu gymorth llesiant chwarae rhan bwysig o ran diwallu anghenion iechyd a llesiant unigolyn.

en-gb	Such schemes are often provided by the third sector and professionals are not always aware of them or of their potential benefits.
cy-gb	Mae cynlluniau o'r fath yn aml yn cael eu darparu gan y trydydd sector ac nid yw gweithwyr proffesiynol bob amser yn ymwybodol ohonynt na'r buddion posibl sy'n gysylltiedig â nhw.

en-gb	Providing people with the skills and tools they need to improve their health allows healthcare professionals the ability to explore different approaches to treatment and recovery, complementing the clinical support that is available in both primary and secondary care.
cy-gb	Mae darparu'r sgiliau a'r dulliau sydd eu hangen ar bobl i wella eu hiechyd yn caniatáu i weithwyr proffesiynol gofal iechyd archwilio dulliau gwahanol mewn perthynas â thriniaeth ac adferiad, gan ategu'r cymorth clinigol sydd ar gael o fewn gofal sylfaenol ac eilaidd.

en-gb	At its core, social prescribing is about prevention.
cy-gb	Yn ei graidd, mae presgripsiynu cymdeithasol yn ymwneud ag atal.

en-gb	It is a way of treating the causes not just the symptoms.
cy-gb	Mae'n ffordd o drin yr achosion, nid y symptomau yn unig.

en-gb	By dealing with the root causes, it encourages action which can prevent problems from arising or escalating.
cy-gb	Drwy ymdrin â'r achosion gwraidd, mae'n annog camau gweithredu sy'n gallu atal problemau rhag digwydd neu waethygu.

en-gb	Identifying appropriate wellbeing services can provide long term solutions and improved outcomes where people thrive and expand their opportunities to reach their potential.
cy-gb	Gall nodi gwasanaethau llesiant priodol gyflawni atebion hirdymor a chanlyniadau gwell lle mae pobl yn ffynnu ac yn ehangu eu cyfleoedd i gyrraedd eu potensial.

en-gb	For further the Welsh NHS Confederation has provided information and a definition of social prescribing and its link to the NHS in Wales. 16 
cy-gb	Er mwyn cael rhagor o wybodaeth, mae Conffederasiwn GIG Cymru wedi darparu gwybodaeth  am bresgripsiynu cymdeithasol, ynghyd â diffiniad ohono ac esboniad o ran sut mae'n cysylltu â GIG Cymru. 16 

en-gb	Integrated care
cy-gb	Gofal integredig

en-gb	The Welsh Government is committed to integrated, safe, sustainable and effective peoplecentred services aimed at improving well-being.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i wasanaethau integredig, diogel, cynaliadwy ac effeithiol sy'n canolbwyntio ar bobl gyda'r nod o wella llesiant.

en-gb	For people needing care and support, care should be planned with the individual in mind and allow the person control over the outcomes.
cy-gb	O ran pobl sydd angen gofal a chymorth, dylai gofal gael ei gynllunio gyda'r unigolyn mewn golwg, a chaniatáu i'r unigolyn hwnnw reoli'r canlyniadau.

en-gb	An example of how to achieve this is set out in the Framework for Delivering Integrated Health and Social Care for Older People with Complex Needs .
cy-gb	Ceir enghraifft o ran sut i gyflawni hyn yn y Fframwaith ar gyfer Darparu Iechyd a Gofal Cymdeithasol Integredig ar gyfer Pobl Hŷn sydd ag Anghenion Cymhleth . 

en-gb	The Intermediate care fund was initially established to support older people to maintain independence and to improve partnership between social services, health, housing and the third and independent sectors.
cy-gb	Sefydlwyd y Gronfa Gofal Canolraddol yn wreiddiol er mwyn cefnogi pobl hŷn i gynnal eu hannibyniaeth a gwella gwaith partneriaeth rhwng gwasanaethau cymdeithasol, iechyd, tai, y trydydd sector a'r sector annibynnol.

en-gb	The fund was expanded in 2016-17 to support development of integrated care and support services for other groups of people, including people with learning disabilities, autism, and children with complex needs.
cy-gb	Ehangwyd y gronfa yn 2016-17 i gefnogi'r gwaith o ddatblygu gwasanaethau gofal a chymorth integredig ar gyfer grwpiau eraill o bobl, gan gynnwys pobl sydd ag anableddau dysgu ac awtistiaeth, a phlant sydd ag anghenion cymhleth.

en-gb	From 1 April 2017 it was rebranded as the Integrated Care Fund (ICF) to better reflect an expanded scope.
cy-gb	O 1 Ebrill 2017, fe'i hailfrandiwyd fel y Gronfa Gofal Integredig er mwyn adlewyrchu cwmpas ehangach yn well.

en-gb	The ICF support a range of innovative services and has been used to develop innovative models of integrated working.
cy-gb	Mae'r Gronfa Gofal Integredig yn cefnogi amrywiaeth o wasanaethau arloesol ac mae wedi cael ei defnyddio i ddatblygu modelau arloesol o weithio'n integredig.

en-gb	These include preventative and reablement solutions, single points of access, housing and telecare improvements, rapid response teams, dementia care and seven-day social work support.
cy-gb	Mae'r rhain yn cynnwys atebion ataliol ac ail-alluogi, pwyntiau mynediad sengl, gwelliannau tai a theleofal, timau ymateb brys, gofal dementia, a chymorth gwaith cymdeithasol saith diwrnod yr wythnos.

en-gb	Integrated Care as an approach has been supported by numerous expert organisations.
cy-gb	Mae gofal integredig fel dull wedi cael ei gefnogi gan nifer o sefydliadau arbenigol.

en-gb	There are also many examples of models of care provided for professionals across Wales to consider.
cy-gb	Ceir hefyd llawer o enghreifftiau o fodelau gofal a roddir i weithwyr proffesiynol eu hystyried ledled Cymru.

en-gb	Workforce
cy-gb	Gweithlu

en-gb	With an increasing ageing population, it is likely that demand will increase for more pain specialists in certain areas of Wales.
cy-gb	Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio'n fwyfwy, mae'n debygol y bydd y galw'n cynyddu am ragor o arbenigwyr poen o fewn rhai ardaloedd yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Government does not routinely keep information regarding vacancies relating to pain management, but works with health boards and trusts via Integrated Medium Term Plans to understand and respond to areas where demand is required.
cy-gb	Nid yw Llywodraeth Cymru yn cadw gwybodaeth fel mater o drefn mewn perthynas â swyddi gwag sy'n ymwneud â rheoli poen, ond mae'n gweithio gyda byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau drwy Gynlluniau Tymor Canolig Integredig i ddeall ac ymateb i ardaloedd lle mae angen diwallu galw.

en-gb	However, ensuring adequate provision for services is ultimately a matter for health boards.
cy-gb	Fodd bynnag, mae sicrhau darpariaeth ddigonol ar gyfer gwasanaethau yn fater i fyrddau iechyd yn y pen draw.

en-gb	The Faculty of Pain Medicine undertakes a regular census check for England and Wales 17  which analyses the trends relating to the pain workforce.
cy-gb	Mae’r Gyfadran Meddygaeth Poen yn cynnal cyfrifiad rheolaidd ar gyfer Cymru a Lloegr  17  sy'n dadansoddi'r tueddiadau mewn perthynas â'r gweithlu poen.

en-gb	The Faculty of Pain Medicine also published non-mandatory core standards as a guide numbers of staffing and what services should be available.
cy-gb	Hefyd, cyhoeddodd y Gyfadran Meddygaeth Poen safonau craidd nad oeddent yn orfodol fel canllaw ar gyfer nifer yr aelodau staff a pha wasanaethau ddylai fod ar gael.

en-gb	Health boards providing persistent pain services are encouraged to review these standards and adhere to as many as services will allow.
cy-gb	Anogir byrddau iechyd sy'n darparu gwasanaethau poen parhaus i adolygu'r safonau hyn a glynu at po fwyaf ohonynt ag y mae'r gwasanaethau yn eu caniatáu.

en-gb	16  The Welsh NHS Confederation, Social Prescribing and health and well-being, 2017.
cy-gb	16  Conffederasiwn GIG Cymru, Social Prescribing and health and well-being  (2017)

en-gb	http://www.nhsconfed.org/~/media/Confederation/Files/Wales%20Confed/Social%20Prescribing%20E.pdf (accessed on 22 January 2018) 17
cy-gb	http://www.nhsconfed.org/~/media/Confederation/Files/Wales%20Confed/Social%20Prescribing%20E.pdf (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018)  17

en-gb	Faculty of Pain Medicine, Workforce http://www.fpm.ac.uk/faculty - of - pain - medicine/workforce (accessed on 22 January 2018)
cy-gb	Y Gyfadran Meddygaeth Poen, Workforce http://www.fpm.ac.uk/faculty - of - pain - medicine/workforce (cyrchwyd ar 22 Ionawr 2018)

en-gb	Health boards should provide community based social prescribing programmes and models of integrated care.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd gynnig rhaglenni presgripsiynu cymdeithasol a leolir yn y gymuned a modelau gofal integredig.

en-gb	They should also ensure that through efficient workforce planning they have sufficient resources to meet the needs of their patients now and in the future.
cy-gb	Dylent hefyd sicrhau drwy gynllunio gweithlu effeithiol fod ganddynt ddigon o adnoddau i ddiwallu anghenion eu cleifion ar hyn o bryd ac yn y dyfodol.

en-gb	List of Actions
cy-gb	Rhestr o’r camau gweithredu

en-gb	Health boards should advise people in their area about third sector provision for helping them deal with their persistent pain.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd gynghori pobl yn eu hardal ynglŷn â darpariaethau trydydd sector sy'n gallu helpu iddynt ymdopi â'u poen barhaus.

en-gb	Each local authority has an information, advice and assistance service relating to care and support and assistance in accessing that care and support, with the majority using DEWIS.Wales  to provide local information relating to people’s well-being.
cy-gb	Mae gan bob awdurdod lleol wasanaeth gwybodaeth, cyngor a chymorth mewn perthynas â gofal a chefnogaeth a chymorth o ran cael mynediad at y gofal a'r cymorth hwnnw, ac mae'r rhan fwyaf ohonynt yn defnyddio DEWIS.Cymru  i ddarparu gwybodaeth leol mewn perthynas â llesiant pobl.

en-gb	Health and social care professionals should apply the principles of Prudent Healthcare when making decisions about their management or treatment programmes.
cy-gb	Dylai gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol weithredu egwyddorion gofal darbodus wrth wneud penderfyniadau am eu rhaglenni rheoli neu driniaeth.

en-gb	Health boards should develop self management plans with individuals and consider medication reviews for people on pain management programmes to ensure the most appropriate treatment is provided.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd ddatblygu cynlluniau hunanreoli gydag unigolion ac ystyried adolygiadau meddyginiaeth ar gyfer pobl ar raglenni rheoli poen er mwyn sicrhau bod y driniaeth fwyaf priodol yn cael ei darparu.

en-gb	Health boards should provide community based social prescribing programmes and models of integrated care.
cy-gb	Dylai byrddau iechyd ddarparu rhaglenni presgripsiynu cymdeithasol a leolir yn y gymuned a modelau gofal integredig.

en-gb	Patient Stories
cy-gb	Storïau cleifion

en-gb	This document was developed with contributions from people living in pain throughout Wales.
cy-gb	Crëwyd y ddogfen hon gyda chyfraniadau gan bobl sy'n byw gyda phoen ledled Cymru.

en-gb	This annex provides examples from those people relating to the realities of living with pain and the different experiences they faced:
cy-gb	Mae'r atodiad hwn yn rhoi enghreifftiau oddi wrth y bobl hynny mewn perthynas â'r realiti o fyw gyda phoen a'r profiadau gwahanol yr oeddent yn eu hwynebu:

en-gb	Story 1: Lack of shared decision making and therapeutic alliance
cy-gb	Stori 1:Diffyg gwneud penderfyniadau ar y cyd a chynghrair therapiwtig

en-gb	Person A spent many years being referred between medical professionals until being diagnosed with a “Neurological function disorder".
cy-gb	Treuliodd Claf A flynyddoedd lawer yn cael ei atgyfeirio rhwng gweithwyr proffesiynol meddygol nes iddo gael diagnosis o "anhwylder swyddogaeth niwrolegol".

en-gb	He attended a Persistent Pain Clinic and attended a twelve week pain management course.
cy-gb	Mynychodd glinig poen parhaus a chwrs rheoli poen deuddeg wythnos o hyd.

en-gb	Unfortunately however his pain continued to worsen.
cy-gb	Er gwaethaf hyn, yn anffodus roedd ei boen yn parhau i waethygu.

en-gb	Having undertaken the meditation, breathing exercises, mindfulness and positive thinking, he was able to re-evaluate the issue.
cy-gb	Ar ôl cymryd y feddyginiaeth a gwneud ymarferion anadlu, ymwybyddiaeth ofalgar a meddwl yn gadarnhaol, roedd yn gallu ailwerthuso'r broblem.

en-gb	Although the pain was not relieved, his understanding of his own pain was extremely beneficial.
cy-gb	Er nad oedd y poen yn cael ei leddfu, roedd deall ei boen ei hun yn fuddiol iawn.

en-gb	Throughout the process of seeking help, prior to his consultation at the pain clinic, a huge amount of time and effort was duplicated repeatedly.
cy-gb	Drwy gydol y broses o chwilio am gymorth, cyn ei ymgynghoriad yn y clinig poen, cafodd llawer iawn o amser ac ymdrechion eu dyblygu dro ar ôl tro.

en-gb	Person A felt everyone appeared to be working in isolation.
cy-gb	Roedd Claf A yn teimlo fel bod pawb yn gweithio ar eu pennau eu hunain.

en-gb	Tests were repeated and he left appointments feeling medical professionals did not believe him and his debilitating pain was never addressed in any meaningful way.
cy-gb	Cynhaliwyd profion dro ar ôl dro, gadawodd apwyntiadau yn teimlo fel nad oedd y gweithwyr proffesiynol meddygol yn ei gredu, ac ni chafodd ei boen gwanychol ei drin mewn unrhyw ffordd ystyrlon.

en-gb	It was impressed upon him that there was a need for acceptance that NHS could not aid him any further and he would just need to learn to live with his pain.
cy-gb	Dywedwyd wrtho'n ddiffuant y byddai'n rhaid derbyn na allai'r GIG gynnig unrhyw gymorth pellach iddo a byddai'n rhaid iddo ddysgu sut i fyw â'i boen.

en-gb	Although this is an account of Patient A's pain, he was also suffering from many other symptoms and was generally very unwell.
cy-gb	Er mai adroddiad ynghylch poen Claf A yw hwn, roedd hefyd yn dioddef o lawer o symptomau eraill, ac yn sâl iawn yn gyffredinol.

en-gb	He was convinced through his own research that although undiagnosed through normal tests, an immune system malfunction was the underlying problem.
cy-gb	Cafodd ei argyhoeddi trwy ei ymchwil ei hun, er nad oedd y profion arferol wedi gwneud y diagnosis, mai camweithio yn y system imiwnedd oedd wrth wraidd y broblem.

en-gb	Because the pain management course had emboldened him with a new understanding of his pain; he approached his doctor feeling newly empowered and was pleasantly surprised to find his doctor, taking the time to re-evaluate the evidence, agreed with him.
cy-gb	Gan fod y cwrs rheoli poen wedi'i ysbrydoli gyda dealltwriaeth newydd o'i boen, aeth at ei feddyg yn teimlo fel bod ganddo rym newydd a chafodd syndod braf i ganfod bod y meddyg, ar ôl ailystyried y dystiolaeth, yn cytuno ag ef.

en-gb	New medication was prescribed and this, coupled with self management techniques, resulted in a major reduction of pain.
cy-gb	Rhagnodwyd meddyginiaeth newydd a chanlyniad hyn, ynghyd â thechnegau hunanreoli, oedd lleihad mawr yn y poen.

en-gb	Many of the other debilitating manifestations of his condition were reduced or eliminated.
cy-gb	Cafodd llawer o amlygiadau gwanychol eraill ei gyflwr eu lleihau neu gwaredwyd arnynt.

en-gb	Now with the correct medication and the aid of the techniques learned on the pain course, patient A leads a nearly normal life.
cy-gb	Gyda'r feddyginiaeth gywir a chymorth y technegau a ddysgwyd ar y cwrs poen, mae Claf A bellach yn byw bywyd arferol.

en-gb	Patient  A believes if instead of just repeating tests, a clear pain management path had been discussed, coupled with a clinical approach to diagnosis, years of wasted NHS resources and unnecessary pain could have been avoided.
cy-gb	Mae Claf A yn credu pe bai llwybr rheoli poen clir wedi cael ei drafod, ynghyd â dull clinigol at ddiagnosis, yn lle cynnal profion dro ar ôl dro, gellid bod wedi osgoi blynyddoedd o wastraffu adnoddau'r GIG a phoen dianghenraid.

en-gb	The many years patient  A spent in pain and seeking help had eroded his confidence completely and he attributes his reinvigorated determination to be heard once again to the lessons learned on the pain management course.
cy-gb	Roedd y blynyddoedd lawer a dreuliodd Claf A mewn poen ac yn ceisio am gymorth wedi erydu ei hyder yn llwyr ac mae'n priodoli ei bendantrwydd newydd i gael ei glywed unwaith eto at y gwersi a ddysgwyd ar y cwrs rheoli poen.

en-gb	Story 2:
cy-gb	Stori 2:

en-gb	Successful approach of Pain Management
cy-gb	Dull llwyddiannus o reoli poen

en-gb	Person B recently completed the worthwhile and effective bio-psychosocial Pain Management Programme.
cy-gb	Cwblhaodd Claf B y rhaglen rheoli poen bio-seicogymdeithasol gwerthfawr ac effeithiol yn ddiweddar.

en-gb	She describes the course as extremely beneficially not only to her, but to family and friends too.
cy-gb	Mae'n dweud bod y cwrs wedi bod yn hynod fuddiol nid yn unig iddi hi, ond i'w theulu a'i ffrindiau hefyd.

en-gb	For the past 6 years Person B has been on a cocktail of medication.
cy-gb	Ers y chwe blynedd diwethaf, mae Claf B wedi bod ar goctel o feddyginiaethau.

en-gb	She had become unsociable, depressed and lacked control over her pain.
cy-gb	Roedd hi wedi dod yn anghymdeithasol, yn dioddef o iselder, a heb reolaeth dros ei phoen.

en-gb	With medication she felt disengaged and without it the pain increased.
cy-gb	Roedd hi'n teimlo'n ddatgysylltiedig ar ôl cymryd y feddyginiaeth ond roedd y poen yn cynyddu hebddi.

en-gb	It is thought that she had either prolapsed the L4 and L5 discs during/after labour or possibly had Sacro Iliac Joint Dysfunction from falling off the hospital bed just after giving birth.
cy-gb	Credir naill ai bod ei disgiau L4 a L5 wedi llithro yn ystod / ar ôl rhoi genedigaeth neu roedd yn bosib fod ganddi gamweithrediad ar ei chymal sacroiliac ar ôl disgyn o'r gwely yn yr ysbyty yn syth ar ôl rhoi genedigaeth.

en-gb	MRI’s and X rays failed to show that there is anything remarkable that would need to be operated on.
cy-gb	Ni lwyddodd sganiau MRI na phelydr-X i ganfod unrhyw beth nodedig y byddai angen llawdriniaeth arno.

en-gb	The approach has been to undertake epidural, injections, physiotherapy, chiropody and various ‘self-help’ methods such as massage and acupuncture.
cy-gb	Mabwysiadwyd dull a oedd yn cynnwys cynnig triniaethau epidwral, pigiadau, ffisiotherapi, trin traed, ac amrywiaeth o ddulliau 'hunangymorth' megis tylino ac aciwbigo.

en-gb	These methods provided temporary relief if any.
cy-gb	Roedd y dulliau hyn yn rhoi rhyddhad dros dro, os o gwbl.

en-gb	The advice usually resulted in increasing or changing the pain medication.
cy-gb	Roedd y cyngor fel arfer yn arwain at gynyddu neu newid y feddyginiaeth ar gyfer y poen.

en-gb	Since taking part in the programme, Person B learnt various aspects about her pain, its effects and how to manage it more effectively.
cy-gb	Ers bod yn rhan o'r rhaglen, dysgodd Claf B ynglŷn ag amrywiaeth o agweddau ar ei phoen, ei effeithiau, a sut i'w reoli'n fwy effeithiol.

en-gb	She learned her experiences were normal in comparison to others in the group.
cy-gb	Dysgodd fod ei phrofiadau yn arferol o'u cymharu â phobl eraill yn y grŵp.

en-gb	Talking to others with persistent pain made a huge difference to how she viewed her own conditions, realising that she has been unrealistic, wished for quick answers and didn’t correctly look after her physical and mental health.
cy-gb	Gwnaeth siarad â phobl eraill gyda phoen parhaus wahaniaeth mawr i'r ffordd yr oedd hi'n gweld ei chyflyrau ei hun ac mae wedi sylweddoli nad oedd hi wedi bod yn realistig yn gobeithio am atebion cyflym ac nid oedd yn gofalu am ei hiechyd corfforol a meddyliol yn gywir.

en-gb	The health care professionals communicated the course in a clear and professional manner and were approachable from the beginning.
cy-gb	Esboniodd y gweithwyr proffesiynol gofal iechyd y cwrs mewn ffordd glir a phroffesiynol, ac roeddent yn hawdd mynd atynt o'r cychwyn.

en-gb	They answered questions honestly and did not present any pre-conceived ideas.
cy-gb	Roeddent yn ateb cwestiynau'n onest ac nid oedd ganddynt unrhyw ragdybiaethau ymlaen llaw.

en-gb	Person B learnt to avoid assumptions regarding what others are thinking or feeling or assuming what will happen in the future.
cy-gb	Dysgodd Claf B i osgoi rhagdybiaethau o ran yr hyn mae pobl eraill yn ei gredu neu'n teimlo, ac unrhyw beth a allai ddigwydd yn y dyfodol.

en-gb	This has resulted in Person B being able to do more of the things that she enjoys whilst significantly reducing medication.
cy-gb	Mae hyn wedi golygu bod Claf B yn gallu gwneud mwy o'r pethau y mae hi'n eu mwynhau, gan leihau'r feddyginiaeth yn sylweddol.

en-gb	Communication between family and friends has improved significantly now that she is being more open and honest.
cy-gb	Mae cyfathrebu rhwng teulu a ffrindiau wedi gwella'n sylweddol gan ei bod hi bellach yn fwy agored ac onest.

en-gb	Person B is able to refuse things, explain why and not feel guilt.
cy-gb	Mae Claf B yn gallu gwrthod pethau, esbonio pam, a pheidio â theimlo'n eog.

en-gb	Person B is coping with pain and putting her life before it.
cy-gb	Mae Claf B yn ymdopi â'r poen ac yn rhoi ei bywyd o'i flaen.

en-gb	She advises she is slowly becoming sociable again and is enjoying doing more activities.
cy-gb	Mae'n dweud ei bod hi'n dod yn gymdeithasol unwaith eto'n araf deg ac yn mwynhau gwneud mwy o weithgareddau.

en-gb	Digital ISBN 978 1 80038 057 8 
cy-gb	ISBN digidol 978 1 80038 056 1

en-gb	© Crown copyright January 2020
cy-gb	© Hawlfraint y Goron Ionawr 2020

en-gb	Introduction to the Curriculum for Wales guidance 
cy-gb	Cyflwyniad i ganllawiau Cwricwlwm i Gymru

en-gb	The Curriculum for Wales guidance aims to help each school develop its own curriculum, enabling their learners to develop towards the four purposes of the curriculum – the starting point and aspiration for every child and young person in Wales.
cy-gb	Nod canllawiau Cwricwlwm i Gymru yw helpu pob ysgol i ddablygu ei chwricwlwm ei hun, gan alluogi ei dysgwyr i ddatblygu tuag at pedwar diben  y cwricwlwm – y man cychwyn a’r dehead ar gyfer pob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru.

en-gb	This guidance will also be relevant for funded non-maintained nursery settings, pupil referral units (PRUs) and those responsible for the provision of education other than at school (EOTAS) in other settings, enabling them to develop an understanding of the Curriculum for Wales Framework (Framework).
cy-gb	Bydd y canllawiau hyn hefyd yn berthnasol i leoliadau meithrin nas cynhelir a ariennir, unedau cyfeirio disgyblion (UCD) a’r rheini sy’n gyfrifol am ddarparu addysg heblaw yn yr ysgol (DAHY), gan  eu galluogi i ddatblygu dealltwriaeth o Fframwaith Cwricwlwm i Gymru.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance sets out:
cy-gb	Mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru yn amlinellu:

en-gb	the proposed curriculum requirements set out in legislation for all learners aged 3 to 16, to ensure all schools  cover the same core learning and to secure a consistency of approach for learners across Wales
cy-gb	gofynion cwricwlwm arfaethedig a nodir mewn deddfwriaeth ar gyfer pob dysgwr 3 i 16, er mwyn sicrhau bod yr un dysgu craidd yn digwydd ym mhob ysgol , a sicrhau dull cyson ar gyfer yr holl ddysgwyr yng Nghymru

en-gb	guidelines for schools in developing their curricula
cy-gb	canllawiau i ysgolion eu defnyddio wrth ddatblygu eu cwricwla

en-gb	expectations around assessment arrangements to support learner progression.
cy-gb	disgwyliadau o ran trefniadau asesu i gefnogi cynnydd y dysgwyr.

en-gb	It consists of the following.
cy-gb	Mae’n cynnwys y canlynol.

en-gb	Introduction to the Curriculum for Wales guidance.
cy-gb	Cyflwyniad i ganllawiau Gwricwlwm i Gymru.

en-gb	Guidance for legislation – an outline of proposed legislation .
cy-gb	Canllaw ar gyfer deddfwriaeth – amlinelliad o’r ddeddfwriaeth arfaethedig.

en-gb	Designing your curriculum – general guidance on developing a curriculum across all areas of learning and experience (Area/Areas).
cy-gb	Cynllunio eich cwricwlwm  –  canllaw cyffredinol ar ddatblygu cwriwlwm ar draws pob maes dysgu a phrofiad [Maes/Meysydd].

en-gb	Introduction to each area of learning and experience.
cy-gb	Cyflwyniad i bob maes dysgu a phrofiad.

en-gb	Statements of what matters – the ‘big ideas’ and key principles in each Area.
cy-gb	Datganiadau o’r hyn sy’n bwysig  – y ‘syniadau mawrion’ ac egwyddorion allweddol ymhob Maes.

en-gb	Principles of progression – how learners make progress throughout their learning across the curriculum.
cy-gb	Egwyddorion cynnydd  –  sut mae dysgwyr yn gwneud cynnydd ar hyd eu dysgu ar draws y cwricwlwm.

en-gb	Descriptions of learning – how learners should make progress within each statement of what matters.
cy-gb	Disgrifiadau dysgu  –  sut mae dysgwyr yn gwneud cynnydd o fewn pob datganiad o’r hyn sy’n bwysig.

en-gb	Designing your curriculum – principles for each Area – more Area-specific guidance on developing a curriculum.
cy-gb	Cynllunio eich cwricwlwm – egwyddorion ar gyfer pob Maes  –  mwy o arweiniad Maes-benodol ar ddatblygu cwricwlwm.

en-gb	Supporting learner progression – assessment guidance .
cy-gb	Cefnogi cynnydd dysgwyr – canllawiau asesu .

en-gb	A Curriculum and Assessment Bill is proposed for introduction in the Senedd in 2020.
cy-gb	Bydd Bil Cwricwlwm ac Asesu yn cael ei argymell ar gyfer cael ei gyflwyno yn y Senedd yn 2020.

en-gb	To assist schools to develop their curriculum, we will publish the Curriculum for Wales guidance.
cy-gb	Er mwyn cynorthwyo ysgolion i ddatblygu eu cwricwlwm, byddwn yn cyhoeddi canllawiau Cwricwlwm i Gymru.

en-gb	This is an early version of that guidance and its purpose  is to help schools to start thinking about designing their curriculum and the assessment arrangements to support it.
cy-gb	Mae’r ddogfen hon yn fersiwn gynnar o’r canllaw hwnnw, a’r diben yw rhoi cymorth i ysgolion ddechrau meddwl am gynllunio eu cwricwlwm a’r trefniadau asesu sy’n ei gefnogi

en-gb	A vision for every school’s curriculum
cy-gb	Gweledigaeth ar gyfer cwricwlwm pob ysgol

en-gb	Improving education is our national mission.
cy-gb	Gwella addysg yw ein cenhadaeth genedlaethol.

en-gb	Nothing is so essential as universal access to, and acquisition of, the experiences ,  knowledge  and skills  and that our young people need for employment, lifelong learning and active citizenship.
cy-gb	Does dim yn fwy hanfodol na bod pob plentyn a pherson ifanc yn caffael addysg ac yn cael mynediad cyflawn at y profiadau , yr wybodaeth a’r sgiliau y mae eu hangen arnyn nhw ym myd gwaith, ar gyfer dysgu gydol oes ac er mwyn bod yn ddinasyddion gweithredol.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance is a clear statement of what is important in delivering a broad and balanced education.
cy-gb	Mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru yn datgan yn glir beth sy’n bwysig wrth ddarparu addysg eang a chytbwys.

en-gb	The  four purposes are the shared vision and aspiration for every child and young person.
cy-gb	Gweledigaeth ar y cyd yw’r pedwar diben , a dyma’r dyhead ar gyfer pob plentyn a pherson ifanc.

en-gb	In fulfilling these, we set high expectations for all, promote individual and national well-being, tackle ignorance and misinformation, and encourage critical and civic engagement.
cy-gb	Wrth wireddu’r rhain, rydym yn gosod disgwyliadau uchel i bawb, yn hyrwyddo lles personol a chenedlaethol, yn herio anwybodaeth a ffug-wybodaeth, ac yn annog dysgwyr i chwarae eu rhan fel dinasyddion effro a beirniadol.

en-gb	A school’s curriculum is everything a learner experiences in pursuit of the four purposes.
cy-gb	Cwricwlwm yr ysgol yw popeth mae dysgwyr yn ei brofi ar drywydd y pedwar diben.

en-gb	It is not simply what we teach, but how we teach and crucially, why we teach it.
cy-gb	Mae’n fwy na’r hyn rydyn ni’n ei addysgu yn unig. Mae hefyd yn ymwneud â sut rydyn ni’n ei addysgu ac, yn allweddol, pam ydyn ni’n ei addysgu.

en-gb	Curriculum development should be at the heart of practitioner, school and national efforts which seek to raise standards for all, tackle the attainment gap, and ensure an education system that is a source of national pride and enjoys public confidence.
cy-gb	Dylai datblygu cwricwlwm fod wrth wraidd ymdrechion athrawon, ysgolion a’r cenedl i godi safonau i bawb, mynd i’r afael â’r bwlch cyrhaeddiad a sicrhau system addysg sy’n destun balchder cenedlaethol ac sy’n ennyn hyder y cyhoedd.

en-gb	This development will also contribute to our goals as a nation as set out in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015.
cy-gb	Bydd y datblygu hwn  hefyd yn cyfrannu tuag at ein nodau fel cenedl, sy’n cael eu hamlinellu yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

en-gb	It is also an important vehicle for embedding the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC) in the experience of learning and teaching for our children and young people and for giving them an understanding of their rights.
cy-gb	Mae hefyd yn fodd pwysig o sicrhau bod Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn (CCUHP) yn rhan ganolog o brofiadau dysgu ein plant a’n pobl ifanc, ac o sicrhau eu bod yn deall eu hawliau.

en-gb	The Curriculum for Wales Framework
cy-gb	Fframwaith Cwricwlwm i Gymru

en-gb	The Curriculum for Wales guidance forms part of the Curriculum for Wales Framework (Framework).
cy-gb	Mae canllawiau Gwricwlwm i Gymru yn rhan o Fframwaith Cwricwlwm i Gymru (Fframwaith).

en-gb	The Framework is determined nationally and includes both the curriculum requirements, which will be set out in legislation, and a range of supporting guidance.
cy-gb	Mae’r Fframwaith hwn yn sy’n cael ei bennu’n genedlaethol ac mae’n cynnwys gofynion i gwricwlwm, a fydd yn cael eu nodi mewn deddfwriaeth, ynghyd ag ystod o ganllawiau ategol.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance , and the other guidance we are publishing alongside it, is the result of co-construction.
cy-gb	Mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru, a’r canllawiau arall a gyhoeddir law yn llaw ag ef, yn ffrwyth cyd-awduro.

en-gb	It has been developed in Wales, by practitioners for practitioners, bringing together  educational expertise and wider research and evidence.
cy-gb	Mae wedi cael ei ddatblygu yng Nghymru gan ymarferwyr ar gyfer ymarferwyr, gan ddwyn ynghyd arbenigedd addysgol ac ymchwil a thystiolaeth ehangach.

en-gb	It has been published primarily to help schools begin to design their own curriculum.
cy-gb	Mae wedi cael ei gyhoeddi’n bennaf i fod o gymorth i ysgolion ddechrau cynllunio eu cwricwlwm eu hunain.

en-gb	It contains information on the proposed legal requirements, guidance on how to develop a school curriculum, and an explanation of the purposes and principles of assessment.
cy-gb	Mae’n cynnwys gwybodaeth am y gofynion cyfreithiol arfaethedig, canllaw ar sut i ddatblygu cwricwlwm ysgol, ac esboniad o ddibenion ac egwyddorion asesu.

en-gb	Assessment should be intrinsic to curriculum design.
cy-gb	Dylai asesu fod yn greiddiol i gynllunio cwricwlwm.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance is initial guidance and if the Curriculum and Assessment Bill is passed by the Senedd, it will be revised to reflect any changes.
cy-gb	Canllaw cychwynnol yw canllawiau Cwricwlwm i Gymru, ac os derbynnir y Bil gan y Senedd bydd yn cael ei adolygu i adlewyrchu unrhyw newid.

en-gb	What’s different
cy-gb	Beth sy’n wahanol?

en-gb	An integrated approach to learning and teaching
cy-gb	Dull integredig o ddysgu ac addysgu

en-gb	The Framework is designed to help practitioners to develop a more integrated approach to learning.
cy-gb	Dyluniwyd Fframwaith Cwricwlwm i Gymru i fod o gymorth i athrawon ddatblygu dull mwy integredig o ddysgu.

en-gb	The six Areas bring together familiar disciplines and encourage strong and meaningful links across different disciplines.
cy-gb	Mae’r chwe Maes yn dwyn disgyblaethau cyfarwydd ynghyd, ac yn annog cysylltiadau ystyrlon a chryf ar draws gwahanol ddisgyblaethau.

en-gb	Those individual disciplines will still play an important role, especially as learners progress and begin to specialise.
cy-gb	Bydd y disgyblaethau unigol hynny’n parhau i chwarae rhan bwysig, yn arbennig wrth i ddysgwyr ddangos cynnydd a dechrau arbenigo.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance promotes collaboration and cross-disciplinary planning, learning and teaching, both within and across Areas.
cy-gb	Yn ogystal â chydweithio mae’r canllaw yn annog dysgu ac addysgu traws-disgyblaethol, a hynny o fewn ac ar draws y Meysydd.

en-gb	This will enable learners to build connections across their learning and combine different experiences , knowledge and skills .
cy-gb	Bydd hyn yn galluogi dysgwyr i fagu cysylltiadau ar draws eu dysgu ac i gyfuno gwahanol brofiadau , gwybodaeth a sgiliau .

en-gb	There are 27 statements of what matters in this Framework.
cy-gb	Mae’r Fframwaith hwn yn cynnwys 27 datganiad o’r hyn sy’n bwysig.

en-gb	These ensure a level of consistency in curriculum design across settings and schools, as learners must develop an understanding of all statements.
cy-gb	Mae’r rhain yn sicrhau lefel o gysondeb wrth gynllunio cwricwlwm ar draws lleoliadau ac ysgolion, gan fod yn rhaid i ddysgwyr ddatblygu dealltwriaeth o’r holl ddatganiadau.

en-gb	The process of exploring and revisiting these statements will enable learners to develop ever deeper knowledge over the learning continuum and to progress to a more sophisticated understanding of the key knowledge, ideas and principles in each Area.
cy-gb	Bydd y broses o archwilio ac ailymweld â’r datganiadau hyn yn galluogi dysgwyr i ddatblygu dealltwriaeth gynyddol ddyfnach ar hyd y continwwm dysgu ac i ddangos cynnydd ar y daith tuag at ddealltwriaeth fwy soffistigedig o’r wybodaeth, syniadau a’r egwyddorion allweddol ym mhob Maes.

en-gb	This more sophisticated understanding allows learners to value how their learning contributes to these ideas and why it is important, rather than simply being able to recall isolated facts without understanding the context.
cy-gb	Bydd y ddealltwriaeth fwy soffistigedig hon yn galluogi dysgwyr i werthfawrogi sut mae eu dysgu’n cyfrannu tuag at y syniadau hyn a pham mae hyn yn bwysig, yn hytrach nag adalw ffeithiau digyswllt heb ddeall y cyd-destun.

en-gb	This progression should be supported by a variety of assessment approaches which enable the learner and the practitioner to understand where a learner is and what they need to do next.
cy-gb	Dylid cefnogi’r cynnydd hwn gydag amrywiaeth o ddulliau asesu sy’n galluogi’r dysgwyr ac athrawon i ddeall ble mae’r dysgwyr wedi cyrraedd, a beth sydd angen iddyn nhw ei wneud nesaf.

en-gb	The Framework does not require settings and schools to develop a timetable explicitly structured along the lines of the Areas or to organise the setting or school or staffing on that basis .
cy-gb	Nid yw Fframwaith yn gofyn bod lleoliadau ac ysgolion yn datblygu amserlen sydd wedi’i strwythuro’n benodol yn ôl y Meysydd, na chwaith drefnu’r lleoliad/ysgol na’r staffio ar sail hyn.

en-gb	Designing a school curriculum
cy-gb	Cynllunio cwricwlwm ysgol

en-gb	A defining feature of the Framework is that  it requires schools to design their own curriculum and assessment arrangements.
cy-gb	Nodwedd arbennig o Fframwaith yw ei fod yn gofyn bod ysgolion  yn cynllunio eu cwricwlwm a’u trefniadau asesu eu hunain.

en-gb	By itself, it is not an ‘off the shelf’ programme for delivery.
cy-gb	Ar ei ben ei hun, nid yw’n rhaglen ‘oddi ar y silff’ ar gyfer cyflawni.

en-gb	Our new approach recognises:
cy-gb	Mae ein dull newydd yn cydnabod:

en-gb	the role of leadership in enabling high-quality learning and teaching.
cy-gb	rôl arweinwyr wrth alluogi dysgu ac addysgu o safon uchel.

en-gb	Establishing a high-performing education system through high-quality learning and teaching depends on building its professional capacity, developing local leadership, responsibility and decision-making
cy-gb	Mae sefydlu system addysg sy’n perfformio’n dda trwy ddysgu ac addysgu o safon uchel yn dibynnu ar ddatblygu’i chapasiti proffesiynol, datblygu arweinyddiaeth leol, cyfrifoldeb lleol a’r gallu i wneud penderfyniadau yn lleol

en-gb	within the national framework, schools and practitioners are best placed to make decisions about the needs of their specific learners, including choosing topics and activities which will best support their learning
cy-gb	o fewn fframwaith cenedlaethol, mai ysgolion ac ymarferwyr yw’r rhai sydd yn y safle gorau i wneud penderfyniadau ynghylch anghenion eu dysgwyr penodol nhw eu hunain, gan gynnwys pa destunau a gweithgareddau fyddai orau i gefnogi eu dysgu

en-gb	the importance of meaningful learning: A content-focused curriculum does not guarantee meaningful learning, only that certain topics are covered to varying extents; instead, the Curriculum for Wales guidance  articulates what concepts and essence of learning should underpin a range of different topics, learning activities and acquisition of knowledge
cy-gb	pwysigrwydd dysgu ystyrlon: Nid yw cwricwlwm sy’n canolbwyntio ar gynnwys yn gwarantu dysgu ystyrlon, dim ond bod rhai testunau yn cael eu dysgu i amrywiol raddau. Yn lle hyn, mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru yn anelu at fynegi pa gysyniadau a hanfodion dysgu ddylai fod yn sail i ystod o wahanol destunau, gweithgareddau dysgu a chaffael gwybodaeh

en-gb	the need for innovation and creativity:
cy-gb	yr angen am arloesedd a chreadigrwydd:

en-gb	Practitioners select content, enabling them to use their professional skills to drive improved learning and outcomes for their learners
cy-gb	Ymarferwyr sy’n dewis cynnwys, gan eu galluogi i ddefnyddio’u sgiliau proffesiynol i sicrhau gwell dysgu a gwell deilliannau ar gyfer eu dysgwyr

en-gb	the scope for practitioners to make greater links between Areas and disciplines: Practitioners will have the licence to use topics and activities to combine meaningful learning from different Areas, disciplines and concepts.
cy-gb	cyfleoedd i athrawon wneud cysylltiadau cryfach rhwng Meysydd a disgyblaethau: Bydd gan ymarferwyr y rhyddid i ddefnyddio testunau a gweithgareddau i gyfuno dysgu ystyrlon o wahanol Feysydd, disgyblaethau a chysyniadau.

en-gb	It is for these reasons that the Framework does not try to prescribe a full list of specific topics or activities.
cy-gb	Am y rhesymau hyn, nid yw’r Fframwaith yn ceisio rhagnodi rhestr lawn o destunau na gweithgareddau penodol.

en-gb	That is not to say that the specific topics or activities are unimportant.
cy-gb	Nid yw hyn gyfystyr â dweud nad yw’r testunau a gweithgareddau penodol yn bwysig.

en-gb	Instead, the Curriculum for Wales guidance sets out the essence of learning which should underpin them.
cy-gb	Yn lle hyn, mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru yn gosod yr hanfodion dysgu a ddylai fod yn sail i’r testunau a’r gweithgareddau hyn.

en-gb	It is for schools and practitioners, drawing on guidance and resources, to decide what specific experiences, knowledge and skills will support their specific learners to realise the four purposes .
cy-gb	Yr ysgolion a’r ymarferwyr, gan dynnu ar ganllawiau ac adnoddau, fydd yn dewis pa brofiadau, gwybodaeth a sgiliau penodol fydd yn cefnogi eu dysgwyr penodol i wireddu’r pedwar diben .

en-gb	This is set within the consistency provided by the national framework.
cy-gb	Mae hynny wedi’i osod o fewn y cysondeb a ddarperir gan y fframwaith cenedlaethol.

en-gb	Designing your curriculum gives guidance and support in developing a curriculum, offering  key principles that serve as a common starting point for schools.
cy-gb	Mae’r adran Cynllunio eich cwricwlwm yn rhoi arweiniad a chefnogaeth wrth ddatblygu cwricwlwm, gan gynnig egwyddorion allweddol sy’n rhoi’r un man cychwyn i bob ysgol.

en-gb	Other settings can use this as a starting point if they wish, however the Welsh Ministers will:
cy-gb	Gall lleoliadau eraill ddefnyddio hwn fel man cychwyn os dymunir, serch hynny bydd gofyn i Weinidogion Cymru:

en-gb	be required to provide a curriculum which funded non-maintained nursery settings can adopt.
cy-gb	ddarparu cwricwlwm fydd yn gallu cael ei fabwysiadu gan leoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir.

en-gb	If a setting wished to create its own curriculum, that curriculum would have to meet the requirements set out in the legislation and it could use the Curriculum for Wales guidance to inform their approach
cy-gb	Pe bai lleoliad eisiau creu ei gwricwlwm ei hun, byddai angen i’r cwricwlwm hwnnw gwrdd â’r gofynion a amlinellir yn y ddeddfwriaeth, a gellid bod yn defnyddio canllawiau Cwricwlwm i Gymru er mwyn llywio’r dull o greu

en-gb	issue guidance for PRUs and those responsible for EOTAS provision, to support them in providing learning and teaching in line with the Framework and fulfilling their specific responsibilities in the legislation.
cy-gb	gyhoeddi canllaw ar gyfer UCD, a’r rhai sy’n gyfrifol am ddarpapru DAHY er mwyn eu cefnogi wrth ddarparu dysgu ac addysgu sy’n cydfynd â’r Fframwaith a chyflawni eu cyfrifoldebau penodol yn y ddeddfwriaeth.

en-gb	Progression and assessment at the heart of curriculum design
cy-gb	Cynnydd ac asesu wrth galon y gwaith o gynllunio’r cwricwlwm

en-gb	Another defining characteristic of the framework is the emphasis placed on learners’ progression.
cy-gb	Nodwedd arbennig arall o’r fframwaith yw’r pwyslais a roddir ar gynnydd dysgwyr.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance has been informed by international evidence of what it means to make progress in learning.
cy-gb	Cafodd canllawiau C wricwlwm i Gymru ei lywio gan dystiolaeth ryngwladol ynghylch yr hyn a olygir gan gynnydd wrth ddysgu.

en-gb	The statements of what matters  are the basis of learners’ progression.
cy-gb	Y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yw’r sail i gynnydd y dysgwyr.

en-gb	It is through exploration of the key ideas and principles contained in these statements that they will develop their learning.
cy-gb	Trwy archwilio’r syniadau a’r egwyddorion allweddol sy’n cael eu cynnwys yn y datganiadau hyn y byddan nhw’n datblygu eu dysgu.

en-gb	Practitioners will need to design learning which supports an increasingly sophisticated understanding and application of the statements of what matters.
cy-gb	Bydd angen i ymarferwyr gynllunio dysgu sy’n cefnogi deall a chymhwyso’r datganiadau mewn ffordd gynyddol soffistigedig.

en-gb	Taken together, the statements of what matters provide breadth and depth in the curriculum, and a level of consistency in curriculum design across settings and schools.
cy-gb	Gyda’i gilydd, mae’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yn cynnig lled a dyfnder yn y cwricwlwm ynghyd â lefel o gysondeb o ran cynllunio cwricwlwm ar draws lleoliadau ac ysgolion.

en-gb	That is why they will be drawn together in a mandatory statement of what matters once the Curriculum and Assessment Bill becomes law.
cy-gb	Dyma pam y byddan nhw’n cael eu cyfuno mewn datganiad gorfodol o’r hyn sy’n bwysig mewn dysgu cyn gynted ag y bydd y Bil Cwricwlwm ac Asesu yn dod yn ddeddf.

en-gb	The Curriculum for Wales guidance describes principles of progression for the curriculum as a whole and for each individual Area.
cy-gb	Mae canllawiau Cwricwlwm i Gymru yn disgrifio egwyddorion cynnydd ar gyfer y cwricwlwm fel cyfanwaith ac ar gyfer pob Maes unigol.

en-gb	These articulate the ways in which learners make progress in their learning and contribute to the four purposes .
cy-gb	Mae’r rhain yn mynegi’r ffyrdd y mae dysgwyr yn gwneud cynnydd yn eu dysgu a chyfrannu at y pedwar diben .

en-gb	These will be incorporated in a statutory code once the Curriculum and Assessment Bill becomes law.
cy-gb	Caiff rhain eu hymgorffori mewn cod statudol gyn gynted ag y daw’r Bil Cwricwlwm ac Asesu yn ddeddf.

en-gb	This means that progression must be embedded in learning and teaching and should form the basis of thinking in schools when designing and planning the school curriculum.
cy-gb	Golyga hyn fod yn rhaid i gynnydd fod yn rhan greiddiol o ddysgu ac addysgu, a dylai fod yn sail i feddylfryd ysgolion wrth gynllunio cwricwlwm yr ysgol.

en-gb	Progression is further supported by descriptions of learning which provide guidance on how learners should progress within each statement of what matters as they journey through the continuum of learning.
cy-gb	Caiff cynnydd ei gefnogi ymhellach gan y disgrifiadau dysgu sy’n cynnig arweiniad ar sut y dylai dysgwyr ddangos cynnydd o fewn pob datganiad o’r hyn sy’n bwysig wrth iddyn nhw deithio drwy’r continwwm dysgu.

en-gb	These are arranged in five progression steps which provide reference points for the pace of that progression.
cy-gb	Maen nhw wedi’u trefnu yn bum cam cynnydd sy’n cynnwys cyfeirbwyntiau ar gyfer cyflymder y cynnydd.

en-gb	These expectations are expressed from the learner’s perspective and are framed broadly so that they can sustain learning over a series of years.
cy-gb	Caiff y disgwyliadau hyn eu cyfleu o safbwynt y dysgwyr, ac maen nhw wedi’u gosod o fewn ffram eang fel eu bod yn gallu cynnal dysgu dros gyfres o flynyddoedd .

en-gb	They are not designed as stand-alone tasks, activities or assessment criteria.
cy-gb	Dydyn nhw ddim wedi cael eu cynllunio fel tasgau, gweithgareddau na meini prawf asesu i’w cymryd ar wahân.

en-gb	While the learning continuum is the same for each learner, the pace of progress through it may differ.
cy-gb	Er bod y continwwm dysgu yr un peth ar gyfer pob dysgwr, gall cyflymder y cynnydd amrywio.

en-gb	As a result, the progression steps only broadly relate to age.
cy-gb	O ganlyniad, dim ond yn fras y mae’r camau cynnydd yn cyfateb i oedran.

en-gb	They broadly correspond to expectations at ages 5, 8, 11, 14 and 16.
cy-gb	Yn fras maen nhw’n cyfateb i ddisgwyliadau ar gyfer oedrannau 5, 8, 11, 14 ac 16.

en-gb	Together, the principles of progression and the descriptions of learning are intended to guide the  development of a curriculum which reflects appropriate progression.
cy-gb	Gyda’i gilydd, bwriedir i’r egwyddorion cynnydd a’r disgrifiadau dysgu arwain y broses o ddatblygu cwricwlwm sy’n adlewyrchu cynnydd priodol .

en-gb	Learners’ progress can then be identified through assessment,  and allows practitioners to plan learning and teaching.
cy-gb	Gellir wedyn nodi cynnydd dysgwyr trwy asesu, gan alluogi athrawon i gynllunio dysgu ac addysgu.

en-gb	Progression should be supported through ‘deep’ learning.
cy-gb	Dylai cynnydd gael ei gefnogi drwy ddysgu ‘dwfn’.

en-gb	Each description of learning is designed to support increasing depth and sophistication of learning over time.
cy-gb	Mae pob disgrifiad dysgu wedi’i gynllunio i gefnogi dyfnder a soffistigeiddrwydd cynyddol yn y dysgu dros gyfnod o amser.

en-gb	This allows: space for a variety of diversion, repetition and reflection as learners’ thinking develops over time to new levels of sophistication.
cy-gb	Bydd hyn yn rhoi lle i amrywiaeth o ran gwyro, ailadrodd a myfyrio wrth i feddwl y dysgwyr ddatblygu dros amser i lefel newydd o soffistigeiddrwydd.

en-gb	They are also designed to be considered through a range of contexts.
cy-gb	Maen nhw hefyd wedi cael eu cynllunio i gael eu hystyried trwy ystod o gyd-destunau.

en-gb	Learning should bring together through experiences a breadth of knowledge and skills , allowing the learners to use and apply them in new and challenging contexts.
cy-gb	Trwy brofiadau , dylai dysgu gyfuno ystod lydan o wybodaeth  a sgiliau gan alluogi’r dysgwyr i’w defnyddio a’u cymhwyso mewn cyd-destunau newydd a heriol.

en-gb	Assessment is key to supporting ‘deep’ learning and should be used to identify whether learners need to consolidate their learning, whether further support is needed and the next steps for learners’ progress.
cy-gb	Asesu yw’r allwedd i gefnogi dysgu ‘dwfn’, a dylai gael ei ddefnyddio i nodi a oes angen i ddysgwyr atgyfnerthu eu dysgu, a oes angen cymorth pellach a beth yw’r camau nesaf ar gyfer cynnydd dysgwyr.

en-gb	Assessment is intrinsic to curriculum design.
cy-gb	Mae asesu’n greiddiol i gynllunio cwricwlwm.

en-gb	Its overarching purpose is to support every learner to make progress.
cy-gb	Ei bwrpas cyffredinol yw cefnogi’r holl ddysgwyr i wneud cynnydd.

en-gb	Assessment should always focus on moving learning forward by understanding the learning which has already taken place and using this to ensure that each learner is challenged and supported appropriately, according to their individual learning needs.
cy-gb	Dylai asesu ganolbwyntio o hyd ar wthio’r dysgu yn ei flaen trwy ddeall y dysgu sydd eisoes wedi digwydd, gan ddefnyddio hyn i sicrhau bod yr holl ddysgwyr yn cael eu herio a’u cefogi’n briodol yn ôl eu hanghenion dysgu unigol.

en-gb	It requires partnerships among all those involved, including the learner.
cy-gb	Mae’n gofyn am bartneriaeth rhwng pob un sy’n gyfrifol, gan gynnwys y dysgwr.

en-gb	It should recognise the individual learning needs and backgrounds of each learner and encourage a holistic view of each learner’s development.
cy-gb	Dylai adnabod anghenion dysgu unigol a chefndir yr holl ddysgwyr, ac annog ystyriaeth holistaidd o’u datblygiad .

en-gb	Accordingly, both practitioner and learner should develop an understanding of how the learner learns and their attitude and approach to learning, in order to support them to continue to progress and to foster commitment to their learning.
cy-gb	Felly dylai’r ymarferwyr a’r dysgwyr ddod i ddeall sut mae’r dysgwyr yn dysgu, beth yw eu hagwedd at ddysgu a’u dull o ddysgu er mwyn eu cefnogi i barhau i wneud cynnydd ac i feithrin eu hymrwymiad tuag at eu dysgu eu hunain.

en-gb	Curriculum for Wales:
cy-gb	Canllawiau Cwricwlwm i Gymru:

en-gb	summary of proposed legislation
cy-gb	crynodeb o’r ddeddfwriaeth arfaethedig

en-gb	A Curriculum and Assessment Bill (Bill) is proposed for introduction in the Senedd in 2020.
cy-gb	Cynigir i Fil Cwricwlwm ac Asesu (Bil) gael ei gyflwyno yn y Senedd yn 2020.

en-gb	To assist in the implementation of that Bill, we propose to issue a range of guidance to support practitioners.
cy-gb	Er mwyn helpu i weithredu'r Bil hwnnw, cynigiwn gyhoeddi cyfres o ganllawiau i gefnogi ymarferwyr.

en-gb	This will include a summary of the legislation that will underpin the curriculum that schools will develop.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys crynodeb o'r ddeddfwriaeth a fydd yn sail i'r cwricwlwm y bydd ysgolion yn ei ddatblygu.

en-gb	This is an early iteration of that summary.
cy-gb	Felly, dyma fersiwn gynnar o'r crynodeb hwnnw.

en-gb	It is not exhaustive and only highlights the key proposals, at this stage.
cy-gb	Nid yw'n hollgynhwysfawr ac ar hyn o bryd mae’n amlygu'r cynigion allweddol yn unig.

en-gb	If the Bill is passed by the Senedd, this summary and the rest of the guidance will be revised to reflect any changes.
cy-gb	Os caiff y Bil ei basio gan y Senedd, bydd y crynodeb hwn a gweddill y canllawiau yn cael eu hadolygu i adlewyrchu unrhyw newidiadau.

en-gb	The curriculum requirements, set out in legislation, and the supporting guidance we are publishing, form the Curriculum for Wales Framework (Framework).
cy-gb	Yr elfennau sy’n rhan o Fframwaith Cwricwlwm i Gymru (Fframwaith) yw gofynion cwricwlwm, a nodir mewn deddfwriaeth, a'r canllawiau ategol yr ydym yn eu cyhoeddi.

en-gb	At this stage, the purpose of this summary and the rest of the guidance is to help schools to start thinking about designing their curriculum and the assessment arrangements to support it.
cy-gb	Ar hyn o bryd, diben y crynodeb hwn a gweddill y canllawiau yw helpu ysgolion i ddechrau meddwl am gynllunio eu cwricwlwm a'r trefniadau asesu i'w gefnogi.

en-gb	It also aims to assist funded non-maintained nursery settings, pupil referral units (PRUs) and persons who commission education other than at school (EOTAS) in other settings to understand more about the Framework.
cy-gb	Mae hefyd yn ceisio cynorthwyo lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir, unedau cyfeirio disgyblion a phersonau sy'n comisiynu addysg heblaw yn yr ysgol (EOTAS) mewn lleoliadau eraill i ddeall mwy am y Fframwaith.

en-gb	It summarises the duties that we propose to place on headteachers and governing bodies of schools by the Bill.
cy-gb	Mae'r canllawiau a’r crynodeb hwn  yn crynhoi'r dyletswyddau y cynigiwn y bydd y Bil yn eu gosod ar benaethiaid a chyrff llywodraethu ysgolion.

en-gb	A number of components of the new curriculum framework will be mandatory and will have to be complied with – these are the curriculum requirements . 
cy-gb	Bydd nifer o elfennau o'r fframwaith cwricwlwm newydd yn ymwneud â chwricwlwm yn orfodol a bydd yn rhaid cydymffurfio â nhw. Gelwir yr elfennau hyn yn ofynion cwricwlwm .

en-gb	This summary sets out what these are and how they will need to be used in designing a curriculum.
cy-gb	Mae'r crynodeb hwn yn esbonio beth yw’r rhain, a sut y bydd angen eu defnyddio wrth gynllunio cwricwlwm.

en-gb	Beyond the curriculum requirements, schools will have discretion as to how they design their curriculum.
cy-gb	Y tu hwnt i ofynion cwricwlwm, bydd gan ysgolion ddisgresiwn o ran sut y maen nhw’n cynllunio eu cwricwlwm.

en-gb	This summary, and the wider guidance, aims to support schools in preparing for how they will exercise that discretion.
cy-gb	Nod y crynodeb hwn, a'r canllawiau ehangach, yw cynorthwyo ysgolion i baratoi ar gyfer arfer y disgresiwn hwnnw.

en-gb	It also summarises the requirements that will be placed on providers of funded, non-maintained nursery education and on PRUs and local authorities as commissioners of EOTAS provision.
cy-gb	Mae’r crynodeb hwn hefyd yn crynhoi'r gofynion a roddir ar ddarparwyr addysg feithrin a ariennir nas cynhelir, ac ar unedau cyfeirio disgyblion ac awdurdodau lleol fel comisiynwyr darpariaeth EOTAS .

en-gb	They will not be subject to the same requirements as schools to design a curriculum.
cy-gb	Ni fydd arnyn nhw yr un gofynion ag sydd ar ysgolion i gynllunio cwricwlwm.

en-gb	Separate, specific guidance will be provided for these settings in 2021.
cy-gb	Caiff canllawiau penodol, ar wahân, eu darparu ar gyfer y lleoliadau hyn yn 2021.

en-gb	This summary also highlights key requirements to be placed on local authorities and the Welsh Ministers.
cy-gb	Mae’r crynodeb hwn hefyd yn tynnu sylw at y gofynion allweddol sydd i gael eu rhoi ar awdurdodau lleol a Gweinidogion Cymru.

en-gb	If the Bill is passed, this summary will be updated and expanded to help in the design, adoption and implementation of a school curriculum or other relevant curriculum.
cy-gb	Os caiff y Bil ei basio, bydd y crynodeb hwn yn cael ei ddiweddaru a'i ehangu i helpu i gynorthwyo’r broses o gynllunio, mabwysiadu a gweithredu cwricwlwm ysgol neu gwricwlwm perthnasol arall.

en-gb	Additional guidance will also be issued about how schools, funded non-maintained nursery education providers, PRUs and persons who arrange EOTAS provision, local authorities and Welsh Ministers can exercise their duties and powers in relation to the new curriculum and assessment arrangements.
cy-gb	Caiff canllawiau ychwanegol hefyd eu cyhoeddi ynghylch sut y gall ysgolion, darparwyr addysg feithrin a ariennir nas cynhelir, unedau cyfeirio disgyblion a phersonau sy'n trefnu darpariaeth EOTAS, awdurdodau lleol a Gweinidogion Cymru arfer eu dyletswyddau a'u pwerau mewn perthynas â'r cwricwlwm newydd a'r trefniadau asesu.

en-gb	Who does this Framework apply to?
cy-gb	I bwy y mae'r Fframwaith hwn yn berthnasol?

en-gb	The Bill will create new curriculum requirements for all learners aged 3 to 16 in maintained or funded non-maintained nursery education.
cy-gb	Bydd y Bil yn creu gofynion cwricwlwm newydd ar gyfer pob dysgwr rhwng 3 ac 16 oed mewn addysg feithrin a gynhelir neu a ariennir nas cynhelir.

en-gb	It will replace the current national curriculum and basic curriculum.
cy-gb	Bydd yn disodli'r cwricwlwm cenedlaethol cyfredol a'r cwricwlwm sylfaenol.

en-gb	The legislation will place duties on and provide powers for headteachers and governing bodies of maintained schools, providers of funded non-maintained education, persons who arrange EOTAS, the person in charge of a PRU, local authorities and the Welsh Ministers.
cy-gb	Bydd y ddeddfwriaeth yn gosod dyletswyddau ar, ac yn rhoi pwerau i, benaethiaid a chyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir, darparwyr addysg a ariennir nas cynhelir, pobl sy'n trefnu EOTAS, y person sy’n gyfrifol am uned cyfeirio disgyblion, awdurdodau lleol a Gweinidogion Cymru.

en-gb	Duties must be complied with.
cy-gb	Rhaid cydymffurfio â’r dyletswyddau hyn.

en-gb	Powers provide a discretion as to if, and how, they are to be used.
cy-gb	O ran y pwerau, maen nhw’n rhoi disgresiwn o ran a ddylid eu defnyddio, ac os felly, sut y dylid eu defnyddio.

en-gb	Proposed legislative requirements  – the curriculum requirements
cy-gb	Gofynion deddfwriaethol arfaethedig – gofynion cwricwlwm

en-gb	We propose to set out core concepts that will apply in relation to each curriculum and any learning for which the Bill makes provision.
cy-gb	Cynigiwn nodi cysyniadau craidd a fydd yn gymwys mewn perthynas â phob cwricwlwm ac unrhyw ddysgu y mae'r Bil yn gwneud darpariaeth ar ei gyfer.

en-gb	The four purposes
cy-gb	Y pedwar diben

en-gb	The purpose of a curriculum is to enable learners to develop as:
cy-gb	Pwrpas cwricwlwm yw galluogi dysgwyr i ddatblygu fel:

en-gb	ambitious, capable learners, ready to learn throughout their lives
cy-gb	dysgwyr uchelgeisiol, galluog, sy'n barod i ddysgu gydol eu bywydau

en-gb	enterprising, creative contributors, ready to play a full part in life and work
cy-gb	cyfranwyr mentrus, creadigol sy'n barod i chwarae rhan lawn mewn bywyd a gwaith

en-gb	ethical, informed citizens of Wales and the world
cy-gb	dinasyddion egwyddorol, gwybodus yng Nghymru a'r byd

en-gb	healthy, confident individuals, ready to lead fulfilling lives as valued members of society.
cy-gb	unigolion iach, hyderus sy’n barod i fyw bywyd cyflawn fel aelodau gwerthfawr o gymdeithas .

en-gb	Enabling learners to progress in relation to these purposes is intended to inform all decisions in relation to school’s curriculum and assessment arrangements.
cy-gb	Y bwriad yw y bydd galluogi dysgwyr i wneud cynnydd mewn perthynas â'r dibenion hyn yn llywio'r holl benderfyniadau sy'n ymwneud â chynllunio a gweithredu cwricwlwm a threfniadau asesu ysgol.

en-gb	It will also inform all decisions on the learning and teaching for learners in PRUs and the arrangements made for learners who receive EOTAS in other settings.
cy-gb	Hyn hefyd fydd y sail ar gyfer llywio'r holl benderfyniadau ar dysgu ac addysgu ar gyfer dysgwyr mewn unedau cyfeirio disgyblion a'r trefniadau a wneir ar gyfer dysgwyr sy'n derbyn EOTAS mewn lleoliadau eraill.

en-gb	General requirements
cy-gb	Gofynion cyffredinol

en-gb	All maintained schools and funded non-maintained nursery settings must adopt a curriculum.
cy-gb	Rhaid i bob ysgol a gynhelir a lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir fabwysiadu cwricwlwm.

en-gb	An adopted curriculum must meet the following general requirements.
cy-gb	Rhaid i gwricwlwm a fabwysiedir fodloni'r gofynion cyffredinol canlynol.

en-gb	Enable learners to make progress towards the four purposes.
cy-gb	Galluogi dysgwyr i wneud cynnydd tuag at y pedwar diben.

en-gb	Be broad and balanced.
cy-gb	Bod yn eang a chytbwys.

en-gb	Be suitable for learners of differing ages, abilities and aptitudes.
cy-gb	Bod yn addas ar gyfer dysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau.

en-gb	Provide for appropriate progression for learners and includes a range of provision to ensure this (linked to ages, abilities and aptitudes).
cy-gb	Darparu ar gyfer dilyniant priodol i ddysgwyr a chynnwys ystod o ddarpariaeth i sicrhau hyn (yn gysylltiedig ag oedrannau, galluoedd a doniau).

en-gb	The areas of learning and experience
cy-gb	Y meysydd dysgu a phrofiad

en-gb	The following six areas of learning and experience (Area/Areas) must be reflected in the adopted curriculum.
cy-gb	Rhaid i'r chwe maes dysgu a phrofiad canlynol (Maes/Meysydd) gael eu hadlewyrchu mewn cwricwlwm a fabwysiedir.

en-gb	Expressive Arts.
cy-gb	Y Celfyddydau Mynegiannol.

en-gb	Health and Well-being.
cy-gb	Iechyd a Lles.

en-gb	Humanities.
cy-gb	Y Dyniaethau.

en-gb	Languages, Literacy and Communication.
cy-gb	Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu.

en-gb	Mathematics and Numeracy.
cy-gb	Mathemateg a Rhifedd.

en-gb	Science and Technology.
cy-gb	Gwyddoniaeth a Thechnoleg.

en-gb	The Welsh Ministers will have powers to add and remove Areas.
cy-gb	Bydd gan Weinidogion Cymru bwerau i ychwanegu a dileu Meysydd.

en-gb	PRUs and EOTAS must secure learning and teaching in the Health and Well-being Area of Learning and Experience and in the other Areas as far as that is appropriate to the individual learner.
cy-gb	Rhaid i unedau cyfeirio disgyblion ac EOTAS sicrhau dysgu ac addysgu ym Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles ac yn y Meysydd eraill i’r graddau y mae hynny’n briodol i'r dysgwr unigol.

en-gb	Statements of what matters
cy-gb	Datganiadau o’r hyn sy’n bwysig

en-gb	The Welsh Ministers will be required to issue a code setting out the statements of what matters.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru gyhoeddi cod yn nodi'r datganiadau o’r hyn sy'n bwysig.

en-gb	All the elements set out in the statements of what matters code must be covered in each school and funded non-maintained settings’ curriculum.
cy-gb	Mae'n rhaid i gwricwlwm pob ysgol a phob lleoliad a ariennir nas cynhelir gynnwys yr holl elfennau a nodir yng nghod datganiadau o’r hyn sy’n bwysig.

en-gb	Mandatory curriculum elements
cy-gb	Elfennau gorfodol cwricwlwm

en-gb	The following will be mandatory curriculum elements.
cy-gb	Bydd y canlynol yn elfennau gorfodol o gwricwlwm.

en-gb	Religion, values and ethics.
cy-gb	Crefydd, gwerthoedd a moeseg.

en-gb	Relationships and sexuality education (RSE).
cy-gb	Addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	Welsh.
cy-gb	Cymraeg.

en-gb	English.
cy-gb	Saesneg.

en-gb	The Welsh Ministers will have powers to add and remove mandatory curriculum elements.
cy-gb	Bydd gan Weinidogion Cymru bwerau i ychwanegu a dileu elfennau gorfodol cwricwlwm.

en-gb	In relation to English, headteachers and providers of funded non-maintained nursey education will have discretion over whether and to what extent they introduce English to learners up to the age of 7 for the purpose of supporting learners to gain fluency in Welsh.
cy-gb	O ran Saesneg, bydd gan benaethiaid a darparwyr addysg feithrin a ariennir nas cynhelir hawl i ddewis a ydyn nhw’n cyflwyno Saesneg i ddysgwyr hyd at 7 oed, ac i ba raddau y maen nhw’n gwneud hynny. Mae hyn er mwyn cynorthwyo dysgwyr i fod yn rhugl yn y Gymraeg.

en-gb	Mandatory cross-curricular skills
cy-gb	Sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol

en-gb	Literacy, numeracy and digital competence will be mandatory cross-curricular skills and must be embedded in any adopted curriculum.
cy-gb	Bydd llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol yn sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol a rhaid eu hymgorffori mewn unrhyw gwricwlwm a fabwysiedir.

en-gb	The Welsh Ministers will have powers to add and remove mandatory cross-curricular skills.
cy-gb	Bydd gan Weinidogion Cymru bwerau i ychwanegu a dileu sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol.

en-gb	PRUs will be required to secure learning and teaching in the mandatory cross-curricular skills.
cy-gb	Bydd gofyn i unedau cyfeirio disgyblion sicrhau dysgu ac addysgu yn y sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol.

en-gb	Persons responsible for providing EOTAS will be required to secure learning in relation to the mandatory cross-curricular skills in so far as that is appropriate to the individual learner . 
cy-gb	Bydd yn ofynnol i'r personau sy'n gyfrifol am ddarparu EOTAS sicrhau dysgu mewn perthynas â'r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol i'r graddau y mae hynny'n briodol i'r dysgwr unigol.

en-gb	Progression code
cy-gb	Cod cynnydd

en-gb	The Welsh Ministers will be required to issue a progression code setting out the way in which progression must be reflected in an adopted curriculum.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru gyhoeddi cod cynnydd yn nodi'r ffordd y mae'n rhaid i ddilyniant gael ei adlewyrchu mewn cwricwlwm a fabwysiedir.

en-gb	A school’s curriculum will need to reflect the principles of progression set out in the code.
cy-gb	Bydd yn rhaid i gwricwlwm ysgol adlewyrchu'r egwyddorion cynnydd a nodir yn y cod.

en-gb	The code will be made up of the principles of progression which have been developed by the CAMAU project through engagement with practitioners and, for now, can be found within the area of learning and experience and ‘Designing your curriculum’ sections of this guidance.
cy-gb	Bydd y cod yn cynnwys yr egwyddorion cynnydd a ddatblygwyd gan brosiect CAMAU drwy ymgysylltu ag ymarferwyr ac, am nawr, gellir dod o hyd i’r cod hwn yn adrannau maes dysgu a phrofiad a ‘Cynllunio eich cwricwlwm’ yn y canllawiau hyn.

en-gb	Issuing a progression code with mandatory elements will ensure there is consistency in the approach to progression in school curricula.
cy-gb	Bydd cyhoeddi cod cynnydd gydag elfennau gorfodol yn sicrhau cysondeb o ran yr ymagwedd tuag at cynnydd yng nghwricwla ysgolion.

en-gb	It will also support PRUs and providers of EOTAS in considering the appropriate curriculum for each of their learners.
cy-gb	Bydd hefyd yn cynorthwyo unedau cyfeirio disgyblion a darparwyr EOTAS i ystyried y cwricwlwm priodol ar gyfer pob un o'u dysgwyr.

en-gb	Proposed key legislative requirements for schools
cy-gb	Gofynion deddfwriaethol allweddol arfaethedig ar gyfer ysgolion

en-gb	Schools must design, adopt and implement a curriculum that:
cy-gb	Rhaid i ysgolion gynllunio, mabwysiadu a gweithredu cwricwlwm fel ei fod yn:

en-gb	enables learners to develop in the way described in the four purposes
cy-gb	galluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben

en-gb	is broad and balanced
cy-gb	eang a chytbwys

en-gb	is suitable for learners of differing ages, abilities and aptitudes
cy-gb	addas ar gyfer dysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau

en-gb	provides for appropriate progression for learners and includes a range of provision to ensure this.
cy-gb	darparu ar gyfer dilyniant priodol i ddysgwyr ac yn cynnwys ystod o ddarpariaeth i sicrhau hyn.

en-gb	A school curriculum must:
cy-gb	Rhaid i gwricwlwm ysgol:

en-gb	contain the six areas of learning and experience
cy-gb	gynnwys y chwe maes dysgu a phrofiad

en-gb	encompass the statements of what matters (as set out in the statements of what matters code)
cy-gb	cwmpasu’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig (fel y nodwyd yng nghod datganiadau o’r hyn sy’n bwysig)

en-gb	reflect the principles of progression set out in the progression code
cy-gb	adlewyrchu'r egwyddorion cynnydd a nodir yn y cod cynnydd

en-gb	include the mandatory curriculum elements
cy-gb	cynnwys elfennau gorfodol cwricwlwm

en-gb	encompass the mandatory cross-curricular skills.
cy-gb	cwmpasu'r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol.

en-gb	In addition to the above, we are proposing the age specific requirements below.
cy-gb	Yn ogystal â'r uchod, rydym yn cynnig y gofynion penodol i oedran isod.

en-gb	For learners up to age 7:
cy-gb	Ar gyfer dysgwyr hyd at 7 oed:

en-gb	the headteacher will have the discretion to decide that English does not form part of the school’s curriculum in order to enable learners to gain fluency in Welsh
cy-gb	bydd gan y pennaeth ddisgresiwn i benderfynu nad yw Saesneg yn rhan o gwricwlwm yr ysgol er mwyn galluogi dysgwyr i ddod yn rhugl yn y Gymraeg

en-gb	all schools must set out in their published summary of their curriculum their approach to teaching English and Welsh up to age 7.
cy-gb	rhaid i bob ysgol nodi yn eu crynodeb cyhoeddedig o'u cwricwlwm eu dull o addysgu'r Gymraeg a'r Saesneg hyd at 7 oed.

en-gb	For learners aged 14 to 16, a school must design a curriculum so that, in addition to the mandatory curriculum elements and mandatory cross-curricular skills, it provides:
cy-gb	Ar gyfer dysgwyr 14 i 16 oed, rhaid i ysgol gynllunio cwricwlwm fel ei fod yn darparu, yn ogystal ag elfennau gorfodol cwricwlwm a sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol :

en-gb	choice for learners in the other learning they will undertake, but in such a way that ensures all learners still undertake some learning in each Area
cy-gb	ddewis i ddysgwyr yn y dysgu arall y byddan nhw’n ei wneud, ond mewn ffordd sy'n sicrhau bod pob dysgwr yn dal i ymgymryd â pheth dysgu ym mhob Maes

en-gb	include other elements which the school requires all learners (or some groups of learners ) to undertake.
cy-gb	elfennau eraill y mae'r ysgol yn gofyn i bob dysgwr (neu rai grwpiau o ddysgwyr) eu cyflawni .

en-gb	Additionally:
cy-gb	Yn ogystal:

en-gb	the Welsh Ministers may make regulations which specify additional requirements a curriculum must meet for the 14 to 16 age range in relation to:
cy-gb	caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy'n pennu gofynion ychwanegol y mae’n rhaid i gwricwlwm eu darparu ar gyfer yr ystod oedran 14 i 16 mewn perthynas â :

en-gb	courses of study and/or other learning
cy-gb	chyrsiau astudio a/neu ddysgu arall

en-gb	a minimum number of courses of study that a learner are entitled to undertake.
cy-gb	isafswm y cyrsiau astudio  y mae gan ddysgwr yr hawl i ymgymryd â nhw. 

en-gb	Additional requirements
cy-gb	Gofynion ychwanegol

en-gb	Schools must publish a summary of their adopted curriculum and keep their curriculum under review.
cy-gb	Rhaid i ysgolion gyhoeddi crynodeb o'r cwricwlwm a fabwysiedir ganddyn nhw ac adolygu’r cwricwlwm hwnnw’n barhaus.

en-gb	The headteacher must implement their school’s adopted curriculum in a way which:
cy-gb	Rhaid i'r pennaeth weithredu’r cwricwlwm a fabwysiedir gan yr ysgol mewn ffordd sy'n:

en-gb	enables learners to progress in the way described in the four purposes 
cy-gb	galluogi dysgwyr i wneud cynnydd yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben 

en-gb	is suitable for learners of different ages, abilities and aptitudes
cy-gb	addas ar gyfer dysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau

en-gb	offers appropriate  progression for those learners.
cy-gb	cynnig cynnydd priodol i'r dysgwyr hynny.

en-gb	The governing body must exercise its functions with a view to ensuring the curriculum is implemented in that way.
cy-gb	Rhaid i'r corff llywodraethu arfer ei swyddogaethau mewn ffordd sy’n sicrhau bod y cwricwlwm yn cael ei weithredu yn y ffordd hon .

en-gb	Schools must ensure their curriculum is supported by assessment arrangements which assess the:
cy-gb	Rhaid i ysgolion sicrhau bod eu cwricwlwm yn cael ei gefnogi gan drefniadau asesu sy'n asesu y :

en-gb	progress made by learners in relation to the relevant curriculum
cy-gb	cynnydd a wneir gan ddysgwyr mewn perthynas â'r cwricwlwm perthnasol

en-gb	next steps in learners’ progression and the learning and teaching needed to make that progress .
cy-gb	camau nesaf yn nilyniant dysgwyr a'r dysgu a'r addysgu sydd eu hangen i wneud y cynnydd hwnnw .

en-gb	Welsh Ministers will also make regulations in relation to the following key processes needed for effective learner progression.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru hefyd yn gwneud rheoliadau mewn perthynas â'r prosesau allweddol canlynol sydd eu hangen ar gyfer dilyniant effeithiol i ddysgwyr .

en-gb	Ensuring a shared understanding of progression.
cy-gb	Sicrhau dealltwriaeth gyffredin o ddilyniant.

en-gb	Communicating and engaging with parents and carers.
cy-gb	Cyfathrebu ac ymgysylltu â rhieni a gofalwyr.

en-gb	Transition  along the 3 to 16 continuum.
cy-gb	Symud ar hyd y continwwm 3 i 16.

en-gb	If the Bill is passed, schools will be required to have regard to guidance issued as part of the Framework when designing, adopting and implementing their curriculum and assessment arrangements.
cy-gb	Os caiff y Bil ei basio, bydd yn ofynnol i ysgolion roi sylw i’r canllawiau a gyhoeddir fel rhan o Fframwaith newydd wrth gynllunio, mabwysiadu a gweithredu eu cwricwlwm a’u trefniadau asesu .

en-gb	Proposed key legislative requirements for funded non-maintained nursery education
cy-gb	Gofynion deddfwriaethol allweddol arfaethedig ar gyfer addysg feithrin a ariennir nas cynhelir

en-gb	Funded non-maintained nursery settings will be required to adopt a curriculum for their learners.
cy-gb	Bydd angen i leoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir fabwysiadu cwricwlwm ar gyfer eu dysgwyr .

en-gb	The Welsh Ministers will be under a duty to design a curriculum for these settings.
cy-gb	Bydd dyletswydd ar Weinidogion Cymru i gynllunio cwricwlwm ar gyfer y lleoliadau hyn.

en-gb	The Welsh Ministers will make this curriculum available in 2021 and will engage the sector in its development.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn sicrhau bod y cwricwlwm hwn ar gael yn 2021 ac yn cynnwys y sector yn y broses o'i ddatblygu.

en-gb	The Welsh Ministers will be required to keep this curriculum under review and make available any future revisions.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru barhau i adolygu'r cwricwlwm hwn a gwneud unrhyw ddiwygiadau yn y dyfodol.

en-gb	Settings can adopt the Welsh Ministers’ designed curriculum ,  design their own, or work with others to design a curriculum.
cy-gb	Gall lleoliadau fabwysiadu cwricwlwm a gynlluniwyd gan Weinidogion Cymru, gallan nhw gynllunio un eu hunain, neu gallan nhw weithio gydag eraill i gynllunio cwricwlwm .

en-gb	Any adopted curriculum for a funded non-maintained nursery setting, including the one produced by the Welsh Ministers, must meet the following requirements.
cy-gb	Rhaid i unrhyw gwricwlwm a fabwysiedir ar gyfer lleoliad meithrin a ariennir nas cynhelir, gan gynnwys yr un a gynhyrchir gan Weinidogion Cymru, fodloni'r gofynion canlynol .

en-gb	It must:
cy-gb	Rhaid iddo :

en-gb	enable learners to develop in the way described in the four purposes
cy-gb	alluogi dysgwyr i ddatblygu yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben

en-gb	be broad and balanced
cy-gb	bod yn eang a chytbwys

en-gb	be suitable for learners of differing ages, abilities and aptitudes
cy-gb	bod yn addas ar gyfer dysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau

en-gb	provide for  appropriate progression for learners and include a range of provision to ensure this (linked to ages, abilities and aptitudes).
cy-gb	darparu ar gyfer cynnydd priodol i ddysgwyr a chynnwys ystod o ddarpariaeth i sicrhau hyn (yn gysylltiedig ag oedrannau, galluoedd a doniau).

en-gb	The adopted curriculum must also:
cy-gb	Rhaid i'r cwricwlwm a fabwysiedir hefyd:

en-gb	cover the six areas of learning and experience
cy-gb	gynnwys y chwe maes dysgu a phrofiad

en-gb	encompass the statements of what matters (as set out in the statements of what matters code)
cy-gb	gwmpasu’r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig (fel y nodwyd yng nghod datganiadau o’r hyn sy’n bwysig)

en-gb	encompass the  mandatory cross-curricular skills.
cy-gb	cwmpasu'r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol.

en-gb	A provider of f unded non-maintained nursery education  will have discretion to decide that English does not form part of the curriculum in order to enable learners to gain fluency in Welsh.
cy-gb	Bydd gan ddarparwr addysg feithrin a ariennir nas cynhelir ddisgresiwn i benderfynu nad yw Saesneg yn rhan o’r cwricwlwm er mwyn galluogi dysgwyr i ddod yn rhugl yn y Gymraeg.

en-gb	The published summary of their curriculum must set out their approach to teaching English and Welsh.
cy-gb	Rhaid i'r crynodeb o'u cwricwlwm a gyhoeddir nodi eu hymagwedd tuag at addysgu'r Gymraeg a'r Saesneg .

en-gb	A provider of f unded non-maintained nursery education  must publish a summary of their adopted curriculum and keep their curriculum under review.
cy-gb	Rhaid i ddarparwr addysg feithrin a ariennir nas cynhelir gyhoeddi crynodeb o'r cwricwlwm a fabwysiedir ganddyn nhw ac adolygu eu cwricwlwm yn barhaus . 

en-gb	A provider of funded non-maintained nursery settings must implement their adopted curriculum so that it:
cy-gb	Rhaid i ddarparwyr lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir weithredu’r cwricwlwm a fabwysiedir ganddyn nhw fel ei fod yn:

en-gb	enables learners to progress in the way described in the four purposes
cy-gb	galluogi dysgwyr i wneud cynnydd yn y ffordd a ddisgrifir yn y pedwar diben

en-gb	is suitable for learners of different ages, abilities and aptitudes and offers appropriate  progression for those learners.
cy-gb	addas ar gyfer oedrannau, galluoedd a doniau gwahanol ddysgwyr ac fel ei fod yn cynnig cynnydd priodol ar gyfer dysgwyr .

en-gb	A provider of funded nursery education must ensure their curriculum is supported by assessment arrangements which assess the:
cy-gb	Rhaid i ddarparwyr addysg feithrin a ariennir sicrhau bod eu cwricwlwm yn cael ei gefnogi gan drefniadau asesu sy'n asesu y :

en-gb	next steps in learners’ progression and the learning and teaching needed to make that progress.
cy-gb	camau nesaf yn cynnydd dysgwyr a'r dysgu ac addysgu sydd eu hangen i wneud y cynnydd hwnnw .

en-gb	If the Bill is passed, funded non-maintained nursery settings will be required to have regard to guidance issued as part of the Framework when designing (where relevant), adopting and implementing their curriculum and assessment arrangements.
cy-gb	Os caiff y Bil ei basio, bydd yn ofynnol i leoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir roi sylw i'r canllawiau a gyhoeddir fel rhan o’r Fframwaith newydd  wrth gynllunio (lle bo'n berthnasol), mabwysiadu, a gweithredu eu cwricwlwm a'u trefniadau asesu.

en-gb	Proposed legislative requirements:
cy-gb	Gofynion deddfwriaethol arfaethedig:

en-gb	pupil referral units (PRUs) and education otherwise than at school (EOTAS)
cy-gb	unedau cyfeirio disgyblion ac addysg heblaw yn yr ysgol (EOTAS)

en-gb	Our intention is to put in place a legislative framework which requires the following.
cy-gb	Ein bwriad yw rhoi fframwaith deddfwriaethol ar waith sy'n gofyn am y canlynol.

en-gb	PRUs will be required to:
cy-gb	Bydd yn ofynnol i unedau cyfeirio disgyblion:

en-gb	provide  learning which enables learners to progress in relation to the four purposes , is suitable for learners’ ages, abilities and aptitudes, is broad and balanced, and offers appropriate progression.
cy-gb	ddarparu dysgu sy'n galluogi dysgwyr i wneud cynnydd mewn perthynas â'r pedwar diben , sy'n addas ar gyfer oedrannau, galluoedd a doniau'r dysgwyr, sy’n eang a chytbwys, ac sy’n cynnig cynnydd priodol.

en-gb	It must also include learning in relation to the cross-curricular skills , relationships and sexuality education (RSE) and the Health and Well-being Area of Learning and Experience
cy-gb	Rhaid iddyn nhw hefyd gynnwys dysgu mewn perthynas â'r sgiliau trawsgwricwlaidd , addysg cydberthynas a rhywioldeb  a'r Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles 

en-gb	have regard to the other components of the Framework, which includes the other areas of learning and experience (Areas) and the mandatory curriculum components , and secure provision in relation to them so far as that would appropriate for the individual learner.
cy-gb	rhoi sylw i elfennau eraill Fframwaith Cwricwlwm i Gymru, sy'n cynnwys y meysydd dysgu a phrofiad eraill ac elfennau gorfodol cwricwlwm a sicrhau darpariaeth mewn perthynas â’r rheiny, i'r graddau y byddai hynny'n briodol ar gyfer y dysgwr unigol.

en-gb	Where local authorities arrange EOTAS for learners, they must ensure that the arrangements:
cy-gb	Lle mae awdurdodau lleol yn trefnu EOTAS i ddysgwyr, rhaid iddyn nhw sicrhau bod y trefniadau:

en-gb	secure provision which furthers the learners’ progress towards the four purposes and is suitable for the learners’ ages, abilities and aptitudes, is broad and balanced and offers appropriate progression
cy-gb	yn sicrhau darpariaeth sy'n hybu cynnydd y dysgwr o ran y pedwar diben , sy'n addas ar gyfer oedrannau, galluoedd a doniau'r dysgwyr, ac sy’n eang ac yn gytbwys ac yn cynnig cynnydd priodol

en-gb	secure, as far as appropriate for the individual learner, learning in relation to the cross-curricular skills , RSE and the Health and Well-being Area of Learning and Experience 
cy-gb	yn sicrhau, i’r graddau y mae hynny’n briodol i’r dysgwr unigol, dysgu mewn perthynas â’r sgiliau trawsgwricwlaidd , addysg cydberthynas a rhywioldeb a Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles 

en-gb	have regard to the other curriculum components, which include the areas of learning and experience and the mandatory curriculum components , and secure provision in relation to them so far as that would appropriate for the individual learner.
cy-gb	rhoi sylw i elfennau eraill y cwricwlwm, sy'n cynnwys y meysydd dysgu a phrofiad ac elfennau gorfodol cwricwlwm a sicrhau darpariaeth mewn perthynas â’r rheiny, i'r graddau y byddai hynny'n briodol ar gyfer y dysgwr unigol.

en-gb	A PRU and a provider of EOTAS must ensure they put in place assessment arrangements which assess the:
cy-gb	Rhaid i unedau cyfeirio disgyblion a darparwyr EOTAS sicrhau eu bod yn rhoi trefniadau asesu ar waith sy'n asesu y :

en-gb	progress made by learners in relation to the curriculum which has been devised for that learner
cy-gb	cynnydd a wneir gan ddysgwyr mewn perthynas â'r cwricwlwm sydd wedi’i gynllunio ar gyfer y dysgwr hwnnw

en-gb	next steps  in their progression and the learning and teaching needed to make that progress.
cy-gb	camau nesaf yn cynnydd y dysgwyr a'r dysgu ac addysgu sydd eu hangen i wneud y cynnydd hwnnw .

en-gb	curriculum disapplication
cy-gb	datgymhwyso cwricwlwm

en-gb	We propose enabling settings and schools to dis-apply a curriculum in certain circumstances, and to allow temporary exceptions for individual learners.
cy-gb	Rydym yn cynnig y dylai ysgolion a lleoliadau ddatgymhwyso cwricwlwm o dan rai amgylchiadau, a chaniatáu eithriadau dros dro ar gyfer dysgwyr unigol.

en-gb	These will be broadly in line with the approach in the current curriculum.
cy-gb	Bydd y rhain yn cyd-fynd yn fras â dull y cwricwlwm presennol.

en-gb	If the Bill is passed, further detail will be provided as part of the updating of the guidance in 2021.
cy-gb	Os caiff y Bil ei basio, rhoddir rhagor o fanylion fel rhan o'r dasg o ddiweddaru'r canllawiau yn 2021.

en-gb	Proposed legislative requirements for the Welsh Ministers and plans for guidance
cy-gb	Gofynion deddfwriaethol arfaethedig ar gyfer Gweinidogion Cymru a chynlluniau ar gyfer canllawiau

en-gb	The Welsh Ministers will have functions to make subordinate legislation and mandatory codes in the following main areas (this list is not exhaustive).
cy-gb	Bydd gan Weinidogion Cymru swyddogaethau i wneud is-ddeddfwriaeth a chodau gorfodol yn y prif feysydd canlynol (nid yw'r rhestr hon yn hollgynhwysfawr).

en-gb	The what matters statement (the proposed contents of which is set out in the statements of what matters).
cy-gb	Y datganiadau o’r hyn sy'n bwysig (y nodir ei gynnwys arfaethedig yn y datganiadau o’r hyn sy’n bwysig).

en-gb	The progression code (the proposed contents of which are set out in the principles of progression).
cy-gb	Y cod cynnydd (y nodir ei gynnwys arfaethedig yn yr egwyddorion cynnydd).

en-gb	Regulations specifying additional requirements in relation to the curriculum for 14 to 16-year-olds.
cy-gb	Rheoliadau sy'n pennu gofynion ychwanegol mewn perthynas â'r cwricwlwm ar gyfer plant 14 i 16 oed.

en-gb	Regulations specifying how a curriculum is adopted and by when.
cy-gb	Rheoliadau sy'n pennu sut y caiff cwricwlwm ei fabwysiadu, ac erbyn pryd.

en-gb	The Welsh Ministers plan to issue guidance to help schools and other settings in meeting the curriculum requirements and to make preparations while the Bill is being considered by the Senedd.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu cyhoeddi canllawiau i helpu ysgolion a lleoliadau eraill i fodloni gofynion cwricwlwm ac i wneud paratoadau o flaen llaw tra bo’r Bil yn cael ei ystyried gan y Senedd.

en-gb	This includes:
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys:

en-gb	Curriculum for Wales guidance for curriculum design and implementation (primary audience schools)
cy-gb	canllawiau Cwricwlwm i Gymru ar gyfer cynllunio a gweithredu'r cwricwlwm (ysgolion cynradd)

en-gb	assessment guidance
cy-gb	canllawiau asesu

en-gb	the religion, values and ethics framework
cy-gb	fframwaith crefydd, gwerthoedd a moeseg

en-gb	relationships and sexuality education guidance
cy-gb	canllawiau addysg cydberthynas a rhywioldeb

en-gb	Welsh Ministers’ curriculum for funded non-maintained nursery settings
cy-gb	cwricwlwm Gweinidogion Cymru ar gyfer lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir

en-gb	guidance to support PRUs and EOTAS providers to enable their learners to make progress towards the four purposes and meet the new requirements placed on them in the legislation.
cy-gb	canllawiau i gynorthwyo unedau cyfeirio disgyblion  a darparwyr EOTAS  i alluogi eu dysgwyr i wneud cynnydd tuag at y pedwar diben a bodloni'r gofynion newydd a osodir arnyn nhw yn y ddeddfwriaeth.

en-gb	Once the Bill has received Royal Assent, these will be issued as statutory guidance to support curriculum design implementation.
cy-gb	Unwaith y bydd y Bil wedi derbyn Cydsyniad Brenhinol, caiff y rhain eu cyhoeddi fel canllawiau statudol i gefnogi cynllunio a gweithredu cwricwla.

en-gb	Wider requirements
cy-gb	Gofynion ehangach

en-gb	There are a range of legislative requirements which settings and schools may need to consider or have regard to when managing their organisations.
cy-gb	Mae amrywiaeth o ofynion deddfwriaethol y gallai fod angen i ysgolion a lleoliadau eu hystyried neu roi sylw iddyn nhw wrth reoli eu sefydliadau.

en-gb	This section is not intended to detail these, but provide a signpost to those that have curriculum and assessment implications.
cy-gb	Nid bwriad yr adran hon yw manylu ar y rhain, ond, yn hytrach, dynnu sylw at y rhai sydd â goblygiadau o ran cwricwlwm ac asesu.

en-gb	Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015
cy-gb	Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015

en-gb	The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015  does not place specific duties on schools.
cy-gb	Nid yw Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn gosod dyletswyddau penodol ar ysgolion.

en-gb	However it does require local and national government (alongside other public bodies) to carry out sustainable development.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'n ei gwneud yn ofynnol i lywodraeth leol a llywodraeth genedlaethol (ynghyd â chyrff cyhoeddus eraill) weithredu datblygu cynaladwy.

en-gb	This means that they must work to improve the economic, social, environmental and cultural well-being of Wales.
cy-gb	Mae hyn yn golygu bod yn rhaid iddyn nhw weithio i wella lles economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru.

en-gb	This requires the Welsh Ministers and local authorities, among others, to set objectives designed to maximise their contribution to achieving each of the seven well-being goals and to take all reasonable steps in exercising its functions to meet those goals.
cy-gb	Mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ac awdurdodau lleol, ymhlith eraill, osod amcanion i wneud y cyfraniad mwyaf posibl tuag at gyflawni pob un o'r saith nod lles a chymryd pob cam rhesymol wrth arfer eu swyddogaethau i gyflawni'r nodau hynny.

en-gb	The Act also requires them to apply the sustainable development principle which includes adopting ways of working which will help to further sustainable development.
cy-gb	Mae'r Ddeddf hefyd yn ei gwneud yn ofynnol iddyn nhw weithredu'r egwyddorion datblygu cynaladwy sy'n cynnwys mabwysiadu ffyrdd o weithio a fydd o gymorth i ddatblygu cynaladwy pellach.

en-gb	One of the Welsh Ministers’ well-being objectives is:
cy-gb	Un o amcanion lles Gweinidogion Cymru yw:

en-gb	‘supporting young people to make the most of their potential.’
cy-gb	‘helpu pobl ifanc i wneud y mwyaf o’u potensial'.

en-gb	Our approach to curriculum reform contributes to achieving that objective and, through that, maximising our contribution to the well-being goals.
cy-gb	Mae ein dull o ddiwygio'r cwricwlwm yn cyfrannu at gyflawni'r amcan hwnnw a, thrwy hynny, wneud y mwyaf o'n cyfraniad i'r nodau lles.

en-gb	It also reflects the sustainable development principle and the ways of working.
cy-gb	Mae hefyd yn adlewyrchu'r egwyddor datblygu cynaladwy a'r ffyrdd o weithio.

en-gb	We encourage schools, funded non-maintained nursery settings, PRUs and providers of EOTAS to consider how they can embed the ways of working and contribute towards the well-being goals in the way they go about designing, adopting and implementing their curriculum and engaging learners, parents/carers and their wider communities, businesses and partners in that process.
cy-gb	Anogwn ysgolion, lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir, unedau cyfeirio disgyblion a darparwyr EOTAS i ystyried sut y gallan nhw sefydlu'r ffyrdd o weithio a chyfrannu tuag at y nodau lles yn y ffordd y maen nhw’n mynd ati i gynllunio, mabwysiadu a gweithredu eu cwricwlwm a chynnwys dysgwyr, rhieni/gofalwyr, eu cymunedau ehangach, busnesau a phartneriaid, yn y broses honno.

en-gb	United Nations Convention on the Rights of the Child
cy-gb	Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn

en-gb	Human rights are the freedoms and protections to which all people are entitled.
cy-gb	Hawliau dynol yw'r rhyddid y mae gan bawb hawl iddo, a’r hyn sy’n gwarchod hynny.

en-gb	Learners have specific human rights enshrined by the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC) .
cy-gb	Mae gan ddysgwyr hawliau dynol penodol a warentir gan Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn .

en-gb	In designing, adopting or implementing a curriculum, we encourage schools, funded non-maintained nursery settings, PRUs and providers of EOTAS to incorporate opportunities for learners to:
cy-gb	Wrth gynllunio, mabwysiadu neu weithredu cwricwlwm, rydym yn annog ysgolion, lleoliadau meithrin a ariennir nas cynhelir, unedau cyfeirio disgyblion a darparwyr EOTAS i ymgorffori cyfleoedd i ddysgwyr i:

en-gb	learn about human rights:
cy-gb	ddysgu am hawliau dynol:

en-gb	the acquisition of knowledge and skills about human rights, and the sources of those rights
cy-gb	caffael gwybodaeth a sgiliau mewn perthynas â hawliau dynol, a ffynonellau'r hawliau hynny

en-gb	learn through human rights:
cy-gb	dysgu drwy hawliau dynol:

en-gb	the development of values, attitudes and behaviours that reflect human rights values
cy-gb	datblygu gwerthoedd, agweddau ac ymddygiadau sy'n adlewyrchu gwerthoedd hawliau dynol

en-gb	learn for human rights:
cy-gb	dysgu ar gyfer hawliau dynol:

en-gb	the motivation of social action and empowerment of active citizenship to advance respect for the rights of all.
cy-gb	cymhelliant gweithredu cymdeithasol a grymuso dinasyddiaeth weithredol i hybu parch tuag at hawliau pawb.

en-gb	Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Act 2018
cy-gb	Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018

en-gb	The Additional Learning Needs and Education Tribunal (Wales) Act 2018 creates a legislative framework to improve the planning and delivery of additional learning provision, through a person-centred approach to identifying needs early, putting in place effective support and monitoring, and adapting interventions to ensure they deliver desired outcomes.
cy-gb	Mae'r Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 yn creu fframwaith deddfwriaethol i wella'r broses o gynllunio a chyflawni darpariaeth ddysgu ychwanegol, drwy ddull sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn i ganfod anghenion yn gynnar, rhoi cymorth a monitro effeithiol ar waith, ac addasu ymyriadau i sicrhau eu bod yn cyflawni'r deilliannau a ddymunir.

en-gb	The legal framework established by this Act will play a crucial role in enabling the curriculum to deliver strong and inclusive schools committed to excellence, equity and well-being.
cy-gb	Bydd y fframwaith cyfreithiol a sefydlir gan y Ddeddf hon yn chwarae rhan hanfodol wrth alluogi'r cwricwlwm i ddarparu ysgolion cryf a chynhwysol sydd wedi ymrwymo i ragoriaeth, tegwch a lles.

en-gb	The Framework seeks to allow for a broadening of learning, ensuring that all learners with additional learning needs (ALN) are supported to overcome barriers to learning and achieve their full potential.
cy-gb	Mae’r Fframwaith yn ceisio rhoi cyfle i ehangu dysgu, gan sicrhau bod pob dysgwr sydd ag anghenion dysgu ychwanegol (ADY) yn cael cymorth i oresgyn rhwystrau i ddysgu a chyflawni ei botensial llawn.

en-gb	Both the ALN system and the Framework are designed to deliver an inclusive and equitable education system in Wales.
cy-gb	Mae'r system ADY a'r Fframwaith wedi'u cynllunio i ddarparu system addysg gynhwysol a theg yng Nghymru.

en-gb	The provisions of the Act give life to this principle by placing a duty on local authorities to ensure that, wherever feasible, children and young people are supported to participate fully in mainstream education.
cy-gb	Mae darpariaethau'r Ddeddf yn gwireddu'r egwyddor hon drwy osod dyletswydd ar awdurdodau lleol i sicrhau, lle bo hynny'n ymarferol, fod plant a phobl ifanc yn cael eu cefnogi i gymryd rhan lawn mewn addysg brif ffrwd.

en-gb	Designing your curriculum
cy-gb	Cynllunio eich cwricwlwm

en-gb	The Curriculum for Wales Framework (Framework) is a clear statement of what we see as important in a broad and balanced education.
cy-gb	Mae Fframwaith Cwricwlwm i Gymru (Fframwaith) yn ddatganiad clir o'r hyn sydd, yn ein barn ni, yn bwysig mewn addysg eang a chytbwys.

en-gb	At its heart is our  aspiration for every child and young person in Wales, as defined by the four purposes of curriculum.
cy-gb	Wrth ei wraidd y mae ein  dyhead ar gyfer pob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru, fel y'i diffinnir gan bedwar diben y cwricwlwm.

en-gb	To realise this vision, schools  must design, adopt and implement a curriculum which must fulfil the curriculum requirements set out in legislation and provide the learning it defines.
cy-gb	Er mwyn gwireddu'r weledigaeth hon, mae'n rhaid i ysgolion  gynllunio, mabwysiadu a gweithredu cwricwlwm sy'n bodloni gofynion cwricwlwm a nodir mewn deddfwriaeth, a darparu'r dysgu y mae'n ei ddiffinio.

en-gb	To support schools, this guidance sets out a clear approach to inform curriculum decision-making.
cy-gb	Er mwyn cefnogi ysgolion i wneud hyn, mae'r canllawiau yma’n nodi dull gweithredu clir i lywio'r broses o wneud penderfyniadau am y cwricwlwm.

en-gb	The Framework gives every school in Wales the opportunity to design their own curriculum within a national approach that ensures a level of consistency.
cy-gb	Mae’r Fframwaith yn rhoi cyfle i bob ysgol yng Nghymru gynllunio ei chwricwlwm ei hun o fewn dull cenedlaethol sy’n sicrhau lefel o gysondeb.

en-gb	It encourages schools to build their own vision for their learners within the context of the four purposes and the learning defined at a national level.
cy-gb	Mae'n annog ysgolion i ddatblygu eu gweledigaeth eu hunain ar gyfer eu dysgwyr o fewn cyd-destun y pedwar diben a'r dysgu a ddiffinnir ar lefel genedlaethol.

en-gb	It provides the space for practitioners to be creative and to develop meaningful learning through a range of experiences and contexts that meet the needs of their learners.
cy-gb	Mae'n rhoi lle i ymarferwyr fod yn greadigol a datblygu dysgu ystyrlon drwy ystod o brofiadau a chyd-destunau sy'n diwallu anghenion eu dysgwyr.

en-gb	When designing and implementing your curriculum, you should consider the following key questions.
cy-gb	Wrth gynllunio a gweithredu eich cwricwlwm, dylech ystyried y cwestiynau allweddol canlynol.

en-gb	How will your curriculum:
cy-gb	Sut y bydd eich cwricwlwm yn:

en-gb	enable your learners to realise the four purposes and equip them for ongoing learning, work and life?
cy-gb	galluogi eich dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben ac yn eu paratoi ar gyfer dysgu parhaus, gwaith a bywyd?

en-gb	build high expectations and enable all learners to achieve their full potential?
cy-gb	meithrin disgwyliadau uchel ac yn galluogi pob dysgwr i gyflawni ei lawn botensial?

en-gb	offer a broad and balanced education, which enables your learners to make links between the different areas of learning and experience (Areas) and apply their learning to new situations and to more complex issues?
cy-gb	cynnig addysg eang a chytbwys, sy'n galluogi eich dysgwyr i greu cysylltiadau rhwng y gwahanol feysydd dysgu a phrofiad (Meysydd), a chymhwyso'u dysgu mewn sefyllfaoedd newydd ac mewn perthynas â materion mwy cymhleth?

en-gb	support progression along a continuum of learning and how are you working with others to ensure there is alignment between different points of transition within the 3 to 16 continuum?
cy-gb	cefnogi cynnydd ar hyd continwwm dysgu, a sut rydych yn gweithio gydag eraill i sicrhau cysondeb yn y cyfnodau pontio ar hyd continwwm 3 i 16?

en-gb	support your learners’ health and well-being, including their mental health and well-being?
cy-gb	cefnogi iechyd a lles eich dysgwyr, gan gynnwys eu hiechyd meddwl a'u lles?

en-gb	support your learners’ development of knowledge that is the foundation of being an informed citizen?
cy-gb	cefnogi datblygiad gwybodaeth eich dysgwyr sy’n sylfaen i fod yn ddinesydd gwybodus?

en-gb	recognise your learners’ identity, language(s), ability and background and the different support they may need given their particular circumstances?
cy-gb	cydnabod hunaniaeth eich dysgwyr, eu hiaith/ieithoedd, eu gallu a'u cefndir, a'r cymorth gwahanol y gall fod ei angen arnyn nhw o ystyried eu hamgylchiadau penodol?

en-gb	reflect the diversity of perspectives, values and identities which shape your locality and Wales and develop understanding of the wider world?
cy-gb	adlewyrchu amrywiaeth safbwyntiau, gwerthoedd a hunaniaethau sy'n llunio eich ardal leol a Chymru, a meithrin dealltwriaeth o'r byd ehangach?

en-gb	build in co-construction with learners, their families and the wider community?
cy-gb	ymgorffori cyd-awduro gyda dysgwyr, eu teuluoedd a'r gymuned ehangach?

en-gb	enable your learners to make sense of growing up in contemporary Wales and of issues which will be important in the future, including well-being, sustainable development and citizenship?
cy-gb	galluogi eich dysgwyr i wneud synnwyr o'r profiad o dyfu'n hŷn yn y Gymru gyfoes ac o faterion a fydd yn bwysig yn y dyfodol, gan gynnwys lles, datblygu cynaladwy a dinasyddiaeth?

en-gb	support your learners to critically engage with a range of information and to assess its value and validity?
cy-gb	cefnogi eich dysgwyr i ymgysylltu’n feirniadol ag ystod o wybodaeth ac asesu ei gwerth a pha mor ddilys ydyw?

en-gb	enable your learners to develop an understanding of their rights and the rights of others?
cy-gb	galluogi eich dysgwyr i feithrin dealltwriaeth o'u hawliau a hawliau eraill?

en-gb	‘Designing your curriculum’ has been developed to support you to engage with these questions in your school.
cy-gb	Lluniwyd ‘Cynllunio eich cwricwlwm’ gyda'r nod o'ch helpu i ymdrin â'r cwestiynau hyn yn eich ysgol.

en-gb	It covers the important principles and considerations that should inform that process and provides guidance on developing:
cy-gb	Mae'n trafod yr egwyddorion a'r ystyriaethau pwysig a ddylai lywio'r broses honno ac yn rhoi canllawiau ar:

en-gb	a vision for curriculum in a school
cy-gb	ddatblygu gweledigaeth ar gyfer cwricwlwm mewn ysgol

en-gb	a curriculum to make that vision a reality.
cy-gb	datblygu cwricwlwm sy'n gwireddu'r weledigaeth honno.

en-gb	It also includes guidance on how to select curriculum content and assess learners to support their progression.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys canllawiau ar sut i fynd ati i ddethol cynnwys cwricwlwm ac asesu dysgwyr er mwyn cefnogi eu cynnydd.

en-gb	Like the rest of this guidance, it is primarily for schools but will also be of use to other educational settings.
cy-gb	Fel gweddill y canllawiau hyn, fe'u lluniwyd ar gyfer ysgolion yn bennaf, ond byddan nhw hefyd yn ddefnyddiol i leoliadau addysgol eraill.

en-gb	The statements of what matters, principles of progression and the descriptions of learning articulate the essence of what should underpin learning and provide the same high expectations for all learners.
cy-gb	Mae'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig, yr egwyddorion cynnydd a'r disgrifiadau dysgu yn cyfleu hanfod yr hyn a ddylai fod yn sail i dysgu, ac maen nhw’n darparu'r un disgwyliadau uchel ar gyfer pob dysgwr.

en-gb	Learners will have a range of needs and backgrounds, thus the Framework offers schools and practitioners the agency to choose the specific experiences , knowledge  and skills , as well as the specific topics, activities and contexts that will best support learning within the Framework.
cy-gb	Bydd gan ddysgwyr ystod o anghenion a chefndiroedd, ac felly mae’r Fframwaith yn rhoi rhyddid i ysgolion ac ymarferwyr ddewis y profiadau , yr wybodaeth  a'r sgiliau penodol, yn ogystal â'r testunau, y gweithgareddau a'r cyd-destunau penodol, a fydd yn cefnogi dysgu orau o fewn y Fframwaith.

en-gb	This flexibility also allows schools to provide different support to different learners to meet those expectations and to tackle different gaps in attainment.
cy-gb	Mae'r hyblygrwydd hwn hefyd yn galluogi ysgolion i ddarparu gwahanol gymorth i gwahanol ddysgwyr er mwyn bodloni'r disgwyliadau hynny a mynd i'r afael â bylchau o ran cyrhaeddiad.

en-gb	This freedom of choice should be underpinned by a robust, evidence-based process of curriculum design, where the aim is always to help learners to realise the four purposes . 
cy-gb	Dylai'r rhyddid hwn i ddewis gael ei ategu gan broses gadarn ar gyfer cynllunio’r cwricwlwm, ar sail tystiolaeth, sydd bob amser yn canolbwyntio ar helpu dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben. 

en-gb	Developing a vision for curriculum design
cy-gb	Datblygu gweledigaeth ar gyfer cynllunio cwricwlwm

en-gb	In reflecting on the questions posed in the introduction, schools and practitioners should develop a vision for their curriculum.
cy-gb	Wrth fyfyrio ar y cwestiynau a nodwyd yn y cyflwyniad , dylai ysgolion ac ymarferwyr ddatblygu gweledigaeth ar gyfer eu cwricwlwm.

en-gb	This will require schools and practitioners to consider the following.
cy-gb	Er mwyn gwneud hyn, bydd angen i ysgolion ac ymarferwyr ystyried y canlynol.

en-gb	What should we teach and why?
cy-gb	Beth y dylem ei ddysgu a pham?

en-gb	How should we teach it?
cy-gb	Sut y dylem ei ddysgu?

en-gb	How will this support our learners to realise the four purposes?
cy-gb	Sut y bydd hyn yn cefnogi ein dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben ?

en-gb	This should be an ongoing conversation for the whole school and beyond, engaging with parents/carers and the wider community, including business, academia and public services.
cy-gb	Dylai hyn fod yn sgwrs barhaus ar gyfer yr ysgol gyfan a thu hwnt, gan ymgysylltu â'r rhieni/gofalwyr a'r gymuned ehangach, gan gynnwys busnesau, academia a gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	It should be informed by the school’s values and ethos, as well as by its location and surroundings.
cy-gb	Dylai hyn gael ei lywio gan werthoedd ac ethos yr ysgol, yn ogystal â'i lleoliad a'i hamgylchedd.

en-gb	However, it should retain an approach that is consistent with the learning set out in national guidance.
cy-gb	Fodd bynnag, dylai ddefnyddio dull sy’n gyson â’r dysgu a nodir yn y canllawiau cenedlaethol.

en-gb	It should also consider, as an intrinsic part of curriculum design, how assessment will support this vision for their curriculum and the learning it will support.
cy-gb	Dylai hefyd ystyried, fel rhan annatod o'r broses o gynllunio cwricwlwm, sut y bydd asesu yn cefnogi'r weledigaeth hon ar gyfer eu cwricwlwm a'r dysgu y bydd yn ei gefnogi.

en-gb	It should provide the rationale which schools return to in making sense of what experiences, knowledge and skills will help learners to develop and why.
cy-gb	Dylai ddarparu'r rhesymeg y bydd yr ysgol yn cyfeirio ati wrth geisio deall pa brofiadau, gwybodaeth a sgiliau fydd yn helpu'r dysgwyr i ddatblygu, a pham.

en-gb	Schools and practitioners should have a vision to develop a curriculum which:
cy-gb	Dylai fod gan ysgolion ac ymarferwyr weledigaeth i ddatblygu cwricwlwm sy’n:

en-gb	contributes to learners’ realisation of the four purposes and acquisition of the integral skills which underpin them
cy-gb	cyfrannu at allu dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben ac i feithrin y sgiliau cyfannol sy'n sail i’r dibenion

en-gb	supports the development of their learners’ sense of identity in Wales
cy-gb	helpu i ddatblygu ymdeimlad eu dysgwyr o hunaniaeth yng Nghymru

en-gb	is broad and balanced
cy-gb	eang ac yn gytbwys

en-gb	is appropriate for their learners, with regards to their age, ability and aptitude
cy-gb	briodol ar gyfer eu dysgwyr, o ran eu hoedran, eu galluoedd a'u doniau

en-gb	enables appropriate progression for all learners along the continuum of learning
cy-gb	galluogi pob dysgwr i wneud cynnydd priodol ar hyd y continwwm dysgu

en-gb	incorporates opportunities for the application of mandatory cross-curricular skills
cy-gb	ymgorffori cyfleoedd i gymhwyso sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol

en-gb	incorporates assessment for learners’ progression
cy-gb	ymgorffori asesu er mwyn i ddysgwyr wneud cynnydd

en-gb	draws on learner voice and responds to learners’ needs, experiences and input
cy-gb	gwrando ar lais y dysgwr ac yn ymateb i anghenion, profiadau a mewnbwn dysgwyr

en-gb	fulfils curriculum requirements .
cy-gb	bodloni gofynion cwricwlwm . 

en-gb	Curriculum design and the four purposes
cy-gb	Cynllunio cwricwlwm a'r pedwar diben

en-gb	The four purposes should be the starting point and aspiration for schools’ curriculum design.
cy-gb	Dylai’r pedwar diben  fod yn ddyhead ac yn nod terfynol ar gyfer y cwricwlwm a gynllunir gan ysgolion.

en-gb	Ultimately, the aim of a school’s curriculum is to support its learners to become:
cy-gb	Yn y pen draw, nod cwricwlwm ysgol yw cefnogi ei dysgwyr i ddod yn:

en-gb	ambitious, capable learners, ready to learn throughout their lives
cy-gb	ddysgwyr uchelgeisiol, galluog sy'n barod i ddysgu gydol eu bywydau

en-gb	enterprising, creative contributors, ready to play a full part in life and work
cy-gb	gyfranwyr mentrus, creadigol sy’n barod i chwarae rhan lawn mewn bywyd a gwaith

en-gb	ethical, informed citizens of Wales and the world
cy-gb	ddinasyddion egwyddorol, gwybodus yng Nghymru a’r byd

en-gb	healthy, confident  individuals, ready to lead fulfilling lives as valued members of society.
cy-gb	unigolion iach, hyderus sy'n barod i fyw bywyd cyflawn fel aelodau gwerthfawr o gymdeithas.

en-gb	All our children and young people will be supported to develop as:
cy-gb	Bydd ein holl blant a phobl ifanc yn cael eu cefnogi i ddatblygu yn:

en-gb	ambitious, capable learners who:
cy-gb	ddysgwyr uchelgeisiol, galluog sy’n:

en-gb	set themselves high standards and seek and enjoy challenge
cy-gb	gosod safonau uchel iddyn nhw eu hunain ac yn chwilio am heriau ac yn eu mwynhau

en-gb	are building up a body of knowledge and have the skills to connect and apply that knowledge in different contexts
cy-gb	datblygu corff o wybodaeth ac sydd â’r sgiliau sydd eu hangen i gysylltu’r wybodaeth honno a’i chymhwyso mewn gwahanol gyd-destunau

en-gb	are questioning and enjoy solving problems
cy-gb	ymholgar ac yn mwynhau datrys problemau

en-gb	can communicate effectively in different forms and settings, using both Welsh and English
cy-gb	gallu cyfathrebu’n effeithiol mewn gwahanol ffurfiau a lleoliadau, drwy’r Gymraeg a’r Saesneg

en-gb	can explain the ideas and concepts they are learning about
cy-gb	gallu egluro’r syniadau a chysyniadau y maen nhw’n dysgu amdanyn nhw

en-gb	can use number effectively in different contexts
cy-gb	gallu defnyddio rhif yn effeithiol mewn gwahanol gyd-destunau

en-gb	understand how to interpret data and apply mathematical concepts
cy-gb	deall sut i ddehongli data a chymhwyso cysyniadau mathemategol

en-gb	use digital technologies creatively to communicate, find and analyse information
cy-gb	defnyddio technolegau digidol yn greadigol i rhannu gwybodaeth, dod o hyd iddi a’i dadansoddi

en-gb	undertake research and evaluate critically what they find
cy-gb	ymchwilio ac yn gwerthuso eu canfyddiadau’n feirniadol

en-gb	and are ready to learn throughout their lives
cy-gb	ac  sy’n barod i ddysgu gydol eu bywydau

en-gb	enterprising, creative contributors who:
cy-gb	gyfranwyr mentrus, creadigol sy’n:

en-gb	connect and apply their knowledge and skills to create ideas and products
cy-gb	cysylltu ac yn cymhwyso eu gwybodaeth a’u sgiliau i greu syniadau a chynnyrch

en-gb	think creatively to reframe and solve problems
cy-gb	meddwl yn greadigol er mwyn ail-lunio a datrys problemau

en-gb	identify and grasp opportunities
cy-gb	adnabod cyfleoedd ac yn manteisio arnyn nhw

en-gb	take measured risks
cy-gb	mentro’n bwyllog

en-gb	lead and play different roles in teams effectively and responsibly
cy-gb	arwain ac yn chwarae rolau gwahanol mewn timau’n effeithiol ac yn gyfrifol

en-gb	express ideas and emotions through different media
cy-gb	mynegi syniadau ac emosiynau drwy wahanol gyfryngau

en-gb	give of their energy and skills so that other people will benefit
cy-gb	rhoi o’u hegni a’u sgiliau fel y bydd pobl eraill yn elwa

en-gb	and are ready to play a full part in life and work
cy-gb	ac sy’n barod i chwarae rhan lawn mewn bywyd a gwaith

en-gb	ethical, informed citizens who:
cy-gb	ddinasyddion egwyddorol, gwybodus sy’n:

en-gb	find, evaluate and use evidence in forming views
cy-gb	canfod, yn gwerthuso ac yn defnyddio tystiolaeth wrth ffurfio barn

en-gb	engage with contemporary issues based upon their knowledge and values
cy-gb	trafod materion cyfoes ar sail eu gwybodaeth a'u gwerthoedd

en-gb	understand and exercise their human and democratic responsibilities and rights
cy-gb	deall ac yn arfer eu cyfrifoldebau a'u hawliau dynol a democrataidd

en-gb	understand and consider the impact of their actions when making choices and acting
cy-gb	deall ac yn ystyried effaith eu gweithredoedd wrth ddewis a gweithredu

en-gb	are knowledgeable about their culture, community, society and the world, now and in the past
cy-gb	wybodus am eu diwylliant, eu cymuned, eu cymdeithas a’r byd yn awr ac yn y gorffennol

en-gb	respect the needs and rights of others, as a member of a diverse society
cy-gb	parchu anghenion a hawliau pobl eraill, fel aelod o gymdeithas amrywiol

en-gb	show their commitment to the sustainability of the planet
cy-gb	dangos eu hymrwymiad i sicrhau cynaladwyedd y blaned

en-gb	and are ready to be citizens of Wales and the world
cy-gb	ac sy’n  barod i fod yn ddinasyddion yng Nghymru a’r byd

en-gb	healthy, confident individuals who:
cy-gb	yn unigolion iach, hyderus sydd:

en-gb	have secure values and are establishing their spiritual and ethical beliefs
cy-gb	â gwerthoedd sicr ac sy’n sefydlu eu credoau ysbrydol ac egwyddorol

en-gb	are building their mental and emotional well-being by developing confidence, resilience and empathy
cy-gb	yn meithrin eu lles meddyliol ac emosiynol drwy ddatblygu hyder, cadernid ac empathi

en-gb	apply knowledge about the impact of diet and exercise on physical and mental health in their daily lives
cy-gb	yn cymhwyso gwybodaeth am effaith deiet ac ymarfer corff ar iechyd corfforol a meddyliol yn eu bywyd pob dydd

en-gb	know how to find the information and support to keep safe and well
cy-gb	yn gwybod sut i ddod o hyd i’r wybodaeth a’r cymorth sydd eu hangen i gadw’n ddiogel ac iach

en-gb	take part in physical activity
cy-gb	yn cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol

en-gb	take measured decisions about lifestyle and manage risk
cy-gb	yn gwneud penderfyniadau pwyllog ynghylch eu ffordd o fyw ac yn rheoli risg

en-gb	have the confidence to participate in performance
cy-gb	â’r hyder sydd ei angen i gymryd rhan mewn perfformiadau

en-gb	form positive relationships based upon trust and mutual respect
cy-gb	yn ffurfio cydberthnasau cadarnhaol wedi’u seilio ar ymddiriedaeth a pharch at ei gilydd

en-gb	face and overcome challenge
cy-gb	yn wynebu heriau ac yn eu goresgyn

en-gb	have the skills and knowledge to manage everyday life as independently as they can
cy-gb	â’r sgiliau a’r wybodaeth sydd eu hangen i ddelio â’u bywyd pob dydd mor annibynnol ag y gallan nhw

en-gb	and are ready to lead fulfilling lives as valued members of society .
cy-gb	ac s y’n barod i fyw bywyd cyflawn fel aelodau gwerthfawr o gymdeithas .

en-gb	In developing their vision for their curriculum, schools and practitioners should consider what the four purposes mean for their learners and how their curriculum will support their learners to realise them.
cy-gb	Wrth ddatblygu eu gweledigaeth i'w cwricwlwm, dylai ysgolion ac ymarferwyr ystyried yr hyn y mae'r pedwar diben yn ei olygu ar gyfer eu dysgwyr a sut y bydd eu cwricwlwm yn cefnogi eu dysgwyr i'w gwireddu.

en-gb	Their vision – and the four purposes more broadly – should then guide the process of curriculum and assessment design.
cy-gb	Yna, dylai eu gweledigaeth – a'r pedwar diben yn ehangach – lywio'r broses o gynllunio’r cwricwlwm ac asesu.

en-gb	This will include developing their approach to curriculum design decisions across the whole school.
cy-gb	Bydd hyn yn cynnwys datblygu eu dull o wneud penderfyniadau am gynllunio’r cwricwlwm ar gyfer yr ysgol gyfan.

en-gb	As schools develop their vision to support their learners to realise the four purposes, learner voice should be central to this.
cy-gb	Wrth i ysgolion ddatblygu eu gweledigaeth i gefnogi eu dysgwyr i gyflawni'r pedwar diben, dylai llais y dysgwr fod yn ganolog i'r gwaith hwn.

en-gb	The input of learners should be an important consideration throughout the design process.
cy-gb	Dylai mewnbwn dysgwyr fod yn ystyriaeth bwysig gydol y broses gynllunio.

en-gb	Skills integral to the four purposes
cy-gb	Sgiliau sy'n hanfodol i'r pedwar diben

en-gb	The four purposes are also underpinned by integral skills which should be developed within a wide range of learning and teaching.
cy-gb	Mae sgiliau cyfannol yn sail i’r pedwar diben a dylid eu datblygu o fewn ystod eang o ddysgu ac addysgu.

en-gb	At the heart of these skills is the importance of learners recognising, using and creating different types of value.
cy-gb	Wrth wraidd y sgiliau hyn y mae pwysigrwydd sicrhau bod dysgwyr yn cydnabod, yn defnyddio ac yn creu gwerth o wahanol fathau.

en-gb	In this context, value means worth and importance in a range of contexts, including financial, cultural, social and learning value.
cy-gb	Yn y cyd-destun hwn, mae gwerth yn golygu pwysigrwydd mewn ystod o gyd-destunau, gan gynnwys gwerth ariannol, diwylliannol, cymdeithasol ac o ran dysgu.

en-gb	These skills are noted below.
cy-gb	Nodir y sgiliau hyn isod.

en-gb	Creativity and innovation
cy-gb	Creadigrwydd ac arloesi

en-gb	Learners should be given space to be curious and inquisitive, and to generate many ideas.
cy-gb	Dylid rhoi lle i ddysgwyr fod yn chwilfrydig ac yn ymholgar, ac i greu llawer o syniadau.

en-gb	They should be supported to link and connect disparate experiences , knowledge  and skills , and see, explore and justify alternative solutions.
cy-gb	Dylen nhw gael eu cefnogi i gysylltu gwahanol brofiadau , gwybodaeth  a sgiliau , a gweld, archwilio a chyfiawnhau datrysiadau amgen.

en-gb	They should be able to identify opportunities and communicate their strategies.
cy-gb	Dylen nhw allu adnabod cyfleoedd a chyfleu eu strategaethau.

en-gb	This should support learners to create different types of value.
cy-gb	Dylai hyn gefnogi dysgwyr i greu gwerth o wahanol fathau.

en-gb	Critical thinking and problem-solving
cy-gb	Meddwl yn feirniadol a datrys problemau

en-gb	Learners should be supported to ask meaningful questions, and to evaluate information, evidence and situations.
cy-gb	Dylai dysgwyr gael eu cefnogi i ofyn cwestiynau ystyrlon, ac i werthuso gwybodaeth, tystiolaeth a sefyllfaoedd.

en-gb	They should be able to analyse and justify possible solutions, recognising potential issues and problems.
cy-gb	Dylen nhw allu dadansoddi a chyfiawnhau datrysiadau posibl, gan adnabod materion a phroblemau posibl.

en-gb	Learners should become objective in their decision-making, identifying and developing arguments.
cy-gb	Dylai dysgwyr ddod yn wrthrychol wrth iddyn nhw wneud penderfyniadau, gan adnabod a datblygu dadleuon.

en-gb	They should be able to propose solutions which generate different types of value.
cy-gb	Dylen nhw allu cynnig datrysiadau sy'n creu gwerth o wahanol fathau.

en-gb	Personal effectiveness
cy-gb	Effeithiolrwydd personol

en-gb	Learners should develop emotional intelligence and awareness, becoming confident and independent.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin deallusrwydd ac ymwybyddiaeth emosiynol, gan ddod yn hyderus ac yn annibynnol.

en-gb	They should have opportunities to lead debate and discussions, becoming aware of the social, cultural, ethical and legal implications of their arguments.
cy-gb	Dylen nhw gael cyfleoedd i arwain dadleuon a thrafodaethau, gan ddod yn ymwybodol o oblygiadau cymdeithasol, diwylliannol, egwyddorol a chyfreithiol eu dadleuon.

en-gb	They should be able to evaluate their learning and mistakes, identifying areas for development.
cy-gb	Dylen nhw allu gwerthuso eu dysgu a'u camgymeriadau, gan adnabod meysydd i'w datblygu.

en-gb	They should become responsible and reliable, being able to identify and recognise different types of value and then use that value.
cy-gb	Dylen nhw ddod yn gyfrifol ac yn ddibynadwy, gan allu adnabod a chydnabod gwerth o wahanol fathau ac yna ddefnyddio'r gwerth hwnnw.

en-gb	Planning and organising
cy-gb	Cynllunio a threfnu

en-gb	Where developmentally appropriate, learners should be able to set goals, make decisions and monitor interim results.
cy-gb	Lle y bo'n ddatblygiadol briodol, dylai dysgwyr allu gosod nodau, gwneud penderfyniadau a monitro canlyniadau interim.

en-gb	They should be able to reflect and adapt, as well as manage time, people and resources.
cy-gb	Dylen nhw allu myfyrio ac addasu, yn ogystal â rheoli amser, pobl ac adnoddau.

en-gb	They should be able to check for accuracy and be able create different types of value.
cy-gb	Dylen nhw allu gwirio cywirdeb a chreu gwerth o wahanol fathau.

en-gb	The development of these skills allows learners to work across disciplines, providing them with opportunities for both synthesis and analysis.
cy-gb	Drwy feithrin y sgiliau hyn, bydd dysgwyr yn gallu gweithio ar draws disgyblaethau, gan roi cyfleoedd iddyn nhw syntheseiddio a dadansoddi.

en-gb	There is particular potential for innovation in making and using connections between different disciplines and Areas.
cy-gb	Mae potensial penodol i arloesi wrth wneud a defnyddio cysylltiadau rhwng gwahanol ddisgyblaethau a Meysydd.

en-gb	When developing these skills, learners should:
cy-gb	Wrth feithrin y sgiliau hyn, dylai dysgwyr:

en-gb	develop an appreciation of sustainable development and the challenges facing humanity
cy-gb	feithrin gwerthfawrogiad o ddatblygu cynaladwy a'r heriau sy'n wynebu dynoliaeth

en-gb	develop awareness of emerging technological advances
cy-gb	meithrin ymwybyddiaeth o ddatblygiadau technolegol sy'n dod i'r amlwg

en-gb	be supported and challenged so that they are prepared to confidently meet the demands of working in uncertain situations, as changing local, national and global contexts result in new challenges and opportunities for success
cy-gb	cael eu cefnogi a'u herio er mwyn iddyn nhw fod yn barod i fodloni'r galwadau sy'n gysylltiedig â gweithio mewn sefyllfaoedd ansicr yn hyderus, wrth i gyd-destunau lleol, cenedlaethol a byd-eang arwain at heriau newydd a chyfleoedd i lwyddo

en-gb	be afforded the space to generate creative ideas and to critically evaluate alternatives – in an ever-changing world, flexibility and the ability to develop more ideas will enable learners to consider a wider range of alternative solutions when things change
cy-gb	cael lle i ddatblygu syniadau creadigol a gwerthuso dewisiadau amgen mewn modd beirniadol. Mewn byd sy'n newid yn gyson, bydd hyblygrwydd a'r gallu i ddatblygu mwy o syniadau yn galluogi dysgwyr i ystyried ystod ehangach o datrysiadau amgen pan fydd pethau'n newid

en-gb	build their resilience and develop strategies which will help them manage their well-being – they should be encountering experiences where they can respond positively in the face of challenge, uncertainty or failure
cy-gb	meithrin eu gwydnwch a datblygu strategaethau a fydd yn eu helpu i reoli eu lles. Dylen nhw fod yn cael profiadau lle y gallan nhw ymateb yn gadarnhaol yn wyneb heriau, ansicrwydd neu fethiant

en-gb	learn to work effectively with others, valuing the different contributions they and others make – they should also begin to recognise the limitations of their own work and those of others as they build an understanding of how different people play different roles within a team.
cy-gb	dysgu i weithio'n effeithiol gydag eraill, gan werthfawrogi'r gwahanol gyfraniadau y maen nhw eu hunain ac eraill yn eu gwneud. Dylen nhw hefyd ddechrau cydnabod cyfyngiadau eu gwaith eu hunain a chyfyngiadau pobl eraill wrth iddyn nhw feithrin dealltwriaeth o'r ffordd y mae gwahanol bobl yn chwarae gwahanol rolau mewn tîm.

en-gb	Cross-curricular skills
cy-gb	Sgiliau trawsgwricwlaidd

en-gb	The mandatory cross-curricular skills of literacy, numeracy and digital competence are essential to all learning and the ability to unlock knowledge.
cy-gb	Mae’r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol, sef llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol, yn hanfodol i’r holl ddysgu a’r gallu i ddatgloi gwybodaeth.

en-gb	They enable learners to access the breadth of a school’s curriculum and the wealth of opportunities it offers, equipping them with the lifelong skills to realise the four purposes .
cy-gb	Maen nhw’n galluogi dysgwyr i fanteisio ar ehangder cwricwlwm ysgol a'r cyfoeth o gyfleoedd a gynigir ganddo, gan roi iddyn nhw y sgiliau gydol oes i gyflawni’r pedwar diben .

en-gb	These are skills that can be transferred to the world of work, enabling learners to adapt and thrive in the modern world.
cy-gb	Mae'r rhain yn sgiliau y gellir eu trosglwyddo i fyd gwaith, gan alluogi dysgwyr i addasu a ffynnu yn y byd sydd ohoni.

en-gb	Learners need to be adaptable, capable of learning new skills throughout life and equipped to cope with new life scenarios.
cy-gb	Mae angen i ddysgwyr allu addasu, dysgu sgiliau newydd gydol eu hoes a bod yn barod i ymdopi â sefyllfaoedd bywyd newydd.

en-gb	Schools must design and deliver a curriculum which enables learners to develop competence and capability in these skills and, where there are opportunities, to extend and apply them across all Areas.
cy-gb	Mae'n rhaid i ysgolion gynllunio a chyflawni cwricwlwm sy'n galluogi dysgwyr i ddatblygu cymhwysedd a gallu yn y sgiliau hyn a, lle ceir cyfleoedd i wneud hynny, eu hymestyn a'u cymhwyso ym mhob Maes.

en-gb	Developing these skills is therefore a consideration for all practitioners.
cy-gb	Felly, mae datblygu'r sgiliau hyn yn ystyriaeth i bob ymarferydd.

en-gb	Learners must be given opportunities across the curriculum to:
cy-gb	Rhaid rhoi cyfleoedd ar draws y cwricwlwm i ddysgwyr:

en-gb	develop listening, reading, speaking and writing skills
cy-gb	ddatblygu sgiliau gwrando, darllen, siarad ac ysgrifennu

en-gb	be able to use numbers and solve problems in real-life situations
cy-gb	gallu defnyddio rhifau a datrys problemau mewn sefyllfaoedd go iawn

en-gb	be confident users of a range of technologies to help them function and communicate effectively and make sense of the world.
cy-gb	bod yn hyderus wrth ddefnyddio ystod o dechnolegau i'w helpu i weithredu a chyfathrebu'n effeithiol a gwneud synnwyr o'r byd.

en-gb	Rather than planning for these skills separately, the whole school should be involved and engaged to embed these skills across the curriculum.
cy-gb	Yn hytrach na chynllunio ar gyfer y sgiliau hyn ar wahân, dylai’r ysgol gyfan ymroi i ymwneud ag ymgorffori'r sgiliau hyn ar draws y cwricwlwm.

en-gb	It will, therefore, be the responsibility of all practitioners across all Areas to develop and reinforce these skills across the curriculum, and not just for specialist practitioners of mathematics, language and computing.
cy-gb	Felly bydd datblygu ac atgyfnerthu'r sgiliau hyn ar draws y cwricwlwm yn gyfrifoldeb ar bob ymarferydd ym mhob Maes, nid dim ond ymarferwyr sy’n arbenigo mewn mathemateg, iaith a chyfrifiadureg.

en-gb	The cross-curricular skills frameworks
cy-gb	Y fframweithiau sgiliau trawsgwricwlaidd

en-gb	Refined versions of the National Literacy and Numeracy Framework and the Digital Competence Framework sit alongside and align with this guidance . 
cy-gb	Mae fersiynau wedi’u mireinio o'r Fframwaith Llythrennedd a Rhifedd a'r Fframwaith Cymhwysedd Digidol yn cyd-fynd â'r canllawiau hyn ac yn gyson â nhw.

en-gb	They provide supporting guidance for all practitioners, across all Areas, to ensure opportunities for the development of these mandatory skills.
cy-gb	Maen nhw’n darparu canllawiau ategol i bob ymarferydd, ym mhob Maes, er mwyn sicrhau y cynigir cyfleoedd i feithrin y sgiliau gorfodol hyn.

en-gb	They present a common approach supporting schools and practitioners to ensure learners have frequent opportunities to develop, extend and apply these cross-curricular skills.
cy-gb	Maen nhw’n cyflwyno dull gweithredu cyffredin, gan gefnogi ysgolion ac ymarferwyr i sicrhau bod dysgwyr yn cael cyfleoedd aml i ddatblygu, ymestyn a chymhwyso'r sgiliau trawsgwricwlaidd hyn.

en-gb	Progression
cy-gb	Cynnydd

en-gb	Progression in learning is a process of increasing sophistication, rather than covering a growing body of content.
cy-gb	Mae cynnydd wrth ddysgu yn broses o gynyddu soffistigeiddrwydd, yn hytrach nag ymdrin â chorff mwy o gynnwys.

en-gb	This is individual to each learner.
cy-gb	Mae hyn yn unigryw i bob dysgwr.

en-gb	It requires space for diversion, reinforcement and reflection as a learner’s thinking develops over time to new levels.
cy-gb	Mae hyn yn gofyn am gyfleoedd ar gyfergwyro, atgyfnerthu a myfyrio wrth i wybyddiaeth y dysgwr ddatblygu dros amser gan gyrraedd lefelau newydd.

en-gb	While there may be particular threshold concepts that represent a significant shift in a learner’s understanding, these are not linked to specific ages, nor will they happen at the same time in different areas for individual learners.
cy-gb	Er y gall fod cysyniadau trothwy penodol sy'n cynrychioli newid sylweddol yn nealltwriaeth dysgwr, nid yw'r rhain yn gysylltiedig ag oedrannau penodol, ac ni fyddan nhw ychwaith yn digwydd ar yr un pryd mewn gwahanol feysydd i ddysgwyr unigol.

en-gb	Learners with additional learning needs (ALN) will progress at a rate individual to the learner and this may not correlate with the broad two to three year progression step.
cy-gb	Bydd dysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol (ADY) yn gwneud cynnydd ar raddfa a fydd yn unigryw i'r dysgwr, ac mae'n bosibl na fydd hyn yn cyd-fynd â'r cam cynnydd sydd i fod tua dwy i dair blynedd.

en-gb	Pace of progression should be evaluated by the professionals working with learners with ALN.
cy-gb	Dylai cyflymder y cynnydd gael ei werthuso gan y gweithwyr proffesiynol sy'n gweithio gyda dysgwyr ag ADY.

en-gb	Supporting learners to make progress is a fundamental driver of the Framework.
cy-gb	Mae cefnogi dysgwyr i wneud cynnydd yn un o ysgogwyr sylfaenol y Fframwaith.

en-gb	This is reflected in the statements of what matters, the descriptions of learning for each of these statements and is also the primary purpose of assessment.
cy-gb	Adlewyrchir hyn yn y datganiadau o’r hyn sy'n bwysig, y disgrifiadau dysgu ar gyfer pob un o'r datganiadau hyn, a hyn hefyd yw prif ddiben asesu.

en-gb	Understanding how learners progress is critical to learning and teaching and should inform curriculum design, classroom planning and assessment.
cy-gb	Mae deall sut y mae dysgwyr yn gwneud cynnydd yn hanfodol i ddysgu ac addysgu a dylai lywio'r broses o gynllunio cwricwlwm, llunio yn y dosbarth ac asesu.

en-gb	The principles of progression below articulate the national expectations for learners’ progress throughout the continuum of learning.
cy-gb	Mae'r egwyddorion cynnydd isod yn cyfleu'r disgwyliadau cenedlaethol ar gyfer y cynnydd a wneir gan ddysgwyr ar hyd y continwwm dysgu.

en-gb	These principles will be further developed to support practitioners and will form part of the progression code which will be a statutory part of the Framework.
cy-gb	Caiff yr egwyddorion hyn eu datblygu ymhellach i roi cymorth i ymarferwyr a byddan nhw’n rhan o'r cod cynnydd a fydd yn rhan statudol o’r Fframwaith.

en-gb	These principles of progression give practitioners a higher level understanding of progression.
cy-gb	Mae’r egwyddorion cynnydd hyn yn rhoi dealltwriaeth lefel uwch i ymarferwyr o gynnydd.

en-gb	They:
cy-gb	Maen nhw’n:

en-gb	explain what it means for learners to make progress, the nature of that progression and the principles underpinning it
cy-gb	esbonio’r hyn y mae'n ei olygu i ddysgwyr wneud cynnydd, natur y cynnydd hwnnw a'r egwyddorion sy'n sail iddo

en-gb	describe what progression means and how learners make progress throughout the learning continuum rather than viewing it as movement between atomised statements
cy-gb	disgrifio beth mae cynnydd yn ei olygu a sut mae dysgwyr yn gwneud cynnydd drwy'r continwwm dysgu yn hytrach na'i weld fel symudiad rhwng datganiadau wedi'u hatomeiddio.

en-gb	apply across the continuum of learning and so do not refer to specific progression steps.
cy-gb	gymwys ar draws y continwwm dysgu ac felly nid ydyn nhw’n cyfeirio at gamau cynnydd penodol.

en-gb	As well as the overarching text below, these principles are also described in the context of each area of learning and experience [Area/Areas].
cy-gb	Yn ogystal â’r wybodaeth gyffredinol isod, caiff yr egwyddorion hyn eu disgrifio yng nghyd-destun pob maes dysgu a phrofiad [Maes/Meysydd] hefyd.

en-gb	They describe how learners make progress within each Area throughout their learning journey.
cy-gb	Maen nhw’n disgrifio'r ffordd y mae dysgwyr yn gwneud cynnydd ym mhob Maes drwy gydol eu taith ddysgu.

en-gb	These are distinct from descriptions of learning which provide more specific reference points of how progression should look as learners work towards the statements of what matters.
cy-gb	Mae’r rhain yn wahanol i ddisgrifiadau dysgu sy’n darparu pwyntiau cyfeirio mwy penodol o'r hyn yw cynnydd wrth i ddysgwyr weithio tuag at y datganiadau o’r hyn sy'n bwysig.

en-gb	Together, practitioners can use these two elements to understand what it means for learners to progress, and use this to inform learning, teaching and assessment.
cy-gb	Gyda'i gilydd, gall ymarferwyr ddefnyddio’r ddwy elfen hyn i ddeall beth mae’n ei olygu i ddysgwyr wneud cynnydd a defnyddio hyn i lywio dysgu, addysgu ac asesu.

en-gb	A number of conceptual models of progression exist.
cy-gb	Mae nifer o fodelau cysyniadol o gynnydd yn bodoli.

en-gb	No single model has been employed in the creation of the descriptions of learning.
cy-gb	Ni ddefnyddiwyd un model penodol wrth lunio'r disgrifiadau dysgu.

en-gb	Instead, practitioners should be mindful of a variety of ways in which learners may progress at different points in the learning journey, and over different lengths of time, as they develop their curriculum.
cy-gb	Yn hytrach, dylai ymarferwyr ystyried yr amrywiaeth o ffyrdd y gall dysgwyr wneud cynnydd ar gamau gwahanol ar y daith ddysgu, a thros gyfnodau gwahanol o amser, wrth iddyn nhw gynllunio eu cwricwlwm.

en-gb	Principles of progression
cy-gb	Egwyddorion cynnydd

en-gb	Five principles of progression underpin progression across all Areas.
cy-gb	Mae pum egwyddor cynnydd yn ategu cynnydd ar draws yr holl Feysydd.

en-gb	The principles are as follows.
cy-gb	Mae’r egwyddorion fel a ganlyn.

en-gb	Increasing breadth and depth of knowledge
cy-gb	Ehangder a dyfnder gwybodaeth cynyddol

en-gb	Learners need to acquire both breadth and depth of knowledge.
cy-gb	Mae angen i ddysgwyr gaffael ehangder a dyfnder gwybodaeth.

en-gb	As learners progress, they develop an increasingly sophisticated understanding of concepts that underpin different statements of what matters.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, byddan nhw’n meithrin dealltwriaeth gynyddol soffistigedig o'r cysyniadau sy'n sail i ddatganiadau amrywiol o’r hyn sy’n bwysig.

en-gb	They see the relationships between these and use them to further shape and make sense of knowledge and make links across the whole curriculum.
cy-gb	Maen nhw’n gallu gweld y perthnasau rhyngddyn nhw a’u defnyddio i lywio'r wybodaeth hon ymhellach a gwneud synnwyr ohoni, ac i greu cysylltiadau ar draws y cwricwlwm cyfan.

en-gb	This consolidates their understanding of concepts.
cy-gb	Mae hyn yn cyfnerthu eu dealltwriaeth o gysyniadau.

en-gb	Deepening understanding of the ideas and disciplines within the Areas
cy-gb	Dyfnhau'r ddealltwriaeth o'r syniadau a'r disgyblaethau yn y Meysydd

en-gb	Holistic approaches are particularly important to learning in early steps as learners engage with the world around them.
cy-gb	Mae dulliau holistaidd yn arbennig o bwysig i ddysgu yn y cyfnodau cynnar wrth i ddysgwyr ymgysylltu â’r byd o’u cwmpas.

en-gb	Learners should become increasingly aware of ways in which ideas and approaches can be coherently grouped and organised.
cy-gb	Dylai dysgwyr ddod yn gynyddol ymwybodol o ffyrdd o grwpio a threfnu syniadau a dulliau mewn modd cydlynol.

en-gb	As they progress they need to experience and understand disciplinary learning in each of the Areas and see these in the context of the statements of what matters and the four purposes.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, mae angen iddyn nhw gael profiad o ddysgu disgyblaethol ym mhob un o'r Meysydd a’i deall, a’i weld yng nghyd-destun y datganiadau o’r hyn sy'n bwysig a'r pedwar diben.

en-gb	Refinement and growing sophistication in the use and application of skills
cy-gb	Mireinio a soffistigeiddrwydd cynyddol wrth ddefnyddio a chymhwyso sgiliau

en-gb	Learners need to develop a range of skills including: physical, communication, cognitive and Area specific skills.
cy-gb	Mae angen i ddysgwyr ddatblygu ystod o sgiliau gan gynnwys sgiliau corfforol, sgiliau cyfathrebu, sgiliau gwybyddol a sgiliau sy'n benodol i Faes arbennig.

en-gb	In the early stages of learning, this range of skills includes focus on developing gross and fine motor; communicative and social skills.
cy-gb	Yn ystod y cyfnodau cynnar, mae’r ystod hon o sgiliau yn cynnwys ffocws ar  ddatblygu sgiliau echddygol bras a manwl, yn ogystal â sgiliau cymdeithasol a chyfathrebu.

en-gb	They also develop intellectual skills in applying what they have learned .
cy-gb	Mae’r dysgwyr hefyd yn datblygu sgiliau deallusol wrth gymhwyso'r hyn y maen nhw wedi'i ddysgu.

en-gb	As learners progress, they demonstrate more refined application of existing skills, and will experience opportunities to develop new, more specific and more sophisticated skills.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd maen nhw’n cymhwyso sgiliau presennol mewn ffyrdd mwy caboledig, a byddan nhw’n cael cyfleoedd i feithrin sgiliau newydd, mwy penodol a mwy soffistigedig.

en-gb	Over time, learners become able to effectively organise a growing number of increasingly sophisticated ideas, to apply understanding in various contexts and to communicate their thoughts effectively, using a range of methods, resources or equipment appropriate to their purpose and audience.
cy-gb	Dros amser, mae dysgwyr yn datblygu'r gallu i drefnu nifer fwy o syniadau cynyddol soffistigedig yn effeithiol, i gymhwyso’r hyn y maen nhw’n ei wybod mewn cyd-destunau amrywiol ac i gyfleu eu syniadau'n effeithiol, gan ddefnyddio ystod o ddulliau, adnoddau neu offer sy'n briodol i'w diben a'u cynulleidfa.

en-gb	Making connections and transferring learning into new contexts
cy-gb	Creu cysylltiadau a throsglwyddo dysgu i gyd-destunau newydd

en-gb	Learners should make connections with increasing independence; across learning within an Area, between Areas, and with their experiences outside of school.
cy-gb	Dylai dysgwyr greu gysylltiadau yn fwy mwy annibynnol; ar draws dysgu mewn Maes, rhwng Meysydd, ac o fewn eu profiadau y tu allan i’r ysgol.

en-gb	Over time these connections will be increasingly sophisticated, explained and justified by learners.
cy-gb	Dros amser, bydd y cysylltiadau hyn yn gynyddol soffistigedig ac yn cael eu hesbonio a'u cyfiawnhau gan ddysgwyr.

en-gb	They should be able to apply their learning in more unfamiliar and challenging contexts.
cy-gb	Dylen nhw hefyd allu cymhwyso'u dysgu mewn cyd-destunau mwy anghyfarwydd a heriol.

en-gb	Increasing effectiveness
cy-gb	Cynyddu effeithiolrwydd

en-gb	As learners progress, they should become increasingly effective.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, dylen nhw ddod yn gynyddol effeithiol.

en-gb	This includes increasingly successful approaches to self-evaluation, identification of their next steps in learning and more effective means of self-regulation.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys dulliau cynyddol lwyddiannus o hunanwerthuso, adnabod eu camau dysgu nesaf, a dulliau mwy effeithiol o hunanreoleiddio.

en-gb	They become increasingly able to seek appropriate support and to identify sources of that support.
cy-gb	Mae eu gallu i fynd ati i geisio cymorth priodol ac adnabod ffynonellau ar gyfer y cymorth hynny yn cynyddu.

en-gb	They ask more sophisticated questions and find and evaluate answers from a range of sources.
cy-gb	Maen nhw’n gofyn cwestiynau cynyddol soffistigedig ac  yn dod o hyd i atebion o ystod o ffynonellau a'u gwerthuso.

en-gb	They become increasingly effective at learning in a social and work-related context.
cy-gb	Maen nhw’n dod yn gynyddol effeithiol wrth ddysgu mewn cyd-destun cymdeithasol a chyd-destun sy’n gysylltiedig â byd gwaith.

en-gb	Designing a curriculum in Wales and for Wales
cy-gb	Cynllunio cwricwlwm yng Nghymru, i Gymru

en-gb	The Framework reflects Wales, its cultural heritage and diversity, its languages and the values, histories and traditions of its communities and all of its people.
cy-gb	Mae’r Fframwaith yn adlewyrchu Cymru, ei threftadaeth ddiwylliannol a'i hamrywiaeth, ei hieithoedd a'i gwerthoedd, hanes a thraddodiadau ei chymunedau a'i holl bobl.

en-gb	Instilling learners with passion and pride in themselves, their communities and their country is central to the four purposes .
cy-gb	Mae annog dysgwyr i feithrin ymdeimlad o angerdd a balchder yn eu hunain, eu cymunedau a'u gwlad yn ganolog i'r pedwar diben .

en-gb	Learners should be grounded in an understanding of the identities, landscapes and histories that come together to form their cynefin .
cy-gb	Dylai dysgwyr gael eu trwytho yn nealltwriaeth o'r hunaniaethau, y tirluniau a'r gwahanol hanes sy'n dod at ei gilydd i ffurfio'u 'cynefin'.

en-gb	This will not only allow them to develop a strong sense of their own identity and well-being, but to develop an understanding of others’ identities and make connections with people, places and histories elsewhere in Wales and across the world.
cy-gb	Bydd hyn nid yn unig yn eu galluogi i feithrin ymdeimlad cryf o'u hunaniaeth a'u lles eu hunain, ond hefyd yn eu galluogi i feithrin dealltwriaeth o hunaniaeth pobl eraill a chreu cysylltiadau â phobl, lleoedd a hanes mewn mannau eraill yng Nghymru a ledled y byd.

en-gb	It is important for this to be inclusive and to draw on the experiences, perspectives and cultural heritage of contemporary Wales.
cy-gb	Mae'n bwysig bod hyn yn gynhwysol ac yn tynnu ar brofiadau, safbwyntiau a threftadaeth ddiwylliannol y Gymru gyfoes.

en-gb	Confidence in their identities helps learners appreciate the contribution they and others can make within their different communities and to develop and explore their responses to local, national and global matters.
cy-gb	Mae bod â hyder yn eu hunaniaeth yn helpu dysgwyr i werthfawrogi’r cyfraniad y gallan nhw ac eraill ei wneud yn eu cymunedau ac i ddatblygu ac archwilio eu hymatebion i faterion lleol, cenedlaethol a byd-eang.

en-gb	It also helps them to explore, make connections and develop understanding within a diverse society.
cy-gb	Mae hefyd yn eu helpu i archwilio, creu cysylltiadau a meithrin dealltwriaeth o fewn cymdeithas amrywiol.

en-gb	This also recognises that Wales, like any other society, is not a uniform entity, but encompasses a range of values, perspectives, cultures and histories:
cy-gb	Mae hyn hefyd yn cydnabod nad yw Cymru, fel unrhyw gymdeithas arall, yn unffurf, ond ei bod yn hytrach yn gyfuniad o werthoedd, safbwyntiau, diwylliannau a hanes sy'n cynnwys pawb sy'n byw yng Nghymru.

en-gb	that includes everybody who lives in Wales.
cy-gb	Nid yw'r cynefin hwn yn un lleol yn unig;

en-gb	This cynefin  is not simply local but provides a foundation for a national and international citizenship.
cy-gb	mae'n gosod sail ar gyfer dinasyddiaeth genedlaethol a rhyngwladol.

en-gb	Further guidance on developing the Welsh context in learning is provided in the section on local, national and international contexts .
cy-gb	Ceir rhagor o ganllawiau ar ddatblygu'r cyd-destun Cymreig mewn dysgu yn yr adran ar gyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol .

en-gb	The Framework also reflects our bilingual nation.
cy-gb	Mae’r Fframwaith hefyd yn adlewyrchu ein cenedl ddwyieithog.

en-gb	All learners should have appropriate pathways for learning Welsh and English to enable them to develop the confidence to use both languages in everyday life.
cy-gb	Dylai fod llwybrau ar gael i bob dysgwr ddysgu Cymraeg a Saesneg er mwyn eu galluogi i fagu'r hyder i ddefnyddio’r ddwy iaith mewn bywyd bob dydd.

en-gb	Opportunities to use Welsh within and beyond the classroom (including on digital platforms) support learners to use Welsh confidently and appreciate its usefulness to communication in a bilingual Wales.
cy-gb	Mae cyfleoedd i ddefnyddio'r Gymraeg yn yr ystafell ddosbarth a thu hwnt (gan gynnwys ar blatfformau digidol) yn cefnogi dysgwyr i ddefnyddio'r Gymraeg yn hyderus a gwerthfawrogi pa mor ddefnyddiol ydyw er mwyn cyfathrebu mewn Cymru ddwyieithog.

en-gb	Being (at the least) bilingual is not only a communication skill.
cy-gb	Mae bod yn ddwyieithog (o leiaf) yn fwy na sgil cyfathrebu.

en-gb	Access to both languages helps unlock Wales’s rich and unique literatures, geography, democracy, history and culture.
cy-gb	Gall mynediad at y ddwy iaith helpu i agor y drws i lenyddiaeth, daearyddiaeth, democratiaeth, hanes a diwylliant cyfoethog ac unigryw Cymru.

en-gb	To have knowledge, experience and an understanding of these supports learners to be active and successful citizens in contemporary Wales.
cy-gb	Mae meddu ar wybodaeth, profiad a dealltwriaeth o'r rhain yn cefnogi dysgwyr i fod yn ddinasyddion gweithredol a llwyddiannus yn y Gymru gyfoes.

en-gb	Developing learners’ comfort and ability to work in two languages also provides a strong foundation for learners to engage with different languages they encounter and develop learning in other languages as they progress.
cy-gb	Mae datblygu rhwyddineb a gallu dysgwyr i weithio mewn dwy iaith hefyd yn cynnig sail gadarn i ddysgwyr ymgysylltu â'r gwahanol ieithoedd y byddan nhw’n dod i gysylltiad â nhw, gan ddatblygu dysgu mewn ieithoedd eraill wrth iddyn nhw wneud cynnydd.

en-gb	Schools should ensure rich language environments for all learners and reading, listening, speaking and writing across the curriculum should be developmentally appropriate.
cy-gb	Dylai ysgolion ddarparu amgylcheddau iaith cyfoethog i ddysgwyr, a dylai tasgau darllen, gwrando, siarad ac ysgrifennu ar draws y cwricwlwm fod yn ddatblygiadol briodol.

en-gb	The Siarter Iaith (Welsh Language Charter)  is a national framework for all settings and schools to provide a holistic basis for planning experiences across the curriculum in order to increase learners’ use of Welsh and develop their confidence in the language from an early age.
cy-gb	Mae'r Siarter Iaith yn fframwaith cenedlaethol i bob lleoliad ac ysgol sy'n darparu sail holistaidd ar gyfer cynllunio profiadau ar draws y cwricwlwm er mwyn cynyddu defnydd dysgwyr o'r Gymraeg a magu eu hyder yn yr iaith o oedran ifanc.

en-gb	Assessment is an integral part of the learning process, with practitioners working with learners to help identify their strengths, areas for development and next steps in learning.
cy-gb	Mae asesu yn rhan annatod o'r broses ddysgu, gydag ymarferwyr yn gweithio gyda dysgwyr er mwyn helpu i adnabod eu cryfderau, meysydd iddyn nhw eu datblygu a'u camau dysgu nesaf.

en-gb	When designing assessment arrangements as part of a school curriculum, the following should be guiding principles.
cy-gb	Wrth ddylunio trefniadau asesu fel rhan o gwricwlwm ysgol, dylid dilyn yr egwyddorion arweiniol canlynol.

en-gb	The purpose of assessment is to support the progression of each individual learner in relation to the 3 to 16 continuum .
cy-gb	Diben asesu yw cefnogi cynnydd pob dysgwr unigol mewn perthynas â'r continwwm 3 i 16 .

en-gb	Learners are at the heart of assessment and should be supported to become active participants in the learning process.
cy-gb	Mae dysgwyr wrth wraidd y broses asesu a dylen nhw gael eu cefnogi i gymryd rhan weithredol yn y broses ddysgu.

en-gb	Assessment is an ongoing process which is indistinguishable from learning and teaching.
cy-gb	Mae asesu yn broses barhaus sy’n rhan naturiol o ddysgu ac addysgu.

en-gb	A shared understanding of progression, developed through professional dialogue, is integral to curriculum design and improving learning and teaching .
cy-gb	Mae dealltwriaeth gyffredin o gynnydd, wedi'i meithrin drwy ddeialog proffesiynol, yn rhan annatod o'r gwaith o gynllunio cwricwlwm a gwella dysgu ac addysgu .

en-gb	Learning across the breadth of the curriculum should draw on a wide range of assessment approaches, building a holistic picture of the learner’s development.
cy-gb	Dylai dysgu ar draws ehangder y cwricwlwm fanteisio ar ystod eang o ddulliau asesu, gan greu darlun holistiaidd o ddatblygiad dysgwr.

en-gb	Engagement between the learners, their parents/carers and practitioners is essential for progression and well-being.
cy-gb	Mae ymgysylltiad rhwng y dysgwyr, eu rhieni/gofalwyr a'r ymarferwyr yn hanfodol er mwyn sicrhau cynnydd a lles.

en-gb	The overarching purpose of assessment is to support every learner to make progress.
cy-gb	Diben cyffredinol asesu yw cefnogi pob dysgwyr i wneud cynnydd.

en-gb	When planning and delivering learning experiences, schools and practitioners should be clear about the specific role of each assessment being undertaken and what the understanding gained from assessment will be used for and why .
cy-gb	Wrth gynllunio, a darparu profiadau dysgu, dylai ysgolion ac ymarferwyr fod yn glir ynghylch rôl benodol pob asesiad a gynhelir ac at ba ddiben y defnyddir y ddealltwriaeth a geir yn sgil yr asesiad, a pham .

en-gb	In this respect, there are three main roles played by assessment  in supporting learner progression.
cy-gb	Yn hyn o beth, mae asesu yn chwarae tair prif rôl  wrth gefnogi cynnydd dysgwyr.

en-gb	Supporting individual learners  on an ongoing, day to day basis
cy-gb	Cefnogi dysgwyr unigol  yn barhaus o ddydd i ddydd

en-gb	Assessment should focus on identifying each individual learner’s strengths, achievements, areas for improvement and, if relevant, any barriers to learning.
cy-gb	Dylai'r broses asesu ganolbwyntio ar adnabod cryfderau pob dysgwr unigol, ei gyflawniadau, ei meysydd i'w datblygu a, lle y bo'n briodol, dylai ystyried unrhyw rwystrau i ddysgu.

en-gb	This understanding should be used by the practitioner, in discussion with the learner, to ascertain the next steps required to move learning forward, including any additional challenge or support required.
cy-gb	Dylai ymarferwyr ddefnyddio'r ddealltwriaeth hon, mewn trafodaeth â'r dysgwr, i benderfynu ar y camau nesaf sydd eu hangen er mwyn datblygu'r dysgu, gan gynnwys unrhyw heriau ychwanegol neu unrhyw gymorth sydd ei angen.

en-gb	This should be achieved by embedding assessment into practice in a way that engages the learner and makes it indistinguishable from learning and teaching.
cy-gb	Dylid cyflawni hyn drwy ymgorffori asesu fel rhan o'i ymarfer mewn ffordd sy'n ennyn diddordeb y dysgwr ac sy'n golygu ei fod yn rhan naturiol o ddysgu ac addysgu.

en-gb	This allows the practitioner to respond to the individual needs of the full range of learners within their classroom on an ongoing basis.
cy-gb	Mae hyn yn galluogi'r ymarferydd i ymateb i anghenion unigol yr holl ddysgwyr yn ei ystafell ddosbarth yn barhaus.

en-gb	Identifying, capturing and reflecting on  individual learner progress over time
cy-gb	Adnabod, cofnodi a myfyrio ar gynnydd dysgwyr unigol dros amser

en-gb	Assessment should support practitioners in identifying the progress being made by an individual learner, recording this where appropriate, to understand their journey over different periods of time and in a variety of ways, in order to ensure there is progression.
cy-gb	Dylai'r broses asesu helpu ymarferwyr i adnabod y cynnydd a wneir gan ddysgwyr unigol, gan gofnodi hyn lle y bo'n briodol, er mwyn deall ei daith dros wahanol gyfnodau o amser ac mewn amrywiaeth o ffyrdd, er mwyn sicrhau bod cynnydd yn cael ei wneud.

en-gb	This includes developing an understanding of how  a learner has learned, as well as what  they have learned and are able to demonstrate.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys meithrin dealltwriaeth o ‘sut’ y mae dysgwr wedi dysgu, yn ogystal â'r ‘hyn’ y mae wedi'i ddysgu ac yn gallu ei ddangos.

en-gb	Reflecting on a learner’s progress over time should enable practitioners to provide feedback and help plan their future learning, including any interventions, additional support or challenge which may be required.
cy-gb	Dylai myfyrio ar gynnydd dysgwr dros amser alluogi ymarferwyr i roi adborth a helpu i gynllunio ei ddysgu yn y dyfodol, gan gynnwys unrhyw ymyriadau, unrhyw gymorth ychwanegol neu her y gall fod eu hangen.

en-gb	This should include both immediate next steps and longer-term objectives and goals that the learner should work towards to help keep them moving forward in their learning. 
cy-gb	Dylai hyn gynnwys y camau nesaf uniongyrchol a'r amcanion a'r nodau tymor-hwy y dylai'r dysgwr weithio tuag atyn nhw er mwyn ei helpu i barhau i symud ymlaen o ran ei ddysgu.

en-gb	It can also be used as a basis for communicating and engaging with parents/carers.
cy-gb	Gellir defnyddio hyn hefyd fel sail ar gyfer cyfathrebu ac ymgysylltu â rhieni/gofalwyr.

en-gb	Understanding group progress  in order to reflect on practice 
cy-gb	Deall cynnydd grŵp er mwyn myfyrio ar ddull addysgu

en-gb	Assessment should also enable practitioners and leaders within the school to understand whether different groups of learners are making expected progress.
cy-gb	Dylai'r broses asesu hefyd alluogi ymarferwyr ac arweinwyr yn yr ysgol i ddeall a yw gwahanol grwpiau o ddysgwyr yn gwneud y cynnydd disgwyliedig.

en-gb	This should be used to identify strengths and areas for improvement in both the school curriculum and daily practice, including consideration of how the needs of learners as individuals have been met.
cy-gb	Dylid defnyddio hyn i nodi cryfderau a meysydd i’w gwella yng nghwricwlwm yr ysgol a'r dull addysgu dyddiol, gan gynnwys ystyried sut y mae anghenion dysgwyr fel unigolion wedi cael eu diwallu.

en-gb	For further information, see Supporting learner progression:
cy-gb	I gael rhagor o fanylion, gweler Cefnogi cynnydd dysgwyr:

en-gb	Assessment guidance .
cy-gb	Canllawiau asesu.

en-gb	A curriculum accessible to all
cy-gb	Cwricwlwm sy'n hygyrch i bawb

en-gb	A school’s curriculum should raise the aspirations for all learners.
cy-gb	Dylai cwricwlwm ysgol godi dyheadau pob dysgwr.

en-gb	It should consider how all learners will be supported to realise the four purposes and to progress.
cy-gb	Dylai ystyried sut y caiff pob dysgwr ei gefnogi i gyflawni'r pedwar diben  ac i wneud cynnydd.

en-gb	This is essential for learners to play an active part in their community and wider society, and to thrive in an increasingly complex world.
cy-gb	Mae hyn yn hanfodol  er mwyn i bob dysgwr chwarae rhan weithredol yn ei gymuned a'r gymdeithas ehangach, a ffynnu mewn byd cynyddol gymhleth.

en-gb	Schools should be aware of the needs and circumstances of all their learners when designing their own curriculum, considering equity of opportunity when putting into place support and interventions or making reasonable adjustments.
cy-gb	Dylai ysgolion fod yn ymwybodol o anghenion ac amgylchiadau eu holl ddysgwyr wrth gynllunio eu cwricwlwm eu hunain, gan ystyried cyfle teg wrth roi cymorth ac ymyriadau ar waith neu wneud addasiadau rhesymol.

en-gb	This guidance has been developed to be inclusive of all learners, including those with additional learning needs (ALN).
cy-gb	Datblygwyd y canllawiau hyn i gynnwys pob  dysgwr, gan gynnwys y rhai ag anghenion dysgu ychwanegol (ADY).

en-gb	It is also intended to support schools to design inclusive school curricula.
cy-gb	Bwriedir iddyn nhw hefyd gefnogi ysgolion i ddylunio cwricwla ysgol cynhwysol.

en-gb	Learners will progress along the same continuum of learning within each Area from ages 3 to 16.
cy-gb	Bydd dysgwr yn gwneud cynnydd ar hyd yr un continwwm dysgu o fewn pob Maes, o 3 i 16 oed.

en-gb	However, the pace at which they progress along the continuum may differ – allowing for a diversion, repetition and reflection as each learner’s thinking, knowledge and skills develop over time.
cy-gb	Fodd bynnag, mae'n bosibl y byddan nhw’n symud ar hyd y continwwm ar wahanol gyflymder – gan ganiatáu ar gyfer gwyro, ailadrodd a myfyrio wrth i ddealltwriaeth, gwybodaeth a sgiliau pob dysgwr ddatblygu dros amser.

en-gb	Schools and practitioners have discretion when planning for progression, giving due regard to all learners in their settings/schools.
cy-gb	Gall ysgolion ac ymarferwyr arfer eu disgresiwn wrth gynllunio ar gyfer cynnydd, gan roi sylw dyledus i bob dysgwr yn eu lleoliad neu ysgol.

en-gb	Key to this is consideration of learners with ALN and this guidance has been developed with ALN practitioners and specialist professionals.
cy-gb	Mae rhoi ystyriaeth i ddysgwyr ag ADY yn hollbwysig yn hyn o beth a datblygwyd y canllawiau hyn gydag ymarferwyr ADY a gweithwyr proffesiynol arbenigol.

en-gb	It should therefore support the planning for progression for learners with ALN.
cy-gb	Felly, dylen nhw gefnogi'r broses o gynllunio ar gyfer cynnydd i ddysgwyr ag ADY.

en-gb	Where this guidance makes reference to specific verbs such as ‘talk’, ‘move’ or ‘create’, these should be interpreted according to the needs of the learners.
cy-gb	Lle mae'r canllawiau hyn yn cyfeirio at ferfau penodol fel 'siarad', 'symud' neu 'greu', dylid eu dehongli yn unol ag anghenion y dysgwyr.

en-gb	Schools should acknowledge the importance of professional development for staff with responsibility for and who work with learners with ALN.
cy-gb	Dylai ysgolion gydnabod pwysigrwydd datblygiad proffesiynol i staff sy'n gyfrifol am ddysgwyr ag ADY ac sy'n gweithio gyda nhw.

en-gb	There should be opportunities for collaboration between schools, relevant agencies and wider professionals when designing the school curriculum.
cy-gb	Dylid sicrhau bod cyfleoedd i ysgolion gydweithredu ag asiantaethau perthnasol a gweithwyr proffesiynol ehangach wrth gynllunio cwricwlwm yr ysgol.

en-gb	A school’s curriculum should also provide stretch and challenge for more able and talented learners and enable them to progress along the continuum of learning at a pace appropriate to them.
cy-gb	Dylai cwricwlwm ysgol hefyd ymestyn a herio dysgwyr mwy abl a thalentog a'u galluogi i symud ar hyd y continwwm dysgu ar gyflymder sy'n briodol iddyn nhw.

en-gb	A critical part of raising aspirations for all learners and addressing different gaps in attainment is ensuring that all learners are supported to realise the four purposes through a broad and balanced curriculum with the national framework.
cy-gb	Rhan hanfodol o godi dyheadau i bob dysgwr a mynd i'r afael â bylchau o ran cyrhaeddiad yw sicrhau bod pob dysgwr yn cael ei gefnogi i gyflawni'r pedwar diben  drwy gwricwlwm eang a chytbwys gyda’r fframwaith cenedlaethol.

en-gb	This includes gaps influenced by different socio-economic backgrounds but may be far wider.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys bylchau y mae cefndiroedd economaidd-gymdeithasol gwahanol yn dylanwadu arnyn nhw, ond gallan nhw hefyd fod yn ehangach o lawer.

en-gb	This should be supported by provision which responds to the specific needs and circumstances of learners.
cy-gb	Dylai hyn gael ei gefnogi gan ddarpariaeth sy'n ymateb i anghenion ac amgylchiadau penodol dysgwyr.

en-gb	In particular, this should consider what specific experiences , knowledge  and skills  learners may need that they would otherwise not have opportunity to benefit from.
cy-gb	Yn benodol, dylai hyn ystyried pa brofiadau , gwybodaeth  a sgiliau  y gall fod eu hangen ar ddysgwyr na fydden nhw fel arall yn cael cyfle i elwa arnyn nhw.

en-gb	Understanding group progress is also an important focus for schools to ensure that their curriculum raises standards and helps raise achievement for all.
cy-gb	Mae deall cynnydd grŵp hefyd yn ffocws pwysig ar gyfer ysgolion er mwyn sicrhau bod eu cwricwlwm yn codi safonau ac yn helpu i wella cyflawniad i bawb.

en-gb	It is not about external reporting, but is about schools and practitioners understanding what they need to know about their learners, and which other agencies they need to work with, in order for them all to maximise their potential and identifying specific challenge and support which particular groups might need.
cy-gb	Nid yw'n ymwneud ag adroddiadau allanol, ond yn hytrach, mae'n ymwneud â sicrhau bod ysgolion ac ymarferwyr yn deall yr hyn y mae angen iddyn nhw ei wybod am eu dysgwyr, a pha asiantaethau eraill y mae angen iddyn nhw weithio gyda nhw, er mwyn iddyn nhw oll wireddu eu llawn botensial, a nodi her a chymorth penodol y gall fod eu hangen ar grwpiau penodol.

en-gb	Your curriculum design
cy-gb	Datblygu cynllun eich cwricwlwm

en-gb	Principles of curriculum design
cy-gb	Egwyddorion cynllunio cwricwlwm

en-gb	The vision for curriculum that schools have developed should then guide curriculum design.
cy-gb	Dylai'r weledigaeth a ddatblygwyd gan ysgolion lywio’r gwaith o gynllunio cwricwlwm.

en-gb	Based on the curriculum requirements set out in legislation, their curriculum must:
cy-gb	Yn seiliedig ar ofynion y cwricwlwm a nodir mewn deddfwriaeth, mae'n rhaid i'w cwricwlwm:

en-gb	enable learners to make progress towards the four purposes 
cy-gb	alluogi dysgwyr i wneud cynnydd tuag at gyflawni'r pedwar diben 

en-gb	be broad and balanced
cy-gb	bod yn eang ac yn gytbwys

en-gb	be suitable for learners of different ages, abilities and aptitudes
cy-gb	bod yn addas i ddysgwyr o wahanol oedrannau, galluoedd a doniau

en-gb	provide for appropriate learner progression
cy-gb	darparu ar gyfer cynnydd priodol dysgwyr

en-gb	include all six Areas
cy-gb	cynnwys pob un o'r chwe Maes

en-gb	cover every statement of what matters
cy-gb	cwmpasu pob datganiad o’r hyn sy'n bwysig

en-gb	include the mandatory curriculum components of religion, values and ethics, relationships and sexuality education, Welsh and English
cy-gb	cynnwys yr elfennau gorfodol o'r cwricwlwm, sef crefydd, gwerthoedd a moeseg, addysg cydberthynas a rhywioldeb, Cymraeg a Saesneg

en-gb	embed the mandatory cross-curricular skills
cy-gb	ymgorffori'r sgiliau trawsgwricwlaidd gorfodol

en-gb	incorporate a range of assessment approaches which support learner progression
cy-gb	cynnwys ystod o ddulliau asesu sy'n cefnogi cynnydd dysgwyr

en-gb	provide choice for learners in what they study at 14 to 16 but still ensure every learner has learning in each Area.
cy-gb	rhoi dewis i ddysgwyr o ran yr hyn y maen nhw’n ei astudio pan fyddan nhw rhwng 14 ac 16 oed, ond parhau i sicrhau bod pob dysgwr yn dysgu ym mhob Maes.

en-gb	This guidance should also:
cy-gb	Mae'r canllawiau hyn yn pennu y dylai'r cwricwlwm hefyd:

en-gb	provide a breadth of learning, drawing together a range of experiences, knowledge and skills across a range of contexts, topics and activities, making links across Areas
cy-gb	ddarparu dysgu eang, gan dynnu ystod o brofiadau, gwybodaeth a sgiliau ynghyd ar draws ystod o gyd-destunau, testunau a gweithgareddau, gan greu cysylltiadau ar draws Meysydd

en-gb	provide for, over time, an increasing depth and sophistication of learning
cy-gb	dros amser, darparu ar gyfer dysgu cynyddol ddwfn a soffistigedig

en-gb	be developmentally appropriate and drive learners’ progression
cy-gb	bod yn ddatblygiadol briodol ac ysgogi cynnydd dysgwyr

en-gb	incorporate opportunities for learning and consideration of cross-cutting elements, which:
cy-gb	cynnwys cyfleoedd ar gyfer dysgu ac ystyried elfennau trawsbynciol, sy’n:

en-gb	allow learners to consider local, national and international contexts
cy-gb	galluogi dysgwyr i ystyried cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol

en-gb	develop understanding of careers and work-related experiences
cy-gb	meithrin dealltwriaeth o yrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith

en-gb	develop understanding of human rights education and diversity.
cy-gb	meithrin dealltwriaeth o addysg hawliau dynol ac amrywiaeth.

en-gb	Using the guidance to select curriculum content
cy-gb	Defnyddio'r canllawiau i ddewis cynnwys cwricwlwm

en-gb	Each element of the guidance within the Areas has been developed to support the selection of curriculum content. These are:
cy-gb	Mae pob elfen o'r canllawiau hyn o fewn y Meysydd wedi'i datblygu i gefnogi'r broses o ddewis cynnwys cwricwlwm, sef:

en-gb	statements of what matters
cy-gb	datganiadau o’r hyn sy’n bwysig

en-gb	descriptions of learning
cy-gb	disgrifiadau dysgu

en-gb	principles of progression.
cy-gb	egwyddorion cynnydd.

en-gb	A school’s curriculum must cover all of the statements of what matters from age 3 to 16, providing engagement with their key concepts in a developmentally appropriate way.
cy-gb	Mae'n rhaid i gwricwlwm ysgol gwmpasu'r holl ddatganiadau o’r hyn sy’n bwysig o 3 i 16, gan ymgysylltu â'u cysyniadau allweddol mewn modd datblygiadol briodol.

en-gb	These statements are therefore an essential part of schools’ curriculum design.
cy-gb	Felly, mae'r datganiadau hyn yn rhan hanfodol o gynllun cwricwlwm ysgol.

en-gb	Schools and practitioners must use the statements of what matters to guide the development of curriculum content, using them to:
cy-gb	Mae'n rhaid i ysgolion ac ymarferwyr ddefnyddio'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig i lywio'r broses o ddatblygu cynnwys cwricwlwm, gan eu defnyddio i:

en-gb	select experiences, knowledge and skills – the statements of what matters sum up the ‘big ideas’ or key principles of each Area and content selected should enable learners to develop understanding of the statements of what matters
cy-gb	ddewis profiadau, gwybodaeth a sgiliau. Mae'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig yn crynhoi ‘syniadau mawrion’ neu egwyddorion allweddol pob Maes, a dylai'r cynnwys a ddewisir alluogi dysgwyr i feithrin dealltwriaeth o'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig

en-gb	understand how learning should support learners’ progression – learning should contribute to an increasingly sophisticated understanding and application of the statements of what matters
cy-gb	deall sut y dylai'r dysgu gefnogi cynnydd dysgwyr. Dylai'r dysgu gyfrannu at ddealltwriaeth a defnydd cynyddol soffistigedig o'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig

en-gb	allow learners to explore topics and activities through different lenses – the same subject matter can and should be considered by learners through different statements allowing learners to experience a topic holistically, helping them to make  stronger links across content, disciplines and Areas 
cy-gb	galluogi dysgwyr i archwilio testunau a gweithgareddau drwy safbwyntiau gwahanol. Mae modd i'r un testunau gael eu hystyried gan ddysgwyr drwy wahanol ddatganiadau, a dylai hyn ddigwydd, er mwyn i ddysgwyr gael profiad holistaidd o destun.

en-gb	help learners to make sense of a range of experiences , knowledge and skills , focused around the fundamentals of each Area – using the statements of what matters to underpin learning helps learners develop a coherent understanding of a range of information, making connections between different learning, rather than accumulating isolated facts and activities.
cy-gb	Mae hyn yn eu helpu i  greu cysylltiadau cryfach rhwng cynnwys, disgyblaethau a Meysydd helpu dysgwyr i wneud synnwyr o ystod o brofiadau, gwybodaeth a sgiliau , gan ganolbwyntio ar hanfodion pob Maes. Mae defnyddio'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig fel sail i’r dysgu yn helpu dysgwyr i feithrin dealltwriaeth resymegol o ystod o wybodaeth, gan greu cysylltiadau rhwng gwahanol ddysgu, yn hytrach na chronni ffeithiau a gweithgareddau annibynnol.

en-gb	Curriculum content must link back to the statements of what matters.
cy-gb	Mae'n rhaid i gynnwys cwricwlwm gysylltu'n ôl â'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig.

en-gb	This supports learners to make sense of everything they learn throughout the continuum of learning.
cy-gb	Mae hyn yn helpu dysgwyr i wneud synnwyr o bopeth y maen nhw yn ei ddysgu drwy gydol y continwwm dysgu.

en-gb	Practitioners should use a range of contexts, perspectives and topics to contribute towards learning within a statement.
cy-gb	Dylai ymarferwyr ddefnyddio ystod o gyd-destunau, safbwyntiau a phynciau i gyfrannu at y dysgu o fewn datganiad.

en-gb	This enables learners to develop a coherent framework of learning and an increasingly sophisticated understanding and application of those ideas or principles as they progress.
cy-gb	Mae hyn yn galluogi dysgwyr i ddatblygu fframwaith cydlynol o ddysgu ac i ddeall a defnyddio'r syniadau neu'r egwyddorion hynny mewn modd cynyddol soffistigedig wrth iddyn nhw wneud cynnydd.

en-gb	Descriptions of learning
cy-gb	Disgrifiadau dysgu

en-gb	Descriptions of learning provide guidance on how learners should progress within each statement of what matters as they journey through the continuum of learning.
cy-gb	Mae’r disgrifiadau dysgu  yn rhoi canllawiau ar sut y dylai dysgwyr wneud cynnydd o fewn pob datganiad o’r hyn sy’n bwysig ar eu taith ar hyd y continwwm dysgu.

en-gb	These are arranged in five progression steps which provide reference points for the pace of that progression.
cy-gb	Caiff y rhain eu trefnu mewn pum cam cynnydd sy'n rhoi pwyntiau cyfeirio ar gyfer cyflymder y cynnydd hwnnw.

en-gb	These expectations are expressed from the learner’s perspective and are framed broadly so that they can sustain learning over a series of years.
cy-gb	Caiff y disgwyliadau hyn eu mynegi o safbwynt y dysgwr ac maen nhw’n eu fframio'n eang fel bod modd iddyn nhw gynnal y dysgu dros gyfres o flynyddoedd.

en-gb	They are not designed as stand-alone tasks, activities or assessment criteria.
cy-gb	Nid ydyn nhw wedi'u dylunio i fod yn dasgau, yn weithgareddau nac yn feini prawf asesu annibynnol.

en-gb	While the learning continuum is the same for each learner, the pace of progress through it may differ.
cy-gb	Er mai'r un yw'r continwwm dysgu i bob dysgwr, mae'n bosibl y byddan nhw’n gwneud cynnydd ar gyflymder gwahanol.

en-gb	As a result, the progression steps only broadly relate to age.
cy-gb	O ganlyniad, dim ond cysylltiad bras sydd rhwng y camau cynnydd ac oedran.

en-gb	They broadly correspond to expectations at ages 5, 8, 11, 14 and 16.
cy-gb	Yn fras, maen nhw’n cyfateb i ddisgwyliadau ar gyfer dysgwyr 5, 8, 11, 14 ac 16 oed.

en-gb	Descriptions of learning are designed to sustain learning over a period of years and this gives practitioners scope to use them to select content that provides both breadth and depth of learning.
cy-gb	Mae'r disgrifiadau dysgu wedi'u llunio i gynnal y dysgu dros gyfnod o flynyddoedd ac mae hyn yn rhoi cwmpas i ymarferwyr eu defnyddio i ddewis cynnwys sy'n darparu dysgu eang a dwfn.

en-gb	Breadth
cy-gb	Ehangder

en-gb	Practitioners should use the descriptions of learning to bring together a broad range of experiences, knowledge and skills.
cy-gb	Dylai ymarferwyr ddefnyddio’r disgrifiadau dysgu i ddod ag ystod eang o brofiadau, gwybodaeth a sgiliau ynghyd.

en-gb	They should be explored through a range of contexts, topics and activities selected in the process of curriculum design.
cy-gb	Dylid eu harchwilio drwy amrywiaeth o gyd-destunau, testunau a gweithgareddau a ddewisir yn ystod y broses o gynllunio cwricwlwm.

en-gb	This should also mean making links across Areas as appropriate.
cy-gb	Dylai hyn hefyd olygu creu cysylltiadau rhwng Meysydd fel sy'n briodol.

en-gb	Depth
cy-gb	Dyfnder

en-gb	Practitioners should support learners to engage with descriptions of learning in increasing depth and sophistication over a period of time.
cy-gb	Dylai ymarferwyr gefnogi dysgwyr i ymgysylltu â disgrifiadau dysgu mewn modd cynyddol ddwfn a soffistigedig dros gyfnod o amser.

en-gb	This should help learners to apply the descriptions of learning in increasingly challenging contexts and allow for diversion, reinforcement and reflection as their understanding and application of the key learning develops and becomes more sophisticated over time, provoking deep thinking, discussion and inquiry.
cy-gb	Dylai hyn helpu dysgwyr i gymhwyso'r disgrifiadau dysgu mewn cyd-destunau cynyddol heriol a chaniatáu ar gyfer gwyro, atgyfnerthu a myfyrio wrth i ddealltwriaeth a defnydd dysgwyr o'r dysgu allweddol ddatblygu a dod yn fwy soffistigedig dros amser, gan ysgogi meddwl, trafodaeth ac ymholi manwl.

en-gb	Where overlaps in learning exist, descriptions of learning are designed to be considered through a range of different disciplinary lenses and practitioners should seek to incorporate these disciplinary perspectives into learning.
cy-gb	Lle mae'r dysgu yn gorgyffwrdd, mae'r disgrifiadau dysgu wedi'u llunio i gael eu hystyried drwy ystod o wahanol safbwyntiau disgyblaethol gwahanol, a dylai ymarferwyr geisio cynnwys y safbwyntiau disgyblaethol hyn yn y dysgu.

en-gb	As learners progress, they should have greater opportunity to specialise and the disciplinary contexts for descriptions of learning should become increasingly apparent in curriculum design.
cy-gb	Wrth i'r dysgwyr wneud cynnydd, dylen nhw gael mwy o gyfleoedd i arbenigo a dylai cyd-destunau disgyblaethol y disgrifiadau dysgu ddod yn gynyddol amlwg yng nghynllun y cwricwlwm.

en-gb	In some Areas, disciplines also become more explicit in the descriptions of learning themselves towards the end of the continuum, as the essence of learning in an Area becomes more specialised.
cy-gb	Mewn rhai Meysydd, daw disgyblaethau'n fwy amlwg yn y disgrifiadau dysgu eu hunain tuag at ddiwedd y continwwm, wrth i hanfod y dysgu mewn Maes ddod yn fwy arbenigol.

en-gb	Progression in learning should always be at the heart of curriculum design rather than starting with a theme and fitting the learning to it.
cy-gb	Dylai cynnydd mewn dysgu bob amser fod wrth wraidd y broses o gynllunio’r cwricwlwm yn hytrach na dechrau gyda thema ac addasu'r dysgu i gydweddu â hi.

en-gb	In selecting curriculum content, schools and practitioners must use the principles of progression to inform their approach to progression.
cy-gb	Wrth ddewis cynnwys cwricwlwm, mae'n rhaid i ysgolion ac ymarferwyr ddefnyddio'r egwyddorion cynnydd i lywio eu dull gweithredu o ran cynnydd.

en-gb	While descriptions of learning articulate how learners should make progress in learning around specific statements of what matters, the principles of progression articulate the broader principles of what progression means in the Area as a whole.
cy-gb	Tra bod disgrifiadau dysgu yn mynegi ffordd y dylai dysgwyr wneud cynnydd mewn dysgu o ran datganiadau penodol o’r hyn sy’n bwysig, mae'r egwyddorion cynnydd yn mynegi'r egwyddorion ehangach o ran yr hyn y mae cynnydd yn ei olygu yn y Maes yn ei gyfanrwydd.

en-gb	As such, schools and practitioners must use these principles to inform all learning in supporting progression.
cy-gb	Fel y cyfryw, mae'n rhaid i ysgolion ac ymarferwyr ddefnyddio'r egwyddorion hyn i lywio'r holl ddysgu i gefnogi cynnydd.

en-gb	When considering descriptions of learning or a specific context, topic or experience, the principles of progression help practitioners to understand how learners should progress with greater sophistication or depth.
cy-gb	Wrth ystyried disgrifiadau dysgu neu gyd-destun, testun neu brofiad penodol, mae'r egwyddorion cynnydd yn helpu ymarferwyr i ddeall sut y dylai dysgwyr wneud cynnydd mewn modd mwy soffistigedig neu ddwfn.

en-gb	Practitioners should also recognise that learners will progress at different paces.
cy-gb	Dylai ymarferwyr hefyd gydnabod y bydd dysgwyr yn gwneud cynnydd ar wahanol gyflymderau.

en-gb	The role of disciplines in learning
cy-gb	Rôl disgyblaethau mewn dysgu

en-gb	This guidance has been developed to support approaches which draw together different disciplines in curriculum design.
cy-gb	Mae'r canllawiau hyn wedi'u datblygu i gefnogi dulliau sy'n tynnu gwahanol ddisgyblaethau ynghyd wrth gynllunio cwricwlwm.

en-gb	This provides learners with a more coherent learning experience, as they seek to make meaningful connections between the different things they learn.
cy-gb	Mae hyn yn rhoi profiad dysgu mwy cydlynol i ddysgwyr, wrth iddyn nhw geisio creu cysylltiadau ystyrlon rhwng y gwahanol bethau y maen nhw’n eu dysgu.

en-gb	In this respect, combining a range of statements of what matters in different Areas can allow learners to consider curriculum content from a range of perspectives and disciplines.
cy-gb	Yn hyn o beth, gall cyfuno ystod o ddatganiadau o’r hyn sy’n bwysig mewn gwahanol Feysydd ganiatáu i ddysgwyr ystyried cynnwys cwricwlwm o ystod o safbwyntiau a disgyblaethau.

en-gb	The statements of what matters themselves, and where appropriate the descriptions of learning, have been designed to facilitate this kind of approach.
cy-gb	Mae'r datganiadau o’r hyn sy’n bwysig eu hunain a, lle y bo'n briodol, y disgrifiadau dysgu, wedi'u dylunio i hwyluso dull gweithredu o'r fath.

en-gb	This allows learners to link and reinforce their learning across different disciplines.
cy-gb	Mae hyn yn galluogi dysgwyr i gysylltu ac atgyfnerthu eu dysgu ar draws y gwahanol ddisgyblaethau.

en-gb	As learners progress, they should have greater opportunities to engage with different disciplines and to specialise within them, particularly when they reach the later progression steps.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, dylen nhw gael mwy o gyfleoedd i ymgysylltu â gwahanol ddisgyblaethau ac arbenigo ynddyn nhw, yn enwedig pan fyddan nhw’n cyrraedd y camau cynnydd diweddarach.

en-gb	However, this should be a process of evolution, with learners gradually having greater opportunity to specialise.
cy-gb	Fodd bynnag, dylai hyn fod yn broses esblygol, gyda dysgwyr yn cael mwy o gyfleoedd i arbenigo yn raddol.

en-gb	As learners progress, this process should be supported by discipline-specialist teaching, which, along with the multi-disciplinary approach to curriculum design, should prepare learners who seek to specialise further during learning post-16.
cy-gb	Wrth i ddysgwyr wneud cynnydd, dylai'r broses hon gael ei chefnogi gan addysgu sy'n arbenigol o ran disgyblaeth, a ddylai, ynghyd â'r dull amlddisgyblaethol o gynllunio cwricwlwm, baratoi dysgwyr sy'n bwriadu arbenigo ymhellach mewn addysg ôl-16.

en-gb	This will require specialists to teach and specialists to design.
cy-gb	Er mwyn gwneud hyn, bydd angen arbenigwyr i addysgu ac arbenigwyr i gynllunio.

en-gb	While learners should have opportunities to specialise, the curriculum must remain broad and balanced and each learner should continue to draw on learning from each Area throughout their time in compulsory education.
cy-gb	Er y dylid cynnig cyfleoedd i ddysgwyr arbenigo, mae'n rhaid i'r cwricwlwm barhau'n eang ac yn gytbwys a dylai pob dysgwr barhau i fanteisio ar ddysgu o bob Maes drwy gydol ei amser mewn addysg orfodol.

en-gb	Schools will be expected to enable all learners to access a range of courses of study and to take suitable qualifications at the end of compulsory education.
cy-gb	Disgwylir i ysgolion alluogi pob dysgwr i ddilyn ystod o gyrsiau astudio ac ennill cymwysterau addas ar ddiwedd addysg orfodol.

en-gb	Developing a methodology for designing your curriculum
cy-gb	Datblygu methodoleg ar gyfer cynllunio eich cwricwlwm

en-gb	Cross-cutting themes for designing your curriculum
cy-gb	Themâu trawsbynciol ar gyfer gynllunio eich cwricwlwm

en-gb	Schools and practitioners should have a methodology for designing a curriculum which incorporates, where appropriate, opportunities for learning and consideration of cross-cutting elements.
cy-gb	Dylai fod gan ysgolion ac ymarferwyr fethodoleg ar gyfer gynllunio cwricwlwm sy'n ymgorffori cyfleoedd ar gyfer dysgu ac ystyriaeth o elfennau trawsbynciol, lle y bo'n briodol.

en-gb	These should allow learners to:
cy-gb	Dylai’r rhain ganiatáu i ddysgwyr:

en-gb	consider local, national and international contexts
cy-gb	ystyried cyd-destunau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol

en-gb	develop understanding  of relationships and sexuality education, human rights education and diversity, and careers and work-related experiences.
cy-gb	meithrin dealltwriaeth  o addysg cydberthynas a rhywioldeb, addysg hawliau dynol ac amrywiaeth, a gyrfaoedd a phrofiadau cysylltiedig â byd gwaith.

en-gb	Relationships and sexuality education
cy-gb	Addysg cydberthynas a rhywioldeb

en-gb	Relationships and sexuality education (RSE) plays a vital role in enhancing learners’ well-being and safety and will be mandatory.
cy-gb	Mae addysg cydberthynas a rhywioldeb yn chwarae rôl allweddol wrth wella lles a diogelwch dysgwyr a bydd yn bwnc orfodol.

en-gb	Children begin to learn about relationships long before they start school.
cy-gb	Mae plant yn dechrau dysgu am gydberthnasau ymhell cyn iddyn nhw ddechrau yn yr ysgol.

en-gb	As soon as they enter the social world they will be encountering and interacting with complex and often contradictory messages about gender, relationships and sexuality that will shape their day-to-day lives and imagined futures.
cy-gb	Cyn gynted ag y byddan nhw’n dod yn rhan o'r byd cymdeithasol, byddan nhw’n clywed ac yn rhyngweithio â negeseuon cymhleth a chroes yn aml ynghylch rhywedd, cydberthnasau a rhywioldeb a fydd yn llywio eu bywydau o ddydd i ddydd a'r dyfodol y byddan nhw’n ei ddychmygu.

en-gb	These messages come from advertising, books, music, social media and television, and from family members, peers and communities.
cy-gb	Daw'r negeseuon hyn o hysbysebion, llyfrau, cerddoriaeth, y cyfryngau cymdeithasol a'r teledu ac aelodau o'r teulu, cyfoedion a chymunedau.

en-gb	What children and young people are learning and experiencing can include misconceptions and sometimes challenge adult assumptions or expectations.
cy-gb	Gall yr hyn y mae plant a phobl ifanc yn ei ddysgu gynnwys camdybiaethau ac weithiau byddan nhw’n herio tybiaethau neu ddisgwyliadau oedolion.

en-gb	Through RSE, learners should be supported to explore and discuss information and values about relationships and sexuality that they are already exposed to and often struggle to navigate for themselves.
cy-gb	Drwy addysg cydberthynas a rhywioldeb, dylai dysgwyr gael eu cefnogi i ystyried a thrafod gwybodaeth a gwerthoedd ynghylch cydberthnasau a rhywioldeb y maen nhw’n dod i gysylltiad â nhw eisoes ac y maen nhw’n aml yn ei chael hi'n anodd ymdrin â nhw eu hunain.

en-gb	Schools have an important role for prevention and protection, discussion and responding to learners’ questions and needs.
cy-gb	Mae gan ysgolion rôl bwysig i'w chwarae o ran atal ac amddiffyn, trafod ac ymateb i gwestiynau ac anghenion dysgwyr.

en-gb	They have the potential to create safe and empowering environments that build upon learners’ own formal and informal learning and experiences, offline and online.
cy-gb	Mae ganddyn nhw y potensial i greu amgylcheddau diogel sy’n grymuso dysgwyr, sy'n adeiladu ar ddysgu a phrofiadau ffurfiol ac anffurfiol dysgwyr, a hynny all-lein ac ar-lein.

en-gb	This enables learners to reflect and express their views and feelings on a range of RSE issues.
cy-gb	Mae hyn yn galluogi dysgwyr i adlewyrchu eu safbwyntiau a'u teimladau am ystod o faterion sy'n ymwneud ag addysg cydberthnasau a rhywioldeb, a'u mynegi.

en-gb	Central to this is acknowledging, discussing and engaging with a diverse range of perspectives:
cy-gb	Wrth wraidd hyn, y mae cydnabod, trafod ac ymgysylltu ag ystod amrywiol o safbwyntiau:

en-gb	locally, nationally and internationally.
cy-gb	yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.

en-gb	Relationships and sexuality education aims to gradually empower learners to build the knowledge, skills and ethical values for understanding how relationships, sex, gender and sexuality shape their own and other people’s lives.
cy-gb	Nod addysg cydberthynas a rhywioldeb yw grymuso dysgwyr yn raddol i feithrin yr wybodaeth, y sgiliau a'r gwerthoedd egwyddorol sydd eu hangen er mwyn deall y ffordd y mae cydberthnasau, rhyw, rhywedd a rhywioldeb yn llywio eu bywydau eu hunain a bywydau pobl eraill.

en-gb	It seeks to support learners’ rights to enjoy equitable, safe, healthy and fulfilling relationships throughout their lives.
cy-gb	Mae'n ceisio cefnogi hawliau dysgwyr i fwynhau cydberthnasau cyfartal, diogel, iach sy'n gwireddu eu dyheadau drwy gydol eu hoes.

en-gb	This includes the ability to recognise, understand and speak out about discrimination and violence and know how and where to seek support, advice and factual information on a range of RSE issues.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y gallu i gydnabod, deall a chodi'u llais yn erbyn gwahaniaethu a thrais, ac i wybod sut a ble i geisio cymorth, cyngor a gwybodaeth ffeithiol ynghylch ystod o faterion sy'n ymwneud ag addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	It is proposed that schools will have a duty to provide RSE.
cy-gb	Cynigir y bydd dyletswydd ar ysgolion i ddarparu addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	Further guidance will be published before 2022 to support this, including guidance on the topics and learning that support RSE and how each Area can contribute to these.
cy-gb	Caiff canllawiau pellach eu cyhoeddi cyn 2022 i gefnogi hyn. Bydd hyn yn cynnwys canllawiau ar destunau a dysgu sy'n cefnogi addysg cydberthynas a rhywioldeb a'r ffordd y gall pob Maes gyfrannu atyn nhw.

en-gb	Relationships and sexuality education should include developmentally appropriate learning around the following thematic areas.
cy-gb	Dylai addysg cydberthynas a rhywioldeb gynnwys dysgu datblygiadol briodol yn ymwneud â'r meysydd thematig canlynol.

en-gb	Rights and equity
cy-gb	Hawliau a chydraddoldeb

en-gb	Learners should develop an understanding of how rights related to sex, gender, sexuality and relationships contribute to the freedom, equity, dignity, well-being and safety of all people.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r ffordd y mae hawliau sy'n ymwneud â rhyw, rhywedd, rhywioldeb a chydberthnasau yn cyfrannu at ryddid, tegwch, urddas, lles a diogelwch pawb.

en-gb	Central to this learning should be an understanding of the opportunities and challenges people face in exercising their rights across the world.
cy-gb	Dylai dealltwriaeth o'r cyfleoedd a'r heriau y mae pobl yn eu hwynebu wrth arfer eu hawliau ledled y byd fod wrth wraidd y dysgu hwn.

en-gb	Relationships
cy-gb	Cydberthnasau

en-gb	Learners should develop an understanding of how different types of safe, consensual, healthy and fulfilling relationships can be formed and maintained.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o sut i ffurfio a chynnal gwahanol fathau o gydberthnasau diogel, cydsyniol ac iach sy’n gwireddu eu dyheadau.

en-gb	Central to this learning should be recognising and understanding the diversity of relationships around the world, and over the life course.
cy-gb	Dylai cydnabyddiaeth a dealltwriaeth o natur amrywiol cydberthnasau ledled y byd a chydol oes fod wrth wraidd y dysgu hwn.

en-gb	Sex, gender and sexuality
cy-gb	Rhyw, rhywedd a rhywioldeb

en-gb	Learners should develop an understanding of sex, gender and sexuality.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o ryw, rhywedd a rhywioldeb.

en-gb	This includes how biology, society and culture shape our sense of self and relationships with others.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y ffordd y mae bioleg, cymdeithas a diwylliant yn llywio ein hymdeimlad o'n hunan a'n perthnasau ag eraill.

en-gb	Central to this learning should be recognising the diversity of gender and sexual identity, expression, behaviour and representation, including LGBTQ+ diversity, and how social and cultural understandings of sex, gender and sexuality have changed over time and continue to evolve.
cy-gb	Wrth wraidd y dysgu hwn dylid bod cydnabyddiaeth o natur amrywiol hunaniaeth rhywedd a hunaniaeth rywiol, mynegiant, ymddygiad a chynrychioliad rhywiol, gan gynnwys amrywiaeth LGBTQ+, a'r ffordd y mae'r ddealltwriaeth gymdeithasol a diwylliannol o ryw, rhywedd a rhywioldeb wedi newid dros amser ac yn parhau i esblygu.

en-gb	Bodies and body image
cy-gb	Cyrff a delwedd gorfforol

en-gb	Learners should develop an understanding of the human body and how it changes over time, including people’s feelings about their bodies, and their sexual and reproductive capacities and functions.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r corff dynol a'r ffordd y mae'n newid dros amser, gan gynnwys y ffordd y mae pobl yn teimlo am eu cyrff, a'u galluoedd a'u swyddogaethau rhywiol ac atgenhedlol.

en-gb	Central to this learning is recognising the diversity of the human body, and how understanding of human bodies is shaped by society, the law, science and technology.
cy-gb	Mae cydnabod amrywiaeth y corff dynol, a'r ffordd y mae'r ddealltwriaeth o gyrff dynol wedi'i llywio gan gymdeithas, y gyfraith, gwyddoniaeth a thechnoleg, wrth wraidd y dysgu hwn.

en-gb	Sexual health and well-being
cy-gb	Iechyd a lles rhywiol

en-gb	Learners should develop an understanding of the positive role of sexuality in human life and a gradual awareness of personal sexual health and well-being.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o rôl gadarnhaol rhywioldeb ym mywyd dynol a meithrin ymwybyddiaeth raddol o iechyd a lles rhywiol personol.

en-gb	Central to this learning is appreciating the different ways that people express sexuality across cultures and contexts, including myths about sexual health and well-being.
cy-gb	Mae gwerthfawrogi'r ffyrdd gwahanol y mae pobl yn mynegi rhywioldeb mewn gwahanol ddiwylliannau a chyd-destunau, gan gynnwys mythau am iechyd a lles rhywiol, wrth wraidd y dysgu hwn.

en-gb	Violence, safety and support
cy-gb	Trais, diogelwch a chymorth

en-gb	Learners should develop an understanding of the social, emotional, physical and legal nature and impact of gender-based and sexual violence, including online.
cy-gb	Dylai dysgwyr feithrin dealltwriaeth o natur gymdeithasol, emosiynol, corfforol a chyfreithiol trais sy'n seiliedig ar rywedd a thrais rhywiol a'i effaith, gan gynnwys trais ar-lein.

en-gb	Central to this learning should be supporting learners to understand and manage change, conflict, risk and pressures of different kinds.
cy-gb	Dylai cefnogi dysgwyr i ddeall a rheoli newid, gwrthdaro, risg a phwysau o wahanol fathau, fod wrth wraidd y dysgu hwn.

en-gb	Building learners’ confidence to speak out and know how to seek advice and support is integral to RSE.
cy-gb	Mae magu hyder dysgwyr i godi'u llais a gwybod sut i geisio cyngor a chymorth yn hanfodol i addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	Principles for embedding RSE in the curriculum
cy-gb	Egwyddorion i ymwreiddio addysg cydberthynas a rhywioldeb yn y cwricwlwm

en-gb	Learning should be underpinned by a collective whole-school approach so that the following principles will be supported, reinforced and embedded across the school and wider community.
cy-gb	Dylai'r dysgu gael ei ategu gan ddull gweithredu cyfunol ysgol gyfan er mwyn i'r egwyddorion canlynol gael eu cefnogi, eu hatgyfnerthu a'u hymwreiddio ar draws yr ysgol a'r gymuned ehangach.

en-gb	Learning should be:
cy-gb	Dylai'r dysgu fod:

en-gb	rights and gender-equity based so that learners can develop an understanding of how rights related to relationships, sex, gender and sexuality contribute to the freedom, equity, dignity, well-being and safety of all people
cy-gb	yn seiliedig ar hawliau a chydraddoldeb rhwng y rhywiau er mwyn i ddysgwyr feithrin dealltwriaeth o'r ffordd y mae hawliau sy'n gysylltiedig â rhyw, rhywedd, cydberthnasau a rhywioldeb yn cyfrannu at ryddid, tegwch, urddas, lles a diogelwch pawb

en-gb	empowering to enable practitioners to create an affirmative and transformative RSE curriculum that enhances learner voice and agency.
cy-gb	yn rhywbeth sy’n grymuso pobl er mwyn galluogi ymarferwyr i greu cwricwlwm addysg cydberthynas a rhywioldeb cadarnhaol a thrawsnewidiol sy'n cyfoethogi llais ac annibyniaeth y dysgwr.

en-gb	This can be achieved by inviting learners to advance social justice for gender, sexual and relationship equity and well-being
cy-gb	Gellir cyflawni hyn drwy wahodd dysgwyr i hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol ar gyfer cydraddoldeb a lles rhyw, rhywiol a chydberthynas

en-gb	relevant and developmentally appropriate to ensure that all RSE provision recognises and responds to learners’ own capacities and needs.
cy-gb	yn berthnasol ac yn ddatblygiadol briodol er mwyn sicrhau bod yr holl ddarpariaeth addysg cydberthynas a rhywioldeb yn cydnabod ac yn ymateb i alluoedd ac anghenion y dysgwyr eu hunain.

en-gb	It will not assume, but attune to and build upon learners’ evolving knowledge and experience
cy-gb	Ni fydd yn gwneud tybiaethau, ond yn hytrach bydd yn cydweddu â gwybodaeth a phrofiadau esblygol dysgwyr ac adeiladu arnyn nhw

en-gb	co-produced, offering learners, parents and carers the opportunity to discuss and engage with decisions about learning and teaching in RSE.
cy-gb	wedi'i gyd-awduro er mwyn rhoi'r cyfle i ddysgwyr, rhieni a gofalwyr i drafod ac ymgysylltu â phenderfyniadau am ddysgu ac addysgu mewn addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	Provision should also draw on specialist services and expertise, and engage with local communities.
cy-gb	Dylai'r ddarpariaeth hefyd fanteisio ar arbenigedd a gwasanaethau arbenigol, ac ymgysylltu â chymunedau lleol.

en-gb	This should be mindful of the different perspectives and backgrounds within a local community
cy-gb	Dylai fod yn ystyriol o'r gwahanol safbwyntiau a chefndiroedd a geir mewn cymuned leol

en-gb	creative so that RSE provision can benefit from how creative approaches have the potential to make ethical, safe and engaging spaces for learners to feel, think, question, embody and share their thoughts on sensitive topics
cy-gb	yn greadigol, er mwyn i addysg cydberthynas a rhywioldeb elwa ar botensial dulliau gweithredu creadigol i greu lleoedd egwyddorol, diogel ac ymgysylltiol i ddysgwyr feddwl, teimlo, cwestiynu, ymgorffori a rhannu eu syniadau ar destunau sensitif

en-gb	holistic and provided across the curriculum because r elationships and sexuality education is a broad, inter-disciplinary and complex area that includes biological, social, psychological, spiritual, ethical and cultural dimensions that evolve over the lifespan
cy-gb	yn holistaidd ac wedi'i ddarparu ym mhob rhan o'r cwricwlwm am fod addysg cydberthynas a rhywioldeb  yn faes eang, rhyngddisgyblaethol a chymhleth sy'n cynnwys dimensiynau biolegol, cymdeithasol, seicolegol, ysbrydol, egwyddorol a diwylliannol sy'n esblygu dros oes

en-gb	inclusive to ensure that all learners see themselves and each other in what they learn about RSE.
cy-gb	yn gynhwysol er mwyn sicrhau bod pob dysgwr yn gweld ei hun ac eraill wedi'u hadlewyrchu yn yr hyn y maen nhw’n ei ddysgu mewn addysg cydberthynas a rhywioldeb.

en-gb	Central here will be recognising and valuing diversity and difference across the domains of sex, gender, sexuality and relationships, and ensuring that RSE provision is inclusive of LGBTQ+ lives
cy-gb	Wrth wraidd y dysgu hwn fydd cydnabod a gwerthfawrogi amrywiaeth a gwahaniaeth mewn perthynas â rhyw, rhywedd, rhywioldeb a chydberthnasau, a sicrhau bod darpariaeth addysg cydberthynas a rhywioldeb yn cynnwys bywydau LGBTQ+

en-gb	protective and preventative so that learners are supported to understand and cope with change, conflicts and pressure; the knowledge to recognise discrimination and violence; and the confidence to seek support and advice on equalities and equity, health and violence regarding relationships, sex, gender and sexuality.
cy-gb	yn amddiffynnol ac ataliol er mwyn i ddysgwyr gael eu cefnogi i ddeall ac ymdopi â newid, gwrthdaro a phwysau, ac i feddu ar y wybodaeth i adnabod gwahaniaethu a thrais, a'r hyder i geisio cyngor a chymorth o ran cydraddoldeb a thegwch, iechyd a thrais mewn cysylltiad â chydberthnasau, rhyw, rhywedd a rhywioldeb.

en-gb	Crucial here will be working in partnership with specialist services and expertise.
cy-gb	Bydd gweithio mewn partneriaeth â gwasanaethau arbenigol a phobl ag arbenigedd yn hanfodol yn hyn o beth.

en-gb	Human rights education and the United Nations Convention on the Rights of the Child (UNCRC)
cy-gb	Addysg hawliau dynol a Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn

en-gb	Human rights are the freedoms and protections to which all people are entitled. The UNCRC was established to outline and safeguard every single human being’s basic rights, irrespective of  nationality, place of residence, sex, national or ethnic origin, colour, religion, language, sexual orientation or any other status.
cy-gb	Hawliau dynol yw'r rhyddid y mae gan bawb hawl iddo, a’r hyn sy’n gwarchod hynny Sefydlwyd Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Dynol (CCUHP) (y Confensiwn) i amlinellu a diogelu hawliau sylfaenol pob bod dynol, ni waeth beth fo'i genedligrwydd, man preswylio, rhyw, tarddbwynt cenedlaethol neu ethnig, lliw, crefydd, iaith, cyfeiriadedd rhywiol neu unrhyw statws arall.

en-gb	What is more, we are all equally entitled to our human rights without discrimination.
cy-gb	At hynny, mae gan bawb hawl gyfartal i'n hawliau dynol heb wahaniaethu.

en-gb	These rights are all related to one another, dependent upon one another and indivisible from one another.
cy-gb	Mae'r hawliau hyn yn gysylltiedig â'i gilydd, yn dibynnu ar ei gilydd ac yn anwahanadwy wrth ei gilydd.

en-gb	Children and young people have specific human rights guaranteed by the UNCRC.
cy-gb	Mae gan blant a phobl ifanc hawliau dynol penodol, wedi'u gwarantu gan CCUHP.

en-gb	The Welsh Ministers have adopted the UNCRC as the basis of policy making with regards to children and young people.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru wedi mabwysiadu'r Confensiwn fel sail i'r polisïau y maen nhw’n eu llunio mewn cysylltiad â phlant a phobl ifanc.

en-gb	The principles of the UNCRC informed the development of the four purposes .
cy-gb	Cafodd pedwar diben y cwricwlwm eu llywio gan egwyddorion CCUHP .

en-gb	Supporting learners to know their rights and respect those of others through a human rights education enables a curriculum driven by these purposes.
cy-gb	Mae cefnogi dysgwyr i wybod eu hawliau a pharchu hawliau pobl eraill drwy addysg hawliau dynol  yn ei gwneud yn bosibl cael cwricwlwm sydd wedi'i ysgogi gan y dibenion hyn.