en-gb	Productive woodlands, tree health and other economic impacts
cy-gb	Coetiroedd cynhyrchiol, iechyd coed ac effeithiau economaidd eraill;

en-gb	3.1.3
cy-gb	3.1.1

en-gb	Mitigating climate change
cy-gb	Lliniaru effeithiau newid hinsawdd

en-gb	Implications of inaction
cy-gb	Goblygiadau gwneud dim

en-gb	Cost-benefit of Management
cy-gb	Cost a budd rheoli’r wiwer lwyd

en-gb	Timber production
cy-gb	Cynhyrchu pren

en-gb	A strategic approach to management
cy-gb	Dull rheoli strategol

en-gb	Targeting resources
cy-gb	Targedu adnoddau

en-gb	Limitations to grey squirrel management
cy-gb	Yr hyn sy’n cyfyngu ar y gwaith o reoli’r wiwer lwyd

en-gb	Management options and best practice
cy-gb	Opsiynau rheoli ac arferion gorau

en-gb	Alternative management methods
cy-gb	Dulliau rheoli amgen

en-gb	Lethal management methods
cy-gb	Dulliau rheoli angheuol

en-gb	Research
cy-gb	Ymchwil

en-gb	Table of actions and lead bodies
cy-gb	Tabl o’r camau gweithredu a’r cyrff arweiniol

en-gb	Governance and monitoring
cy-gb	Llywodraethu a monitro

en-gb	Governance
cy-gb	Llywodraethu

en-gb	Monitoring
cy-gb	Monitro

en-gb	Appendix 1:
cy-gb	Atodiad 1:

en-gb	Grey squirrel management – support in Wales
cy-gb	Rheoli’r wiwer lwyd – cymorth yng Nghymru

en-gb	1.1 Need for a Management Action Plan
cy-gb	1.1 Pam fod angen Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd

en-gb	Grey squirrels ( Sciurus carolinensis ) are a significant invasive non-native species (INNS) in Wales, having spread rapidly after their introduction to Britain in the late 1800’s.
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd ( Sciurus carolinensis ) yn rhywogaeth estron oresgynnol a ledaenodd yn gyflym yng Nghymru ar ôl iddi gael ei chyflwyno i Brydain ar ddiwedd y 1800au.

en-gb	The grey squirrel out-competes red squirrels for food, and also carries an infection known as ‘squirrel pox virus’ which is lethal to red squirrels.
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd yn drech na’r wiwer goch wrth gystadlu am fwyd, ac mae hefyd yn cario haint a elwir yn ‘feirws brech y wiwer’ sy’n lladd gwiwerod coch.

en-gb	Grey squirrels can have a considerable impact on biodiversity and woodland ecosystems, as well as causing damage to both broadleaved and conifer woodland.
cy-gb	Gall y wiwer lwyd effeithio’n sylweddol ar fioamrywiaeth ac ecosystemau coetiroedd hefyd, yn ogystal â difrodi coetir llydanddail a choetir conwydd.

en-gb	The economic cost of grey squirrel management and damage to the GB forestry sector is estimated to be £6 million per year, and in Wales, £914,500 per year .
cy-gb	Amcangyfrifir bod y gwaith o reoli’r wiwer lwyd, a’r difrod y mae’n ei wneud i sector coedwigaeth Prydain, yn costio £6 miliwn y flwyddyn i’r economi, a £914,500 y flwyddyn yng Nghymru .

en-gb	This rises to an annual cost of £14 million per year to the British economy where costs to other sectors, such as construction, development and infrastructure are included.
cy-gb	O gynnwys y costau i sectorau eraill, fel y sectorau adeiladu, datblygu a seilwaith, mae’r gost flynyddol yn cynyddu i £14 miliwn y flwyddyn i economi Prydain.

en-gb	CABI - Williams et al (2010) – Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain
cy-gb	CABI – Williams et al (2010) – Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain

en-gb	There is a range of activity currently underway in Wales, from grey squirrel management to benefit red squirrel conservation areas, to co-funding of research into grey squirrel management methods and the zoonotic risk this species may pose to native mammals.
cy-gb	Mae amryw o weithgareddau’n mynd rhagddynt yng Nghymru ar hyn o bryd, o reoli’r wiwer lwyd er budd ardaloedd diogelu’r wiwer goch, i gydariannu ymchwil i ffyrdd o reoli’r wiwer lwyd a’i risgiau milheintiol i famaliaid brodorol.

en-gb	However a more coordinated approach to grey squirrel management would enable scarce resources to be maximised and provide a focus for future funding bids.
cy-gb	Fodd bynnag, o fynd ati i reoli’r wiwer lwyd mewn ffordd fwy cydgysylltiedig, byddai modd gwneud y gorau o adnoddau prin a rhoi ffocws i geisiadau am arian yn y dyfodol.

en-gb	Such an approach would serve to meet the following obligations and frameworks:-
cy-gb	Byddai dull o’r fath yn bodloni’r rhwymedigaethau a’r fframweithiau a ganlyn:-

en-gb	Welsh Government (WG) Woodlands for Wales strategy
cy-gb	• Strategaeth Coetiroedd i Gymru Llywodraeth Cymru

en-gb	Invasive Alien Species (IAS) regulations
cy-gb	Rheoliadau Rhywogaethau Estron Goresgynnol

en-gb	• Red Squirrel Conservation Plan for Wales
cy-gb	• Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch

en-gb	• UK Squirrel Accord.
cy-gb	Cytundeb Gwiwerod y DU.

en-gb	1.1.1 The Welsh Government Woodlands for Wales (WfW) Strategy
cy-gb	1.1.1 Strategaeth Coetiroedd i Gymru Llywodraeth Cymru

en-gb	This sets out a 50-year strategy for woodlands and trees, and is supported by an action plan.
cy-gb	Strategaeth 50 mlynedd ar gyfer coetiroedd a choed yw hon, ac fe’i hategir gan gynllun gweithredu.

en-gb	The Strategy outlines a number of commitments, which includes creating new native/mixed woodland; encouraging woodland management and habitat restoration; and improving woodland connectivity.
cy-gb	Mae’n amlinellu nifer o ymrwymiadau sy’n cynnwys creu coetiroedd brodorol / cymysg newydd, hybu’r gwaith o reoli coetiroedd ac adfer cynefinoedd, a gwella’r cysylltiadau rhwng coetiroedd.

en-gb	Such action aims to increase the environmental quality, health and resilience of the Welsh woodland resource, and the ecosystem services they provide.
cy-gb	Nod gweithgareddau o’r fath yw gwella iechyd, cydnerthedd ac ansawdd amgylcheddol coetiroedd Cymru a’r gwasanaethau ecosystemau a ddarperir ganddynt.

en-gb	However woodlands are vulnerable to damage from grey squirrels which threaten tree survival and timber quality, which can impact on biodiversity and woodland resilience.
cy-gb	Fodd bynnag, mae coetiroedd yn agored i niwed gan y wiwer lwyd sy’n bygwth goroesiad coed ac ansawdd pren, a gall hyn effeithio ar fioamrywiaeth ac ar gydnerthedd coetiroedd.

en-gb	Many of the objectives of the WfW Strategy will be more difficult to deliver unless the negative impacts of grey squirrel are properly addressed.
cy-gb	Bydd yn anoddach cyflawni llawer o amcanion y Strategaeth oni bai fod effeithiau negyddol y wiwer lwyd yn cael sylw priodol.

en-gb	Responses to the WfW strategy consultation during its development indicated that management of grey squirrel was essential to the delivery of the various WfW policies.
cy-gb	Pan oedd y Strategaeth yn cael ei llunio, nodwyd yn yr ymatebion i’r ymgynghoriad yn ei chylch ei bod yn hanfodol rheoli’r wiwer lwyd i gyflawni nifer o bolisïau’r Strategaeth.

en-gb	In the WfW strategy, Welsh Government made a commitment to develop a strategic and targeted approach to help tackle threats from non-native invasive species, including grey squirrel.
cy-gb	Ynddi, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddatblygu dull strategol wedi’i dargedu i helpu i fynd i’r afael â’r bygythiadau gan rywogaethau estron goresgynnol, gan gynnwys y wiwer lwyd.

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan aims to meet this commitment.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu hwn yn ceisio bodloni’r ymrwymiad hwnnw.

en-gb	1.1.2 The IAS Regulation
cy-gb	1.1.2 Y Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol

en-gb	The IAS Regulation or EU Regulation (EU) No 1143/2014 on the Prevention and Management of the Introduction and Spread of Invasive Alien Species  entered into force on 1 January 2015.
cy-gb	Daeth y Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol neu Rheoliad yr UE Rhif 1143/2014 ar Atal a Rheoli Cyflwyniad a Lledaeniad Rhywogaethau Estron Goresgynnol  i rym ar 1 Ionawr 2015.

en-gb	The IAS Regulation requires both a list of invasive alien species of Union concern be drawn up, and Member States to put in place management measures for the eradication, control or containment of listed species.
cy-gb	Yn unol â’r Rheoliad, mae’n ofynnol llunio rhestr o’r rhywogaethau estron goresgynnol sy’n peri pryder i’r Undeb, ac mae’n ofynnol i’r Aelod-wladwriaethau roi mesurau rheoli ar waith i ddileu’r rhywogaethau a restrir, eu rheoli neu’u hatal rhag lledaenu.

en-gb	Such management measures must be proportionate to the impact on the environment and appropriate to the specific circumstances of the particular Member State.
cy-gb	Rhaid i fesurau rheoli o’r fath fod yn gymesur â’r effaith ar yr amgylchedd ac yn briodol o ran amgylchiadau penodol yr Aelodwladwriaeth o dan sylw.

en-gb	Grey squirrels are on the first Species of Union Concern list, which came into force on 3 August 2016.
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd ar y rhestr gyntaf o rywogaethau sy’n peri pryder i’r Undeb a ddaeth i rym ar 3 Awst 2016.

en-gb	The term ‘Invasive non-native species’ (INNS) is the equivalent of ‘alien species’ as used by the Convention on Biological Diversity (CBD) and are broadly defined as species whose introduction and/or spread threaten biological diversity or have other unforeseen impacts.
cy-gb	Mae’r term ‘rhywogaeth estron oresgynnol’ yn cyfateb i’r term ‘rhywogaeth estron’ a ddefnyddir gan y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol ac fe’i diffinnir yn fras fel rhywogaeth y mae ei chyflwyniad a/neu ei lledaeniad yn bygwth amrywiaeth fiolegol neu’n cael effeithiau eraill na chawsant eu rhagweld.

en-gb	Member States, such as the UK, have 18 months to put in place effective and proportionate management measures for listed species, including grey squirrels.
cy-gb	Cyn pen deunaw mis, rhaid i Aelod-wladwriaethau, fel y DU, roi mesurau rheoli effeithiol a chymesur ar waith ar gyfer y rhywogaethau a restrir, gan gynnwys y wiwer lwyd.

en-gb	Measures should be based on an analysis of costs and benefits, and prioritised based on the risk evaluation and their cost effectiveness.
cy-gb	Dylai’r mesurau fod yn seiliedig ar ddadansoddiad o’r costau a’r buddion, a dylid eu blaenoriaethu ar sail gwerthusiad risg a’u heffeithiolrwydd o ran cost.

en-gb	Monitoring is also required of the effectiveness of the measures put in place.
cy-gb	Mae hefyd yn ofynnol monitro effeithiolrwydd y mesurau a roddir ar waith.

en-gb	It is unlikely that Brexit negotiations will affect this requirement;
cy-gb	Nid yw’n debygol y bydd trafodaethau Brexit yn effeithio ar y gofyniad hwn;

en-gb	hence this Grey Squirrel Management Action Plan addresses the requirements of this Regulation in Wales.
cy-gb	felly, mae’r Cynllun Gweithredu hwn yn mynd i’r afael â gofynion y Rheoliad yng Nghymru.

en-gb	1.1.3 Red Squirrel Conservation Plan for Wales – inter-relationship
cy-gb	1.1.3 Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch – cydberthynas

en-gb	A Red Squirrel Conservation Plan for Wales is already in existence.
cy-gb	Mae Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch eisoes ar waith.

en-gb	It was prepared by the Wales Squirrel Forum in consultation with the Wales Squirrel Partnership in 2009 to provide a framework for the conservation and recovery of red squirrel in Wales.
cy-gb	Fe’i paratowyd yn 2009 gan Fforwm Gwiwerod Cymru, gan ymgynghori â Phartneriaeth Gwiwerod Cymru, i ddarparu fframwaith i ddiogelu ac i adfer y wiwer goch yng Nghymru.

en-gb	The actions within it have been refreshed and its updated objectives are:-
cy-gb	Mae’r camau gweithredu a nodir ynddo wedi’u hadnewyddu ac mae ei amcanion newydd fel a ganlyn:-

en-gb	Maintain and enhance the range of the red squirrel within the Wales Focal Sites.
cy-gb	Cynnal a gwella amrywiaeth y wiwer goch yn y Prif Safleoedd Cymru.

en-gb	Maintain and enhance the size of the red squirrel population within the Focal Sites to ensure robust and resilient populations.
cy-gb	Cynnal a gwella maint poblogaeth y wiwer goch o fewn y Prif Safleoedd i sicrhau poblogaethau cadarn a chydnerth.

en-gb	And, If resources allow, maintain and extend the range of the red squirrel populations beyond the Focal Sites.
cy-gb	Ac,Os yw ffynonellau yn caniatáu, cynnal ac ehangu ystod poblogaeth y wiwer goch y tu hwnt i’r Prif Safleoedd.

en-gb	The conservation plan provides a focus for action in Wales to protect and enhance the three red squirrel focal sites – Anglesey, Clocaenog and mid-Wales – and maintain breeding populations of red squirrels.
cy-gb	Mae’r cynllun diogelu yn rhoi ffocws i’r gwaith yng Nghymru i warchod ac i wella tri phrif safle’r wiwer goch – Ynys Môn, Clocaenog a’r Canolbarth – ac i gynnal poblogaethau’r wiwer goch sy’n bridio.

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan fully supports the Red Squirrel Conservation Plan for Wales.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn cefnogi’n llwyr Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch.

en-gb	Work under the grey squirrel plan will contribute to the delivery of the updated conservation plan and vice versa.
cy-gb	Bydd gwaith dan gynllun y wiwer lwyd yn cyfrannu at gyflenwi’r cynllun iodgelu diweddaraf ac i’w gwerthwyneb.

en-gb	For example, the Red Squirrel Conservation Plan includes elements of grey squirrel management within the focal sites and adjacent buffer areas, owing to the combined impact of competition and disease on red squirrel populations.
cy-gb	Er enghraifft, mae’r Cynllun Diogelu’r Wiwer Goch yn cynnwys rhai camau i reoli’r wiwer lwyd ar y prif safleoedd ac mewn ardaloedd clustogi cyfagos, a hynny oherwydd effaith y gystadleuaeth am fwyd a feirws brech y wiwer ar boblogaethau’r wiwer goch.

en-gb	It is important that the plans for both red and grey squirrels compliment each other in order to maximise the benefit to red squirrel conservation and promote existing best practice developed for grey squirrel management.
cy-gb	Mae’n bwysig bod y cynlluniau ar gyfer y wiwer lwyd a’r wiwer goch yn ategu ei gilydd er mwyn sicrhau’r budd gorau i’r ffordd y caiff y wiwer coch eu diogelu ac i hyrwyddo’r arferion gorau a ddatblygwyd i reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	However the Grey Squirrel Management Action Plan encompasses a wider remit in recognition of the impact of grey squirrels on woodland as a habitat and as a natural resource, as well meeting Welsh Government commitments on the IAS Regulation as outlined above.
cy-gb	Fodd bynnag, mae cylch gwaith y Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn ehangach. Mae’n cydnabod effaith y wiwer lwyd ar goetir fel cynefin ac fel adnodd naturiol, yn ogystal â bodloni ymrwymiadau Llywodraeth Cymru o dan y Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol fel y nodir uchod.

en-gb	Therefore the two plans remain separate owing to the wide range of problems caused by grey squirrels.
cy-gb	Felly, mae’r ddau gynllun yn dal i fod ar wahân oherwydd yr amrywiaeth eang o broblemau a achosir gan y wiwer lwyd.

en-gb	The Wales Squirrel Forum (WSF), who already provides a steer on the delivery of the Red Squirrel Conservation Plan for Wales, will be adapted to act as a steering group to co-ordinate, support and provide advice on the implementation of the Grey Squirrel Management Action Plan.
cy-gb	Bydd Fforwm Wiwerod Cymru, sydd eisoes yn dylanwadu ar y gwaith o gyflenwi Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch, yn cael ei addasu i weithredu fel grŵp llywio i gydgysylltu, cefnogi a rhoi cyngor ar sut i weithredu’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd.

en-gb	1.1.4 The UK Squirrel Accord
cy-gb	1.1.4 Cytundeb Gwiwerod y DU

en-gb	The UK Squirrel Accord draws together the many organisations interested in the issues surrounding both red and grey squirrels under a common aim.
cy-gb	Mae Cytundeb Gwiwerod y DU yn dod â llu o sefydliadau sydd â diddordeb mewn materion sy’n ymwneud â’r wiwer lwyd a’r wiwer goch ynghyd o dan un nod cyffredin.

en-gb	The Accord builds on national efforts by working across borders to provide a focus for shared action at the UK level.
cy-gb	Mae’r Cytundeb yn adeiladu ar y gwaith sy’n digwydd ar lefel genedlaethol drwy weithio ar draws ffiniau i roi ffocws ar gyfer cydweithio ar lefel y DU.

en-gb	The long term vision of the Accord is:-
cy-gb	Gweledigaeth y Cytundeb yn y tymor hir yw sicrhau:-

en-gb	Our native red squirrel populations are secure and have expanded beyond their current strongholds.
cy-gb	Bod poblogaethau’r wiwer goch frodorol yn ddiogel a’u bod wedi ehangu tu hwnt i’w cadarnleoedd presennol.

en-gb	Our woodlands are flourishing and can continue to deliver multiple benefits for future generations.
cy-gb	Bod ein coetiroedd yn ffynnu a’u bod yn gallu parhau i ddarparu amryw o fuddion i genedlaethau’r dyfodol.

en-gb	The 32 signatories to this Accord, which include Welsh Government and Natural Resources Wales (NRW), recognise the importance of this work and support the following long term aim:
cy-gb	Mae’r 32 corff sydd wedi llofnodi’r Cytundeb hwn, gan gynnwys Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru, yn cydnabod pwysigrwydd y gwaith hwn ac yn cefnogi’r nod hirdymor a ganlyn:

en-gb	Red squirrel populations protected and thriving and greys controlled, through targeted and sustained action.
cy-gb	poblogaethau’r wiwer goch yn cael eu diogelu ac yn ffynnu a phoblogaethau’r wiwer lwyd yn cael eu rheoli drwy gamau parhaus wedi’u targedu.

en-gb	It is also recognised that this must be done through a broad and dynamic partnership between Government, private and voluntary sectors.
cy-gb	Mae hefyd yn cydnabod bod rhaid gwneud hyn drwy bartneriaeth eang a dynamig rhwng y llywodraeth, y sector preifat a’r sector gwirfoddol.

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan sets out actions in Wales which will contribute to the Accord’s aim and recognises the partnership approach necessary for the delivery of management actions.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn amlinellu’r camau a gymerir yng Nghymru i gyfrannu at nod y Cytundeb ac mae’n cydnabod y bydd angen gweithio mewn partneriaeth i gyflawni’r camau rheoli.

en-gb	1.2  Grey Squirrel Management Action Plan for Wales
cy-gb	1.2 Cynllun Gweithredu Cymru i Reoli’r Wiwer Lwyd

en-gb	Aim
cy-gb	Nod

en-gb	The aim of this management action plan is to develop a more integrated and effective approach to grey squirrel management in Wales, making best use of resources to manage grey squirrel populations, and meet obligations under the IAS Regulation.
cy-gb	Nod y cynllun gweithredu hwn yw datblygu dull mwy integredig ac effeithiol o reoli’r wiwer lwyd yng Nghymru, gan wneud y defnydd gorau o adnoddau i reoli poblogaethau’r wiwer lwyd, a bodloni ein rhwymedigaethau o dan y Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol.

en-gb	This document sets out objectives and actions for a Grey Squirrel Management Action Plan for Wales.
cy-gb	Mae’r ddogfen hon yn cynnwys amcanion a chamau gweithredu ar gyfer Cynllun Gweithredu Cymru i Reoli’r Wiwer Lwyd.

en-gb	It is important to improve the health and resilience of the Welsh woodland resource and the benefits it provides to present and future generations.
cy-gb	Mae’n bwysig gwella iechyd a chydnerthedd adnoddau coetir Cymru a’u buddion i genedlaethau’r presennol a’r dyfodol.

en-gb	Grey squirrel is known to have a negative impact on the social, economic and environmental benefits of woodlands and trees.
cy-gb	Rydym yn gwybod bod y wiwer lwyd yn effeithio’n andwyol ar fuddion cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol coetiroedd a choed.

en-gb	The objective of this management action plan is to manage grey squirrel populations in order to:-
cy-gb	Amcan y cynllun gweithredu hwn yw rheoli poblogaethau’r wiwer lwyd er mwyn:-

en-gb	Reduce the impact on red squirrel populations.
cy-gb	Lleihau’r effaith ar boblogaethau’r wiwer goch.

en-gb	Reduce the impact on tree and woodland ecosystems and the services they provide, including timber production.
cy-gb	Lleihau’r effaith ar ecosystemau coetiroedd a choed a’r gwasanaethau a ddarperir ganddynt, gan gynnwys cynhyrchu pren.

en-gb	It is not  the objective of this management action plan to eradicate grey squirrels from Wales.
cy-gb	Nid  yw’r cynllun gweithredu hwn yn bwriadu dileu’r wiwer lwyd o Gymru.

en-gb	This is not practical or affordable owing to grey squirrel population levels.
cy-gb	Nid yw hyn yn ymarferol nac yn fforddiadwy o ystyried maint poblogaeth y wiwer lwyd.

en-gb	The IAS Regulations allow for invasive non-native species to be managed rather than eradicated where such species are already widely established.
cy-gb	Yn unol â’r Rheoliad, caniateir rheoli rhywogaethau estron goresgynnol yn hytrach na’u dileu os yw rhywogaethau o’r fath eisoes wedi ennill eu plwyf dros ardal eang.

en-gb	This management action plan seeks to encourage the management of grey squirrel populations where it is feasible to do so and where the benefits are greatest.
cy-gb	Mae’r cynllun gweithredu hwn yn ceisio hybu camau i reoli poblogaethau’r wiwer lwyd lle bo hynny’n ymarferol a lle ceir y budd mwyaf.

en-gb	In addition to the key commitments already outlined, a number of Welsh Government strategies, polices and wider legislation were reviewed in the preparation of this management action plan.
cy-gb	Yn ychwanegol at y prif ymrwymiadau a amlinellwyd eisoes, cafodd nifer o strategaethau a pholisïau Llywodraeth Cymru, a’i deddfwriaeth ehangach, eu hadolygu wrth baratoi’r cynllun gweithredu drafft hwn.

en-gb	These include:-
cy-gb	Yn eu plith roedd:-

en-gb	Wellbeing of Future Generations (Wales) Act 2015
cy-gb	Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015

en-gb	The Environment (Wales) Act 2016 and Natural Resources Policy
cy-gb	Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 a’r Polisi Adnoddau Naturiol

en-gb	Climate Change Strategy for Wales (2010)
cy-gb	Strategaeth Cymru ar y Newid yn yr Hinsawdd (2010)

en-gb	Nature Recovery Action Plan for Wales 2015
cy-gb	Cynllun Adfer Natur Cymru 2015

en-gb	LIFE Natura 2000 Programme After-LIFE Conservation Plan and the Prioritised Action Framework for Wales
cy-gb	Cynllun Cadwraeth Natura 2000 ar ôl LIFE a Fframwaith Gweithredu Blaenoriaethau Cymru

en-gb	GB Invasive Non-Native Species (INNS) Strategy
cy-gb	Strategaeth Rhywogaethau Estron Goresgynnol Prydain Fawr

en-gb	• Wales Biodiversity Partnership INNS Group
cy-gb	Grŵp Rhywogaethau Estron Goresgynnol Partneriaeth Bioamrywiaeth Cymru

en-gb	• Forestry Act 1967.
cy-gb	Deddf Coedwigaeth 1967.

en-gb	Appendix 1 sets out how this management action plan is aligned to and will contribute to the delivery of these.
cy-gb	Yn Atodiad 1, nodir sut y mae’r cynllun gweithredu hwn yn cydweddu â’r rhain a sut y bydd yn cyfrannu at y camau i’w rhoi ar waith.

en-gb	Red Squirrel – Copyright Natural Resources Wales
cy-gb	Y Wiwer Goch – Hawlfraint Cyfoeth Naturiol Cymru

en-gb	Need for Action
cy-gb	Pam fod angen gweithredu

en-gb	3.1 Evidence of Impact
cy-gb	3.1 Tystiolaeth o effaith y wiwer lwyd

en-gb	The negative impact of grey squirrels has been significant both in terms of biodiversity and the forest industry as well as threatening agriculture and the urban environment.
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd wedi cael effaith andwyol sylweddol ar fioamrywiaeth a’r diwydiant coedwigaeth, gan fygwth amaethyddiaeth a’r amgylchedd trefol hefyd.

en-gb	There are substantial economic consequences associated with these impacts both as a result of damage and direct revenue loss and through the cost of grey squirrel management.
cy-gb	Mae i’r effeithiau hyn ganlyniadau economaidd sylweddol oherwydd y difrod a wneir a’r refeniw uniongyrchol a gollir, yn ogystal â’r gost o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	During the analysis for the list of Species of Union Concern, a risk assessment for grey squirrel highlighted its invasiveness, economic impact and mechanisms by which it replaces the native red squirrel, causing wide-scale extinction of the latter.
cy-gb	Yn y dadansoddiad a wnaed wrth baratoi rhestr o’r rhywogaethau sy’n peri pryder i’r Undeb, roedd yr asesiad o risg y wiwer lwyd yn tynnu sylw at ei natur oresgynnol, ei heffaith ar yr economi, a’r modd y mae’n disodli’r wiwer goch frodorol, gan beri diflaniad y wiwer goch ar raddfa eang.

en-gb	It also identified that due to presence of suitable habitat, climate conditions and the invasive nature of grey squirrel there is a risk that, if introduced, grey squirrel could spread across Europe.
cy-gb	Roedd hefyd yn nodi bod perygl y gallai’r wiwer lwyd, o gael ei chyflwyno, ledaenu ar draws Ewrop, a hynny oherwydd bod cynefinoedd addas ar gael ar ei chyfer, oherwydd yr amodau hinsoddol ac oherwydd ei natur oresgynnol.

en-gb	Although grey squirrel is present in Great Britain and Ireland the main risk to the rest of Europe comes from range expansion from Italy and escapes from the pet trade.
cy-gb	Er bod y wiwer lwyd yn bresennol ym Mhrydain Fawr ac Iwerddon, y posibilrwydd y gallai ei dosbarthiad ehangu o’r Eidal ac y gallai gwiwerod ddianc o’r fasnach mewn anifeiliaid anwes yw’r brif risg i weddill Ewrop.

en-gb	There are no accurate population estimates for grey squirrel in the UK:
cy-gb	Nid oes amcangyfrifon manwl gywir ar gael o faint poblogaeth y wiwer lwyd yn y DU:

en-gb	in 2010, a number of sources put this at 2-3.3 million .
cy-gb	yn 2010, cynigiodd nifer o ffynonellau ffigur o 2-3.3 miliwn .

en-gb	They are widespread in Wales apart from two red squirrel focal areas where they are managed to protect red squirrel populations and on Anglesey where they have been eradicated.
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd wedi’i dosbarthu’n eang ar draws Cymru, ac eithrio dau o brif safleoedd y wiwer goch lle mae’r wiwer lwyd yn cael ei rheoli i ddiogelu poblogaethau’r wiwer goch, ac Ynys Môn lle cafodd y wiwer lwyd ei dileu.

en-gb	CABI – Williams et al (2010) – Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain
cy-gb	CABI – Williams et al (2010) – Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain

en-gb	Woodland provides a variety of ecosystem benefits.
cy-gb	Mae coetiroedd yn darparu amryw o fuddion ecosystemau.

en-gb	Although placing a value on these can be difficult, a recent report  estimated that the annual value of ecosystem services provided by Welsh woodlands, at 2015 prices, was £108 million for carbon sequestration; £28.3 million for timber extraction; £85 million for recreation and £385 million for air quality services.
cy-gb	Gall fod yn anodd rhoi gwerth ar y buddion hyn, ond bu i adroddiad diweddar  amcangyfrif mai gwerth blynyddol y gwasanaethau ecosystemau a ddarperir gan goetiroedd Cymru, ar sail prisiau 2015, oedd £108 miliwn ar gyfer dal a storio carbon, £28.3 miliwn ar gyfer torri a thrin coed, £85 miliwn ar gyfer hamdden a £385 miliwn ar gyfer gwasanaethau ansawdd aer.

en-gb	Although the presence of grey squirrel is related to the decline in red squirrel populations or loss of timber value, their impact on the environment goes far wider :-
cy-gb	Er bod cysylltiad rhwng presenoldeb y wiwer lwyd a dirywiad poblogaethau’r wiwer goch neu’r gostyngiad yng ngwerth pren, mae’n cael effaith llawer ehangach ar yr amgylchedd:-

en-gb	Forest Research – Saraev et al (2017) – Valuation of Welsh Forest Resources
cy-gb	Forest Research – Saraev et al (2017) – Valuation of Welsh Forest Resources

en-gb	3.1.1 Biodiversity
cy-gb	3.1.1 Bioamrywiaeth

en-gb	The presence of the grey squirrel has led to the loss of red squirrel populations across large parts of its natural range throughout the UK owing to direct competition for food and the spread of the squirrel pox virus.
cy-gb	Oherwydd presenoldeb y wiwer lwyd, mae’r wiwer goch wedi diflannu o rannau helaeth o’i hardaloedd naturiol ledled y DU, a hynny oherwydd cystadleuaeth uniongyrchol am fwyd ac ymlediad feirws brech y wiwer.

en-gb	Within Wales red squirrels are now restricted to three main areas:
cy-gb	Yng Nghymru, mae’r wiwer goch wedi’i chyfyngu i dair prif ardal:

en-gb	Anglesey, where red squirrels are now also establishing in adjacent areas of Gwynedd, Clocaenog Forest in NE Wales and in the network of conifer forests in the Tywi area of mid-Wales.
cy-gb	Ynys Môn, lle mae’r wiwer goch yn ymsefydlu mewn ardaloedd cyfagos yng Ngwynedd erbyn hyn hefyd, coedwig Clocaenog yn y Gogledd-ddwyrain, a’r rhwydwaith o fforestydd conwydd yn nyffryn Tywi yn y Canolbarth.

en-gb	In the absence of the efforts of local red squirrel projects to manage grey squirrels, it is likely that the red squirrel would be close to extinction in Wales .
cy-gb	Oni bai am ymdrechion prosiectau gwiwerod coch lleol i reoli’r wiwer lwyd, mae’n debygol y byddai’r wiwer goch yn agos at ddiflannu o Gymru .

en-gb	This is reflected in the updated Red Squirrel Conservation Plan for Wales, which focuses on managing grey squirrel in these three main areas and their surrounding buffer areas.
cy-gb	Mae fersiwn ddiwygiedig Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch yn rhoi sylw i hyn, gan ganolbwyntio ar reoli’r wiwer lwyd yn y tair prif ardal hyn a’r ardaloedd clustogi o’u hamgylch.

en-gb	Haliwell et al (2015) Striving for success:
cy-gb	Haliwell et al (2015) Striving for success:

en-gb	an evaluation of local action to conserve red squirrels ( Sciurus vulgaris ) in Wales.
cy-gb	an evaluation of local action to conserve red squirrels (Sciurus vulgaris) in Wales .

en-gb	In:
cy-gb	Yn:

en-gb	Shuttleworth CM, Lurz PWW, Hayward M (eds) Red Squirrels:
cy-gb	Shuttleworth CM, Lurz PWW, Hayward M (gol) Red Squirrels:

en-gb	Grey squirrels are known to be a predator of birds’ eggs and nestlings, and while there is little evidence of grey squirrels limiting bird populations, there is evidence of a possible link with nest failure for certain species .
cy-gb	Rydym yn gwybod bod y wiwer lwyd yn bwyta wyau adar a chywion, ac er nad oes llawer o dystiolaeth bod y wiwer lwyd yn cyfyngu ar boblogaethau adar, ceir tystiolaeth bod cysylltiad posibl rhyngddi a methiant nythod rhywogaethau penodol 6 .

en-gb	Grey squirrels have also been implicated in local declines of hazel dormouse populations due to competition for hazelnuts, but insufficient data is currently available to support this view.
cy-gb	Cafodd y wiwer lwyd hefyd ei chysylltu â dirywiad lleol poblogaethau’r pathew oherwydd eu bod yn cystadlu am gnau cyll, ond nid oes digon o ddata ar gael ar hyn o bryd i ategu’r farn hon.

en-gb	Grey squirrels can reach densities four times higher than red squirrels in some broadleaved and mixed woodlands .
cy-gb	Gall dwysedd poblogaeth y wiwer lwyd fod bedair gwaith yn uwch na phoblogaeth y wiwer goch mewn rhai coetiroedd llydanddail a chymysg .

en-gb	They are impacting some of Wales’ most important woodland sites and have been identified as management problem on eight Sites of Special Scientific Interest (SSSI), including three Special Areas of Conservation  (SAC).
cy-gb	Mae’n effeithio ar rai o safleoedd coetir pwysicaf Cymru, a nodwyd ei bod yn broblem reoli ar wyth Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA), gan gynnwys tair Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA) .

en-gb	In total 16 SSSI management units have grey squirrels recorded as an issue, affecting for example oak tree recruitment.
cy-gb	Nodwyd bod y wiwer lwyd yn broblem mewn 16 o unedau rheoli SoDdGA, a’i bod yn effeithio, er enghraifft, ar oroesiad coed derw ifanc.

en-gb	It is likely that the total may be much higher due to low awareness of grey squirrel damage and confusion with deer browsing by some conservation managers.
cy-gb	Mae’n debygol y gallai’r cyfanswm fod yn llawer mwy oherwydd diffyg ymwybyddiaeth o’r difrod a wneir gan y wiwer lwyd a’r ffaith bod rhai rheolwyr cadwraeth yn priodoli’r difrod i geirw sy’n pori.

en-gb	As such, grey squirrel damage has implications for the wider regeneration and sustainability of woodland habitats, and the flora and fauna associated with it .
cy-gb	I’r perwyl hwn, mae i ddifrod gan y wiwer lwyd oblygiadau o ran adfywiad a chynaliadwyedd ehangach cynefinoedd coetir, yn ogystal â’r planhigion a’r anifeiliaid sy’n gysylltiedig â nhw .

en-gb	Gurnell J, Lurz PWW, Shuttleworth CM (2016).
cy-gb	Gurnell J, Lurz PWW, Shuttleworth CM (2016).

en-gb	Ecosystem impacts of an alien invader in Europe, the squirrel Sciurus carolinensis.
cy-gb	Ecosystem impacts of an alien invader in Europe, the squirrel Sciurus carolinensis.

en-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe.
cy-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe.

en-gb	307-326 . 
cy-gb	307-326 .

en-gb	European Squirrel Initiative
cy-gb	Menter Gwiwerod Ewrope

en-gb	Natural Resources Wales Special Sites Actions Database
cy-gb	Cronfa Ddata Camau Gweithredu Safleoedd Arbennig Cyfoeth Naturiol Cymru

en-gb	Mayle et al (2007)  Controlling grey squirrel damage in woodlands, FC practice note
cy-gb	Mayle et al (2007)  Controlling grey squirrel damage in woodlands, Nodyn ymarfer y Comsiwn Coedwigaeth

en-gb	3.1.2 Productive woodlands, tree health and other economic impacts
cy-gb	3.1.2 Coetiroedd cynhyrchiol, iechyd coed ac effeithiau economaidd eraill

en-gb	The impact of grey squirrel damage on the growth and subsequent value of productive timber depends on the species affected, and the quantity and location of damage on the tree.
cy-gb	Mae effaith difrod gan y wiwer lwyd ar dwf a gwerth pren cynhyrchiol yn dibynnu ar y rhywogaeth yr effeithir arni, ac ar faint a lleoliad y difrod ar y goeden.

en-gb	Bark stripping can cause callousing around wounds and enable fungal infections to gain entry resulting in tree death, timber staining or rot.
cy-gb	Gall rhisglo achosi caledennau o amgylch clwyfau a galluogi heintiau ffwngaidd i dreiddio i’r goeden, gan beri iddi farw, staenio’r pren neu achosi pydredd.

en-gb	However there is very little evidence to suggest any link between grey squirrel damage and Phytophthora ramorum  (sudden oak death) .
cy-gb	Fodd bynnag, nid oes fawr ddim tystiolaeth sy’n awgrymu bod unrhyw gysylltiad rhwng difrod gan y wiwer lwyd a Phytophthora ramorum (marwolaeth sydyn y deri) .

en-gb	Ring barking damage can result in tree death, loss of tree canopy, deformity or stem snap.
cy-gb	Gall difrod cylchrisglo arwain at farwolaeth coeden, colli canopi, anffurfio neu dorri coesynnau.

en-gb	In addition to whole or partial tree death, damage often results in a downgrading or loss in value of the mature tree e.g. from higher value, versatile timber to lower value firewood.
cy-gb	Yn ogystal â pheri i goeden gyfan neu ran o goeden farw, mae’r difrod yn aml yn arwain at ddiraddio neu leihau gwerth coeden aeddfed e.e. o bren amlbwrpas uchel ei werth i goed tân isel eu gwerth.

en-gb	A 30% loss of tree canopy through bark stripping can affect tree growth rate, timber and biomass yield .
cy-gb	O golli 30% o’r canopi yn sgil rhisglo, gall effeithio ar gyfradd twf coed ac ar faint y cnwd pren a biomas .

en-gb	Forest Research website – Are grey squirrels implicated in spreading P.ramorum?
cy-gb	Forest Research website – Are grey squirrels implicated in spreading P.ramorum?

en-gb	- last updated 2012
cy-gb	– diweddariad diwethaf 2012

en-gb	Mayle and Broome (2013) Changes in the impact and control of an invasive alien:
cy-gb	Mayle a Broome (2013) Changes in the impact and control of an invasive alien:

en-gb	the grey squirrel in Great Britain, as determined from regional surveys.
cy-gb	the grey squirrel in Great Britain, as determined from regional surveys.

en-gb	Pest Management Science 69:
cy-gb	Pest Management Science 69:

en-gb	2019-2021
cy-gb	2019-2021

en-gb	Susceptible species include oak, sycamore, beech and sweet chestnut, with conifer species including Norway spruce, pine and larch.
cy-gb	Ymhlith y rhywogaethau sy’n agored i niwed mae’r dderwen, y sycamorwydden, y ffawydden a’r gastanwydden, yn ogystal â rhywogaethau conwydd gan gynnwys y binwydden, y llarwydden a sbriwsen Norwy.

en-gb	Birch and Sitka spruce have also had reports of damage.
cy-gb	Cafwyd adroddiadau o ddifrod i goed bedw a sbriws Sitka hefyd.

en-gb	Ash, which has been planted as an alternative to susceptible species owing to its relative resistance to squirrel damage, is now no longer planted in Wales due to the Chalara Ash die-back fungus .
cy-gb	Cafodd coed ynn eu plannu yn lle’r rhywogaethau hyn oherwydd eu bod yn gymharol abl i wrthsefyll difrod gan wiwerod, ond nid ydynt yn cael eu plannu yng Nghymru mwyach oherwydd clefyd (Chalara) coed ynn .

en-gb	This further reduces the options available to woodland owners considering broadleaved woodland planting.
cy-gb	Mae hyn yn lleihau ymhellach yr opsiynau sydd ar gael i berchnogion coetiroedd sy’n ystyried plannu coetiroedd llydanddail.

en-gb	Chalara response for Wales (2016), Welsh Government/Natural Resources Wales
cy-gb	Gwywiad Coed Ynn (clefyd Chalara) – Ymateb Cymru (2016), Llywodraeth Cymru/Cyfoeth Naturiol Cymru

en-gb	In 2000, the cost of grey squirrel damage to the UK Timber Industry was estimated at around £10 million, at the end  of the then current rotation of standing crops of sycamore, beech and oak at the time.
cy-gb	Yn 2000, amcangyfrifwyd bod difrod gan y wiwer lwyd yn costio oddeutu £10 miliwn i ddiwydiant pren y DU, a hynny ar ddiwedd  cylchdro cyfredol y cnwd sycamor, ffawydd a derw byw ar y pryd.

en-gb	A report by CABI  in 2010 estimated the total costs of grey squirrel to the British economy to be £14 million per year .
cy-gb	Mewn adroddiad gan CABI  yn 2010, amcangyfrifwyd bod y wiwer lwyd yn costio cyfanswm o £14 miliwn y flwyddyn i economi Prydain.

en-gb	This figure included costs of damage and grey squirrel management to the construction, development and infrastructure sectors.
cy-gb	Roedd y ffigur hwn yn cynnwys costau’r gwaith o reoli’r wiwer lwyd a’r difrod y mae’n ei wneud i’r sectorau adeiladu, datblygu a seilwaith.

en-gb	The cost to the Welsh forestry sector was estimated at £914,500 per year .
cy-gb	Amcangyfrifwyd ei bod yn costio £914,500 y flwyddyn i sector coedwigaeth Cymru.

en-gb	As this included management costs using warfarin which has since been withdrawn, the cost to the forestry industry is now likely to be higher due to the increased cost of trapping.
cy-gb	Gan fod y ffigur hwn yn cynnwys costau rheoli gan ddefnyddio warffarin, a bod hwnnw wedi’i dynnu oddi ar y farchnad ers hynny, mae’n debygol bod y gost i’r diwydiant coedwigaeth yn uwch erbyn hyn gan fod trapio’n costio mwy.

en-gb	Recent anecdotal evidence from the private sector  has indicated instances of severe damage to young woodland ranging from 20-100% depending on age and species, with broadleaves particularly badly hit.
cy-gb	Mae tystiolaeth anecdotaidd ddiweddar o’r sector preifat  yn awgrymu bod coetiroedd ifanc yn cael eu difrodi’n ddifrifol, gan amrywio o 20-100% yn dibynnu ar yr oedran a’r rhywogaeth, a bod coed llydanddail yn cael eu taro’n arbennig o wael.

en-gb	This can bring additional costs of replacing dead trees, or the potential loss of grant aid due to failure of the crop.
cy-gb	Gall hyn arwain at gostau ychwanegol o ran plannu coed newydd, neu’r posibilrwydd o golli arian grant oherwydd bod cnwd wedi methu.

en-gb	In extreme cases, complete felling and replanting of woodland copses have been known where damage is such that trees cannot retain or increase in productive value.
cy-gb	Mewn achosion eithafol, bu’n rhaid cwympo ac ailblannu coedlannau cyfan oherwydd bod cymaint o ddifrod fel nad oedd modd cynnal na chynyddu gwerth cynhyrchiol y coed.

en-gb	Higher levels of damage may be more acceptable in broadleaved woodland grown for amenity or biodiversity reasons, where the cost of grey squirrel management cannot be justified.
cy-gb	Gall lefelau uwch o ddifrod fod yn fwy derbyniol mewn coetiroedd llydanddail a dyfir am resymau amwynder neu fioamrywiaeth lle na ellir cyfiawnhau’r gost o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Confor – collated member evidence (2016)
cy-gb	Confor – crynodeb o dystiolaeth yr aelodau (2016

en-gb	The reduction of economic value from affected woodland can result in discouraging owners from undertaking woodland management and creation.
cy-gb	Gall y gostyngiad yng ngwerth economaidd y coetiroedd yr effeithir arnynt atal perchnogion rhag mynd ati i reoli ac i greu coetiroedd.

en-gb	Evidence indicates that thinning broadleaved trees to reduce competition and enable tree growth can increase the risk of grey squirrel damage to the remaining trees .
cy-gb	Mae tystiolaeth yn dangos y gall teneuo coed llydanddail i leihau cystadleuaeth ac i alluogi’r coed i dyfu gynyddu’r risg y bydd y coed sy’n weddill yn cael eu difrodi gan y wiwer lwyd .

en-gb	Hence trees that are grown for quality timber will require a higher commitment to grey squirrel management.
cy-gb	Felly, mae tyfu coed i gynhyrchu pren o safon yn galw am fwy o ymrwymiad i reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Forestry statistics show a 50% decline in hardwood timber production over the last 40 years from 48,000 down to 23,000 green tonnes in Wales 16 .
cy-gb	Mae ystadegau coedwigaeth yn dangos bod y pren caled a gynhyrchir wedi gostwng 50% dros y deugain mlynedd diwethaf, o 48,000 i 23,000 tunnell werdd yng Nghymru .

en-gb	The increase in demand for lower value firewood may help to stimulate some woodland management, but the trend for managing broadleaves for quality timber production is clearly downwards.
cy-gb	Gall y cynnydd yn y galw am goed tân o werth is helpu i sbarduno rhywfaint o waith i reoli coetiroedd, ond mae’n amlwg bod y duedd o ran rheoli coetiroedd llydanddail i gynhyrchu pren o safon ar i lawr.

en-gb	The impact of grey squirrel damage on quality timber production places more reliance on timber imports to the UK, which accounted for 82% of all wood (produced and imported) in 2015 .
cy-gb	Gan fod y difrod y mae’r wiwer lwyd yn ei wneud yn effeithio ar gynhyrchu pren o safon, mae’r DU yn dibynnu mwy ar fewnforio pren, ac roedd hyn yn cyfrif am 82% o’r holl bren (a gynhyrchwyd ac a fewnforiwyd) yn 2015 .

en-gb	Increasing production of home-grown quality timber would support sustainable management of natural resources and contribute to the well-being goal of “A globally responsible Wales” within the Wellbeing of Future Generations (Wales) Act.
cy-gb	O gynhyrchu mwy o bren o safon yng Nghymru, byddai’n cefnogi’r gwaith o reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy ac yn cyfrannu at y nod llesiant, “Cymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang”, o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru).

en-gb	Mayle et al (2009) – Influence of tree size and dominance on incidence of bark stripping by grey squirrels to oak and impact on tree growth.
cy-gb	Mayle et al (2009) – Influence of tree size and dominance on incidence of bark stripping by grey squirrels to oak and impact on tree growth.

en-gb	Forestry Vol 82 16 FC Statistics – wood production and trade (2016)
cy-gb	Forestry, Cyfrol 82 Ystadegau’r Comisiwn Coedwigaeth – cynhyrchu a masnachu pren (2016)

en-gb	FC Statistics – trade (2016
cy-gb	Ystadegau’r Comisiwn Coedwigaeth – masnach (2016)

en-gb	Other less obvious costs to the economy attributed to grey squirrel includes damage to loft insulation and wiring.
cy-gb	Ymhlith costau llai amlwg y wiwer lwyd i’r economi mae difrod i wifrau a deunydd inswleiddio atigau.

en-gb	Such damage and associated costs of control was estimated at around £427,000 per year for Wales .
cy-gb	Amcangyfrifwyd bod difrod o’r fath, a’r costau rheoli cysylltiedig, yn costio oddeutu £427,000 y flwyddyn i Gymru .

en-gb	Another consideration is the health and safety risk of damaged trees and the associated cost of arboricultural services.
cy-gb	Ystyriaeth arall yw’r risg iechyd a diogelwch sy’n gysylltiedig â choed sydd wedi’u difrodi, ynghyd â’r gost sy’n gysylltiedig â gwasanaethau coedyddiaeth.

en-gb	Williams et al (2010) Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain – Final Report.
cy-gb	Williams et al (2010) Economic cost of Invasive Non-native species on Great Britain – Final Report .

en-gb	Centre for Agriculture and Bioscience International,  Wallingford, UK
cy-gb	Canolfan Amaethyddiaeth a Biowyddoniaeth Rhyngwladol (CABI), Wallingford, y DU

en-gb	3.1.3 Mitigating Climate change
cy-gb	3.1.1 Lliniaru Effeithiau Newid hinsawdd

en-gb	Producing timber of a quality that can be used in long term products ensures that the carbon removed by the growing trees is stored, often for lengthy periods.
cy-gb	O gynhyrchu pren o safon i’w ddefnyddio mewn cynnyrch hirdymor, mae’n sicrhau bod y carbon sy’n cael ei ddal gan y coed wrth iddynt dyfu’n cael ei storio, a hynny’n aml am gyfnodau hir.

en-gb	Such products are often more suitable for further re-use as recovered timber, extending the storage of carbon further.
cy-gb	Mae cynnyrch o’r fath yn aml yn addas i’w ailddefnyddio fel pren wedi’i adfer, gan sicrhau bod y carbon yn cael ei storio am yn hirach.

en-gb	Good quality hardwood timber can be re-used many times before the timber needs to be disposed of.
cy-gb	Gellir ailddefnyddio pren caled o ansawdd da lawer gwaith cyn bod angen cael gwared arno.

en-gb	Damage by squirrels prevents broadleaved trees from growing to a size or quality where the timber is useful for longer term end uses such as construction.
cy-gb	Mae difrod gan wiwerod yn atal coed llydanddail rhag tyfu i fod o faint neu o ansawdd lle maent yn ddefnyddiol at ddibenion mwy hirdymor, fel adeiladu.

en-gb	Although conifer species are less prone to damage, policies to encourage species diversity through including broadleaves in conifer sites are likely to have made these plantations more attractive to grey squirrel, reflected in increasing reports of conifer damage .
cy-gb	Er bod rhywogaethau conwydd yn llai tueddol o gael eu difrodi, mae’n debygol bod polisïau sy’n annog amrywiaeth o rywogaethau, drwy blannu coed llydanddail ar safleoedd conwydd, wedi peri i’r planhigfeydd hyn fod yn fwy atyniadol i’r wiwer lwyd, ac mae’r adroddiadau cynyddol am ddifrod i goed conwydd yn adlewyrchu hyn .

en-gb	The twin impacts of grey squirrel on tree death and lower tree growth rate also reduces the overall ability of a woodland to lock up carbon and hence can indirectly  affect the contribution of woodland to the mitigation of climate change.
cy-gb	Mae’r effaith ddeuol y mae’r wiwer lwyd yn ei chael, o ran marwolaeth coed a lleihau’r cyfraddau twf, hefyd yn lleihau gallu cyffredinol coetiroedd i gloi carbon. Felly, gall effeithio’n anuniongyrchol  ar gyfraniad coetiroedd at liniaru effeithiau newid hinsawdd.

en-gb	Grey squirrel damage has also been found to contribute to a change in the constituent tree species within a woodland through impact on natural regeneration and vulnerable tree species.
cy-gb	Canfuwyd hefyd fod difrod gan y wiwer lwyd yn cyfrannu at newid y rhywogaethau o goed a geir mewn coetiroedd oherwydd ei bod yn effeithio ar aildyfiant naturiol ac ar rywogaethau coed sy’n agored i niwed.

en-gb	This can result in a less diverse species mix and age structure, with implications for woodland habitat resilience in response to climate change.
cy-gb	Gall hyn arwain at lai o amrywiaeth o rywogaethau ac oedran, ac mae i hyn oblygiadau o ran cydnerthedd cynefinoedd coetir yn wyneb newid hinsawdd.

en-gb	The predicted milder winters resulting from climate change are likely to favour grey squirrel survival, and hence a rise in tree damage in future years.
cy-gb	Mae’n debygol y bydd y gaeafau mwynach a ragwelir yn sgil newid hinsawdd yn ffafrio goroesiad y wiwer lwyd, ac felly bydd y difrod i goed yn cynyddu yn y dyfodol.

en-gb	When coupled to an increase in pests and diseases also arising from climate change, the pressure on tree health is likely to grow.
cy-gb	Ochr yn ochr â chynnydd mewn plâu a chlefydau yn sgil newid hinsawdd, mae’n debygol y bydd y pwysau ar iechyd coed yn cynyddu.

en-gb	Thus, the potential for grey squirrel damage acts as a barrier to the ‘future proofing’ of forests and the use of new potential tree crop species that may be resistant to emerging tree pests and diseases or more suited to predicted climatic change .
cy-gb	Felly, mae’r posibilrwydd o ddifrod gan y wiwer lwyd yn rhwystr rhag mynd ati i ddiogelu coedwigoedd at y dyfodol drwy ddefnyddio rhywogaethau coed newydd a allai wrthsefyll y plâu a’r clefydau coed sy’n dod i’r amlwg neu fod yn fwy addas ar gyfer y newid hinsawdd a ragwelir .

en-gb	Shuttleworth et al.
cy-gb	Shuttleworth et al.

en-gb	Integrating red squirrel (Sciurus vulgaris) habitat requirements with the management of pathogenic tree disease in commercial forests in the UK.
cy-gb	Integrating red squirrel ( Sciurus vulgaris ) habitat requirements with the management of pathogenic tree disease in commercial forests in the UK.

en-gb	Forest Ecology and Management 279:
cy-gb	Forest Ecology and Management 279:

en-gb	3.2  Implications of Inaction – a summary
cy-gb	3.2 Goblygiadau gwneud dim – crynodeb

en-gb	Grey squirrel populations are likely to increase in light of milder winters and the expansion of favourable broadleaved habitat .
cy-gb	Mae poblogaethau’r wiwer lwyd yn debygol o gynyddu yn sgil gaeafau mwynach a’r camau i ehangu cynefinoedd llydanddail sy’n ffafriol iddi .

en-gb	The impacts are listed above, and the implications for inaction are as follows:-
cy-gb	Rhestrir yr effeithiau uchod. Isod, rhestrir goblygiadau gwneud dim:-

en-gb	Press Release March 16 – Grey squirrel numbers to increase – European Squirrel Imitative
cy-gb	Datganiad i’r Wasg Mawrth 16 – Grey squirrel numbers to increase – Menter Gwiwerod Ewrop

en-gb	Red Squirrels – populations of red squirrel are likely to be lost if the current on-going programmes of grey squirrel management are not continued.
cy-gb	Y wiwer goch – mae’n debygol y bydd poblogaethau’r wiwer goch yn diflannu os na fydd y rhaglenni presennol i reoli’r wiwer lwyd yn parhau.

en-gb	This is recognised in the Red Squirrels Conservation Plan for Wales.
cy-gb	Caiff hyn ei gydnabod yn y Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch.

en-gb	This management action plan seeks to compliment and build on the grey squirrel management work undertaken to date.
cy-gb	Mae’r cynllun gweithredu hwn yn ceisio ategu’r gwaith a wnaed hyd yma i reoli’r wiwer lwyd, ac adeiladu ar y gwaith hwnnw.

en-gb	Designated sites –grey squirrel damage will continue to impact on the condition of woodland habitats and associated biodiversity.
cy-gb	Safleoedd dynodedig – bydd difrod gan y wiwer lwyd yn parhau i effeithio ar gyflwr cynefinoedd coetir a bioamrywiaeth y cynefinoedd hynny.

en-gb	This could potentially undermine the delivery of the Nature Recovery Action Plan for Wales, the LIFE Natura 2000 Programme After-LIFE Conservation Plan and the Prioritised Action Framework for Wales, and could result in penalties from the European Union.
cy-gb	Gallai hyn danseilio’r camau i gyflawni Cynllun Adfer Natur Cymru, Cynllun Cadwraeth Natura 2000 ar ôl LIFE, a Fframwaith Gweithredu Blaenoriaethau Cymru, a gallai arwain at gosbau gan yr Undeb Ewropeaidd.

en-gb	Woodlands for Wales strategy – contributes to a number of wider WG strategies and policies, including the WG Natural Resources Policy.
cy-gb	Strategaeth Coetiroedd i Gymru – mae’n cyfrannu at nifer o strategaethau a pholisïau ehangach Llywodraeth Cymru, gan gynnwys y Polisi Adnoddau Naturiol.

en-gb	Grey squirrels impact on the delivery of a number of outcomes in the following strategic themes of the WfW Strategy, which in turn will affect the contribution of woodlands towards these wider WG policies:-
cy-gb	Mae’r wiwer lwyd yn effeithio ar y gwaith o gyflawni nifer o ganlyniadau themâu strategol Strategaeth Coetiroedd i Gymru, a bydd hyn yn ei dro yn effeithio ar gyfraniad coetiroedd at bolisïau ehangach Llywodraeth Cymru:-

en-gb	Welsh Woodlands and Trees  – Impacts on tree survival, loss of growth, timber quality and end-use can discourage woodland management or new planting.
cy-gb	Coetiroedd a choed Cymru – Gall yr effaith ar oroesiad coed, diffyg twf, ansawdd pren a’r defnydd a wneir ohono yn y pen draw atal perchnogion rhag rheoli coetiroedd neu blannu coetiroedd newydd.

en-gb	Reduction in the choice of alternative tree species in the face of new pests and diseases, impacting on woodland resilience .
cy-gb	Gall leihau’r dewis o rywogaethau coed amgen yn wyneb plâu a chlefydau newydd, a gall hyn effeithio ar gydnerthedd coetiroedd .

en-gb	Integrating red squirrel (Sciurus vulgaris) habitat requirements with the management of pathogenic tree disease in commercial forests in the UK.
cy-gb	Integrating red squirrel (Sciurus vulgaris) habitat requirements with the management of pathogenic tree disease in commercial forests in the UK.

en-gb	167-175
cy-gb	167-175.

en-gb	Responding to Climate Change – Damage affects  the rate of carbon capture in both new and existing woodlands, and the potential for substitution for non-renewable materials e.g. in construction.
cy-gb	Ymateb i’r newid yn yr hinsawdd – Mae difrod yn effeithio ar swm y carbon sy’n cael ei ddal gan goetiroedd newydd a choetiroedd sy’n bodoli eisoes, ynghyd â’r posibilrwydd o’u defnyddio yn lle deunyddiau anadnewyddadwy e.e. ym maes adeiladu.

en-gb	A competitive and integrated Forest Sector –Damage affects the production of usable, versatile timber for processing and reduces the potential of Wales to capitalise on a demand for home-grown timber with fewer opportunities for timber processing businesses and associated employment.
cy-gb	Sector coedwigaeth cystadleuol ac integredig – Mae difrod yn effeithio ar y gwaith o gynhyrchu pren amlbwrpas a defnyddiadwy i’w brosesu, ac mae’n lleihau’r posibilrwydd y gall Cymru fanteisio ar y galw am bren cynhenid, gan leihau’r cyfleoedd sydd ar gael i fusnesau prosesu pren a lleihau nifer y swyddi cysylltiedig.

en-gb	Environmental Quality – The composition and quality of designated sites, ancient woodlands, native woodlands habitats and other plantings can be impacted by grey squirrel.
cy-gb	Ansawdd yr amgylchedd – Gall y wiwer lwyd effeithio ar gyfansoddiad ac ansawdd safleoedd dynodedig, coetiroedd hynafol, cynefinoedd coetir brodorol a phlanhigfeydd eraill.

en-gb	Reduction in the benefits provided by woodland e.g. water and soil protection.
cy-gb	Bydd coetiroedd yn darparu llai o fuddion e.e. amddiffyn pridd a dŵr.

en-gb	3.3 Cost-benefit of Management
cy-gb	3.3 Cost a budd rheoli’r wiwer lwyd

en-gb	3.3.1 Timber production
cy-gb	3.3.1 Cynhyrchu pren

en-gb	There is little data to identify the point at which grey squirrel management becomes costeffective in relation to the end market value of the timber.
cy-gb	Ni cheir fawr ddim data sy’n pennu’r pwynt lle mae’n gosteffeithiol rheoli’r wiwer lwyd o’i gymharu â gwerth y pren ar y farchnad.

en-gb	This is difficult to determine, as the estimate of the final tree crop is made during the damage-vulnerable period, at least 50 years before harvest .
cy-gb	Mae’n anodd pennu’r pwynt hwn gan fod cnwd terfynol coeden yn cael ei amcangyfrif yn ystod y cyfnod pan mae’n agored i niwed, o leiaf 50 mlynedd cyn ei chynaeafu .

en-gb	There are many variables that affect this, including the owners’ objectives, tree species, site conditions, growth rate, end market, the level of grey squirrel populations and subsequent damage.
cy-gb	Mae llawer o newidynnau’n effeithio ar hyn, gan gynnwys amcanion y perchennog, y rhywogaeth, amodau’r safle, y gyfradd twf, y farchnad, maint poblogaeth y wiwer lwyd, a’r difrod a wneir ganddi.

en-gb	The potential economic impact of squirrel damage on woodlands can influence the choice of species planted.
cy-gb	Gall effaith economaidd bosibl difrod gan y wiwer lwyd ddylanwadu ar y rhywogaethau sy’n cael eu plannu.

en-gb	Mayle and Broome (2013) – Changes in the impact and control of an invasive alien:
cy-gb	Mayle and Broome (2013) – Changes in the impact and control of an invasive alien:

en-gb	the grey squirrel in Great Britain, as determined from regional surveys
cy-gb	the grey squirrel in Great Britain, as determined from regional surveys

en-gb	Since the withdrawal of warfarin poison, humane trapping and dispatch is the main method of management.
cy-gb	Ers tynnu’r gwenwyn warffarin oddi ar y farchnad, trapio gwiwerod llwyd a’u lladd heb greulondeb yw’r prif ddull o’u rheoli.

en-gb	However the labour costs of maintaining such traps over the main active period from late April to the end of July mean that costs have increased significantly.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r costau llafur sydd ynghlwm wrth gynnal trapiau o’r fath dros y cyfnod prysur rhwng diwedd mis Ebrill a diwedd mis Gorffennaf yn golygu bod y costau wedi cynyddu’n sylweddol.

en-gb	Anecdotal evidence from the private sector indicated that the costs range from £21-£71 per hectare per year, depending on the method chosen, distances travelled and accessibility of the woodland.
cy-gb	Mae tystiolaeth anecdotaidd o’r sector preifat yn dangos bod y costau’n amrywio o £21-£71 yr hectar y flwyddyn, gan ddibynnu ar y dull a ddewisir, y pellteroedd a deithir, a pha mor hygyrch yw’r coetir.

en-gb	Well planned and sustained grey squirrel management can make a difference.
cy-gb	O gynllunio’r dull o reoli’r wiwer lwyd yn dda a’i ddefnyddio’n barhaus, gall wneud gwahaniaeth.

en-gb	The Forestry Commission annual assessments of squirrel damage to woodlands in southern England showed that damage levels reduced from 50% to 8% following 11 years of annual control .
cy-gb	Mae asesiadau blynyddol y Comisiwn Coedwigaeth o’r difrod a wnaed gan wiwerod mewn coetiroedd yn ne Lloegr yn dangos bod y difrod wedi gostwng o 50% i 8% ar ôl ymgymryd â gwaith rheoli blynyddol am 11 mlynedd .

en-gb	However, as many broadleaved tree species are vulnerable between the ages of 10-40 years, managing grey squirrel for quality timber objectives is a substantial commitment for the owner.
cy-gb	Fodd bynnag, gan fod llawer o rywogaethau o goed llydanddail yn agored i niwed pan fyddant rhwng 10-40 oed, mae rheoli’r wiwer lwyd er mwyn cynhyrchu pren o safon yn gofyn am ymrwymiad sylweddol gan y perchennog.

en-gb	This investment can also be undermined where populations resurge or management fails in a particular year.
cy-gb	Os bydd y poblogaethau’n cynyddu eto neu os bydd y gwaith rheoli’n methu mewn blwyddyn benodol, gall danseilio’r buddsoddiad a wnaed.

en-gb	Given the geographical spread and mobility of grey squirrel, many landowners cannot justify the costs.
cy-gb	O ystyried dosbarthiad daearyddol y wiwer lwyd a’i gallu i symud, ni all llawer o dirfeddianwyr gyfiawnhau’r gost.

en-gb	Derbridge JJ, Pepper HW, Koprowksi JL (2016).
cy-gb	Derbridge JJ, Pepper HW, Koprowksi JL (2016).

en-gb	Economic damage by invasive grey squirrels in Europe.
cy-gb	Economic damage by invasive grey squirrels in Europe.

en-gb	In:
cy-gb	In:

en-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe, 393-405.
cy-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe , 393-405.

en-gb	European Squirrel Initiative
cy-gb	Menter Gwiwerod Ewrop

en-gb	The cost-benefit of grey squirrel management for biodiversity reasons such as protecting red squirrels or reducing damage to designated woodland habitats is also difficult to gauge.
cy-gb	Mae hefyd yn anodd mesur cost a budd y gwaith o reoli’r wiwer lwyd am resymau bioamrywiaeth, fel diogelu’r wiwer goch neu leihau’r difrod i gynefinoedd coetir dynodedig.

en-gb	The eradication of grey squirrels from Anglesey between 1998 and 2015 is estimated to have cost just over £1million .
cy-gb	Amcangyfrifir iddi gostio ychydig dros £1 miliwn i ddileu’r wiwer lwyd o Ynys Môn rhwng 1998 a 2015 .

en-gb	The Mid Wales Red Squirrel Partnership estimated around £14,000 was spent on grey squirrel management in 2015-16, most being volunteer time, estimated at around half of the labour cost/hour on private estates.
cy-gb	Mae Partneriaeth Gwiwerod Coch Canolbarth Cymru yn amcangyfrif bod tua £14,000 wedi’i wario i reoli’r wiwer lwyd yn 2015-16. Amser gwirfoddolwyr sy’n cyfrif am y rhan fwyaf o’r gost honno, ac fe’i hamcangyfrifir ar sail tua hanner y gost llafur/awr ar ystadau preifat.

en-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe , 393-405.
cy-gb	The grey squirrel Ecology & Management of an invasive species in Europe , 393-405.

en-gb	NRW spends between £20-30,000 per annum on grey squirrel management for the conservation of red squirrels on the Welsh Government Woodland Estate (WGWE).
cy-gb	Mae Cyfoeth Naturiol Cymru’n gwario rhwng £20-30,000 y flwyddyn ar reoli’r wiwer lwyd er mwyn diogelu’r wiwer goch ar Ystad Goed Llywodraeth Cymru.

en-gb	This varies depending on the availability of funding and complements other active projects such as Red Squirrels United  and BASC Green Shoot  projects. Whenever possible, NRW also incorporates sensitive conservation management within the three red squirrel focal areas (Mid Wales, Clocaenog and Anglesey) to benefit their habitat.
cy-gb	Mae hyn yn amrywio gan ddibynnu ar y cyllid sydd ar gael ac mae’n ategu prosiectau eraill, fel Gwiwerod Coch Unedig  a phrosiect Green Shoots BASC  Lle bynnag y bo modd, mae Cyfoeth Naturiol Cymru hefyd yn ymgymryd â gwaith cadwraeth sensitif ar dri phrif safle’r wiwer goch (y Canolbarth, Clocaenog ac Ynys Môn) er lles cynefinoedd y wiwer goch.

en-gb	Longer term actions such as retaining harvestable trees, maintaining connectivity and restocking with less productive tree species to diversity habitat, can add to costs.
cy-gb	Gall camau mwy hirdymor, fel cadw coed y gellir eu cynaeafu, cynnal y cysylltiadau rhwng coetiroedd, ac ailstocio coetiroedd â rhywogaethau llai cynhyrchiol i greu cynefinoedd mwy amrywiol, ychwanegu at y gost.

en-gb	www.dev-squirrel.pantheonsite.io
cy-gb	www.dev-squirrel.pantheonsite.io

en-gb	www.basc.org.uk/conservation/green-shoots/
cy-gb	www.basc.org.uk/conservation/green-shoots/

en-gb	It should be noted that the extent of grey squirrel management, whether undertaken by volunteer groups, or private or public landowners, is dependent on funding and available resources.
cy-gb	Dylid nodi bod hyd a lled y gwaith o reoli’r wiwer lwyd, boed gan grwpiau gwirfoddol neu dirfeddianwyr preifat neu gyhoeddus, yn dibynnu ar y cyllid a’r adnoddau sydd ar gael.

en-gb	This  an often limit the amount that can be achieved, whether for red squirrel conservation, habitat restoration or the protection of timber crops.
cy-gb	Yn aml, gall hyn gyfyngu ar yr hyn y gellir ei gyflawni, boed o ran diogelu’r wiwer goch, adfer cynefinoedd neu amddiffyn cnydau pren.

en-gb	A strategic Approach to Management
cy-gb	Dull rheoli strategol

en-gb	Section 14 of the Wildlife and Countryside Act (1981) makes it illegal to release or allow to escape into the wild any animal which is not ordinarily resident in Great Britain and is not a regular visitor to Great Britain in a wild state, or is listed in Schedule 9 to the Act.
cy-gb	O dan adran 14 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, mae’n anghyfreithlon rhyddhau i’r gwyllt unrhyw anifail nad yw fel rheol yn preswylio ym Mhrydain Fawr ac nad yw’n ymwelydd cyson â Phrydain Fawr yn ei gyflwr gwyllt, neu unrhyw anifail sydd wedi’i restru yn Atodlen 9 i’r Ddeddf.

en-gb	The grey squirrel is included in Schedule 9 meaning that it is illegal to release a grey squirrel into the wild, or allow one to escape, even if it was taken into captivity for welfare reasons.
cy-gb	Mae hefyd yn anghyfreithlon caniatáu i anifail o’r fath ddianc. Mae’r wiwer lwyd wedi’i chynnwys yn Atodlen 9. Felly, mae’n anghyfreithlon rhyddhau gwiwer lwyd, neu ganiatáu iddi ddianc, hyd yn oed os cafodd ei chaethiwo am resymau lles.

en-gb	Under the Animal Welfare Act 2006, it is an offence to cause unnecessary suffering to an animal under a persons control (this includes animals held in cage traps).The Animal Welfare Act  also places a responsibility on a person to ensure that the welfare needs of all animals under their control, are met.
cy-gb	O dan Ddeddf Lles Anifeiliaid 2006, mae’n drosedd peri i anifail o dan reolaeth person ddioddef yn ddiangen (ac mae hyn yn cynnwys anifeiliaid a gaiff eu dal mewn cewyll). Mae’r Ddeddf Lles Anifeiliaid hefyd yn rhoi dyletswydd ar unigolyn i sicrhau bod anghenion lles yr holl anifeiliaid sydd o dan ei reolaeth yn cael eu bodloni.

en-gb	More recently, Article 7 of the IAS Regulation provides that invasive alien species of Union concern shall not be intentionally released in to the environment.
cy-gb	Yn fwy diweddar, mae Erthygl 7 o’r Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol yn darparu na chaniateir rhyddhau rhywogaethau estron goresgynnol sy’n peri pryder i’r Undeb yn fwriadol i’r amgylchedd.

en-gb	4.1 Targeting Resources
cy-gb	4.1 Targedu adnoddau

en-gb	Owing to the widespread and prevalent nature of the grey squirrel population in Wales, any type of grey squirrel management needs to be long-term and collaborative if it is to be effective 28 .
cy-gb	Gan fod y wiwer lwyd yn gyffredin dros ran helaeth o Gymru, rhaid cydweithio dros gyfnod hir er mwyn i’r gwaith o’i rheoli fod yn effeithiol .

en-gb	Grey squirrel management for the protection of red squirrel populations is effective when carried out as a continuous programme of strategic trapping, both within the core focal areas and in surrounding buffer areas.
cy-gb	Mae’r gwaith o reoli’r wiwer lwyd er mwyn diogelu’r wiwer goch yn effeithiol pan fydd rhaglen drapio strategol yn cael ei rhoi ar waith yn barhaus yn y prif ardaloedd craidd a’r ardaloedd clustogi o’u hamgylch.

en-gb	If this action were to stop, grey squirrels would recolonize these areas 29 .
cy-gb	Pe bai’r rhaglen hon yn dod i ben, byddai’r wiwer lwyd yn ailgytrefu’r ardaloedd hyn 29 .

en-gb	The same applies where management is undertaken for other reasons – whether to protect a young timber crop or alleviate pressure on a woodland habitat.
cy-gb	Mae hyn hefyd yn wir pan fo gwaith rheoli’n cael ei wneud am resymau eraill – boed i ddiogelu cnwd pren ifanc neu i ysgafnhau’r pwysau ar gynefinoedd coetir.

en-gb	The decision by a landowner to control squirrels is an on-going commitment of resources and finance during the 30 years or more that the timber crop is vulnerable.
cy-gb	Pan fydd tirfeddiannwr yn penderfynu rheoli gwiwerod, mae’n gwneud ymrwymiad parhaus i ddarparu adnoddau a chyllid dros y cyfnod o 30 mlynedd neu ragor pan fydd cnwd pren yn agored i niwed.

en-gb	The level of management needs to be relevant to the objectives of the woodlands.
cy-gb	Rhaid i hyd a lled y gwaith rheoli fod yn gymesur â’r amcanion ar gyfer y coetir.

en-gb	At a time of reducing resources, the following categories should be targeted for grey squirrel management.
cy-gb	Ar adeg pan fo adnoddau’n lleihau, dylid targedu’r categorïau a ganlyn i reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	These are not in any order of priority as the end decision to manage grey squirrel rests with the landowner.
cy-gb	Nid yw’r rhain mewn trefn blaenoriaeth gan mai’r tirfeddiannwr fydd yn penderfynu rheoli’r wiwer lwyd yn y pen draw.

en-gb	Grey Squirrel Management
cy-gb	Rheoli gwiwerod llwyd

en-gb	Ancient Semi-natural woodlands / SSSIs and Special Areas of Conservation (SACs) / Plantation on Ancient Woodland Sites (PAWS) under restoration Red Squirrel focal areas and buffer zones
cy-gb	Coetiroedd lled-naturiol hynafol/SoDdGA ac Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA)/Planhigfeydd ar Safleoedd Coetir Hynafol (PSCH) o dan adferArdaloedd ffocws a chlustogfeydd gwiwerod coch

en-gb	Woodland where timber production is the objective and a landscape scale approach to grey squirrel management is proposed (including other features which harbour grey squirrel populations)
cy-gb	Coetiroedd lle mae cynhyrchu coed yw’r amcan a dull gweithredu ar raddfa tirwedd i reoli gwiwerod llwyd (i gynnwys nodweddau eraill sy’n llochesu poblogaethau gwiwerod llwyd)

en-gb	Shuttleworth et al (2016) Identifying incursion pathways, early detection responses and management actions to prevent grey squirrel range expansion;
cy-gb	29  Shuttleworth et al (2016) Identifying incursion pathways, early detection responses and management actions to prevent grey squirrel range expansion;

en-gb	an island case study in Wales.
cy-gb	an island case study in Wales.

en-gb	The Grey squirrel:
cy-gb	The Grey squirrel:

en-gb	ecology and management of an invasive species in Europe
cy-gb	ecology and management of an invasive species in Europe

en-gb	Although broad, these categories reflect the impact of grey squirrel on a range of woodland types and their objectives, and reflect the objectives of this plan.
cy-gb	Er eu bod yn eang, mae’r categorïau hyn yn adlewyrchu effaith y wiwer lwyd ar amrywiaeth o fathau o goetiroedd a’u hamcanion, ac yn adlewyrchu amcanion y cynllun hwn.

en-gb	It is likely that the nature and availability of public funding may mean that the main focus is the protection of red squirrel populations.
cy-gb	Oherwydd natur ac argaeledd cyllid cyhoeddus, mae’n debygol mai diogelu poblogaethau’r wiwer goch fydd prif ffocws y gwaith.

en-gb	However there is scope for landowners to co-operate to achieve their own objectives, given adequate support through access to training, trap loan schemes and best practice.
cy-gb	Fodd bynnag, gallai tirfeddianwyr gydweithio i gyflawni eu hamcanion nhw pe baent yn cael digon o gymorth drwy gael mynediad at hyfforddiant, cynlluniau benthyg trapiau ac arferion gorau.

en-gb	The categories provide a focus for collaborative action at a landscape scale potentially encompassing a mix of the categories listed.
cy-gb	Mae’r categorïau yn rhoi ffocws i’r camau gweithredu ar y cyd ar raddfa tirwedd a all gynnwys cyfuniad o’r categorïau a restrir.

en-gb	As recognised in the Red Squirrels Conservation Plan for Wales, a collaborative approach at a landscape scale is recommended to maximise effectiveness, and financial assistance, where available, should reflect this.
cy-gb	Yn unol â Chynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch, argymhellir cydweithio ar raddfa tirwedd i sicrhau bod y gwaith mor effeithiol â phosibl, a dylai cymorth ariannol, lle bo ar gael, adlewyrchu hynny.

en-gb	A project officer approach to assist in co-ordination would also contribute to success.
cy-gb	Byddai penodi swyddog prosiect i helpu i gydgysylltu’r gwaith hefyd yn cyfrannu at lwyddiant y gwaith.

en-gb	A high level map of vulnerable wooded areas in Wales could be developed, based on a range of relevant available data in line with the priority categories listed above.
cy-gb	Byddai modd llunio map lefel uchel o’r ardaloedd coediog yng Nghymru sy’n agored i niwed ar sail amrywiaeth o ddata perthnasol yn unol â’r categorïau â blaenoriaeth a nodir uchod.

en-gb	The aim of the map would be to indicate clusters of vulnerable woods where collaborative action could be targeted on a landscape scale.
cy-gb	Nod y map fyddai nodi clystyrau o ardaloedd coediog sy’n agored i niwed lle byddai modd targedu gwaith cydweithredol ar raddfa tirwedd.

en-gb	Action on the ground would likely be dependent on available resources and landowner interest.
cy-gb	Byddai gwaith ar lawr gwlad yn debygol o ddibynnu ar adnoddau a buddiannau tirfeddianwyr.

en-gb	Although the map could provide background evidence for groups bidding for funding when/if this becomes available, this should not prevent a group with common objectives from working collaboratively elsewhere.
cy-gb	Er gallai’r map ddarparu tystiolaeth gefndir i grwpiau a fydd yn gwneud cais am arian pan fydd / os bydd arian o’r fath ar gael, ni ddylai hyn atal grŵp sydd ag amcanion cyffredin rhag cydweithio mewn mannau eraill.

en-gb	Although individual landowners taking action on their own to control grey squirrels may not be as successful as a collaborative landscape scale approach, consideration will still be given to grant aiding individuals.
cy-gb	Os bydd tirfeddianwyr yn mynd ati i reoli’r wiwer lwyd ar eu pennau eu hunain, efallai na fyddant yn llwyddo i’r un graddau â’r rheini sy’n cydweithio ar raddfa tirwedd, ond bydd unigolion sy’n cael grant yn dal i gael eu hystyried.

en-gb	4.2  Limitations of grey squirrel management
cy-gb	4.2  Yr hyn sy’n cyfyngu ar y gwaith o reoli’r wiwer lwyd

en-gb	Public opinion  – Grey squirrels are firmly in the public eye as being part of British wildlife.
cy-gb	Barn y cyhoedd  – Mae’r wiwer lwyd wedi ennill ei phlwyf ym meddyliau’r cyhoedd fel rhan o’n bywyd gwyllt.

en-gb	The general public perception of the grey squirrel is one of endearment;
cy-gb	Mae’r cyhoedd yn hoff o’r wiwer lwyd;

en-gb	they are engaging animals and are often fed in gardens and parks.
cy-gb	mae’n anifail hoffus ac mae’n aml yn cael ei fwydo mewn gerddi a pharciau.

en-gb	Negative public reaction to grey squirrel management can be considerable, which has acted as a disincentive to manage grey squirrel numbers by some bodies and charities.
cy-gb	Gall y cyhoedd ymateb yn negyddol iawn i’r gwaith o reoli’r wiwer lwyd, ac mae hyn wedi rhwystro rhai cyrff ac elusennau rhag mynd ati i reoli ei niferoedd.

en-gb	Population  – The grey squirrel is a frequent breeder, having two litters per year, with a typical litter size of three young.
cy-gb	Poblogaeth  – Mae’r wiwer lwyd yn bridio’n aml. Mae’n cael dau dorraid y flwyddyn, ac mae torraid cyffredin yn cynnwys tair gwiwer fach.

en-gb	Estimated survival is around 50% per litter .
cy-gb	Amcangyfrifir bod oddeutu 50% o bob torraid yn goroesi .

en-gb	Young are ready to leave the drey at seven weeks of age.
cy-gb	Mae’r gwiwerod bach yn barod i adael y nyth pan fyddant yn saith wythnos oed.

en-gb	Population levels can vary according to availability of food, particularly in winter months .
cy-gb	Gall lefelau’r boblogaeth amrywio’n fawr ar sail y bwyd sydd ar gael, yn enwedig dros fisoedd y gaeaf .

en-gb	Hayssen, V – Reproduction in grey squirrels:
cy-gb	Hayssen, V – Reproduction in grey squirrels:

en-gb	from anatomy to conservation.
cy-gb	from anatomy to conservation.

en-gb	The Grey Squirrel – Ecology and Management of an Invasive Species in Europe (2016)
cy-gb	The Grey Squirrel – Ecology and Management of an Invasive Species in Europe (2016)

en-gb	Gurnell, J.
cy-gb	Gurnell, J.

en-gb	(1996) The effects of food availability and winter weather on the dynamics of a grey squirrel population in southern England.
cy-gb	(1996) The effects of food availability and winter weather on the dynamics of a grey squirrel population in southern England.

en-gb	Journal of Applied Ecology 33:
cy-gb	Journal of Applied Ecology 33:

en-gb	Spread and Dispersal  – It is accepted that grey squirrels are prevalent in all parts of mainland Wales , apart from red squirrel focal areas where management is undertaken to reduce their numbers.
cy-gb	Dosbarthiad a gwasgariad – Derbynnir bod y wiwer lwyd yn gyffredin ym mhob rhan o dir mawr Cymru , ac eithrio prif ardaloedd y wiwer goch lle mae camau rheoli ar waith i leihau ei niferoedd.

en-gb	Dispersal routes favour woodland and river corridors, field and habitat edges, grass verges and tracks .
cy-gb	Y llwybrau gwasgaru a ffefrir ganddi yw coridorau afonydd a choetiroedd, ymylon cynefinoedd a chaeau, lleiniau glas a thraciau .

en-gb	Knowledge of these routes can be used to target management.
cy-gb	O wybod am y llwybrau hyn, gellir targedu’r gwaith o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Habitat and food availability has been expanded as more broadleaved species have been planted.
cy-gb	Mae mwy o gynefinoedd a bwyd ar gael yn sgil plannu mwy o rywogaethau llydanddail.

en-gb	Policies that encourage diversification of conifer woodlands through broadleaved plantings are likely to have encouraged grey squirrel encroachment .
cy-gb	Mae’n debygol bod polisïau sy’n annog plannu coed llydanddail mewn coetiroedd conwydd i greu mwy o amrywiaeth wedi annog y wiwer lwyd i ennill tir .

en-gb	The average rate of colonisation in GB is considered to range from 5.7–8.2 km/year .
cy-gb	Amcangyfrifir bod y wiwer lwyd yn cytrefu ym Mhrydain ar raddfa o 5.7-8.2km y flwyddyn .

en-gb	Signorile et al (2014) Do founder size, genetic diversity and structure influence rates of expansion of North American grey squirrels in Europe?
cy-gb	Signorile et al (2014) Do founder size, genetic diversity and structure influence rates of expansion of North American grey squirrels in Europe?

en-gb	Diversity & Distribution DOI:
cy-gb	Diversity & Distribution DOI:

en-gb	10.1111/ddi.12222
cy-gb	10.1111/ddi.12222

en-gb	Isolated action  – Grant assistance for grey squirrel management has been on an individual basis in the past.
cy-gb	Gweithredu ar wahân  – Yn y gorffennol, darparwyd cymorth grant i reoli’r wiwer lwyd i unigolion.

en-gb	Efforts to manage grey squirrels can be undermined where neighbours fail to control squirrels in adjacent woods.
cy-gb	Os nad yw eu cymdogion yn rheoli gwiwerod mewn coedwigoedd cyfagos, gall danseilio eu hymdrechion nhw i reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Evidence indicates that grey squirrels will recolonize a cleared area within 6-8 weeks if adjacent uncontrolled populations are present .
cy-gb	Mae tystiolaeth yn dangos bod y wiwer lwyd yn ailgytrefu ardal a gliriwyd o fewn 6-8 wythnos os nad yw’r poblogaethau cyfagos yn cael eu rheoli .

en-gb	Hence the lack of co-operation between woodland owners is a disincentive to manage grey squirrels, and has discouraged the planting of broadleaved woodlands for quality timber 37 .
cy-gb	Felly, os nad yw perchnogion coetiroedd yn cydweithio â’i gilydd, gall fod yn rhwystr rhag rheoli’r wiwer lwyd. Bu hyn hefyd yn rhwystr rhag plannu coetiroedd llydanddail i gynhyrchu pren o safon 37 .

en-gb	Mayle and Broome (2013) Changes in the impact and control of an invasive alien:
cy-gb	Mayle and Broome (2013) Changes in the impact and control of an invasive alien:

en-gb	Pest Management Science  69:
cy-gb	Pest Management Science  69:

en-gb	414-424 37 Confor – member’s comments
cy-gb	414-424 37 Confor – sylwadau aelodaus

en-gb	Costs of Management  – The main cost of grey squirrel management is labour – to set, check and reset traps.
cy-gb	Costau rheoli – Llafur i osod, gwirio ac ailosod trapiau yw’r brif gost o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	This is particularly relevant with the withdrawal of warfarin.
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o berthnasol yn sgil tynnu warffarin oddi ar y farchnad.

en-gb	The long timescale over which management is needed, coupled to uncertainty about the end value of the timber produced, acts as a disincentive to owners.
cy-gb	Mae’r angen i ymgymryd â gwaith rheoli dros gyfnod hir, ynghyd â’r ansicrwydd ynghylch gwerth y pren a gynhyrchir yn y pen draw, yn rhwystro perchnogion rhag ymgymryd â’r gwaith.

en-gb	Alternative food sources  – Where woodlands are adjacent to residential areas, efforts to trap grey squirrel are undermined by local residents providing alternative feed in gardens.
cy-gb	Ffynonellau bwyd amgen  – Os yw coetiroedd wedi’u lleoli wrth ymyl ardaloedd preswyl, mae preswylwyr lleol sy’n darparu bwyd amgen i’r wiwer lwyd yn eu gerddi yn tanseilio’r ymdrechion i’w trapio.

en-gb	The feeding of pheasants for shoots can provide an alternative food source, but is usually accompanied by management of grey squirrels.
cy-gb	Mae bwydo ffesantod i’w saethu yn gallu darparu ffynhonnell fwyd amgen, ond mae gwaith i reoli’r wiwer lwyd fel rheol yn digwydd ochr yn ochr â hyn.

en-gb	Costs of Eradication – A report by CABI examined the potential for eradication of grey squirrel in the UK estimated late stage eradication costs for the UK to be £850 million over 8 years, which was considered to be conservative.
cy-gb	Costau dileu’r wiwer lwyd – Roedd adroddiad gan CABI yn trafod y posibilrwydd o ddileu’r wiwer lwyd o’r DU, gan amcangyfrif y byddai’n costio £850 miliwn dros gyfnod o wyth mlynedd i’w dileu yn hwyr yn y cyfnod goresgyn. Dywedir bod hwn yn amcangyfrif ceidwadol.

en-gb	The equivalent cost in Wales would be £76 million over the same period.
cy-gb	Byddai’n costio £76 miliwn i Gymru dros yr un cyfnod.

en-gb	The report acknowledged that, given the practicalities of eradication, lessons from attempts to eradicate early invasion in Italy, and the failure of previous attempts to do so in mainland UK, it may no longer be possible to eradicate grey squirrels in Britain.
cy-gb	O ystyried yr anawsterau ymarferol sy’n gysylltiedig â dileu’r wiwer lwyd, yr ymdrechion yn yr Eidal i’w dileu’n gynnar yn y cyfnod goresgyn, a methiant yr ymdrechion blaenorol i’w dileu o dir mawr y DU, mae’r adroddiad yn cydnabod efallai na fydd yn bosibl dileu’r wiwer lwyd o Brydain mwyach.

en-gb	Despite the successful Anglesey eradication programme, the high dispersal ability, established population numbers, extended geographic border with England and the potential costs mean that the complete eradication from Wales is currently not possible.
cy-gb	Er gwaethaf llwyddiant y rhaglen i ddileu’r wiwer lwyd o Ynys Môn, mae ei gallu i wasgaru, maint y boblogaeth sefydledig, y ffin ddaearyddol estynedig â Lloegr, a’r costau posibl yn golygu nad oes modd dileu’r wiwer lwyd o Gymru yn gyfan gwbl ar hyn o bryd.

en-gb	Red squirrels  – Controlling and preventing the re-establishment of grey squirrel populations within red squirrel focal sites aims to avoid competition for food and the spread of the squirrel pox virus.
cy-gb	Y wiwer goch  – Nod y gwaith o reoli ac atal poblogaethau’r wiwer lwyd rhag ymsefydlu o’r newydd ar brif safleoedd y wiwer goch yw atal cystadleuaeth am fwyd ac atal brech y wiwer rhag ymledu.

en-gb	Although a squirrel pox vaccine is in development, such populations are likely to remain vulnerable, requiring the on-going management of grey squirrels around these areas.
cy-gb	Er bod brechlyn brech y wiwer yn cael ei ddatblygu, mae poblogaethau o’r fath yn debygol o barhau i fod yn agored i niwed, a bydd angen parhau i reoli’r wiwer lwyd o amgylch yr ardaloedd hyn.

en-gb	4.3  Management options and best practice
cy-gb	4.3  Opsiynau rheoli ac arferion gorau

en-gb	Raising awareness of the impacts of grey squirrels should help stimulate action but also help the wider public understand why action is necessary.
cy-gb	O godi ymwybyddiaeth o effaith y wiwer lwyd, dylai helpu i gymell pobl i weithredu, ond dylai hefyd helpu’r cyhoedd i ddeall pam fod angen gweithredu.

en-gb	It is also important that landowners assess damage levels in order to make an informed decision on grey squirrel management, and employ best practice to ensure action is effective and humane.
cy-gb	Mae hefyd yn bwysig bod tirfeddianwyr yn asesu lefelau’r difrod er mwyn gwneud penderfyniad gwybodus ynghylch rheoli’r wiwer lwyd, a’u bod yn defnyddio arferion gorau i sicrhau bod y camau a gymerir ganddynt yn effeithiol ac yn ddi-boen.

en-gb	The level of grey squirrel management will depend on the objectives for a particular area.
cy-gb	Bydd hyd a lled y gwaith o reoli’r wiwer lwyd yn dibynnu ar yr amcanion ar gyfer ardal benodol.

en-gb	The recommended method  of reducing grey squirrel damage to woodlands requires an assessment of the likely level of damage , followed by targeted management to reduce population levels to below damaging levels.
cy-gb	I ddefnyddio’r dull a argymhellir  i leihau’r difrod i goetiroedd gan y wiwer lwyd, mae angen asesu lefel debygol y difrod  cyn mynd ati i leihau lefelau’r boblogaeth islaw’r lefel niweidiol drwy gymryd camau rheoli wedi’u targedu.

en-gb	This enables clear goals to be set at the start of a management programme and regular assessments of damage over the years will indicate the effectiveness of the action.
cy-gb	Bydd hynny’n helpu i osod nodau clir ar ddechrau rhaglen rheoli a bydd asesiadau rheolaidd o ddifrod dros y blynyddoedd yn dangos effeithiolrwydd y camau gweithredu.

en-gb	Repeated or on-going management over a number of years is likely to be required while the trees are vulnerable to damage.
cy-gb	Mae’n debygol y bydd angen rheoli’n barhaus neu’n fynych dros gyfnod o sawl blwyddyn tra bo’r coed yn agored i niwed.

en-gb	FC Practice Note
cy-gb	Nodyn ymarfer y CC.

en-gb	Woodlands managed for biodiversity or amenity may not require or justify the costs of grey squirrel management.
cy-gb	Efallai na fydd angen rheoli’r wiwer lwyd ar y raddfa hon, neu efallai na fydd modd cyfiawnhau’r gost o wneud hynny, mewn coetiroedd a reolir at ddibenion bioamrywiaeth neu amwynder.

en-gb	In contrast, the protection of red squirrel habitat is likely to necessitate the complete removal as far as possible, of grey squirrel on a long term basis.
cy-gb	Serch hynny, er mwyn gwarchod cynefinoedd y wiwer goch, mae’n debygol y bydd angen dileu’r wiwer lwyd yn llwyr, cyhyd ag y bo modd, ar sail hirdymor.

en-gb	Therefore different objectives will influence the choice of management options and to what extent.
cy-gb	Felly, bydd gwahanol amcanion yn dylanwadu ar yr opsiynau rheoli a ddewisir, a’u hyd a’u lled.

en-gb	Other influencing factors include the resources available, skills, knowledge, costs and the timescale in which the objective needs to be achieved.
cy-gb	Ymhlith y ffactorau eraill a all ddylanwadu ar yr opsiynau a ddewisir mae’r adnoddau, y sgiliau a’r wybodaeth sydd ar gael, y costau, a’r amserlen ar gyfer cyflawni’r amcan.

en-gb	There are a number of sources of advice, training and best practice on the methods of grey squirrel management.
cy-gb	Mae cyngor, hyfforddiant ac arferion gorau o ran sut i reoli’r wiwer lwyd ar gael o nifer o ffynonellau.

en-gb	These are at Appendix 2.
cy-gb	Fe’u rhestrir yn Atodiad 2.

en-gb	4.3.1 Alternative management methods
cy-gb	4.3.1 Dulliau rheoli amgen

en-gb	Pine marten  – This is a native woodland carnivore with a varied diet, which can include squirrels.
cy-gb	Beleod  – Mae hwn yn gigysydd coetir brodorol a chanddo ddeiet amrywiol a all gynnwys gwiwerod.

en-gb	Although pine martens are scarce in Wales, the Vincent Wildlife Trust project has involved the licenced release in 2015 and 2016 of a small number of pine martens to mid-Wales to reinforce remnant populations .
cy-gb	Er bod beleod yn brin yng Nghymru, fel rhan o brosiect Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Vincent, cafodd nifer fach o feleod eu rhyddhau yn y Canolbarth o dan drwydded yn 2015 a 2016 i ategu’r poblogaethau a oedd yn weddill .

en-gb	Evidence from Ireland suggests that the recovery of red squirrel populations in some areas is linked to return of pine martens and the subsequent decline of grey squirrel populations .
cy-gb	Mae tystiolaeth o Iwerddon yn awgrymu bod cysylltiad mewn rhai ardaloedd rhwng adferiad poblogaethau’r wiwer goch a dychweliad beleod a dirywiad poblogaethau’r wiwer lwyd yn sgil hynny .

en-gb	However, there is currently poor understanding of how this effect operates.
cy-gb	Fodd bynnag, ar hyn o bryd, nid yw’n amlwg sut y mae hyn yn gweithio, felly ni ellir dibynnu ar feleod fel ffordd effeithiol o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	www.pine-marten-recovery-project.org.uk/
cy-gb	www.pine-marten-recovery-project.org.uk/

en-gb	Sheehy, E.
cy-gb	Sheehy, E.

en-gb	& Lawton, C.
cy-gb	& Lawton, C.

en-gb	Population crash in an invasive species following the recovery of a native predator:
cy-gb	Population crash in an invasive species following the recovery of a native predator:

en-gb	the case of the American grey squirrel and the European pine marten in Ireland.
cy-gb	the case of the American grey squirrel and the European pine marten in Ireland.

en-gb	Biodiversity and conservation , 23, 753-774
cy-gb	Biodiversity and conservation , 23, 753-774

en-gb	Forest design  – Grey squirrels are able to exploit particular woodland habitats and species mixes better than others.
cy-gb	Cynllun coedwig  – Mae’r wiwer lwyd yn gallu manteisio ar rai cynefinoedd coetir a chymysgedd o rywogaethau yn well nag eraill.

en-gb	When managing existing woodlands or planting new areas, consideration should be given to avoiding certain tree species which are attractive to grey squirrels.
cy-gb	Wrth reoli coetiroedd sy’n bodoli eisoes neu blannu ardaloedd newydd, dylid ystyried osgoi rhywogaethau coed penodol sy’n ddeniadol i’r wiwer lwyd.

en-gb	This has to be balanced with the objectives of the woodland i.e. timber production or biodiversity value.
cy-gb	Rhaid ystyried hyn ochr yn ochr â’r amcanion ar gyfer y coetir h.y. cynhyrchu pren neu fioamrywiaeth.

en-gb	Forest design can have a part to play in the management of grey squirrels at the individual forest scale but also potentially at the larger, landscape scale.
cy-gb	Gall cynllun coedwig gyfrannu at y gwaith o reoli’r wiwer lwyd ar raddfa coedwig unigol, ond hefyd ar raddfa tirwedd o bosibl.

en-gb	Immuno-contraception  – This novel method of population management is still being researched.
cy-gb	Atal cenhedlu drwy’r system imiwnedd  – Mae’r dull newydd hwn o reoli poblogaethau’n dal i fod yn destun ymchwil.

en-gb	Work is focused on the oral delivery to grey squirrel of an existing effective injectable contraceptive to reduce the population size in a given area.
cy-gb	Mae’r gwaith yn canolbwyntio ar ddarparu brechlyn atal cenhedlu effeithiol sy’n bodoli eisoes i wiwerod llwyd drwy’r geg i leihau maint y boblogaeth mewn ardal benodol.

en-gb	The contraceptive bait is a vaccine (protein) not a reproductive hormone.
cy-gb	Brechlyn (protein) ac nid hormon atgenhedlu yw’r abwyd atal cenhedlu.

en-gb	As such, the vaccine will be broken down in the tissues and stomach of the host animal making it likely that the amount of active product (if any) passed onto predators or humans via squirrel meat, would be very small and very unlikely to have any biological effect.
cy-gb	O’r herwydd, bydd y brechlyn yn cael ei dorri i lawr ym meinwe a stumog yr anifail lletyol, felly mae’n debygol y byddai unrhyw gynnyrch gweithredol (os o gwbl) a fyddai’n trosglwyddo i ysglyfaethwyr neu i bobl drwy gig gwiwer yn fach iawn, ac ni fyddai’n debygol o gael unrhyw effaith fiolegol.

en-gb	Further work is required to confirm its effectiveness and target uptake, as well as captive and field trials.
cy-gb	Mae angen gwneud mwy o waith i gadarnhau effeithiolrwydd y dull hwn a’r ganran darged sy’n bwyta’r abwyd, yn ogystal â chynnal treialon caeth a threialon maes.

en-gb	This could provide a potentially cost-effective management method which will sit alongside existing methods of grey squirrel management.
cy-gb	Gallai hwn fod yn ddull rheoli costeffeithiol i’w ddefnyddio ochr yn ochr â’r dulliau presennol o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Full detailed data on secondary hazards will be collected when registration is considered for this vaccine.
cy-gb	Bydd data manwl am beryglon eilaidd yn cael eu casglu pan ystyrir cofrestru’r brechlyn hwn.

en-gb	4.3.2 Lethal management methods
cy-gb	4.3.21 Dulliau rheoli angheuol

en-gb	The overarching requirements of lethal management options are that they are humane.
cy-gb	O ran dulliau rheoli angheuol, y gofyniad cyffredinol yw eu bod yn lladd heb greulondeb.

en-gb	Lethal methods can only be undertaken by where a landowner or occupier has given consent .
cy-gb	Dim ond os yw’r tirfeddiannwr neu’r meddiannwr wedi rhoi caniatâd y gellir defnyddio dulliau angheuol .

en-gb	It is recommended that those undertaking lethal methods of management should be properly trained in operating traps and humane dispatch.
cy-gb	Argymhellir y dylai’r rheini sy’n defnyddio dulliau rheoli angheuol gael hyfforddiant priodol i ddefnyddio trapiau a lladd heb greulondeb.

en-gb	1981 Wildlife and Countryside Act.
cy-gb	Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981.

en-gb	27 (1) Interpretation of part 1
cy-gb	27 (1) Dehongli rhan 1

en-gb	Poisoning using Warfarin  – Warfarin, (Grey Squirrel bait) is no longer authorised  for grey squirrel management such as in woodlands (authorised use expired on 30th September 2015).
cy-gb	Gwenwyno gan ddefnyddio warffarin –  Ni chaniateir  defnyddio warffarin (abwyd gwiwerod llwyd) i reoli’r wiwer lwyd mewn ardaloedd fel coetiroedd mwyach (30 Medi 2015 oedd y dyddiad olaf y caniatawyd ei ddefnyddio).

en-gb	Use as an indoor biocide has also been withdrawn.
cy-gb	Mae’r defnydd ohono fel bioladdwr dan do hefyd yn cael ei wahardd.

en-gb	Live trapping  – This involves the capture of live animals, followed by cranial dispatch when the trap is checked, which should occur at least once per day.
cy-gb	Trapio byw – I wneud hyn, caiff anifeiliaid byw eu dal mewn trap, ac yna cânt eu lladd ag un ergyd ar gefn y pen pan gaiff y trap ei archwilio. Dylid gwneud hyn o leiaf unwaith y dydd.

en-gb	This method must be used where red squirrels may be captured, as they can be then be released.
cy-gb	Rhaid  defnyddio’r dull hwn mewn mannau lle gallai gwiwerod coch gael eu dal er mwyn eu rhyddhau.

en-gb	Grey squirrels caught in the traps must be dispatched as it is illegal to release these once caught.
cy-gb	Rhaid lladd unrhyw wiwerod llwyd sy’n cael eu dal yn y trapiau oherwydd ei bod yn anghyfreithlon eu rhyddhau ar ôl eu dal.

en-gb	Spring trapping  – These trap designs kill the animal as it moves through and triggers the trap.
cy-gb	Trapiau sbring  – Mae’r trapiau hyn yn lladd yr anifail pan fydd yn symud drwy’r trap a’i sbarduno.

en-gb	The traps authorised for use have been approved through the Spring Trap Approval Order (Wales) 2012  for their humaneness and effectiveness.
cy-gb	Cafodd y trapiau y caniateir eu defnyddio eu cymeradwyo drwy Orchymyn Cymeradwyo Trapiau Sbring (Cymru) 2012  oherwydd eu bod yn effeithiol ac yn lladd heb greulondeb.

en-gb	Measures must be taken to restrict access by non-target species.
cy-gb	Rhaid rhoi mesurau ar waith i atal rhywogaethau nad ydynt yn cael eu targedu rhag mynd i’r trapiau.

en-gb	It is recommended that spring traps are checked at least once per day.
cy-gb	Argymhellir y dylid archwilio trapiau sbring o leiaf unwaith y dydd.

en-gb	www.legislation.gov.uk/wsi/2012/2941/introduction/made)
cy-gb	www.legislation.gov.uk/wsi/2012/2941/introduction/made /welsh

en-gb	Shooting  – Shooting grey squirrels can be undertaken legally and humanely, although opportunistic shooting of grey squirrels has not been regarded as an effective method of grey squirrel management in the past.
cy-gb	Saethu  – Gellir saethu gwiwerod llwyd yn gyfreithlon a heb greulondeb, er na thybiwyd bod saethu gwiwerod llwyd ar hap yn ffordd effeithiol o reoli’r wiwer lwyd yn y gorffennol.

en-gb	Pilot schemes using baiting stations and coordinated shooting efforts are being tested to maximise the efficiency.
cy-gb	Mae cynlluniau peilot sy’n defnyddio gorsafoedd abwyd ac ymdrechion cydgysylltiedig i’w saethu yn cael eu profi i sicrhau bod y dull mor effeithlon â phosibl.

en-gb	New traps and methods of grey squirrel management are continually under development.
cy-gb	Mae trapiau a dulliau newydd o reoli’r wiwer lwyd yn cael eu datblygu o hyd.

en-gb	It is important that owners ensure that their methods of management are legal, humane and avoid capture of non-target species.
cy-gb	Mae’n bwysig bod perchnogion yn defnyddio dulliau rheoli sy’n gyfreithlon, yn drugarog, ac yn dal y rhywogaeth darged yn unig.

en-gb	Where there is a risk that red squirrels may be caught, advice should be sought from local red squirrel groups.
cy-gb	Os oes perygl y gallai gwiwerod coch gael eu dal, dylid gofyn am gyngor gan grwpiau gwiwerod coch lleol.

en-gb	4.4 Research
cy-gb	4.4 Ymchwil

en-gb	There continues to be a range of research into the ecology and behaviour of grey squirrels, and how this knowledge can be used to provide more effective methods of management.
cy-gb	Mae llawer o waith ymchwil yn dal i gael ei wneud i ecoleg ac ymddygiad y wiwer lwyd, a’r ffordd y gellir defnyddio’r wybodaeth hon i ddatblygu dulliau mwy effeithiol o’i rheoli.

en-gb	Defra manages research budgets and programmes for England and Wales, except for a small element of delivery-related animal health and welfare surveillance which has been devolved.
cy-gb	Defra sy’n rheoli cyllidebau a rhaglenni ymchwil Cymru a Lloegr, ac eithrio ychydig o waith gwyliadwriaeth iechyd a lles anifeiliaid sydd wedi’i ddatganoli.

en-gb	Welsh Government, as part of the wider Defra research group, which includes Forestry Commission, Animal Plant Health Agency and others, engages in research on grey squirrel, including:
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru, fel rhan o grŵp ymchwil ehangach Defra, sy’n cynnwys y Comisiwn Coedwigaeth, yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion ac eraill, yn ymgymryd â gwaith ymchwil i’r wiwer lwyd, gan gynnwys:

en-gb	Investigating the impact of grey squirrels on woodlands and the reasons for bark stripping behaviour.
cy-gb	Ymchwilio i effaith y wiwer lwyd ar goetiroedd a’r rhesymau y mae’n rhisglo coed.

en-gb	Identifying efficient control strategies, including new trapping methods, immuno-contraception and natural predation.
cy-gb	Pennu strategaethau rheoli effeithlon, gan gynnwys dulliau trapio newydd, atal cenhedlu drwy’r system imiwnedd, ac ysglyfaethu naturiol.

en-gb	Investigating the range of infections carried by grey squirrels and the risk these pose to native wildlife and domestic animals.
cy-gb	Ymchwilio i’r heintiau y mae’r wiwer lwyd yn eu cario a’u risg i fywyd gwyllt brodorol ac anifeiliaid dof.

en-gb	Forest Research provides advice on the management of grey squirrels and tree protection issues, and lists published research www.forestry.gov.uk/fr/greysquirrels 
cy-gb	Mae Forest Research yn rhoi cyngor ar reoli’r wiwer lwyd a materion gwarchod coed, ac yn rhestru’r ymchwil a gyhoeddwyd www.forestry.gov.uk/fr/greysquirrels 

en-gb	The management of grey squirrels requires a collaborative partnership approach between all stakeholders.
cy-gb	I reoli’r wiwer lwyd, mae angen i bob rhanddeiliad weithio mewn partneriaeth.

en-gb	WG and NRW can contribute through raising awareness of best practice, research and training; supporting co-operation and partnership; and taking appropriate action on the WGWE.
cy-gb	Gall Llywodraeth Cymru a Chyfoeth Naturiol Cymru gyfrannu drwy godi ymwybyddiaeth o arferion gorau, ymchwil a hyfforddiant, cefnogi cydweithredu a phartneriaeth, ac ymgymryd â gwaith priodol ar Ystad Goed Llywodraeth Cymru.

en-gb	However success depends on landowners and managers taking responsibility for managing grey squirrel on their own land and working with other landowners and groups in a co-ordinated, landscape approach.
cy-gb	Fodd bynnag, mae llwyddiant y gwaith yn dibynnu ar i dirfeddianwyr a rheolwyr ysgwyddo cyfrifoldeb dros reoli’r wiwer lwyd ar eu tir nhw a chydweithio â thirfeddianwyr eraill a grwpiau mewn ffordd gydgysylltiedig ar raddfa tirwedd.

en-gb	The UK Forest Standard sets out the principles of sustainable forest management and best practice.
cy-gb	Mae Safon Coedwigaeth y DU yn nodi’r egwyddorion a’r arferion gorau o ran rheoli coedwigoedd cynaliadwy.

en-gb	It states that woodland owners should ‘Monitor forest damage, and intervene to protect vulnerable trees from browsing and grazing mammals, including voles, deer, rabbits, hares, grey squirrels and livestock’.
cy-gb	Mae’n datgan y dylai perchnogion coetiroedd fonitro difrod i goedwigoedd ac ymyrryd i warchod coed sy’n agored i niwed gan famaliaid sy’n pori, gan gynnwys llygod pengrwn, ceirw, cwningod, ysgyfarnogod, gwiwerod llwyd a da byw.

en-gb	As such, all woodland owners should monitor damage and consider whether grey squirrel management is necessary.
cy-gb	I’r perwyl hwn, dylai pob perchennog coetir fonitro difrod ac ystyried a oes angen rheoli’r wiwer lwyd.

en-gb	A number of opportunities have arisen over the years to collect the views of stakeholders in relation to grey squirrel management in Wales and more recently in England.
cy-gb	Dros y blynyddoedd, mae sawl cyfle wedi codi yng Nghymru i gasglu safbwyntiau rhanddeiliaid ynghylch rheoli’r wiwer lwyd, ac mae cyfleoedd hefyd wedi codi yn Lloegr yn fwy diweddar.

en-gb	Key points identified from these, along with input from a Wales stakeholder working group have informed the development of the actions listed below.
cy-gb	Mae’r camau gweithredu a restrir isod yn seiliedig ar y prif bwyntiau a wnaed gan y rhanddeiliaid hyn, yn ogystal â mewnbwn gweithgor rhanddeiliaid Cymru.

en-gb	The following actions set out what will be done to support a more strategic and collaborative approach to grey squirrel management in Wales.
cy-gb	Mae’r camau gweithredu a ganlyn yn nodi’r hyn a wneir i gefnogi dull mwy strategol a chydweithredol o reoli’r wiwer lwyd yng Nghymru.

en-gb	The actions are set out below in a table which shows:-
cy-gb	Rhestrir y camau gweithredu isod mewn tabl sy’n dangos:-

en-gb	Actions that will contribute towards delivering the objectives.
cy-gb	Y camau gweithredu a fydd yn cyfrannu at gyflawni’r amcanion.

en-gb	Lead Bodies involved in delivering the action who have a funding and/or co-ordinating role, and thus are active in driving forward the delivery of the actions.
cy-gb	Y cyrff arweiniol a chanddynt rôl ariannu a/neu rôl gydgysylltu a fydd yn ymwneud â chyflawni’r cam gweithredu ac a fydd, felly, yn mynd ati i hybu’r gwaith o gyflawni’r camau gweithredu.

en-gb	A partnership approach between lead bodies and other groups or organisations will be needed to deliver the actions.
cy-gb	Bydd angen i’r cyrff arweiniol a grwpiau neu sefydliadau eraill gydweithio i gyflawni’r camau gweithredu.

en-gb	Action  Lead Body Sustainable Management of Natural Resources
cy-gb	Cam gweithredu  Corff arweiniol Rheoli adnoddau naturiol mewn ffordd gynaliadwy

en-gb	1)  Highlight the impact of grey squirrels on the woodland resource and biodiversity in appropriate future policy developments.
cy-gb	1)    Tynnu sylw at effaith y wiwer lwyd ar fioamrywiaeth ac adnoddau coetiroedd mewn datblygiadau polisi priodol yn y dyfodol.

en-gb	2)  Investigate the development of a Vulnerability Analysis of Wales’ woodland resource to provide a focus for a co-ordinated approach to grey squirrel management by local partnerships and landowners.
cy-gb	2)   Ymchwilio i’r posibilrwydd o lunio dadansoddiad o ba mor agored i niwed yw adnodd coetiroedd Cymru i roi ffocws ar gyfer dull cydgysylltiedig o reoli’r wiwer lwyd gan bartneriaethau lleol a thirfeddianwyr.

en-gb	3)  Encourage the establishment and support of landscape-scale and collaborative grey squirrel management partnerships.
cy-gb	3)    Hybu camau i sefydlu ac i gefnogi partneriaethau cydweithredol i reoli’r wiwer lwyd ar raddfa tirwedd

en-gb	4)  Examine the feasibility of incentives for a strategic and collaborative approach to grey squirrel management in the design of future natural resource management schemes.
cy-gb	4)    Pwyso a mesur dichonoldeb darparu cymhellion ar gyfer dull strategol a chydweithredol o reoli’r wiwer lwyd wrth lunio cynlluniau rheoli adnoddau naturiol yn y dyfodol.

en-gb	5)  Where it is feasible and beneficial to do so, undertake grey squirrel management activity on the WGWE as part of a co-ordinated landscape scale partnership approach.
cy-gb	5)   Lle bo’n ymarferol ac yn fuddiol gwneud hynny, mynd ati i reoli’r wiwer lwyd ar Ystad Goed Llywodraeth Cymru fel rhan o ddull partneriaeth cydgysylltiedig ar raddfa tirwedd.

en-gb	6)  Continue to provide support on grey squirrel management for red squirrel conservation on private land through provision of advice and loan of equipment.
cy-gb	6)    Parhau i gynorthwyo i reoli’r wiwer lwyd er mwyn diogelu’r wiwer goch ar dir preifat drwy roi cyngor a rhoi benthyg offer.

en-gb	7)  Continue to manage grey squirrel for red squirrel conservation on the WGWE in line with the Red Squirrel Conservation Plan for Wales through a partnership approach.
cy-gb	7)   Parhau i reoli’r wiwer lwyd er mwyn diogelu’r wiwer goch ar Ystad Goed Llywodraeth Cymru yn unol â Chynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch drwy ddull partneriaeth.

en-gb	8)  Work collaboratively to improve  the delivery  of actions within both the Red Squirrel Conservation Plan for Wales and the Grey Squirrel Management Action Plan for Wales.
cy-gb	8)    Cydweithio i wella’r gwaith o gyflawni camau gweithredu Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch a Chynllun Gweithredu Drafft Cymru i Reoli’r Wiwer Lwyd.

en-gb	9)  Raise awareness of the impacts of grey squirrel on woodland, timber production and wider biodiversity, with the wider public and land managers.
cy-gb	9)   Codi ymwybyddiaeth y cyhoedd a rheolwyr tir o effaith y wiwer lwyd ar goetiroedd, cynhyrchu pren a bioamrywiaeth ehangach.

en-gb	10)  Promote best practice, highlight the need to assess the risk of damage and implement a plan of management, encourage updating of information and the continuation of grey squirrel management training through a range of partners.
cy-gb	10) H yrwyddo arferion gorau, tynnu sylw at yr angen i asesu’r risg o ddifrod a rhoi cynllun rheoli ar waith, hybu camau i ddiweddaru gwybodaeth, a sicrhau bod yr hyfforddiant ar reoli’r wiwer lwyd a ddarperir gan amryw o bartneriaid yn parhau.

en-gb	Research and monitoring
cy-gb	Ymchwil a monitro

en-gb	11)  Continue to support research into improvements in management methods including the Defra England and Wales wildlife and biodiversity research and development budget.
cy-gb	11)  Parhau i gefnogi ymchwil i ffyrdd o wella’r dulliau rheoli, gan gynnwys cyllideb ymchwil a datblygu bywyd gwyllt a bioamrywiaeth Defra ar gyfer Cymru a Lloegr.

en-gb	12)  Maintain an awareness of grey squirrel management research in the UK and identify research gaps that would better inform grey squirrel management.
cy-gb	12)  Cadw llygad ar ymchwil i ddulliau o reoli’r wiwer lwyd yn y DU a phennu bylchau yn yr ymchwil honno a fyddai’n gosod sylfaen well ar gyfer y gwaith o reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Flag to research commissioners.
cy-gb	Tynnu sylw’r rheini sy’n comisiynu ymchwil atynt.

en-gb	13)  Further develop methods to monitor the impact of grey squirrel management measures where funding allows, minimising the impact on biodiversity, non-targeted species, related ecosystem services and economy.
cy-gb	13) M ynd ati i ddatblygu ymhellach ddulliau o fonitro effaith y mesurau i reoli’r wiwer lwyd pan fo cyllid yn caniatáu i hynny ddigwydd, gan leihau’r effaith ar fioamrywiaeth, rhywogaethau nad ydynt yn cael eu targedu, gwasanaethau ecosystemau cysylltiedig a’r economi.

en-gb	Governance and Monitoring
cy-gb	Llywodraethu a monitro

en-gb	6.1 Governance
cy-gb	6.1 Llywodraethu

en-gb	The delivery of this management action plan is dependent on a partnership approach between the public, private and voluntary sectors.
cy-gb	I roi’r cynllun gweithredu hwn ar waith, rhaid i’r sector cyhoeddus, y sector preifat a’r sector gwirfoddol weithio mewn partneriaeth.

en-gb	A steering group is  the best way to facilitate this.
cy-gb	Cynnull grŵp llywio yw’r ffordd orau o hwyluso hyn.

en-gb	The Wales Squirrel Forum (WSF), who already provides a steer on the delivery of the existing Red Squirrel Conservation Plan for Wales, will be adapted to act as a steering group to co-ordinate, support and provide advice on the implementation of the final management action plan.
cy-gb	Bydd Fforwm Gwiwerod Cymru, sydd eisoes yn rhoi cyngor ar y camau i roi Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch ar waith, yn cael ei addasu i weithredu fel grŵp llywio i gydgysylltu ac i gefnogi’r broses o roi’r cynllun gweithredu terfynol i reoli’r wiwer lwyd ar waith, ac i roi cyngor ar y broses honno.

en-gb	Advantages of WFS governance
cy-gb	Manteision llywodraethu drwy Fforwm Gwiwerod Cymru:-

en-gb	The Wales Squirrel Forum is a partnership of stakeholders whose remit already includes both red and grey squirrel management, although the current focus has been on the Red Squirrels Conservation Plan for Wales.
cy-gb	Partneriaeth o randdeiliaid y mae eu cylch gwaith eisoes yn cynnwys rheoli’r wiwer goch a’r wiwer lwyd yw Fforwm Gwiwerod Cymru, er ei fod yn canolbwyntio ar hyn o bryd ar Gynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch.

en-gb	Many members have direct experience in managing grey squirrel populations to benefit red squirrel and advise on best practice.
cy-gb	Mae gan lawer o’r aelodau brofiad uniongyrchol o reoli poblogaethau’r wiwer lwyd er budd y wiwer goch ac o roi cyngor ar arferion gorau.

en-gb	Current membership could be extended to include those with specifically grey squirrel interests through invitation.
cy-gb	Byddai modd ehangu’r aelodaeth bresennol drwy wahodd y rheini a chanddynt fuddiannau penodol o ran y wiwer lwyd i fod yn aelodau.

en-gb	This would acknowledge the common goal of managing grey squirrel populations, provide opportunities to share best practice and ensure the action plans of both species are closely linked.
cy-gb	Byddai hyn yn cydnabod y nod cyffredin o reoli poblogaethau’r wiwer lwyd, yn creu cyfleoedd i rannu arferion gorau, ac yn sicrhau bod cysylltiad agos rhwng y cynlluniau gweithredu ar gyfer y ddwy rywogaeth.

en-gb	Setting up a separate steering group specific to the grey squirrel management action plan would duplicate common areas of work and demand for resource (public, private and third party).
cy-gb	O sefydlu grŵp llywio penodol ar wahân ar gyfer y cynllun gweithredu i reoli’r wiwer lwyd, byddai’n dyblygu meysydd gwaith cyffredin a’r galw am adnoddau (cyhoeddus, preifat a thrydydd parti).

en-gb	6.2  Monitoring
cy-gb	6.2  Monitro

en-gb	Although it is widely acknowledged that grey squirrel populations and the associated damage is increasing, baseline data for monitoring this is not available and is likely to be prohibitively expensive.
cy-gb	Ceir cydnabyddiaeth eang fod poblogaethau’r wiwer lwyd a’r difrod a wneir ganddynt yn cynyddu, ond nid oes data sylfaenol ar gael i fonitro hyn ac mae’r gost o gasglu data o’r fath yn debygol o fod yn ormodol.

en-gb	This action plan will be revised after 5 years and will be monitored against the following methods:-
cy-gb	Bydd y cynllun gweithredu hwn yn cael ei ddiwygio ar ôl pum mlynedd a bydd yn cael ei fonitro drwy’r dulliau a ganlyn:-

en-gb	Report on action plan activity progress – on an annual basis via a wider stakeholder event.
cy-gb	Adroddiad ar y cynnydd a wnaed o ran y camau gweithredu – bob blwyddyn drwy ddigwyddiad i randdeiliaid ehangach.

en-gb	National Forest Inventory (NFI) – investigate how the currently available data for Wales can be utilised to best effect
cy-gb	Rhestr Goedwigaeth Genedlaethol – ymchwilio i’r ffordd orau o ddefnyddio’r data sydd ar gael ar hyn o bryd ynghylch Cymru.

en-gb	Red squirrel population data – as undertaken to report on the Red Squirrel  Conservation Plan for Wales
cy-gb	Data am boblogaeth y wiwer goch – fe’u cesglir i adrodd ar Gynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch.

en-gb	Appendix 1
cy-gb	Atodiad 1

en-gb	In addition to the obligations and frameworks which have led to the development of this management action plan – Woodlands for Wales Strategy, IAS Regulations, Red Squirrel Conservation Plan for Wales and the UK Squirrel Accord – this Grey Squirrel Management Action Plan will also contribute to a number of wider legislation, strategies and policies. These are:-
cy-gb	Yn ogystal â’r rhwymedigaethau a’r fframweithiau sydd wedi arwain at lunio’r cynllun gweithredu hwn – Strategaeth Coetiroedd i Gymru, y Rheoliad Rhywogaethau Estron Goresgynnol, y Cynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch a Chytundeb Gwiwerod y DU – bydd y Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd hefyd yn cyfrannu at nifer o ddeddfau, strategaethau a pholisïau ehangach, sef:-

en-gb	The Well-being of Future Generations (Wales) Act is about improving the social, economic, environmental and cultural well-being of Wales.
cy-gb	Gwella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru yw nod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru).

en-gb	To make sure we are all working towards the same vision, the Act puts in place seven well-being goals.
cy-gb	I sicrhau ein bod i gyd yn gweithio i wireddu’r un weledigaeth, mae’r Ddeddf yn cyflwyno saith nod llesiant.

en-gb	a prosperous Wales
cy-gb	Cymru lewyrchus

en-gb	a resilient Wales
cy-gb	Cymru gydnerth

en-gb	a healthier Wales
cy-gb	Cymru iachach

en-gb	a more equal Wales
cy-gb	Cymru sy’n fwy cyfartal

en-gb	a Wales of cohesive communities
cy-gb	Cymru o gymunedau cydlynus

en-gb	a Wales of vibrant culture and thriving Welsh language
cy-gb	Cymru â diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu

en-gb	• a globally responsible Wales.
cy-gb	Cymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang.

en-gb	The Act places a Well-being Duty on public bodies to carry out sustainable development in achieving these goals.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn rhoi dyletswydd llesiant ar gyrff cyhoeddus i ymgymryd â datblygu cynaliadwy wrth gyflawni’r nodau hyn.

en-gb	It also sets out five ways of working for public bodies to demonstrate they have applied the sustainable development principle.
cy-gb	Mae hefyd yn amlinellu pum ffordd o weithio ar gyfer cyrff cyhoeddus i ddangos eu bod wedi rhoi’r egwyddor datblygu cynaliadwy ar waith.

en-gb	The Grey Squirrel Management Action Plan meets the sustainable development principle in that it has been developed through the involvement of stakeholders and partners with the aim of taking collaborative action to reduce the impact of grey squirrels, and improve the resilience of woodlands and the red squirrel population in the longer term.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn bodloni’r egwyddor datblygu cynaliadwy gan fod rhanddeiliaid a phartneriaid wedi’u cynnwys yn y gwaith o’i lunio, gyda’r nod o gydweithio i leihau effaith y wiwer lwyd ac i wella cydnerthedd coetiroedd a phoblogaeth y wiwer goch yn y tymor hir.

en-gb	The actions will be delivered collaboratively by partners and will help deliver outcomes in other policies and strategies.
cy-gb	Bydd partneriaid yn cydweithio i gyflawni’r camau gweithredu, a byddant yn helpu i gyflawni canlyniadau polisïau a strategaethau eraill.

en-gb	The management action plan will directly contribute to the goal of creating “a resilient Wales” and is also relevant to the goals of “a prosperous Wales” and “a globally responsible Wales”.
cy-gb	Bydd y cynllun gweithredu yn cyfrannu’n uniongyrchol at y nod o greu “Cymru gydnerth” ac mae hefyd yn berthnasol i’r nodau o greu “Cymru lewyrchus” a “Chymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang”.

en-gb	The aim is to establish the management action plan as a joined up and integrated approach with partnership working at its heart.
cy-gb	Y nod yw sefydlu’r cynllun gweithredu fel dull cydgysylltiedig ac integredig o weithio, gyda gwaith partneriaeth yn ganolog iddo.

en-gb	The Environment Act introduces an approach to natural resource management that is about managing our natural environment in a joined up sustainable way that delivers real outcomes for the environment, people, the economy and our communities.
cy-gb	Mae Deddf yr Amgylchedd yn cyflwyno dull o reoli adnoddau naturiol sy’n ymwneud â rheoli ein hamgylchedd naturiol mewn ffordd gydgysylltiedig a chynaliadwy sy’n cyflawni canlyniadau gwirioneddol i’r amgylchedd, i bobl, i’r economi ac i’n cymunedau.

en-gb	The aim is to make the most of the opportunities that Wales’ natural resources present while safeguarding and building the resilience of natural systems to continue to provide these benefits in the long term.
cy-gb	Y nod yw gwneud y gorau o’r cyfleoedd y mae adnoddau naturiol Cymru’n eu darparu, gan fynd ati ar yr un pryd i ddiogelu ac i gynyddu cydnerthedd y systemau naturiol er mwyn iddynt barhau i ddarparu’r manteision hyn yn y tymor hir.

en-gb	The Act includes a biodiversity duty requiring public authorities to seek to maintain and enhance biodiversity, and promote the resilience of ecosystems, where it is within the proper exercise of their functions.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn cynnwys dyletswydd bioamrywiaeth sy’n peri iddi fod yn ofynnol i awdurdodau cyhoeddus geisio cynnal a gwella bioamrywiaeth, a hybu cydnerthedd ecosystemau, lle bo hynny’n cydweddu â’r camau i arfer eu swyddogaethau’n briodol.

en-gb	It also introduces 9 principles of sustainable management of natural resources.
cy-gb	Mae hefyd yn cyflwyno naw egwyddor o ran rheoli adnoddau naturiol mewn ffordd gynaliadwy.

en-gb	The Grey Squirrel Management Action Plan is well aligned to the ambitions of the Environment Act.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn cydweddu ag amcanion Deddf yr Amgylchedd.

en-gb	It is of direct relevance to the three key features introduced by the Act – the State of Natural Resources Report;
cy-gb	Mae’n uniongyrchol berthnasol i’r tair prif elfen a gyflwynwyd gan y Ddeddf:

en-gb	the Natural Resources Policy and Area Statements.
cy-gb	yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol, y Polisi Adnoddau Naturiol, a’r Datganiadau Ardal.

en-gb	The objectives and actions proposed to establish a joined up approach to grey squirrel management should be a strong contributor to the delivery of the Act and the principles of sustainable management of natural resources.
cy-gb	Dylai’r amcanion a’r camau a gynigir i sefydlu dull cydgysylltiedig o reoli’r wiwer lwyd wneud cyfraniad cadarn at roi’r Ddeddf ar waith a chyflawni’r egwyddorion o ran rheoli adnoddau naturiol mewn ffordd gynaliadwy.

en-gb	This management action plan will help deliver the Natural Resources Policy through managing grey squirrel as a pressure that impact on the resilience of natural resources such as woodlands and other habitats, and the services they can provide.
cy-gb	Bydd y cynllun gweithredu hwn yn helpu i roi’r Polisi Adnoddau Naturiol ar waith drwy reoli’r wiwer lwyd sy’n effeithio ar gydnerthedd adnoddau naturiol fel coetiroedd a chynefinoedd eraill, a’r gwasanaethau a ddarperir ganddynt.

en-gb	The introduction of Area Statements provides an important opportunity to reflect and build upon the work that is already being undertaken around red squirrel focal areas and to consider how this can be extended.
cy-gb	Mae cyflwyno Datganiadau Ardal yn gyfle pwysig i fwrw golwg dros y gwaith sydd eisoes yn cael ei wneud o ran prif ardaloedd y wiwer goch, adeiladu ar y gwaith hwnnw, ac ystyried sut i’w ehangu.

en-gb	Climate Change Strategy for Wales 2010
cy-gb	Strategaeth Cymru ar y Newid yn yr Hinsawdd 2010

en-gb	The Climate Change Strategy for Wales and associated delivery plan set targets to reduce greenhouse gas emissions in Wales by 3% every year and achieve at least a 40% reduction by 2020 compared to figures from 1990.
cy-gb	Mae Strategaeth Cymru ar y Newid yn yr Hinsawdd a’r cynllun cyflawni cysylltiedig yn pennu targedau i leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr Cymru 3% bob blwyddyn ac i gyflawni gostyngiad o 40% o leiaf erbyn 2020 o’i gymharu â ffigurau 1990.

en-gb	They confirm where action should be focused and the policies and programmes that will help meet the targets.
cy-gb	Mae’n cadarnhau’r meysydd y dylid canolbwyntio arnynt, ynghyd â’r polisïau a’r rhaglenni a fydd yn helpu i gyflawni’r targedau.

en-gb	The Strategy also recognises how actions taken by people, communities and organisations across Wales will help reach the target.
cy-gb	Mae’r Strategaeth hefyd yn cydnabod sut y bydd y camau a gymerir gan bobl, cymunedau a sefydliadau ledled Cymru’n cyfrannu at gyrraedd y targed.

en-gb	The Climate Change Strategy delivery plan outlines that new woodland creation for carbon capture and management of the existing woodland carbon sink will contribute towards reducing greenhouse gas emissions from the agriculture and land use sector in Wales.
cy-gb	Mae cynllun cyflawni’r Strategaeth ar y Newid yn yr Hinsawdd yn nodi y bydd creu coetiroedd newydd i ddal carbon a rheoli’r ddalfa garbon bresennol mewn coetiroedd yn cyfrannu at leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr sector amaethyddiaeth a defnydd tir Cymru.

en-gb	A key part of this policy is to ensure that timber grown is of a quality that can be used in long lived products, such as construction timber, which effectively stores carbon captured during tree growth.
cy-gb	Un o brif amcanion y polisi yw tyfu coed o ansawdd y gellir eu defnyddio mewn cynnyrch hir oes, fel pren adeiladu, a hynny oherwydd eu bod yn storio’r carbon a gaiff ei ddal tra mae’r goeden yn tyfu yn effeithiol.

en-gb	Grey squirrel damage has an indirect effect on climate change through the curtailment of tree growth which reduces carbon capture.
cy-gb	Mae difrod gan y wiwer lwyd yn effeithio’n anuniongyrchol ar newid hinsawdd drwy atal coed rhag tyfu i’w llawn dwf, gan leihau eu gallu i ddal carbon.

en-gb	Additionally, damage can affect the end use of the timber, which is often fuel wood and hence carbon release back into the atmosphere.
cy-gb	Yn ogystal, gall difrod effeithio ar yr hyn y defnyddir y pren ar ei gyfer yn y pen draw.

en-gb	The Grey Squirrel Management Action Plan has the potential to reduce damage to woodlands through targeted and collaborative grey squirrel management.
cy-gb	Yn aml, fe’i defnyddir fel coed tân, ac mae hyn yn rhyddhau’r carbon yn ôl i’r atmosffer. Gallai’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd leihau’r difrod i goetiroedd drwy ddefnyddio dull cydweithredol wedi’i dargedu i reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	The Nature Recovery Action Plan for Wales is comprised of a Strategy for Nature, its associated action plan and a Nature Recovery Framework which sets out the governance structure to deliver action in Wales.
cy-gb	Mae Cynllun Adfer Natur Cymru’n cynnwys Strategaeth Natur, cynllun gweithredu cysylltiedig, a Fframwaith Adfer Natur sy’n amlinellu’r strwythur llywodraethu i gyflawni camau gweithredu yng Nghymru.

en-gb	The ambition to be addressed through the Nature Recovery Action Plan is:
cy-gb	Mae’r Cynllun Adfer Natur yn ceisio gwireddu’r weledigaeth a ganlyn:

en-gb	‘To reverse the decline in biodiversity, for its intrinsic value, and to ensure lasting benefits to society’
cy-gb	‘Gwrthdroi dirywiad bioamrywiaeth, oherwydd bod iddi werth cynhenid, a sicrhau budd sy’n para i’r gymdeithas.’

en-gb	The Nature Recovery Action Plan defines the objectives and key actions needed in Wales to achieve our ambition and meet both the Resilient Wales goal and the global and European commitments to halting the loss of biodiversity.
cy-gb	Mae’r Cynllun Adfer Natur yn diffinio’r amcanion a’r prif gamau y mae angen eu cymryd yng Nghymru i wireddu ein huchelgais ac i gyflawni’r nod “Cymru gydnerth” a’r ymrwymiadau bydeang ac Ewropeaidd i roi terfyn ar golli bioamrywiaeth.

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan has the potential to contribute to Objectives 2, 3 and 4 of the Nature Recovery Action Plan by:-
cy-gb	Gall y Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd gyfrannu at amcanion 2, 3 a 4 y Cynllun Adfer Natur fel a ganlyn:-

en-gb	Safeguard species and habitats of principal importance and improve their management.
cy-gb	Diogelu rhywogaethau a chynefinoedd sydd o’r pwys mwyaf a’u rheoli’n well.

en-gb	Red squirrel is currently listed as a species of principle importance.
cy-gb	Mae’r wiwer goch wedi’i rhestru fel rhywogaeth o’r pwys mwyaf ar hyn o bryd.

en-gb	Targeted control of grey squirrel in and around red squirrel focal areas, as undertaken through the Red Squirrel Conservation Plan for Wales, will help to safeguard these populations.
cy-gb	O dargedu camau i reoli’r wiwer lwyd ym mhrif ardaloedd y wiwer goch ac o’u hamgylch, fel y gwneir o dan Gynllun Cymru i Ddiogelu’r Wiwer Goch, bydd yn helpu i ddiogelu’r poblogaethau hyn.

en-gb	Increase the resilience of our natural environment by restoring degraded habitats and habitat creation.
cy-gb	Gwneud ein hamgylchedd naturiol yn fwy cydnerth drwy adfer cynefinoedd sydd wedi’u diraddio a chreu cynefinoedd.

en-gb	If the problem of grey squirrels can be addressed, landowners will be able to plan for future economic returns from semi-natural woodlands and may be encouraged to undertake longer term woodland management as a result.
cy-gb	Os gellir mynd i’r afael â’r wiwer lwyd, bydd modd i dirfeddianwyr gynllunio i gael adenillion economaidd o goetiroedd lled-naturiol yn y dyfodol, a gallai hynny eu hannog i ymgymryd â gwaith mwy hirdymor i reoli coetiroedd.

en-gb	Tackle key pressures on species and habitats.
cy-gb	Mynd i’r afael â’r prif bwysau ar rywogaethau a chynefinoedd.

en-gb	Squirrel pox virus is a clear pressure on red squirrel populations and represents a direct threat to their survival.
cy-gb	Mae’n amlwg bod brech y wiwer yn rhoi pwysau ar boblogaethau’r wiwer goch a’i bod yn fygythiad uniongyrchol i’w goroesiad.

en-gb	Woodland habitats can be gradually altered as grey squirrel impact on vulnerable species, affecting their composition and longer term resilience.
cy-gb	Gall cynefinoedd coetir newid yn raddol wrth i’r wiwer lwyd effeithio ar rywogaethau sy’n agored i niwed, gan effeithio ar eu cyfansoddiad a’u cydnerthedd yn y tymor hir.

en-gb	LIFE Natura 2000 Programme
cy-gb	Rhaglen Natura 2000 LIFE

en-gb	There are 123 designated habitat and species features on the 92 Special Areas of Conservation (SACs) and 20 Special Protection Areas (SPAs) in Wales.
cy-gb	Mae 92 Ardal Cadwraeth Arbennig ac 20 Ardal Gwarchodaeth Arbennig Cymru’n cynnwys 123 o nodweddion cynefin a rhywogaeth dynodedig.

en-gb	Together with designated areas across Europe, they comprise the Natura 2000 network (N2K network).
cy-gb	Ar y cyd â’r ardaloedd dynodedig eraill ledled Ewrop, maent yn creu rhwydwaith Natura 2000.

en-gb	The purpose of the LIFE Natura 2000 Programme for Wales, led by NRW was to enable Wales to make significant progress towards bringing Natura 2000 species and habitats in Wales into favourable condition and help meet its commitments under the European Habitats and Birds Directives.
cy-gb	Diben Rhaglen Natura 2000 LIFE yng Nghymru, o dan arweiniad Cyfoeth Naturiol Cymru, oedd gwneud cynnydd sylweddol tuag at sicrhau bod rhywogaethau a chynefinoedd Natura 2000 yng Nghymru mewn cyflwr ffafriol a helpu i gyflawni ei hymrwymiadau o dan Gyfarwyddebau Cynefinoedd ac Adar Ewrop.

en-gb	The Wales LIFE Natura 2000 Programme created a number of outputs including 11 Thematic Action Plans, each of which detail priority strategic actions to address major issues and risks which have been identified as having an adverse impact on Natura 2000 features across the network.
cy-gb	Bu i Raglen Natura 2000 LIFE yng Nghymru greu nifer o allbynnau, gan gynnwys 11 Cynllun Gweithredu Thematig. Mae pob un ohonynt yn cynnwys camau gweithredu strategol sy’n flaenoriaeth i fynd i’r afael â’r prif broblemau a risgiau sy’n effeithio’n andwyol ar nodweddion Natura 2000 ledled y rhwydwaith.

en-gb	The Thematic Action Plan on Invasive Species and Pathogens recognises the importance of having a strategic approach to grey squirrel management and this is listed in a table of Strategic actions to improve the condition N2K sites.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu Thematig ar Rywogaethau a Phathogenau Goresgynnol yn cydnabod pwysigrwydd mynd ati i reoli’r wiwer lwyd mewn ffordd strategol, ac fe’i nodir mewn tabl o’r camau strategol i’w cymryd i wella cyflwr safleoedd Natura 2000.

en-gb	The LIFE Natura 2000 Programme outputs were used to develop the Welsh chapter of the revised UK Prioritised Action Framework (PAF). The PAF informs the European Commission of priorities for Natura 2000.
cy-gb	Defnyddiwyd allbynnau Rhaglen Natura 2000 LIFE i lunio pennod Cymru yn Fframwaith Gweithredu Blaenoriaethau diwygiedig y DU a oedd yn sylfaen ar gyfer blaenoriaethau’r Comisiwn Ewropeaidd ar gyfer Natura 2000.

en-gb	The ‘After-LIFE’ Conservation Plan describes how the actions described in the LIFE Natura 2000 Programme will be delivered by relevant organisations including NRW, WG and third sector bodies.
cy-gb	Mae’r Cynllun Cadwraeth ‘Ar ôl LIFE’ yn disgrifio sut y bydd sefydliadau perthnasol, gan gynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru, Llywodraeth Cymru a chyrff y trydydd sector, yn rhoi’r camau a ddisgrifir yn Rhaglen Natura 2000 LIFE ar waith.

en-gb	In some cases, actions can be delivered through existing programmes of work.
cy-gb	Mewn rhai achosion, gellir cyflawni’r camau hyn drwy raglenni gwaith sy’n bodoli eisoes.

en-gb	In other cases, such as the Grey Squirrel Management Action Plan, new areas of work may need to be developed, for example by making bids to external funding schemes or exploring new ways of working together to make better uses of resources.
cy-gb	Mewn achosion eraill, fel y Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd, gall fod angen datblygu meysydd gwaith newydd, er enghraifft, drwy gyflwyno ceisiadau i gynlluniau ariannu allanol neu bwyso a mesur ffyrdd newydd o gydweithio i ddefnyddio adnoddau’n well.

en-gb	The overarching aim of the GB Strategy is to minimise the risk posed by INNS  and reduce their negative impacts.
cy-gb	Nod cyffredinol Strategaeth Prydain Fawr yw lleihau’r risgiau a achosir gan rywogaethau estron goresgynnol  a lleihau eu heffeithiau negyddol.

en-gb	It follows the Convention on Biological Diversity (CBD) hierarchical approach stressing prevention, followed by early detection and rapid response and finally long-term management and control.
cy-gb	Mae’r strategaeth yn defnyddio dull hierarchaidd y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol gan roi pwyslais ar atal, ac yna ar ganfod yn gynnar ac ymateb yn gyflym, ac yn olaf ar reoli hirdymor.

en-gb	Although the main emphasis of the Strategy is directed towards prevention and rapid response, the strategy also recognises there is still a need to manage in a cost effective and strategic manner the impacts of the large number of INNS that are already established in GB.
cy-gb	Er bod y Strategaeth yn rhoi’r pwyslais pennaf ar atal ac ymateb yn gyflym, mae hefyd yn cydnabod bod angen mynd ati o hyd i reoli effaith nifer fawr o’r rhywogaethau estron goresgynnol sydd eisoes wedi ennill eu plwyf ym Mhrydain Fawr mewn ffordd gosteffeithiol a strategol.

en-gb	The term ‘Invasive non-native species’ (INNS) is the equivalent of ‘alien species’ as used by the Convention on Biological Diversity (CBD) and are broadly defined as species whose introduction and/or spread threaten biological diversity or have other unforeseen impacts
cy-gb	Mae’r term ‘rhywogaeth estron oresgynnol’ yn cyfateb i’r term ‘rhywogaeth estron’ a ddefnyddir gan y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol ac fe’i diffinnir yn fras fel rhywogaeth y mae ei chyflwyniad a/neu ei lledaeniad yn bygwth amrywiaeth fiolegol neu’n cael effeithiau eraill na chawsant eu rhagweld

en-gb	The GB INNS Strategy vision is to better protect biodiversity, quality of life and economic interests against the adverse impacts of INNS. Through:
cy-gb	Gweledigaeth Strategaeth Rhywogaethau Estron Goresgynnol Prydain Fawr yw mynd ati yn well i warchod bioamrywiaeth, ansawdd bywyd a buddiannau economaidd rhag effeithiau andwyol rhywogaethau estron goresgynnol drwy:

en-gb	Widespread awareness and understanding of the risks and adverse impacts associated with INNS, and greater vigilance against these.
cy-gb	Ymwybyddiaeth a dealltwriaeth eang o’r risgiau a’r effeithiau andwyol sy’n gysylltiedig â rhywogaethau estron goresgynnol, a bod yn fwy effro iddynt.

en-gb	Integration of INNS within the broader biosecurity agenda.
cy-gb	Cynnwys rhywogaethau estron goresgynnol yn yr agenda bioddiogelwch ehangach.

en-gb	A strong sense of shared responsibility across government, key stakeholder organisations, land managers and the general public for action and behaviour that will reduce the threats posed by INNS.
cy-gb	Ymdeimlad cadarn fod y llywodraeth, sefydliadau sy’n rhanddeiliaid allweddol, rheolwyr tir, a’r cyhoedd yn rhannu’r cyfrifoldeb dros weithredu ac ymddwyn mewn ffordd a fydd yn lleihau bygythiad rhywogaethau estron goresgynnol.

en-gb	A guiding framework for national, regional and local mitigation, control or eradication initiatives helping to reduce the detrimental impact of INNS.
cy-gb	Fframwaith i lywio mentrau lliniaru, rheoli neu ddileu lleol, rhanbarthol a chenedlaethol i helpu i leihau effaith andwyol rhywogaethau estron goresgynnol.

en-gb	Improved co-ordination and co-operation on INNS issues at a European and international level.
cy-gb	Cydweithio’n well ar faterion sy’n ymwneud â rhywogaethau estron goresgynnol ar lefel Ewropeaidd ac ar lefel ryngwladol, a chydgysylltu’r gwaith hwnnw’n well.

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan aims to contribute towards this vision.
cy-gb	Bwriedir i’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd gyfrannu at y weledigaeth hon.

en-gb	Wales Biodiversity Partnership INNS Group
cy-gb	Grŵp Rhywogaethau Estron Goresgynnol Partneriaeth Bioamrywiaeth Cymru

en-gb	Grey Squirrel is currently listed on the Wales Biodiversity Partnership INNS Group’s Priority Species for Action in Wales as a Long-term Management Priority Species.
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae’r wiwer lwyd ar restr Grŵp Rhywogaethau Estron Goresgynnol Partneriaeth Bioamrywiaeth Cymru o’r rhywogaethau sy’n flaenoriaeth i’w rheoli yng Nghymru yn y tymor hir.

en-gb	These are species that are established in Wales and where long–term management approaches are feasible and beneficial (e.g. protecting key areas, containment, control or mitigation).
cy-gb	Mae’r rhain yn rhywogaethau sydd wedi ennill eu plwyf yng Nghymru ac y mae’n ymarferol ac yn fuddiol defnyddio dulliau hirdymor i’w rheoli (e.e. diogelu’r prif ardaloedd, cyfyngu, rheoli neu liniaru).

en-gb	This Grey Squirrel Management Action Plan contributes towards this aim.
cy-gb	Mae’r Cynllun Gweithredu i Reoli’r Wiwer Lwyd yn cyfrannu at y nod hwn.

en-gb	The Forestry Act 1967
cy-gb	Deddf Coedwigaeth 1967

en-gb	Legislation relating to forestry and woodland management is embedded in the Forestry Act 1967.
cy-gb	Mae’r ddeddfwriaeth sy’n ymwneud â choedwigaeth a rheoli coetiroedd wedi’i hymgorffori yn Neddf Coedwigaeth 1967.

en-gb	It recognises the negative impact that grey squirrels can have on forests, trees and timber.
cy-gb	Mae’n cydnabod yr effaith negyddol y gall y wiwer lwyd ei chael ar goedwigoedd, coed a phren.

en-gb	Grey Squirrel Management – Support in Wales
cy-gb	Rheoli’r wiwer lwyd – cymorth yng Nghymru

en-gb	There is a range of information and advice available in Wales on the management of grey squirrel, which includes, (in alphabetical order):-
cy-gb	Mae llawer o wybodaeth a chyngor ar gael yng Nghymru ynghylch rheoli’r wiwer lwyd, gan gynnwys (yn nhrefn yr wyddor):-

en-gb	British Association for Shooting and Conservation (BASC)
cy-gb	Cymdeithas Saethu a Chadwraeth Prydain (BASC)

en-gb	Tr aining courses on grey squirrel management
cy-gb	Cyrsiau hyfforddi ynghylch rheoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Best practice advice on grey squirrel management
cy-gb	Cyngor am arferion gorau o ran rheoli’r wiwer lwyd.

en-gb	General information on grey squirrel management BASC grey squirrel management pr oject
cy-gb	Gwybodaeth gyffredinol am reoli’r wiwer lwyd.

en-gb	Coed Cymru
cy-gb	Coed Cymru

en-gb	Advice and support to landowners
cy-gb	Cyngor a chymorth i dirfeddianwyr.

en-gb	Noise and soundscape action plan 2018-2023
cy-gb	Cynllun Gweithredu ynghylch sŵn a seinwedd 2018-2023

en-gb	Consultation draft
cy-gb	Ymgynghoriad drafft

en-gb	Mae’r ddogfen yma hefyd ar gael yn Gymraeg.
cy-gb	Mae’r ddogfen yma hefyd ar gael yn Saesneg.

en-gb	© Crown Copyright   WG 35191
cy-gb	(h) Hawlfraint y Goron   WG 35191

en-gb	Ministerial Foreword
cy-gb	Rhagair gan y Gweinidog

en-gb	In this fast-paced, digital age we can find ourselves being subjected to information overload, from the moment we wake up to when we settle for sleep.
cy-gb	Yn yr oes ddigidol chwyldroadol hon rydym yn cael ein gorlwytho â gwybodaeth, o'r eiliad y byddwn yn deffro i'r adeg y byddwn yn mynd i gysgu.

en-gb	The sights and sounds continually vying for our attention can affect us both when we are awake and when we are sleeping and have impacts on our physical and mental health.
cy-gb	Gall y golygfeydd a'r seiniau sy'n cystadlu'n barhaus i gael ein sylw effeithio arnom pan fyddwn yn deffro a phan fyddwn yn cysgu ac maent yn effeithio ar ein hiechyd corfforol a'n hiechyd meddwl.

en-gb	Noise, meaning unwanted or harmful sound, can, in the short term, disrupt sleep and increase levels of stress, irritation and fatigue, as well as interfering with important activities such as learning, working and relaxing.
cy-gb	Gall sŵn, sy'n golygu sain ddiangen neu niweidiol, yn y byrdymor, amharu ar gwsg a chynyddu lefelau straen, dicter neu flinder, yn ogystal â tharfu ar weithgareddau pwysig megis dysgu, gweithio ac ymlacio.

en-gb	In other words, it reduces the quality of our lives.
cy-gb	Mewn geiriau eraill, mae'n lleihau ansawdd ein bywyd.

en-gb	Exposure to loud sounds can cause hearing damage, while exposure to noise in the long term can increase our risk of hypertension-related illnesses and cardiovascular disease.
cy-gb	Gall amlygiad i seiniau uchel achosi niwed i'r clyw, tra gall amlygiad i sŵn yn yr hirdymor gynyddu ein risg o gael clefydau sy'n gysylltiedig â phwysedd gwaed uchel a chlefyd cardiofasgwlaidd.

en-gb	And yet our lives are enhanced by conversation, laughter and cheering, music and the sounds of nature.
cy-gb	Ac eto mae ein bywydau yn cael eu cyfoethogi gan sgwrsio, chwerthin a bloeddio cymeradwyaeth, cerddoriaeth a seiniau natur.

en-gb	A healthy acoustic environment is more than simply the absence of unwanted sound.
cy-gb	Mae a wnelo amgylchedd acwstig iach â mwy nag absenoldeb sain ddiangen.

en-gb	The noise action plan for Wales, which we are required to review and update every five years, must have a broader focus than simply clamping down on the decibels.
cy-gb	Rhaid i'r cynllun gweithredu ynghylch sŵn, y mae'n ofynnol inni ei adolygu a'i ddiweddaru bob pum mlynedd, fod â ffocws ehangach na dim ond lleihau'r desibelau.

en-gb	We need to create appropriate soundscapes, meaning the right acoustic environment in the right time and place.
cy-gb	Mae angen inni greu seinweddau priodol, sy'n golygu sicrhau'r amgylchedd acwstig cywir ar yr adeg gywir ac yn y lle cywir.

en-gb	The towns and cities, in which most of us live, serve us in a variety of ways, and should therefore contain a variety of soundscapes appropriate to the land use.
cy-gb	Mae'r trefi a'r dinasoedd, y mae'r rhan fwyaf ohonom yn byw ynddynt, yn ein gwasanaethu mewn nifer o ffyrdd ac, felly, dylent gynnwys amrywiaeth o seinweddau sy'n briodol i'r defnydd tir.

en-gb	There should not be a one-size-fits-all urban soundscape, which we experience wherever we go, any more than every street and building should look alike.
cy-gb	Yn union fel na ddylai pob stryd ac adeilad edrych yn debyg, ni ddylai fod un seinwedd drefol sy'n addas at bob diben, rydym yn ei phrofi ble bynnag yr awn.

en-gb	Over the coming years, I expect public bodies in Wales to start thinking less in terms of pure noise mitigation and more in terms of creating healthier soundscapes for our communities.
cy-gb	Dros y blynyddoedd i ddod, rwy'n disgwyl i gyrff cyhoeddus yng Nghymru ddechrau meddwl llai am liniaru sŵn yn unig a mwy am greu seinweddau iachach i'n cymunedau.

en-gb	In addition, wherever air and noise pollution are both present and their sources are the same or related, they should be considered together rather than as separate problems.
cy-gb	At hynny, ble bynnag y ceir llygredd aer a llygredd sŵn a hynny o'r un ffynonellau neu ffynonellau tebyg, dylid eu hystyried gyda'i gilydd yn hytrach nag fel problemau ar wahân.

en-gb	Air and noise pollution are both airborne pollutants, which can have a combined effect on the public’s health and, in many situations, they can be tackled to greatest effect through shared solutions.
cy-gb	Mae llygredd aer a sŵn yn llygryddion a gludir yn yr awyr, a all gael effaith gyfunol ar iechyd y cyhoedd ac, mewn llawer o sefyllfaoedd, y ffordd orau o fynd i'r afael â nhw yw drwy ddefnyddio atebion a rennir.

en-gb	If public bodies in Wales embrace the sustainable development principle and ways of working set out in our Well-being of Future Generations Act, we can break down existing policy siloes and achieve multiple outcomes for the benefit of society.
cy-gb	Os bydd cyrff cyhoeddus yng Nghymru yn derbyn yr egwyddor datblygu cynaliadwy a'r ffyrdd o weithio a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, byddwn yn gallu chwalu'r seilos polisi presennol a chyflawni canlyniadau lluosog er budd cymdeithas.

en-gb	Hannah Blythyn AM Minister for Environment
cy-gb	Hannah Blythyn AC Y Gweinidog dros yr Amgylchedd

en-gb	Preface – the noise action planning process
cy-gb	Rhagair – y broses cynllun gweithredu ynghylch sŵn

en-gb	Environmental noise legislation
cy-gb	Deddfwriaeth ynglŷn â sŵn amgylcheddol

en-gb	Environmental noise  is unwanted or harmful outdoor sound created by human activities, notably motorised transport and sites of industrial activity.
cy-gb	Mae sŵn amgylcheddol  yn sain ddiangen neu niweidiol a grëir gan weithgareddau pobl, yn arbenig trafnidiaeth fodurol a safleoedd lle y ceir gweithgarwch diwydiannol.

en-gb	The Welsh Government considers environmental noise as an airborne pollutant.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried bod sŵn amgylcheddol yn llygrydd a gludir yn yr awyr.

en-gb	The aim of the Environmental Noise Directive  is to define a common approach intended to avoid, prevent or reduce on a prioritised basis the harmful effects, including annoyance, due to exposure to environmental noise.
cy-gb	Nod y Gyfarwyddeb Sŵn Amgylcheddol  yw diffinio dull cyffredin o weithredu er mwyn osgoi, atal neu leihau, ar sail blaenoriaeth, yr effeithiau niweidiol, gan gynnwys annifyrrwch, a gaiff amlygiad i sŵn amgylcheddol.

en-gb	http://eur - lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002L0049:en:NOT
cy-gb	http://eur - lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002L0049:en:NOT

en-gb	It is given legal force in Wales through the Environmental Noise (Wales) Regulations 2006  as amended by the Environmental Noise (Wales) (Amendment) Regulations 2009  (collectively referred to as the Environmental Noise Regulations).
cy-gb	Rhoddir grym cyfreithiol iddi yng Nghymru drwy Reoliadau Sŵn Amgylcheddol (Cymru) 2006  fel y'u diwygiwyd gan Reoliadau Sŵn Amgylcheddol (Cymru) (Diwygio) 2009  (y cyfeirir atynt gyda'i gilydd fel y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol).

en-gb	https://www.legislation.gov.uk/wsi/2006/2629
cy-gb	https://www.legislation.gov.uk/cy/wsi/2006/2629/made

en-gb	https://www.legislation.gov.uk/wsi/2009/47
cy-gb	https://www.legislation.gov.uk/cy/wsi/2009/47/made

en-gb	Environmental noise maps
cy-gb	Mapiau sŵn amgylcheddol

en-gb	Under the Environmental Noise Regulations, the Welsh Ministers have an obligation to produce and keep updated noise maps for:
cy-gb	O dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol, mae gan Weinidogion Cymru rwymedigaeth i lunio mapiau sŵn, a'u diweddaru'n gyson, ar gyfer y canlynol:

en-gb	agglomerations  (large urban areas with populations of over 100,000);
cy-gb	crynodrefi  (ardaloedd trefol mawr â phoblogaethau o fwy na 100,000);

en-gb	major roads  (roads with over three million vehicles passing each year); and
cy-gb	prif ffyrdd  (ffyrdd y ceir mwy na thair miliwn o dramwyadau cerbydau y flwyddyn);

en-gb	major railways  (railways with over 30,000 trains passing each year).
cy-gb	prif reilffyrdd  (rheilffyrdd lle y ceir mwy na 30,000 o dramwyadau trên y flwyddyn).

en-gb	There are three agglomerations in Wales:
cy-gb	Mae tair crynodref yng Nghymru, sef:

en-gb	the Cardiff and Penarth agglomeration;
cy-gb	crynodref Caerdydd a Phenarth;

en-gb	the Newport agglomeration; and
cy-gb	crynodref Casnewydd;

en-gb	the Swansea and Neath Port Talbot agglomeration.
cy-gb	crynodref Abertawe a Chastell-nedd Port Talbot.

en-gb	There are no major airports in Wales busy enough to qualify for noise mapping or action planning under the Environmental Noise Regulations.
cy-gb	Nid oes unrhyw feysydd awyr mawr yng Nghymru sy'n ddigon prysur i fodloni'r meini prawf ar gyfer mapio sŵn a llunio cynlluniau gweithredu o dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol.

en-gb	The noise maps have to be produced by calculation, not measurement.
cy-gb	Rhaid i'r mapiau sŵn gael eu llunio drwy gyfrifo, nid mesur.

en-gb	In 2012 Extrium Ltd, under contract from the Welsh Government, produced noise maps for major roads across Wales, for major railways across Wales, and for all roads, all railways and major industry in the three agglomerations.
cy-gb	Yn 2012 lluniodd Extrium Ltd, o dan gontract gan Lywodraeth Cymru, fapiau sŵn ar gyfer prif ffyrdd ledled Cymru, prif reilffyrdd ledled Cymru a phob ffordd, rheilffordd a diwydiannau yn y tair crynodref.

en-gb	In 2015 the Welsh Government carried out a review of its noise maps  to establish which of them required updating in 2017.
cy-gb	Yn 2015 cynhaliodd Llywodraeth Cymru adolygiad o'i mapiau sŵn  er mwyn nodi pa rai ohonynt roedd angen eu diweddaru yn 2017.

en-gb	In accordance with the conclusions of this review, new noise maps were produced in 2017 for major roads across Wales and for major industry in the three agglomerations, but not for major railways or for nonmajor roads and railways in agglomerations.
cy-gb	Yn unol â chasgliadau'r adolygiad hwn, lluniwyd mapiau sŵn newydd yn 2017 ar gyfer prif ffyrdd ledled Cymru a diwydiannau mawr yn y tair crynodref, ond nid ar gyfer prif reilffyrdd na ffyrdd nad oeddent yn brif ffyrdd na rheilffyrdd nad oeddent yn brif reilffyrdd mewn crynodrefi.

en-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/151026 - review - of - strategic - noise - maps - in - wales - en.pdf
cy-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/151026 - review - of - strategic - noise - maps - in - wales - en.pdf

en-gb	The 2012 and 2017 noise maps  may be viewed, and the spatial data sets associated with them downloaded, at http://lle.gov.wales/catalogue?t=1&lang=en .
cy-gb	Gellir gweld mapiau sŵn 2012 a 2017 , a lawrlwytho'r setiau data gofodol sy'n gysylltiedig â nhw, yn http://lle.gov.wales/catalogue?t=1&lang=cy .

en-gb	It should be noted that changes made to the way in which noise levels were calculated between 2012 and 2017 have resulted in higher noise levels being calculated in 2017 than in 2012 at receivers that are located less than 7.5 metres from a road traffic noise source.
cy-gb	Dylid nodi, oherwydd newidiadau a wnaed i'r ffordd y cafodd lefelau sŵn eu cyfrifo rhwng 2012 a , fod y lefelau sŵn a gyfrifwyd wrth dderbynyddion sydd wedi'u lleoli lai na 7.5 metr o ffynhonnell sŵn traffig ffyrdd yn uwch yn 2017 nag yn 2012.

en-gb	This unfortunately means that very close to the road the 2012 and 2017 noise maps are not directly comparable.
cy-gb	Yn anffodus, golyga hyn, yn agos iawn at y ffordd, nad oes modd cymharu mapiau sŵn 2012 a 2017 yn uniongyrchol.

en-gb	It is expected that the noise maps will inform a range of activities carried out by public bodies in Wales over the next five years, including but not limited to:
cy-gb	Disgwylir i'r mapiau sŵn lywio amrywiaeth o weithgareddau a gynhelir gan gyrff cyhoeddus yng Nghymru dros y pum mlynedd nesaf, gan gynnwys y canlynol ond heb fod yn gyfyngedig iddynt:

en-gb	prioritised noise mitigation works, such as noise barriers and resurfacing;
cy-gb	gwaith lliniaru sŵn â blaenoriaeth, megis rhwystrau sŵn a rhoi wyneb newydd ar ffyrdd;

en-gb	the planning process;
cy-gb	y broses gynllunio;

en-gb	air quality, green infrastructure and transport plans and strategies;
cy-gb	ansawdd aer, seilwaith gwyrdd a chynlluniau a strategaethau trafnidiaeth;

en-gb	the assessments of local well-being produced by public services boards (PSBs)  under the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 (the WFG Act) ; and
cy-gb	yr asesiadau llesiant lleol a gynhaliwyd gan fyrddau gwasanaethau cyhoeddus (BGCau)  o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 ;

en-gb	The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 (Assessments of Local Well-being) Regulations 2017 require PSBs to take into account the most recent noise maps made and adopted by the Welsh Ministers when they carry out their assessments of local well-being.
cy-gb	Mae Rheoliadau Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 (Asesiadau Llesiant Lleol) 2017 yn ei gwneud yn ofynnol i BGCau ystyried y mapiau sŵn mwyaf diweddar a luniwyd ac a fabwysiadwyd gan Weinidogion Cymru pan fyddant yn cynnal eu hasesiadau llesiant lleol.

en-gb	https://www.legislation.gov.uk/anaw/2015/2
cy-gb	https://www.legislation.gov.uk/cy/anaw/2015/2

en-gb	the State of Natural Resources Report (SoNaRR) and area statements produced by Natural Resources Wales (NRW) under the Environment (Wales) Act 2016 .
cy-gb	yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol a'r datganiadau ardal a luniwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 .

en-gb	https://www.legislation.gov.uk/anaw/2016/3
cy-gb	https://www.legislation.gov.uk/cy/anaw/2016/3

en-gb	A noise and soundscape action plan for Wales
cy-gb	Cynllun gweithredu ynghylch sŵn a seinwedd i Gymru

en-gb	Under the Environmental Noise Regulations, the Welsh Ministers have an obligation to draw up action plans for places near major roads and major railways, and for agglomerations.
cy-gb	O dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol, mae gan Weinidogion Cymru rwymedigaeth i lunio cynlluniau gweithredu ar gyfer mannau ger prif ffyrdd a phrif reilffyrdd ac ar gyfer crynodrefi.

en-gb	The Regulations apply to environmental noise to which humans are exposed in particular in built-up areas, in public parks or other quiet areas in an agglomeration, and near schools, hospitals and other noise-sensitive buildings and areas.
cy-gb	Mae'r Rheoliadau yn gymwys i sŵn amgylcheddol y caiff pobl eu hamlygu iddo mewn ardaloedd adeiledig, parciau cyhoeddus neu fannau tawel eraill mewn crynodref a ger ysgolion, ysbytai ac adeiladau ac ardaloedd eraill sy'n sensitif i sŵn.

en-gb	They do not apply to noise that is caused by the exposed person, noise from domestic activities, noise created by neighbours, noise in workplaces or noise inside means of transport or due to military activities in military areas.
cy-gb	Nid ydynt yn gymwys i sŵn a achosir gan yr unigolyn a amlygwyd i sŵn amgylcheddol, sŵn a achosir gan weithgareddau domestig, sŵn a grëir gan gymdogion, sŵn mewn gweithleoedd, sŵn y tu mewn i ddulliau teithio na sŵn a achosir gan weithgareddau milwrol mewn ardaloedd milwrol.

en-gb	In 2013, the Welsh Government, working collaboratively with other public bodies, prepared a single consolidated five-year noise action plan for Wales .
cy-gb	Yn 2013, gan gydweithio â chyrff cyhoeddus eraill, lluniodd Llywodraeth Cymru un cynllun gweithredu pum mlynedd cyfun ynghylch sŵn i Gymru .

en-gb	This document included within it the action plans required by the Environmental Noise Regulations, together with information on Wales-wide policies relating to those forms of noise not covered by the Regulations, such as neighbourhood noise.
cy-gb	Roedd y ddogfen hon yn cynnwys y cynlluniau gweithredu a oedd yn ofynnol o dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol, ynghyd â gwybodaeth am bolisïau i Gymru gyfan a oedd yn ymwneud â'r mathau hynny o sŵn nad oeddent yn cael eu cwmpasu gan y Rheoliadau, megis sŵn mewn cymdogaethau.

en-gb	The intention was to give the responsible bodies and others with a specialist interest in noise an overall picture of the state of play at that time and clarity in what was expected from public bodies and other organisations in relation to noise over the five years from 2013 to 2018.
cy-gb	Y bwriad oedd rhoi darlun cyffredinol o'r sefyllfa bryd hynny i gyrff cyfrifol ac eraill â diddordeb arbennig mewn sŵn, ac eglurder ynglŷn â'r hyn a ddisgwylid gan gyrff cyhoeddus a sefydliadau eraill mewn perthynas â sŵn dros y pum mlynedd rhwng 2013 a 2018 .

en-gb	Producing a single noise policy document covering the whole of Wales had the added benefit of avoiding the repetition of material that would result from having separate action plans for major roads, major railways and agglomerations.
cy-gb	At hynny, drwy lunio un ddogfen bolisi sŵn i Gymru gyfan, llwyddwyd i osgoi ailadrodd deunydd a fyddai'n deillio o gael dau gynllun gweithredu ar wahân ar gyfer prif ffyrdd, prif reilffyrdd a chrynodrefi.

en-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/131217noise - action - plan - for - wales - en.pdf
cy-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/131217noise - action - plan - for - wales - cy.pdf

en-gb	The statutory requirement to review and, if necessary, revise our noise action plan in 2018 provides us with an opportunity to bring together the loose patchwork of noise regulation described in the 2013 plan into a more coherent whole, using the framework provided by the WFG Act as a common foundation for all future noise and soundscape  management activities in Wales.
cy-gb	Mae'r gofyniad statudol i adolygu ac, os bydd angen, ddiwygio ein cynllun gweithredu ynghylch sŵn yn 2018 yn cynnig cyfle inni ddwyn y clytwaith rhydd o weithgareddau rheoleiddio sŵn a ddisgrifiwyd yng nghynllun 2013 ynghyd i ffurfio cyfanwaith mwy cydlynol, gan ddefnyddio'r fframwaith a ddarperir gan Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol yn sail gyffredin ar gyfer yr holl weithgareddau rheoli sŵn a seinwedd  yn y dyfodol yng Nghymru.

en-gb	Soundscape is defined as the acoustic environment as perceived or experienced and/or understood by a person or people, in context.
cy-gb	Diffinnir seinwedd fel yr amgylchedd acwstig fel y'i canfyddir neu y'i profir a/neu y'i deëllir gan unigolion neu bobl, yn ei gyd-destun.

en-gb	For the purposes of the Environmental Noise Regulations:
cy-gb	At ddibenion y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol:

en-gb	this Preface, together with Chapters 1-6 and Annex A of this document form the 2018 action plan for major roads in Wales;
cy-gb	mae'r Rhagair hwn, ynghyd â Penodau 1-6 ac Atodiad A i'r ddogfen hon, yn ffurfio cynllun gweithredu 2018 ar gyfer prif ffyrdd yng Nghymru;

en-gb	this Preface, together with Chapters 1-5 and 7 and Annex A of this document form the 2018 action plan for major railways in Wales;
cy-gb	mae'r Rhagair hwn, ynghyd â phenodau 1-5 ac Atodiad A i'r ddogfen hon, yn ffurfio cynllun gweithredu 2018 ar gyfer prif reilffyrdd yng Nghymru;

en-gb	this Preface, together with Chapters 1-8 and 10 and Annex A of this document form the 2018 action plan for the Cardiff and Penarth agglomeration;
cy-gb	mae'r Rhagair hwn, ynghyd â Phenodau 1-8 a 10 ac Atodiad A i'r ddogfen hon, yn ffurfio cynllun gweithredu 2018 ar gyfer crynodref Caerdydd a Phenarth;

en-gb	this Preface, together with Chapters 1-8 and 11 and Annex A of this document form the 2018 action plan for the Newport agglomeration; and
cy-gb	mae'r Rhagair hwn, ynghyd â Phenodau 1-8 ac 11 ac Atodiad A i'r ddogfen hon, yn ffurfio cynllun gweithredu 2018 ar gyfer crynodref Casnewydd;

en-gb	this Preface, together with Chapters 1-8 and 12 and Annex A of this document form the 2018 action plan for the Swansea and Neath Port Talbot agglomeration.
cy-gb	mae'r Rhagair hwn, ynghyd â Phenodau 1-8 a 12 ac Atodiad A i'r ddogfen hon, yn ffurfio cynllun gweithredu 2018 ar gyfer crynodref Abertawe a Castellnedd Port Talbot.

en-gb	Where an action plan has been adopted under the Environmental Noise Regulations and identifies a public body  as being responsible for a particular action, that public body must treat the action plan as its policy insofar as it relates to that action.
cy-gb	Os bydd cynllun gweithredu wedi'i fabwysiadu o dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol a'i fod yn nodi bod corff cyhoeddus  yn gyfrifol am gam gweithredu penodol, bydd yn rhaid i'r corff cyhoeddus hwnnw drin y cynllun gweithredu fel ei bolisi i'r graddau y mae'n ymwneud â'r cam gweithredu hwnnw.

en-gb	A public body may only depart from such a policy if it provides written reasons for departing from that policy and publishes those reasons.
cy-gb	Dim ond os bydd yn rhoi rhesymau ysgrifenedig dros wyro oddi wrth y polisi hwnnw a'i fod yn cyhoeddi'r rhesymau hynny y caiff corff cyhoeddus wyro oddi wrth bolisi o'r fath.

en-gb	The Environmental Noise Regulations use the term ‘public authority’ rather than ‘public body’, and this includes any person who exercises functions of a public nature, but does not include (a) either House of Parliament or a person exercising functions in connection with proceedings in Parliament, (b) courts or tribunals, or (c) the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae'r Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol yn defnyddio'r term ‘awdurdod cyhoeddus’ yn hytrach na chorff cyhoeddus’, ac mae hyn yn cynnwys unrhyw berson sy'n arfer swyddogaethau o natur gyhoeddus, ond nid yw'n cynnwys (a) Tŷ'r Cyffredin na Thŷ'r Arglwyddi na pherson sy'n arfer swyddogaethau mewn cysylltiad â thrafodion yn y Senedd, (b) llysoedd na thribiwnlysoedd, nac (c) Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	It should be noted that the legal obligation under the Environmental Noise Regulations for public bodies to treat action plans as policy only applies to the elements of the action plan that are within the scope of the Regulations.
cy-gb	Dylid nodi mai dim ond i'r elfennau o'r cynllun gweithredu a gwmpesir gan y Rheoliadau y mae'r rhwymedigaeth gyfreithiol o dan y Rheoliadau Sŵn Amgylcheddol ar gyfer cyrff cyhoeddus i drin cynllun gweithredu fel polisi yn gymwys.

en-gb	Sections 3.2 to 3.5 of this document replicate statutory policy guidance issued to local authorities by the Welsh Ministers in 2017 under section 88 of the Environment Act 1995.
cy-gb	Mae adrannau 3.2 i 3.5 o'r ddogfen hon yn efelychu canllawiau polisi statudol a ddosbarthwyd i awdurdodau lleol gan Weinidogion Cymru yn 2017 o dan adran 88 o Ddeddf yr Amgylchedd 1995.

en-gb	Local authorities must have regard to this text when carrying out their local air quality management duties under the 1995 Act.
cy-gb	Rhaid i awdurdodau lleol ystyried y testun hwn wrth gyflawni eu dyletswyddau rheoli ansawdd aer lleol o dan Ddeddf 1995.

en-gb	In addition to the statutory obligations referred to above, the Welsh Government would strongly encourage public bodies to give due consideration to this document to the extent that it aligns with and supports the requirements of cross-cutting legislation such as the WFG Act and the Environment (Wales) Act 2016.
cy-gb	Yn ogystal â'r rhwymedigaethau statudol y cyfeiriwyd atynt uchod, mae Llywodraeth Cymru yn argymell yn gryf y dylai cyrff cyhoeddus roi sylw dyledus i'r ddogfen hon i'r graddau y mae'n cyd-fynd â gofynion deddfwriaeth drawsbynciol megis Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol a Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 ac yn helpu i fodloni'r gofynion hynny.

en-gb	The references to legislation contained in this action plan are intended to illustrate how noise is regulated in Wales, and should not be taken as advice on the precise application of the law.
cy-gb	Bwriedir i'r cyfeiriadau at ddeddfwriaeth a geir yn y cynllun gweithredu hwn ddangos sut y caiff sŵn ei reoleiddio yng Nghymru, ac ni ddylid ystyried eu bod yn gyngor ar sut yn union y dylid cymhwyso'r gyfraith.

en-gb	For full and detailed information on noise and the law, readers should refer to the legislation itself or seek advice from their own legal advisors.
cy-gb	Am wybodaeth lawn a manwl am sŵn a'r gyfraith, dylai darllenwyr gyfeirio at y ddeddfwriaeth ei hun neu geisio cyngor gan eu cynghorwyr cyfreithiol eu hunain.

en-gb	Related public consultations held in the last five years
cy-gb	Ymgyngoriadau cyhoeddus cysylltiedig a gynhaliwyd yn ystod y pum mlynedd diwethaf

en-gb	13 September 2016 to 16 December 2016 – Air quality and noise management in Wales
cy-gb	13 Medi 2016 i 16 Rhagfyr 2016 – Rheoli ansawdd aer a sŵn yng Nghymru

en-gb	https://beta.gov.wales/air - quality - and - noise - management - wales
cy-gb	https://beta.llyw.cymru/rheoli - ansawdd - aer - swn - yng - nghymru

en-gb	12 February 2018 to 18 May 2018 – Planning Policy Wales:
cy-gb	12 Chwefror 2018 i 18 Mai 2018 – Polisi Cynllunio Cymru:

en-gb	Edition 10
cy-gb	Argraffiad 10

en-gb	https://beta.gov.wales/planning - policy - wales - edition - 10
cy-gb	https://beta.llyw.cymru/polisi - cynllunio - cymru - argraffiad - 10

en-gb	25 April 2018 to 19 June 2018 – Clean Air Zone Framework for Wales
cy-gb	25 Ebrill 2018 i 19 Mehefin 2018 – Fframwaith Parth Aer Glân i Gymru

en-gb	https://beta.gov.wales/clean - air - zone - framework - wales
cy-gb	https://beta.llyw.cymru/fframwaith - parth - aer - glan - i - gymru

en-gb	Review and update process
cy-gb	Y broses adolygu a diweddaru

en-gb	The Welsh Government has hosted at least two meetings for noise regulators in Wales every year since the publication of the 2013 noise action plan, usually backto-back with meetings of the Welsh Air Quality Forum in order to avoid unnecessary travel.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal o leiaf ddau gyfarfod i reoleiddwyr sŵn yng Nghymru bob blwyddyn ers cyhoeddi cynllun gweithredu ynghylch sŵn 2013, fel arfer gefn wrth gefn â chyfarfodydd Fforwm Ansawdd Aer Cymru er mwyn osgoi teithio diangen.

en-gb	These are regularly attended by environmental health and/or pollution control officers from the majority of Welsh local authorities, as well as by NRW and Public Health Wales (PHW).
cy-gb	Mynychir y cyfarfodydd hyn yn rheolaidd gan swyddogion iechyd yr amgylchedd a/neu swyddogion rheoli llygredd o'r rhan fwyaf o awdurdodau lleol yng Nghymru, yn ogystal â CNC ac Iechyd Cyhoeddus Cymru.

en-gb	Guest speakers, including representatives of nongovernmental organisations and noise consultancies, have led discussions on topics such as the Wales noise maps, the new British Standard (BS) on industrial and commercial sound, the WFG Act, the Building Regulations, the planning process in Wales, Noise Action Week and the concept of soundscape.
cy-gb	Mae siaradwyr gwadd, gan gynnwys cynrychiolwyr sefydliadau anllywodraethol ac ymgyngoriaethau sŵn, wedi arwain trafodaethau ynghylch pynciau megis mapiau sŵn Cymru, y Safon Brydeinig newydd ar gyfer seiniau diwydiannol a masnachol, Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, y Rheoliadau Adeiladu, y broses gynllunio yng Nghymru, Wythnos Atal Sŵn a'r cysyniad o seinwedd.

en-gb	The Welsh Government published a partial review of the 2013 noise action plan in Chapter 4 of its public consultation on local air quality and noise management in Wales in 2016.
cy-gb	Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru adolygiad rhannol o gynllun gweithredu ynghylch sŵn 2013 ym Mhennod 4 o'i hymgynghoriad cyhoeddus ynghylch ansawdd aer lleol a rheoli sŵn yng Nghymru yn 2016.

en-gb	This resulted in some additional actions being taken forward.
cy-gb	O ganlyniad i hyn, datblygwyd rhai camau gweithredu ychwanegol.

en-gb	A full update of the 2013 noise action plan is now being undertaken in 2018.
cy-gb	Mae cynllun gweithredu ynghylch sŵn 2013 bellach yn cael ei ddiweddaru'n llwyr yn 2018.

en-gb	The Welsh Government will continue to host meetings open to all public bodies having responsibilities under this action plan at least twice yearly during the lifetime of the plan, to help develop policy and take forward actions and long-term strategy.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gynnal cyfarfodydd sy'n agored i bob corff cyhoeddus sydd â chyfrifoldebau o dan y cynllun gweithredu hwn o leiaf ddwywaith y flwyddyn yn ystod oes y cynllun, er mwyn helpu i ddatblygu polisi a chamau gweithredu a strategaeth hirdymor.

en-gb	The Welsh Government will update the plan itself as and when it deems necessary, including carrying out at least one review incorporating a full public consultation no more than five years after its first adoption.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn diweddaru'r cynllun ei hun pan fydd o'r farn bod angen gwneud hynny, gan gynnal o leiaf un adolygiad a fydd yn cynnwys ymgynghoriad cyhoeddus llawn o fewn pum mlynedd ar ôl iddo gael ei fabwysiadu gyntaf.

en-gb	1  Why noise and soundscape matter
cy-gb	1  Pam mae sŵn a seinwedd yn bwysig

en-gb	1.1  Health and well-being
cy-gb	1.1  Iechyd a llesiant

en-gb	1.1.1 Most people cannot imagine living in a world devoid of sound.
cy-gb	1.1.1 Ni all y rhan fwyaf o bobl ddychmygu byw mewn byd heb sain.

en-gb	Speech, music, the sounds of nature and so on are greatly valued.
cy-gb	Rhoddir gwerth mawr ar leferydd, cerddoriaeth, seiniau natur ac ati.

en-gb	Wales is a nation of song, and the last thing the Welsh Government wants is a Wales that is silent.
cy-gb	Gwlad y gân yw Cymru a'r peth olaf y mae Lywodraeth Cymru am ei weld yw Gymru sy'n ddistaw.

en-gb	But noise, unwanted or harmful sound resulting from human activities, is a pollutant.
cy-gb	Ond mae sŵn, sef sain ddiangen neu niweidiol sydd i'w phriodoli i weithgareddau pobl, yn llygrydd.

en-gb	1.1.2 At its least intrusive, traffic noise is an undesirable continuous background rumble that most people are not normally conscious of because it is considered part and parcel of urban living.
cy-gb	1.1.2  Ar ei leiaf ymwthiol, mae sŵn traffig yn dwrw annymunol yn y cefndir nad yw'r rhan fwyaf o bobl yn ymwybodol ohono fel arfer am ei fod yn cael ei ystyried yn rhan annatod o fyw mewn ardaloedd trefol.

en-gb	However, it could spoil people’s appreciation of the beauty and tranquillity of nature if experienced at the top of a mountain or in the middle of a national park.
cy-gb	Fodd bynnag, gallai amharu ar werthfawrogiad pobl o harddwch a llonyddwch natur pe câi ei glywed ar gopa mynydd neu yng nghanol parc cenedlaethol.

en-gb	At its worst, noise can cause hearing loss, contribute to raised blood pressure and increase the risk of heart attacks.
cy-gb	Ar ei waethaf, gall sŵn arwain at golli clyw, cyfrannu at bwysedd gwaed uwch a chynyddu'r risg o gael trawiad ar y galon.

en-gb	The negative impact of noise on people mostly takes the forms of annoyance, which includes its ability to mask and detract from the enjoyment of positive sounds, and sleep disturbance.
cy-gb	Gan amlaf mae effaith negyddol sŵn ar bobl ar ffurf annifyrrwch, sy'n cynnwys ei allu i guddio seiniau cadarnhaol ac amharu ar y mwynhad ohonynt, a tharfu ar gwsg.

en-gb	Exposure to moderate levels of noise over long periods of time can amount to a reduction in well-being or quality of life.
cy-gb	Gall amlygiad i lefelau cymedrol o sŵn dros gyfnodau hir o amser amharu ar lesiant neu ansawdd bywyd unigolion.

en-gb	1.1.3 In 2011 the World Health Organization (WHO) published the report Burden of disease from environmental noise:
cy-gb	1.1.3 Yn 2011 cyhoeddodd Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yr adroddiad Burden of disease from environmental noise:

en-gb	Quantification of healthy life years lost in Europe .
cy-gb	Quantification of healthy life years lost in Europe .

en-gb	The report estimated that at least one million healthy life years  are lost every year from traffic-related noise in the western part of Europe, specifically:
cy-gb	Amcangyfrifodd yr adroddiad fod o leiaf filiwn o flynyddoedd o fywyd iach 13  yn cael eu colli bob blwyddyn o ganlyniad i sŵn sy'n gysylltiedig â thraffig yn rhan orllewinol Ewrop, yn benodol:

en-gb	http://www.euro.who.int/en/what - we - do/health - topics/environment - and -
cy-gb	http://www.euro.who.int/en/what - we - do/health - topics/environment - and -

en-gb	health/noise/publications/2011/burden - of - disease - from - environmental - noise. - quantification - of - healthy life - years - lost - in - europeHealthy life years or disability-adjusted life years are the sum of the potential years of life lost due to premature death and the equivalent years of ‘healthy’ life lost by virtue of being in states of poor health or disability.
cy-gb	health/noise/publications/2011/burden - of - disease - from - environmental - noise. - quantification - of - healthy life - years - lost - in - europe 13  Blynyddoedd o fywyd iach neu flynyddoedd o fywyd wedi'u haddasu yn ôl anabledd yw swm nifer y blynyddoedd posibl a gollir o ganlyniad i farw'n gynamserol a nifer gyfatebol y blynyddoedd o fywyd ‘iach’ a gollir oherwydd iechyd gwael neu anabledd. 

en-gb	61,000 years for ischemic heart disease;
cy-gb	61,000 o flynyddoedd ar gyfer clefyd isgemig y galon;

en-gb	45,000 years for cognitive impairment of children;
cy-gb	45,000 o flynyddoedd ar gyfer plant sydd â nam gwybyddol;

en-gb	903,000 years for sleep disturbance;
cy-gb	903,000 o flynyddoedd ar gyfer tarfu ar gwsg;

en-gb	22,000 years for tinnitus; and
cy-gb	22,000 o flynyddoedd ar gyfer tinitws;

en-gb	654,000 years for annoyance.
cy-gb	654,000 o flynyddoedd ar gyfer annifyrrwch.

en-gb	1.1.4 In 2017 the WHO published a fact sheet  on reducing noise to promote health.
cy-gb	1.1.4 Yn 2017 cyhoeddodd Sefydliad Iechyd y Byd daflen ffeithiau  ar leihau sŵn er mwyn hybu iechyd.

en-gb	It concludes with a set of recommendations that closely align with the five ways working under the WFG Act, discussed in more detail in Chapter 2 of this noise and soundscape action plan.
cy-gb	Mae'n gorffen gyda chyfres o argymhellion sy'n cydfynd yn agos â'r pum ffordd o weithio o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, a drafodir yn fanylach ym Mhennod 2 o'r cynllun gweithredu ynghylch sŵn a seinwedd.

en-gb	http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0015/341133/Fact - Sheet - 6 - Reducing - Noise - to Promote - Health.pdf
cy-gb	http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0015/341133/Fact - Sheet - 6 - Reducing - Noise - to Promote - Health.pdf

en-gb	1.1.5 Chapter 4 of the Chief Medical Officer for England’s annual report 2017  contains a summary of the evidence for the health effects of noise pollution, authored by Professor Stephen Stansfield of the Wolfson Institute of Preventive Medicine, Queen Mary University of London.
cy-gb	1.1.5 Mae Pennod 4 o adroddiad blynyddol 2017 Prif Swyddog Meddygol Lloegr  yn cynnwys crynodeb o'r dystiolaeth ar gyfer effeithiau llygredd sŵn ar iechyd, a ysgrifennwyd gan yr Athro Stephen Stansfield o Sefydliad Meddygaeth Ataliol Wolfson, Prifysgol Queen Mary, Llundain.

en-gb	The report recommends that, in order to prevent ill health, local authorities should broaden current environment strategies, which may or may not cover air pollution or noise, that these strategies should be cognisant of all forms of pollution, and that they should consider risk at both consistent low-level exposure and intermittent high-level exposure.
cy-gb	Mae'r adroddiad yn argymell, er mwyn atal iechyd gwael, y dylai awdurdodau lleol ehangu strategaethau cyfredol ar gyfer yr amgylchedd, a all ymdrin â llygredd aer neu sŵn, y dylai'r strategaethau hyn fod yn ymwybodol o bob math o lygredd ac y dylent ystyried risg ar lefelau isel o amlygiad cyson a lefelau uchel o amlygiad ysbeidiol.

en-gb	https://www.gov.uk/government/publications/chief - medical - officer - annual - report - 2017 - health impacts - of - all - pollution - what - do - we - know
cy-gb	https://www.gov.uk/government/publications/chief - medical - officer - annual - report - 2017 - health -impacts - of - all - pollution - what - do - we - know

en-gb	1.1.6 Chapter 3 of the Chief Medical Officer for Wales’ annual report 2016/17  highlights local noise pollution as an environmental health inequality and states that investment in environmental public health surveillance can help to shape priorities for future action and facilitate joined-up working to protect and improve the health of current and future generations.
cy-gb	1.1.6 Mae Pennod 3 o adroddiad blynyddol 2016/17 Prif Swyddog Meddygol Cymru  yn nodi bod llygredd sŵn lleol yn anghydraddoldeb iechyd amgylcheddol ac y gall buddsoddi mewn systemau i fonitro iechyd cyhoeddus amgylcheddol helpu i lywio blaenoriaethau ar gyfer gweithredu yn y dyfodol a hwyluso gwaith cydgysylltiedig a gwella iechyd y genedlaeth bresennol a chenedlaethau'r dyfodol.

en-gb	https://gov.wales/docs/phhs/publications/cmo - report2017en.pdf
cy-gb	https://gov.wales/docs/phhs/publications/cmo - report2017en.pdf 17 https://www.gov.uk/guidance/noise - pollution - economic - analysis

en-gb	1.2  The national well-being goals
cy-gb	1.2  Y nodau llesiant cenedlaethol

en-gb	1.2.1 Tackling noise and improving soundscapes contribute to achieving all seven of the well-being goals specified in the WFG Act:
cy-gb	1.2.1 Mae mynd i'r afael â sŵn a gwella'r seinwedd yn cyfrannu at gyflawni pob un o'r saith nod llesiant a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol:

en-gb	A prosperous Wales:
cy-gb	Cymru ffyniannus:

en-gb	Noise levels have a well-demonstrated and quantifiable negative effect on property prices.
cy-gb	Mae lefelau sŵn yn cael effaith negyddol, a brofwyd ac y gellir ei fesur, ar brisiau eiddo.

en-gb	It is also accepted that noise affects productivity in a number of ways including through educational attainment, tiredness, and distraction in the workplace, although these effects are not currently quantified.
cy-gb	Derbynnir hefyd fod sŵn yn effeithio ar gynhyrchiant mewn nifer o ffyrdd, gan gynnwys drwy gyrhaeddiad addysgol, blinder a thynnu sylw tra'n gweithio, er nad yw'r effeithiau hyn yn cael eu mesur ar hyn o bryd.

en-gb	Areas not subject to excessive noise are more attractive places to live and work.
cy-gb	Mae ardaloedd lle na cheir gormod sŵn yn lleoedd deniadol i fyw a gweithio ynddynt.

en-gb	The Defra-led Interdepartmental Group on Costs and Benefits noise subject group  has estimated the social cost of road traffic noise in England alone at between £7 and £10 billion per year.
cy-gb	Mae grŵp pwnc sŵn y Grŵp Rhyngadrannol ar Gostau a Manteision a arweinir gan Defra 17  wedi amcangyfrif bod cost gymdeithasol sŵn traffig ffyrdd yn Lloegr yn unig rhwng £7 a £10 billion y flwyddyn.

en-gb	A resilient Wales:
cy-gb	Cymru gydnerth:

en-gb	Soundscape interventions through green infrastructure can achieve multiple environmental outcomes, particularly where they are native and bio-diverse.
cy-gb	Gall ymyriadau i wella seinwedd drwy seilwaith gwyrdd gyflawni nifer o ganlyniadau amgylcheddol, yn enwedig pan fyddant yn frodorol ac yn fioamrywiol.

en-gb	For example, soft ground and green walls on buildings absorb rather than reflect sound, natural sounds soften harsh mechanised soundscapes, and trees scatter and reduce the perception of noise.
cy-gb	Er enghraifft, mae daear feddal a waliau gwyrdd ar adeiladau yn amsugno sain yn hytrach na'i adlewyrchu, mae seiniau naturiol yn meddalu seinweddau mecanyddol aflafar ac mae coed yn gwasgaru ac yn lleihau'r canfyddiad o sŵn.

en-gb	Airborne environmental noise is known to affect terrestrial wildlife as well as people, although much further research is needed in this area.
cy-gb	Gwyddys fod sŵn amgylcheddol a gludir yn yr awyr yn effeithio ar fywyd gwyllt daearol yn ogystal â phobl, er bod angen gwneud llawer o ymchwil bellach yn y maes hwn.

en-gb	A healthier Wales:
cy-gb	Cymru iachach:

en-gb	Environmental noise has been ranked by the WHO as the second biggest environmental contributor to the burden of disease in Europe after ambient air pollution.
cy-gb	Mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi nodi mai sŵn amgylcheddol yw'r ffactor amgylcheddol mwyaf ond un sy'n cyfrannu at faich clefydau yn Ewrop ar ôl llygredd aer amgylchynol.

en-gb	Our own noise maps suggest that the homes of more than 200,000 people across Wales are exposed to road traffic noise levels exceeding the WHO’s night noise guidelines.
cy-gb	Mae ein mapiau sŵn ein hunain yn awgrymu bod cartrefi mwy na 200,000 o bobl ledled Cymru yn cael eu hamlygu i lefelau sŵn traffig ffyrdd sy'n uwch na chanllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ar gyfer sŵn gyda'r nos.

en-gb	A more equal Wales:
cy-gb	Cymru sy'n fwy cyfartal:

en-gb	Some people are fortunate enough to live and work in tranquil surroundings, but many are not in a position to make this choice.
cy-gb	Mae rhai pobl yn ddigon ffodus i fyw a gweithio mewn mannau llonydd ond nid yw llawer mewn sefyllfa i wneud y dewis hwn.

en-gb	Targeting interventions to help those most seriously affected can reduce these and other environmental inequalities.
cy-gb	Gall targedu ymyriadau er mwyn helpu'r rhai yr effeithir arnynt fwyaf leihau'r effeithiau hyn ac anghydraddoldebau amgylcheddol eraill.

en-gb	A Wales of cohesive communities:
cy-gb	Cymru o gymunedau cydlynus:

en-gb	The UK’s National Noise Attitude Survey 2012  repeated a survey carried out in 2000.
cy-gb	Ailadroddodd Arolwg Cenedlaethol y DU o Agweddau at Sŵn 2012  arolwg a gynhaliwyd yn 2000.

en-gb	Among its key findings were that people in the UK ranked noise fourth in a list of environmental problems personally affecting them, after dog fouling, litter and rubbish, and losing green belt land.
cy-gb	Ymhlith ei ganfyddiadau allweddol oedd bod pobl yn y DU wedi rhoi sŵn yn y pedwerydd safle mewn rhestr o broblemau amgylcheddol a oedd yn effeithio arnynt, ar ôl cŵn yn baeddu, sbwriel a cholli tir llain las.

en-gb	Over the 12 years between the two surveys, the proportion of people “bothered, annoyed or disturbed to some extent by road traffic noise” rose from 40% to 55%, while the proportion of people “‘very’ or ‘extremely’ bothered, annoyed or disturbed by road traffic noise” held steady at 8%.
cy-gb	Dros y 12 mlynedd rhwng y ddau arolwg, cynyddodd cyfran y bobl “sy'n cael eu poeni, eu digio neu eu cynhyrfu i ryw raddau gan sŵn traffig ffyrdd” o 40% i 55%, tra bod cyfran y bobl “‘sy'n cael eu poeni, eu digio neu eu cynhyrfu “‘yn fawr’ neu ‘yn fawr iawn’ wedi aros yn ddigyfnewid ar 8%.

en-gb	The proportion of people “bothered, annoyed or disturbed to some extent by noise from neighbours and/or other people nearby” rose from 37% to 54%, while the proportion “bothered, annoyed or disturbed to some extent by noise from building, construction, demolition, renovation and road works” almost doubled from 15% to 29%.
cy-gb	Cynyddodd cyfran y bobl “sy'n cael eu poeni, eu digio neu eu cynhyrfu i ryw raddau gan sŵn a achosir gan gymdogion/neu bobl gerllaw” o 37% i 54%, tra bu cyfran y bobl “sy'n cael eu poeni, eu digio neu eu cynhyrfu i ryw raddau gan sŵn a achosir gan waith adeiladu, dymchwel ac adnewyddu a gwaith ffordd” bron â dyblu o 15% i 29%.

en-gb	These increases in annoyance are likely to be the result of a combination of factors, including increased population density in urban areas and changes in the attitudes and expectations of society.
cy-gb	Mae'n debygol bod y cynnydd hwn mewn lefelau annifyrrwch i'w briodoli i gyfuniad o ffactorau, gan gynnwys dwysedd poblogaeth uwch mewn ardaloedd trefol a newidiadau o ran agweddau a disgwyliadau cymdeithas.

en-gb	http://randd.defra.gov.uk/Default.aspx?Module=More&Location=None&ProjectID=18288
cy-gb	http://randd.defra.gov.uk/Default.aspx?Module=More&Location=None&ProjectID=18288

en-gb	A Wales of vibrant culture and thriving Welsh language:
cy-gb	Cymru â diwylliant bywiog lle mae'r Gymraeg yn ffynnu:

en-gb	A poor acoustic environment in school can make it hard for children to concentrate and understand what their teacher is saying, particularly when trying to learn a new language.
cy-gb	Gall amgylchedd acwstig gwael yn yr ysgol ei gwneud yn anodd i blant ganolbwyntio a deall yr hyn y mae'r athro yn ei ddweud, yn enwedig pan fyddant yn ceisio dysgu iaith newydd.

en-gb	Appreciation of historic locations and the natural environment can be spoilt by excessive noise, and this may also have adverse economic consequences in terms of tourism.
cy-gb	Gall sŵn gormodol amharu ar werthfawrogiad unigolion o leoliadau hanesyddol a gall hyn hefyd gael canlyniadau economaidd andwyol o ran twristiaeth.

en-gb	A globally responsible Wales:
cy-gb	Cymru sy'n gyfrifol ar lefel fyd-eang:

en-gb	Noise tends not to carry far from one country into another, but good practice may do so.
cy-gb	Mae sŵn yn tueddu i beidio â chario'n bell o'r naill wlad i'r llall, ond gall arfer da fynd yn bell.

en-gb	Encouraging the development of quieter technologies and promoting standards developed in the UK can assist the development of noise policies in other countries.
cy-gb	Gall annog datblygu technolegau tawelach a hyrwyddo safonau a ddatblygwyd yn y DU helpu i ddatblygu polisïau sŵn mewn gwledydd eraill.

en-gb	1.3  The role of Public Health Wales
cy-gb	1.3  Rôl Iechyd Cyhoeddus Cymru

en-gb	The information in this section has been provided by PHW.
cy-gb	Darparwyd y wybodaeth yn yr adran hon gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

en-gb	1.3.1 PHW provides a specialist public health advice to a broad range of partner agencies and members of the public in Wales in relation to non-occupational noise exposures.
cy-gb	1.3.1 Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn rhoi cyngor iechyd y cyhoedd arbenigol i amrywiaeth eang o asiantaethau partner ac aelodau o'r cyhoedd yng Nghymru ar amlygiadau i sŵn analwedigaethol.

en-gb	This advice is intended to give people power to protect and improve health and well-being in its broadest sense and to reduce inequities and variations in exposure.
cy-gb	Bwriedir i'r cyngor hwn roi pŵer i bobl ddiogelu a gwella iechyd a llesiant yn ei ystyr ehangach a lleihau anghydraddoldebau ac amrywiadau o ran amlygiad i sŵn o'r fath.

en-gb	1.3.2 The ambition of the Welsh Government, public health agencies, local health boards and local authorities in Wales is to achieve a healthier, happier and fairer Wales.
cy-gb	1.3.2 Uchelgais Llywodraeth Cymru, asiantaethau iechyd y cyhoedd, byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol yng Nghymru yw creu Cymru iachach, hapusach a thecach.

en-gb	They are working together to ensure that decision-makers at all levels are informed by the latest evidence regarding the effects of noise on health and the uncertainties associated with that evidence.
cy-gb	Rydym yn cydweithio er mwyn sicrhau bod gwneuthurwyr penderfyniadau ar bob lefel yn cael eu llywio gan y dystiolaeth ddiweddaraf am effeithiau sŵn ar iechyd a'r ansicrwydd sy'n gysylltiedig â'r dystiolaeth honno.

en-gb	1.3.3 Environmental noise may occur in combination with other environmental hazards, notably other types of emissions from road traffic and industry.
cy-gb	1.3.3 Ceir sŵn amgylcheddol, o bosibl, mewn cyfuniad â pheryglon amgylcheddol eraill, yn arbennig mathau eraill o allyriadau o draffig ffyrdd a diwydiannau.

en-gb	Interventions to tackle noise should also aim to improve health from reduced exposure to other pollutants, and/or have indirect health co-benefits, for example, from reduced congestion, improved road safety and active travel.
cy-gb	Dylai ymyriadau i fynd i'r afael â sŵn hefyd geisio gwella iechyd drwy leihau amlygiad i lygryddion eraill, a/neu gael cydfanteision iechyd anuniongyrchol, er enghraifft, drwy leihau tagfeydd, gwella diogelwch ar y ffyrdd a hyrwyddo teithio llesol.

en-gb	1.3.4 PHW recognises the importance of appropriate soundscapes to the health and well-being of people and the environment.
cy-gb	1.3.4 Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cydnabod pwysigrwydd seinweddau priodol i iechyd a llesiant pobl a'r amgylchedd.

en-gb	PHW supports the need to ensure a long-term approach to placemaking to prevent the creation of new, or worsening of existing environmental hazards and to encourage integrated solutions that aim to reduce noise and average levels of airborne pollution generally and mitigate climate impacts.
cy-gb	Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cefnogi'r angen i fabwysiadu dull hirdymor o greu lleoedd er mwyn sicrhau na chaiff peryglon amgylcheddol presennol eu gwaethygu neu na chaiff rhai newydd eu creu ac annog atebion integredig sy'n ceisio lleihau sŵn a lefelau cyfartalog llygredd a gludir yn yr awyr a lliniaru effeithiau'r hinsawdd.

en-gb	Box 1.1
cy-gb	Blwch 1.1

en-gb	PHW will work with partners such as the Welsh Government and local authorities to understand the direct and indirect health impacts associated with noise as an environmental hazard, and consider the feasibility of environmental public health tracking of noise and health data as part of wider public health surveillance.
cy-gb	Bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn gweithio gyda phartneriaid megis Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol i ddeall yr effeithiau uniongyrchol ac anuniongyrchol ar iechyd sy'n gysylltiedig â sŵn fel perygl amgylcheddol, ac ystyried ymarferoldeb defnyddio'r system iechyd cyhoeddus amgylcheddol i olrhain data sŵn ac iechyd fel rhan o weithgarwch goruchwylio iechyd y cyhoedd ehangach.

en-gb	2  Ways of working
cy-gb	2  Ffyrdd o weithio

en-gb	2.1  The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015
cy-gb	2.1  Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015

en-gb	2.1.1 Noise policy in Wales now sits, not in a vacuum, but within the cross-cutting policy framework set by the WFG Act.
cy-gb	2.1.1 Yn hytrach na bod yn bolisi ar wahân, mae polisi sŵn yng Nghymru bellach yn rhan o'r fframwaith polisi trawsbynciol a bennwyd gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	This requires public bodies such as local authorities, local health boards, NRW, PHW and the Welsh Government to carry out sustainable development .
cy-gb	Mae'r fframwaith hwn yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol, byrddau iechyd lleol, CNC, Iechyd Cyhoeddus Cymru a Llywodraeth Cymru ymgymryd â datblygu cynaliadwy .

en-gb	This is the process of improving the economic, social, environmental and cultural well-being of Wales by taking action, in accordance with the sustainable development principle , aimed at achieving the seven well-being goals.
cy-gb	Dyma'r broses o wella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru drwy gymryd camau gweithredu, a hynny'n unol â'r egwyddor datblygu cynaliadwy , sydd â'r nod o gyflawni'r nodau llesiant.

en-gb	2.1.2 The sustainable development principle defined in the WFG Act is a fundamental part of how public bodies and PSBs must now operate.
cy-gb	2.1.2 Mae'r egwyddor datblygu cynaliadwy a ddiffinnir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol yn rhan sylfaenol o'r ffordd y mae'n rhaid i gyrff cyhoeddus a BGCau weithredu bellach.

en-gb	They must act in a manner that seeks to ensure that the needs of the present are met without compromising the ability of future generations to meet their own needs.
cy-gb	Rhaid iddynt weithredu mewn modd sy'n sicrhau y diwellir anghenion y presennol heb beryglu gallu cenedlaethau'r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain.

en-gb	2.1.3 The principle is made up of five ways of working public bodies should follow when carrying out sustainable development. These are:
cy-gb	2.1.3 Mae'r egwyddor yn cynnwys pum ffordd o weithio y dylai cyrff cyhoeddus eu dilyn wrth ymgymryd â datblygu cynaliadwy, sef:

en-gb	looking to the long term  so that we do not compromise the ability of future generations to meet their own needs;
cy-gb	ystyried yr hirdymor  er mwyn sicrhau nad ydym yn peryglu gallu cenedlaethau'r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain;

en-gb	taking an integrated  approach;
cy-gb	dilyn dull gweithredu integredig ;

en-gb	involving  a diversity of the population in the decisions affecting them;
cy-gb	cynnwys amrywiaeth o bobl yn y penderfyniadau sy'n effeithio arnynt;

en-gb	working with others in a collaborative  way to find shared sustainable solutions; and
cy-gb	gweithio gydag eraill mewn modd cydweithredol er mwyn dod o hyd i atebion cynaliadwy a rennir;

en-gb	acting to prevent  problems from occurring or getting worse.
cy-gb	gweithredu er mwyn atal  problemau rhag codi neu waethygu.

en-gb	The Welsh Government expects public bodies subject to the WFG Act to follow the five ways of working when managing noise and soundscapes.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn disgwyl i gyrff cyhoeddus sy'n ddarostyngedig i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol ddilyn y pum ffordd o weithio wrth reoli sŵn a seinweddau.

en-gb	2.2  Dos and don’ts
cy-gb	2.2  Pethau i’w gwneud ac i beidio â’u gwneud

en-gb	2.2.1 In light of the above, noise and soundscape management in Wales should not  be carried out in the following ways:
cy-gb	2.2.1 O ystyried yr uchod, ni ddylai  sŵn a seinwedd yng Nghymru gael eu rheoli yn y ffyrdd canlynol:

en-gb	Seeking only short-term solutions to instances of noise nuisance;
cy-gb	Ceisio atebion byrdymor i achosion o niwsans sŵn yn unig;

en-gb	Seeking to manage noise and soundscapes separately from the pursuit of other, related outcomes such as clean air, energy efficiency, safer roads, healthier lifestyles and more resilient ecosystems;
cy-gb	Ceisio rheoli sŵn a seinweddau ar wahân i geisio cyflawni canlyniadau cysylltiedig eraill megis aer glân, effeithlonrwydd ynni, ffyrdd diogelach, ffyrdd o fyw iachach ac ecosystemau gwytnach;

en-gb	Letting the experts decide what’s best, and informing the public only after it’s all been settled;
cy-gb	Gadael i'r arbenigwyr benderfynu beth sydd orau a hysbysu'r cyhoedd ar ôl i'r cyfan gael ei setlo yn unig;

en-gb	Environmental health and pollution control teams trying to do it all on their own;
cy-gb	Timau iechyd yr amgylchedd a rheoli llygredd yn ceisio gwneud y cyfan ar eu pen eu hunain;

en-gb	Waiting for a statutory nuisance or noise action planning priority area to be identified before starting to do something about it.
cy-gb	Aros i ardal blaenoriaeth cynlluniau gweithredu ynghylch niwsans neu sŵn statudol gael ei nodi cyn dechrau gwneud rhywbeth yn ei gylch.

en-gb	2.2.2 Instead, noise and soundscape management should  be carried out by:
cy-gb	2.2.2 Yn lle hynny, dylai sŵn a seinwedd gael eu rheoli drwy wneud y canlynol:

en-gb	Pursuing long-term, enduring solutions to any existing instances of noise nuisance;
cy-gb	Ceisio dod o hyd i atebion hirdymor i unrhyw achosion presennol o niwsans sŵn;

en-gb	Seeking to manage noise and soundscapes at the same time as achieving other, related outcomes;
cy-gb	Ceisio rheoli sŵn a seinweddau wrth gyflawni canlyniadau cysylltiedig eraill;

en-gb	Taking opportunities to talk to the public about the challenges associated with exposure to noise and unhealthy soundscapes, listen to their concerns and seek their views on potential solutions and their involvement in delivering them;
cy-gb	Manteisio ar gyfleoedd i sôn wrth y cyhoedd am yr heriau sy'n gysylltiedig ag amlygiad i sŵn a seinweddau afiach, gwrando ar eu pryderon a cheisio eu barn ar atebion posibl a'u cynnwys yn y gwaith o'u cyflawni;

en-gb	Working actively with internal and external partners to mutual benefit in the delivery of desired outcomes; and
cy-gb	Gweithio gyda phartneriaid mewnol ac allanol er budd pawb wrth gyflawni'r canlyniadau dymunol;

en-gb	Keeping exposure to noise (that is, unwanted or harmful sound) as low as reasonably practicable across the whole of the population, looking out in particular for areas where noise levels might qualify as a statutory nuisance or noise action planning priority area, or where public amenity might be adversely affected by noise at some point in the future, and acting pre-emptively to prevent those things from happening.
cy-gb	Cadw lefelau amlygiad i sŵn (hynny yw, sain ddiangen neu niweidiol) mor isel ag sy'n rhesymol bosibl yn y boblogaeth gyfan, gan gadw golwg yn benodol am ardaloedd lle y gallai lefelau sŵn fod yn ddigon uchel i gyfiawnhau sefydlu ardal blaenoriaeth cynlluniau gweithredu ynghylch niwsans neu sŵn statudol, neu lle y gallai sŵn amharu ar amwynder y cyhoedd rywbryd yn y dyfodol, a chymryd camau rhagataliol er mwyn sicrhau na fydd y pethau hynny'n digwydd.

en-gb	3  Integrating noise and air quality policy
cy-gb	3  Integreiddio polisi sŵn a pholisi ansawdd aer

en-gb	3.1  Review of local air quality and noise management in Wales
cy-gb	3.1  Adolygu'r trefniadau ar gyfer rheoli ansawdd aer a sŵn yng Nghymru

en-gb	3.1.1 From September to December 2016, the Welsh Government carried out a wide-ranging public consultation on ways to improve local air quality and noise management in Wales.
cy-gb	3.1.1 Rhwng mis Medi a mis Rhagfyr 2016, cynhaliodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad cyhoeddus eang ei gwmpas ar ffyrdd i wella gweithgarwch rheoli ansawdd aer a sŵn lleol yng Nghymru.

en-gb	On 15 June 2017, Clean Air Day, the Welsh Government issued new statutory policy guidance  under section 88 of the Environment Act 1995, implementing many of the consultation’s proposals.
cy-gb	Ar 15 Mehefin 2017, sef Diwrnod Aer Glân, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ganllawiau polisi statudol newydd  o dan adran 88 o Ddeddf yr Amgylchedd 1995, gan roi llawer o gynigion yr ymgynghoriad ar waith.

en-gb	Local authorities in Wales must now have regard to this guidance when carrying out their local air quality management functions under Part IV of the 1995 Act  insofar as it relates to those functions.
cy-gb	Bellach mae'n rhaid i awdurdodau lleol yng Nghymru ystyried y canllawiau hyn wrth gyflawni eu swyddogaethau rheoli ansawdd aer lleol o dan Ran IV o Ddeddf 1995  i'r graddau y mae'n ymwneud â'r swyddogaethau hynny.

en-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/170614 - policy - guidance - en.pdf
cy-gb	https://gov.wales/docs/desh/publications/170614 - policy - guidance - cy.pdf

en-gb	https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/25/part/IV
cy-gb	https://www.legislation.gov.uk/cy/ukpga/1995/25/part/IV

en-gb	3.2  What the policy guidance says about noise
cy-gb	3.2  Yr hyn y mae'r canllawiau polisi yn ei ddweud am sŵn

en-gb	3.2.1 Airborne environmental noise pollution, meaning unwanted or harmful sound from transport and industry, has much in common with air pollution.
cy-gb	3.2.1 Mae gan lygredd sŵn amgylcheddol a gludir yn yr awyr, sy'n golygu sain ddiangen neu niweidiol o drafnidiaeth a diwydiant, a llygredd aer lawer yn gyffredin.

en-gb	The sources of air and environmental noise pollution tend to be either identical or else closely linked, their transmission pathways are similar, and the most affected receptors are also often the same, typically the people situated closest to the source.
cy-gb	Mae ffynonellau llygredd aer a ffynonellau llygredd sŵn amgylcheddol yn tueddu i fod yn union yr un peth neu mae cysylltiad agos rhyngddynt, mae eu llwybrau trawsyrru yn debyg, ac mae'r derbynyddion yr effeithir arnynt fwyaf yn aml yn perthyn i'r un categori o bobl hefyd, sef y rhai sydd wedi'u lleoli agosaf at y ffynhonnell.

en-gb	3.2.2 For road traffic travelling at a fixed speed, emissions of both air and noise pollution increase or decrease in proportion to the number of vehicles.
cy-gb	3.2.2 Ar gyfer traffig ffyrdd sy'n teithio ar gyflymder sefydlog, mae allyriadau llygredd aer a sŵn yn cynyddu neu'n lleihau yn gymesur â nifer y cerbydau.

en-gb	The noisiest and dirtiest vehicles are often the same, as are the quietest and cleanest.
cy-gb	Yn aml y cerbydau mwyaf swnllyd yw'r cerbydau mwyaf brwnt a'r cerbydau tawelaf yw'r cerbydau glanaf.

en-gb	The levels of both air and noise pollution are highest at the road itself and fall off with distance.
cy-gb	Mae lefelau llygredd aer a sŵn ar eu huchaf ger y ffordd ei hun ac maent yn gostwng gyda phellter.

en-gb	Buildings and terrain can obstruct or channel both air and noise pollution.
cy-gb	Gall adeiladau a thir atal neu sianeli llygredd aer a sŵn.

en-gb	Traffic travelling at very high speeds and congested traffic can result in high levels of both air and noise pollution.
cy-gb	Gall traffig sy'n teithio'n gyflym iawn a thagfeydd traffig arwain at lefelau uchel o lygredd aer a sŵn.

en-gb	In addition, some adverse health effects have been linked to both air and noise pollution, for example increased risk of cardiovascular disease.
cy-gb	At hynny, mae rhai effeithiau andwyol wedi'u cysylltu â llygredd aer a sŵn, er enghraifft mwy o risg o gael clefyd cardiofasgwlaidd.

en-gb	3.2.3 For all these reasons, it makes sense to consider both forms of airborne traffic pollution together.
cy-gb	3.2.3 Am yr holl resymau hyn, mae'n gwneud synnwyr ystyried y ddwy ffurf ar lygredd traffig a gludir yn yr awyr gyda'i gilydd.

en-gb	Pursuing them separately would at best result in duplication of effort and missed opportunities, at worst in the implementation of conflicting policies.
cy-gb	Byddai eu hystyried ar wahân, ar y gorau, yn arwain at ddyblygu ymdrech a cholli cyfleoedd ac, ar y gwaethaf, at roi polisïau croes ar waith.

en-gb	3.2.4 Whenever developing local air quality action plans or wider policies with a view to improving air quality, local authorities should ask themselves the following questions:
cy-gb	3.2.4 Pryd bynnag y byddant yn datblygu cynlluniau gweithredu ynghylch ansawdd aer lleol neu bolisïau ehangach er mwyn gwella ansawdd aer, dylai awdurdodau lleol ofyn y cwestiynau canlynol iddynt eu hunain:

en-gb	Are there existing environmental noise pollution issues associated with the known air quality issues?
cy-gb	A oes problemau sy'n bodoli eisoes o ran sŵn amgylcheddol sy'n gysylltiedig â'r problemau hysbys o ran ansawdd aer?

en-gb	If so, can we address them at the same time?
cy-gb	Os felly, a allwn fynd i'r afael â nhw ar yr un pryd?

en-gb	Is there a risk of some of our proposed air quality actions making the environmental noise pollution situation worse?
cy-gb	A oes risg y bydd rhai o'n camau gweithredu arfaethedig i wella ansawdd aer yn gwneud y sefyllfa o ran llygredd sŵn yn waeth?

en-gb	If so, how can we mitigate this risk?
cy-gb	Os felly, sut y gallwn leihau'r risg hon?

en-gb	The purpose of local air quality management is to improve human health and quality of life.
cy-gb	Diben rheoli ansawdd aer lleol yw gwella iechyd ac ansawdd bywyd pobl.

en-gb	This improvement to health and quality of life will be greater if improved soundscapes are achieved alongside reductions in air pollution.
cy-gb	Bydd y gwelliant hwn i iechyd ac ansawdd bywyd yn fwy os byddwn yn llwyddo i wella seinweddau ochr yn ochr â lleihau llygredd aer.

en-gb	3.3  What the policy guidance says about green infrastructure
cy-gb	3.3  Yr hyn y mae'r canllawiau polisi yn ei ddweud am seilwaith gwyrdd

en-gb	3.3.1 Green infrastructure refers to natural or semi-natural areas partially or completely covered by vegetation or water in or near built-up areas.
cy-gb	3.3.1 Mae seilwaith gwyrdd yn cyfeirio at ardaloedd naturiol neu led-naturiol sydd wedi'u gorchuddio'n rhannol neu'n gyfan gwbl â llystyfiant neu ddŵr mewn ardaloedd adeiledig neu'n agos atynt.

en-gb	It includes parks and gardens, woodlands, allotments, nature reserves, ponds, lakes, rivers, canals, wetlands and off-road paths bordered by vegetation or water, which provide habitat for wildlife and can be used for recreation, education or active travel.
cy-gb	Mae'n cynnwys parciau a gerddi, coetiroedd, rhandiroedd, gwarchodfeydd natur, pyllau, llynnoedd, afonydd, camlesi, gwlyptiroedd a llwybrau oddi ar y ffordd y mae llystyfiant neu ddŵr yn ffinio â nhw, sy'n darparu cynefin ar gyfer bywyd gwyllt ac y gellir eu defnyddio ar gyfer hamdden, addysg neu deithio llesol.

en-gb	3.3.2 Trees, hedgerows and green infrastructure more broadly can contribute to reducing the harmful effects of air and noise pollution in a number of ways:
cy-gb	3.3.2 Gall coed, gwrychoedd a seilwaith gwyrdd yn fwy cyffredinol gyfrannu at leihau effeithiau niweidiol llygredd aer a sŵn mewn sawl ffordd:

en-gb	By removing pollution from the air and aiding its dispersion, and by absorbing, scattering and reducing the perception of noise.
cy-gb	Drwy dynnu llygredd o'r aer a helpu i'w wasgaru, a thrwy amsugno a gwasgaru sŵn a lleihau'r canfyddiad ohono.

en-gb	By putting a buffer distance between sources and receptors.
cy-gb	Drwy roi pellter clustogi rhwng pellterau a derbynyddion.

en-gb	By enabling off-road active travel and making it an attractive alternative to motor vehicle use, thereby reducing both the user’s vehicular emissions and their personal exposure.
cy-gb	Drwy alluogi teithio llesol oddi ar y ffordd a'i wneud yn ddewis amgen deniadol yn lle defnyddio cerbydau modur, gan leihau allyriadau cerbydol y defnyddiwr a'i amlygiad personol i lygredd.

en-gb	By providing tranquil environments and positive soundscapes, which reduce the stress levels associated with busy roads.
cy-gb	Drwy ddarparu amgylcheddau llonydd a seinweddau cadarnhaol, sy'n gostwng y lefelau straen sy'n gysylltiedig â ffyrdd prysur.

en-gb	By encouraging sport and other outdoor recreation, improving people’s overall state of health and thereby building their resilience to the health risks posed by air and noise pollution.
cy-gb	Drwy annog chwaraeon a mathau eraill o weithgareddau hamdden awyr agored a gwella iechyd pobl yn gyffredinol, gan eu gwneud yn fwy abl i wrthsefyll y risgiau i iechyd sy'n gysylltiedig â llygredd aer a sŵn.

en-gb	3.3.3 In addition, the presence of trees and hedgerows by the roadside or along a central reservation may have a calming effect, causing motorists to drive more smoothly.
cy-gb	3.3.3 At hynny, gall presenoldeb coed a gwrychoedd wrth ymyl y ffordd neu ar hyd y llain ganol dawelu modurwyr gan beri iddynt yrru'n fwy llyfn.

en-gb	Through implementing the Natural Resources Policy (NRP), the Welsh
cy-gb	Drwy roi'r Polisi Adnoddau Naturiol ar waith, mae Llywodraeth Cymru yn blaenoriaethu'r gwaith o ddarparu atebion sy'n seiliedig ar natur er mwyn

en-gb	Government is prioritising the delivery of nature-based solutions to improve our social, ecological and economic resilience.
cy-gb	gwella ein cydnerthedd cymdeithasol, ecolegol ac economaidd.

en-gb	Such solutions should be given due consideration in the development of any plan or strategy to address air and/or noise pollution at a local or regional level.
cy-gb	Dylid rhoi sylw dyledus i atebion o'r fath wrth ddatblygu unrhyw gynllun neu strategaeth i fynd i'r afael â llygredd aer a/neu sŵn yn lleol ac yn rhanbarthol.

en-gb	3.4  What the policy guidance says about annual air quality progress reports
cy-gb	3.4  Yr hyn y mae'r canllawiau polisi yn ei ddweud am adroddiadau cynnydd ansawdd aer blynyddol

en-gb	3.4.1 Members of the public have a right to know not only the extent to which they are exposed to airborne pollution, but also whether the relevant public bodies are treating it as a priority.
cy-gb	3.4.1 Mae gan aelodau'r cyhoedd hawl, nid yn unig i wybod y graddau y maent yn cael eu hamlygu i lygredd a gludir yn yr awyr, ond hefyd p'un a yw'r cyrff cyhoeddus perthnasol yn ei drin fel blaenoriaeth.

en-gb	From 2018 onwards, in addition to reporting progress in relation to air quality management areas, each annual progress report should also state:
cy-gb	O 2018 ymlaen, yn ogystal ag adrodd ar y cynnydd sydd wedi'i wneud mewn perthynas ag ardaloedd rheoli ansawdd aer, dylai pob adroddiad cynnydd blynyddol hefyd nodi'r canlynol:

en-gb	whether air and/or environmental noise pollution are addressed in the local authorities’ well-being objectives under the WFG Act, and if so, in what form, and what progress has been made in meeting those well-being objectives to date; and
cy-gb	p'un a ymdrinnir â llygredd aer a/neu sŵn amgylcheddol yn amcanion llesiant yr awdurdodau lleol o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol ac, os felly, sut yr ymdrinnir ag ef, a pha gynnydd sydd wedi'i wneud o ran cyflawni'r amcanion llesiant hynny hyd yma;

en-gb	what policies, if any (e.g. relating to land use and transport planning, green infrastructure and active travel), local authorities have in place to reduce overall levels of nitrogen dioxide, particulate matter and environmental noise pollution for the population as a whole, taking into consideration the Welsh air quality exposure indicators and national noise maps.
cy-gb	pa bolisïau, os oes unrhyw rai (e.e. sy'n ymwneud â chynllunio defnydd tir a thrafnidiaeth, seilwaith gwyrdd a theithio llesol), y mae awdurdodau lleol wedi'u rhoi ar waith er mwyn lleihau lefelau cyffredinol o nitrogen deuocsid, deunydd gronynnol a llygredd sŵn amgylcheddol ar gyfer y boblogaeth gyfan, gan ystyried dangosyddion amlygiad ansawdd aer Cymru a'r mapiau sŵn cenedlaethol.

en-gb	3.4.2 Each annual progress report should state whether and how air quality monitoring, the Welsh air quality exposure indicators and national noise maps have informed or will inform public services boards’ assessments of local wellbeing.
cy-gb	3.4.2 Dylai pob adroddiad cynnydd blynyddol nodi p'un a yw gweithgarwch monitro ansawdd aer, dangosyddion amlygiad ansawdd aer Cymru a'r mapiau sŵn cenedlaethol wedi llywio, neu a fyddant yn llywio, asesiadau byrddau gwasanaethau cyhoeddus o lesiant lleol a sut maent wedi gwneud hynny.

en-gb	3.5  What the policy guidance says about local air quality action plans
cy-gb	3.5  Yr hyn y mae'r canllawiau polisi yn ei ddweud am gynlluniau gweithredu ynghylch ansawdd aer lleol

en-gb	3.5.1 Any new or updated local air quality action plan from 2017 onwards should state how actions are being taken forward not solely with a view to achieving technical compliance with the national air quality objectives, but also with a view to maximising their contribution to reducing overall levels of nitrogen dioxide, particulate matter and environmental noise pollution for the population as a whole, so as to achieve the greatest public health benefit.
cy-gb	3.5.1 Dylai unrhyw gynllun gweithredu newydd neu wedi'i ddiweddaru ar gyfer ansawdd aer lleol o 2017 ymlaen nodi sut mae camau gweithredu'n cael eu datblygu, nid yn unig er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth dechnegol ag amcanion ansawdd aer, ond hefyd eu bod yn gwneud y cyfraniad mwyaf posibl at leihau lefelau cyffredinol o nitrogen deuocsid, deunydd gronynnol a llygredd sŵn amgylcheddol ar gyfer y boblogaeth yn gyffredinol, er mwyn sicrhau'r budd mwyaf posibl o ran iechyd y cyhoedd.

en-gb	3.5.2 To be clear, the Welsh Government is not suggesting local authorities should be able to demonstrate reductions in air and noise pollution across their entire territory through measurement and attribute those reductions to local air quality action plans.
cy-gb	3.5.2 Er mwyn bod yn glir, nid yw Llywodraeth Cymru yn awgrymu y dylai awdurdodau lleol allu dangos bod lefelau llygredd sŵn ac aer wedi gostwng ledled eu hardal gyfan drwy fesur lefelau llygredd a phriodoli'r gostyngiadau hynny i gynlluniau gweithredu ynghylch ansawdd aer lleol.

en-gb	They are, however, being asked to factor any potential benefits in terms of more widespread airborne pollution reduction into the selection and prioritisation of measures in their action plans.
cy-gb	Fodd bynnag, gofynnir iddynt ystyried unrhyw fanteision posibl o ran lleihau llygredd a gludir yn yr awyr yn fwy cyffredinol wrth ddewis a blaenoriaethu mesurau yn eu cynlluniau gweithredu.

en-gb	This way of thinking should come naturally over time as the ways of working set out in the WFG Act become more prevalent within local authorities.
cy-gb	Dylai'r ffordd hon o feddwl ddod yn naturiol dros amser wrth i'r ffyrdd o weithio a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol ddod yn fwy cyffredin mewn awdurdodau lleol.

en-gb	In working in accordance with the sustainable development principle, local authorities should, as a matter of course, be looking to exploit any opportunities for wider benefits arising from their activities, including the public health consequences of how they select and prioritise actions in their local air quality action plans.
cy-gb	Wrth weithio yn unol â'r egwyddor datblygu cynaliadwy, dylai awdurdodau lleol, fel rhan o'r drefn, geisio manteisio ar unrhyw gyfleoedd i sicrhau manteision ehangach sy'n codi o'u gweithgareddau, gan gynnwys y canlyniadau i iechyd y cyhoedd sy'n gysylltiedig â'r ffordd y maent yn dewis ac yn blaenoriaethu camau gweithredu yn eu cynlluniau gweithredu ynghylch ansawdd aer lleol.

en-gb	Narrative on these wider considerations should be included in action plans.
cy-gb	Dylid cynnwys naratif ar yr ystyriaethau ehangach hyn mewn cynlluniau gweithredu.

en-gb	3.6  Clean Air Zones
cy-gb	3.6  Parthau Aer Glân

en-gb	3.6.1 The designation of a Clean Air Zone (CAZ) is seen as a much stronger commitment to achieve real improvements in air quality in an area than the designation of an air quality management area under the Environment Act 1995, which local authorities are required to do wherever they find noncompliance with one of the national air quality objectives.
cy-gb	3.6.1 Ystyrir bod dynodi Parth Aer Glân yn ymrwymiad llawer cryfach i sicrhau gwelliannau gwirioneddol o ran ansawdd aer mewn ardal na dynodi ardal rheoli ansawdd aer o dan Ddeddf yr Amgylchedd 1995, y mae'n ofynnol i awdurdodau lleol ei wneud ble bynnag y maent yn nodi achosion o fethu â chydymffurfio ag un o'r amcanion ansawdd aer cenedlaethol.

en-gb	Declaring an air quality management area triggers a requirement to produce a local air quality action plan “in pursuit of the achievement of air quality standards and objectives in the designated area”.
cy-gb	Mae datgan ardal rheoli ansawdd aer yn sbarduno gofyniad i lunio cynllun gweithredu ynghylch ansawdd aer lleol er mwyn ceisio cyrraedd safonau a chyflawni amcanion ansawdd aer yn yr ardal ddynodedig.

en-gb	Whereas in an air quality management area the principal requirement is to pursue compliance with the national air quality objectives, in a CAZ it is to ensure air quality improvements in the soonest time possible.
cy-gb	Er mai'r prif ofyniad, mewn ardal rheoli ansawdd aer, yw ceisio sicrhau cydymffurfiaeth â'r amcanion ansawdd aer cenedlaethol, mewn Parth Aer Glân y prif ofyniad yw sicrhau gwelliannau i ansawdd aer cyn gynted â phosibl.

en-gb	3.6.2 The draft Clean Air Zone Framework for Wales states that a CAZ should:
cy-gb	3.6.2 Mae'r Fframwaith Parthau Aer Glân drafft i Gymru yn nodi y dylai Parth Aer Glân wneud y canlynol:

en-gb	consider the full range of sources of air pollution and environmental noise (not restricted to road use); apply targeted action in a specific area to improve air quality and soundscapes and thereby improve the health and well-being of the population;
cy-gb	ystyried pob ffynhonnell o lygredd aer a sŵn amgylcheddol (nid y defnydd o ffyrdd yn unig); cymryd camau gweithredu wedi'u targedu mewn ardal benodol i wella ansawdd aer a seinweddau, a thrwy wneud hynny wella iechyd a llesiant y boblogaeth;

en-gb	aim to reduce all types of airborne pollution, including environmental noise;
cy-gb	ceisio lleihau pob math o lygredd a gludir yn yr awyr, gan gynnwys sŵn amgylcheddol;

en-gb	ensure that the environmental improvements achieved are long-lasting; and
cy-gb	sicrhau bod y gwelliannau amgylcheddol a gyflawnir yn rhai parhaus;

en-gb	act against potential increases in pollution arising through population growth, new development, or changes in land or building use.
cy-gb	gweithredu yn erbyn cynnydd posibl mewn llygredd o ganlyniad i dwf yn y boblogaeth, datblygiadau newydd neu newidiadau i ddefnydd tir neu adeiladau.

en-gb	3.6.3 Although compliance with air quality legislation may be a key driver for local authorities considering introducing a CAZ, the health benefits generally of reduced public exposure to airborne pollution that should arise from the operation of a CAZ will also be a significant consideration.
cy-gb	3.6.3 Er y gall cydymffurfio â deddfwriaeth ynglŷn ag ansawdd aer fod yn ffactor ysgogi allweddol i awdurdodau lleol sy'n ystyried cyflwyno Parth Aer Glân, bydd y manteision iechyd cyffredinol a sicrheir drwy leihau amlygiad y cyhoedd i lygredd a gludir yn yr awyr, a ddylai ddeillio o weithredu Parth Aer Glân, yn ystyriaeth bwysig hefyd.

en-gb	3.6.4 The draft Framework states that when undertaking engagement activity, the health and environmental benefits of improved air and soundscape quality should be made clear, and the reasons for the proposed CAZ explained in this context.
cy-gb	3.6.4 Mae'r Fframwaith drafft yn nodi, wrth gynnal gweithgarwch ymgysylltu, y dylid nodi'r manteision iechyd a'r manteision amgylcheddol a sicrheir drwy wella ansawdd aer a seinweddau yn glir, ac esbonio'r rhesymau dros y Parth Aer Glân yn y cyd-destun hwn.

en-gb	Raising awareness of the health problems associated with poor air quality and environmental noise is important in ensuring that the public are informed, and understand the imperative for action.
cy-gb	Mae codi ymwybyddiaeth o'r problemau iechyd sy'n gysylltiedig ag ansawdd aer gwael a sŵn amgylcheddol yn bwysig i sicrhau bod y cyhoedd yn cael y wybodaeth angenrheidiol a'u bod yn deall yr angen i weithredu.

en-gb	Reducing congestion on roads, and making streets safer, cleaner, and more pleasant places to be, is a generally positive aspiration that the public can be expected to engage with.
cy-gb	Mae lleihau tagfeydd ar ffyrdd a gwneud strydoedd yn lleoedd diogelach, glanach a mwy dymunol yn ddyhead cadarnhaol, ar y cyfan, y gellir disgwyl i'r cyhoedd ymgysylltu ag ef.

en-gb	Utilising these messages in public engagement activity can help influence public behaviour to support the move towards cleaner modes of travel.
cy-gb	Gall defnyddio'r negeseuon hyn mewn gweithgarwch ymgysylltu â'r cyhoedd helpu i ddylanwadu ar ymddygiad pobl gan eu helpu i symud tuag at ddulliau glanach o deithio.

en-gb	3.6.5 The draft Framework states that if noise benefits are anticipated as an additional benefit arising from the CAZ, baseline noise measurements should be taken so that those improvements can be measured.
cy-gb	3.6.5 Mae'r Fframwaith drafft yn nodi, os rhagwelir manteision o ran lleihau sŵn fel mantais ychwanegol sy'n deillio o'r Parth Aer Glân, y dylid cymryd mesuriadau sŵn sylfaenol fel y gellir mesur y gwelliannau hynny.

en-gb	Readings should continue to be taken over time following the launch of the CAZ in order to monitor changes in target pollutants and to provide a robust evaluation of environmental and health impacts against forecasts.
cy-gb	Dylid parhau i gymryd darlleniadau dros amser ar ôl i'r Parth Aer Glân gael ei lansio er mwyn monitro newidiadau o ran llygryddion targed a darparu gwerthusiad cadarn o'r effeithiau amgylcheddol a'r effeithiau ar iechyd yn erbyn rhagolygon.

en-gb	By defining environmental noise as an airborne pollutant within its Clean Air
cy-gb	Drwy ddiffinio sŵn amgylcheddol fel llygrydd a gludir yn yr awyr o fewn ei

en-gb	Programme, the Welsh Government will create and pursue any opportunities to further align noise/soundscape and air quality policy and regulation in Wales over the course of the next five years, in order to achieve multiple benefits from our actions.
cy-gb	Rhaglen Aer Glân, bydd Llywodraeth Cymru yn creu cyfleoedd, ac yn ceisio nodi unrhyw gyfleoedd, i gysoni polisïau a rheoliadau sŵn/seinwedd a pholisïau a rheoliadau ansawdd aer yng Nghymru ymhellach dros y pum mlynedd nesaf, er mwyn sicrhau bod nifer o fanteision yn deillio o'n camau gweithredu.

en-gb	4  Planning for new development
cy-gb	4  Cynllunio ar gyfer datblygiadau newydd

en-gb	4.1  A focus on placemaking
cy-gb	4.1  Canolbwyntio ar greu lleoedd

en-gb	4.1.1 The role of placemaking  as part of town and country planning is a key focus of the recent consultation draft of Planning Policy Wales (PPW), the Welsh Government’s main planning policy document.
cy-gb	4.1.1 Mae rôl creu lleoedd fel rhan o weithgarwch cynllunio gwlad a thref yn ffocws allweddol i ymgynghoriad drafft diweddar Polisi Cynllunio Cymru, sef prif ddogfen polisi cynllunio Llywodraeth Cymru.

en-gb	Placemaking is a multi-faceted approach to the planning, design and management of spaces and is closely integrated with the wider objectives of the WFG Act.
cy-gb	Mae creu lleoedd yn ddull amlochrog o gynllunio, dylunio a rheoli mannau ac mae'n cyd-fynd yn agos ag amcanion ehangach Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	PPW requires those engaged in the planning system to think about places and well-being in a joined-up way rather than addressing single issues in isolation.
cy-gb	Mae Polisi Cynllunio Cymru yn ei gwneud yn ofynnol i'r rhai sy'n rhan o'r system gynllunio feddwl am leoedd a llesiant mewn ffordd gydgysylltiedig yn hytrach nag ymdrin â materion unigol ar eu pen eu hunain.

en-gb	Overriding issues will always be given appropriate protection, but the new PPW should also set the basis for thinking and behaving differently as part of arriving at desired outcomes.
cy-gb	Rhoddir lefel briodol o ddiogelwch i faterion hollbwysig bob amser, ond dylai'r Polisi Cynllunio Cymru newydd hefyd osod y sail ar gyfer meddwl ac ymddwyn yn wahanol fel rhan o'r broses o bennu canlyniadau dymunol.

en-gb	A placemaking approach should have at its heart the intention of capitalising on a local community's assets, inspiration and potential, with the intention of creating development that promotes health, happiness and well-being.
cy-gb	Dylai dull creu lleoedd anelu'n bennaf at fanteisio ar asedau, ysbrydoliaeth a photensial cymuned leol, gyda'r bwriad o greu datblygiadau sy'n hyrwyddo iechyd, hapusrwydd a llesiant.

en-gb	4.1.2 As consulted upon, PPW has been completely reworked to take account of the WFG Act.
cy-gb	4.1.2 Fel yr ymgynghorwyd arno, mae Polisi Cynllunio Cymru wedi'i ailwampio'n llwyr er mwyn ystyried Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol.

en-gb	The seven well-being goals and five ways of working provide links throughout the document, in terms of both its structure and its content.
cy-gb	Mae'r saith nod llesiant a'r pum ffordd o weithio yn darparu cysylltiadau drwy'r ddogfen, o ran ei strwythur a'i gynnwys.

en-gb	PPW is now based around four main themes that together promote placemaking and sustainable development.
cy-gb	Mae Polisi Cynllunio Cymru bellach yn seiliedig ar bedair prif thema sydd, gyda'i gilydd, yn hyrwyddo creu lleoedd a datblygu cynaliadwy.

en-gb	These themes are placemaking, active and social places, productive and enterprising places, and natural and distinctive places.
cy-gb	Y themâu hyn yw creu lleoedd, lleoedd actif a chymdeithasol, lleoedd cynhyrchiol a mentrus a lleoedd unigryw a naturiol.

en-gb	The use of the four themes enables the common linkages between policy areas to be identified, but does not coerce policy into the seven discrete areas of the well-being goals.
cy-gb	Mae'r defnydd o'r pedair thema yn ei gwneud yn bosibl i'r cysylltiadau cyffredin rhwng meysydd polisi gael eu nodi, ond nid yw'n gwthio polisi i mewn i saith maes ar wahân y nodau llesiant.

en-gb	It is a practical application of the goals that suits the purpose of the planning system, while still emphasising the need for all aspects of the goals to be considered at the same time and, where practical, in an integrated way.
cy-gb	Mae'n cymhwyso'r nodau mewn ffordd ymarferol sy'n ateb diben y system gynllunio, tra'n parhau i bwysleisio'r angen i ystyried pob agwedd ar y nodau ar yr un pryd a, lle y bo'n ymarferol, mewn ffordd integredig.

en-gb	4.1.3 Each theme contains information on how it links with the well-being goals, the long-term trends that each theme needs to address and an illustration of how joined-up policy formulation can contribute to the making of good, sustainable places.
cy-gb	4.1.3 Mae pob thema yn cynnwys gwybodaeth am y cysylltiad sydd rhyngddo a'r nodau llesiant a'r tueddiadau hirdymor y mae angen i bob thema ymdrin â nhw ac mae'n dangos sut y gall prosesau llunio polisi cydgysylltiedig gyfrannu at greu lleoedd cynaliadwy, da.

en-gb	Within the text of the document, linkages to the five ways of working in the WFG Act are also identified.
cy-gb	Yng nghyd-destun y ddogfen, mae cysylltiadau â'r pum ffordd o weithio yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol hefyd yn cael eu nodi.

en-gb	4.1.4 Overall, the revised PPW has a strong focus on recognising, understanding and valuing the different characteristics of places as part of maximising the contribution of the planning system towards the well-being goals.
cy-gb	4.1.4 Ar y cyfan, mae'r fersiwn ddiwygiedig o Bolisi Cynllunio Cymru yn canolbwyntio'n gryf ar gydnabod, deall a gwerthfawrogi gwahanol nodweddion lleoedd fel rhan o'r broses o sicrhau bod y system gynllunio yn cyfrannu cymaint â phosibl at gyflawni'r nodau llesiant.

en-gb	This includes those characteristics relating to environmental quality as well as social, cultural and economic aspirations.
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys y nodweddion hynny sy'n ymwneud ag ansawdd amgylcheddol yn ogystal â dyheadau cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd.

en-gb	The way places function can have an impact on the choices people make in their everyday lives, and therefore securing environmental improvements in the built environment, as well as addressing impacts, should be the aim.
cy-gb	Gall y ffordd y mae lleoedd yn gweithredu effeithio ar y dewisiadau y mae pobl yn eu gwneud yn eu bywydau bob dydd ac, felly, dylid anelu at sicrhau gwelliannau amgylcheddol yn yr amgylchedd adeiledig, yn ogystal â mynd i'r afael â'r effeithiau.

en-gb	Good design is a fundamental part of this.
cy-gb	Mae gwaith dylunio da yn rhan sylfaenol o hyn.

en-gb	Design is about the relationships between elements of the natural and built environment.
cy-gb	Mae a wnelo dylunio â'r cydberthnasau rhwng elfennau o'r amgylchedd naturiol a'r amgylchedd adeiledig.

en-gb	Good design, as well as ensuring high environmental quality, should be an effective way of linking dwellings, workplaces and community facilities, ensuring the provision of accessible open space and enabling the sensitive management of risks, including exposure to airborne pollution.
cy-gb	Dylai gwaith dylunio da, yn ogystal â sicrhau ansawdd amgylcheddol uchel, fod yn ffordd effeithiol o gysylltu anheddau, gweithleoedd a chyfleusterau cymunedol, gan sicrhau bod mannau agored hygyrch yn cael eu darparu a bod modd rheoli risgiau yn sensitif, gan gynnwys amlygiad i lygredd a gludir yn yr awyr.

en-gb	4.1.5 Placemaking outcomes should reflect the importance of clean air and appropriate soundscapes alongside a raft of other integral qualities of places.
cy-gb	4.1.5 Dylai canlyniadau gweithgarwch creu lleoedd adlewyrchu pwysigrwydd aer glân a seinweddau priodol ochr yn ochr ag amrywiaeth o nodweddion eraill sy'n rhan annatod o leoedd.

en-gb	For example, a new section in the consultation draft specifically promotes healthier places, which will ensure that development plans and individual developments strive to achieve positive impacts on public health and wellbeing.
cy-gb	Er enghraifft, mae adran newydd yn yr ymgynghoriad drafft yn hyrwyddo lleoedd iachach yn benodol, a fydd yn sicrhau bod cynlluniau datblygu a datblygiadau unigol yn ceisio cael effeithiau cadarnhaol ar iechyd a llesiant y cyhoedd.

en-gb	The need to reduce pollution and address other environmental risks is key, at the same time as recognising the role that these environmental qualities play in promoting physical and mental well-being and creating areas of tranquillity in busy environments.
cy-gb	Mae'r angen i leihau llygredd a mynd i'r afael â risgiau amgylcheddol eraill yn allweddol, tra'n cydnabod y rôl y mae'r nodweddion amgylcheddol hyn yn ei chwarae wrth hyrwyddo llesiant corfforol a meddyliol a chreu mannau llonydd mewn amgylcheddau prysur ar yr un pryd.

en-gb	4.2  What the new planning policy says about air quality and soundscape
cy-gb	4.2  Yr hyn y mae'r polisi cynllunio newydd yn ei ddweud am ansawdd aer a seinwedd

en-gb	4.2.1 Air quality and soundscape are addressed as a key component of the natural and built environment, placing the issues on an equal footing with other objectives such as housing, transport and economic development.
cy-gb	4.2.1 Ymdrinnir ag ansawdd aer a seinwedd fel elfen allweddol o'r amgylchedd naturiol ac adeiledig, gan sicrhau bod y materion yn cael eu trin yn gyfartal â'r amcanion eraill megis tai, trafnidiaeth a datblygu economaidd.

en-gb	The revisions to PPW recognise the importance of air quality and appropriate soundscapes to the health and well-being of people and the environment.
cy-gb	Mae'r diwygiadau i Bolisi Cynllunio Cymru yn cydnabod pwysigrwydd ansawdd aer a seinweddau priodol i iechyd a llesiant pobl a'r amgylchedd.

en-gb	It is the expectation that the new PPW will ensure that long-term approaches are taken to prevent the creation of new, or worsening of existing, problems and seek to encourage integrated solutions that aim to reduce average levels of airborne pollution.
cy-gb	Disgwylir i'r fersiwn newydd o Bolisi Cynllunio Cymru sicrhau bod dulliau gweithredu hirdymor yn cael eu mabwysiadu er mwyn atal problemau newydd rhag cael eu creu neu broblemau sy'n bodoli eisoes rhag cael eu gwaethygu a cheisio annog atebion integredig sydd â'r nod o ostwng lefelau cyfartalog o lygredd a gludir yn yr awyr.

en-gb	4.2.2 The consultation draft recognises that the national air quality objectives are not ‘safe’ limits and the aim is not to tick boxes relative to these thresholds, though it is still the case that they will feature in decision-making.
cy-gb	4.2.2 Mae'r ymgynghoriad drafft yn cydnabod nad yw'r amcanion ansawdd aer cenedlaethol yn derfynau ‘diogel’ ac nad ticio blychau sy'n ymwneud â'r trothwyon hyn yw'r nod, er ei bod yn wir y byddant yn cael eu hystyried mewn prosesau gwneud penderfyniadau.

en-gb	The consultation draft introduces soundscapes into planning policy, recognising the positive role that they play in creating a sense of place, rather than solely focusing on noise as a form of pollution.
cy-gb	Mae'r ymgynghoriad drafft yn cyflwyno seinweddau i bolisi cynllunio, gan gydnabod y rôl gadarnhaol y maent yn ei chwarae wrth greu ymdeimlad o le, yn hytrach na chanolbwyntio ar sŵn fel ffurf ar lygredd yn unig.

en-gb	4.2.3 Notwithstanding the overall placemaking aims of Planning Policy Wales, the key means of conveying the specific issue of air quality and soundscape in the new draft is through a guiding framework, supplemented by more detailed considerations.
cy-gb	4.2.3 Er gwaethaf y nodau cyffredinol o ran creu lleoedd a nodir ym Mholisi Cynllunio Cymru, y prif ddull o gyfleu mater penodol ansawdd aer a seinwedd yn y drafft newydd yw drwy fframwaith arweiniol, wedi'i ategu gan ystyriaethau manylach.

en-gb	The framework rests on a long-standing key policy, namely that all those participating in the planning process will need to consider the effects that proposed developments have on air or soundscape quality and the effects that existing air or soundscape quality may have on proposed development.
cy-gb	Mae'r fframwaith yn seiliedig ar bolisi allweddol hirsefydlog, sef y bydd angen i bawb sy'n cymryd rhan yn y broses gynllunio ystyried yr effeithiau y caiff datblygiadau arfaethedig ar ansawdd aer neu seinwedd a'r effeithiau y gallai ansawdd presennol aer a seinwedd eu cael ar ddatblygiadau arfaethedig.

en-gb	It is then possible to filter down into more detailed considerations, such as the relationship between pollution sources and receptors, identifying the choices available in existing problematic areas, and more generally seeking the incorporation of measures to reduce overall exposure to airborne pollution and the maintenance or creation of appropriate soundscapes.
cy-gb	Wedyn, bydd yn bosibl hidlo i lawr i ystyriaethau manylach, megis y gydberthynas rhwng ffynonellau llygredd a derbynyddion, gan nodi'r dewisiadau sydd ar gael mewn ardaloedd lle y ceir problemau eisoes ac, yn fwy cyffredinol, geisio sicrhau yr ymgorfforir mesurau i leihau amlygiad cyffredinol i lygredd a gludir yn yr awyr a chynnal neu greu seinweddau priodol.

en-gb	The detailed text flags issues such as the importance of incorporating green infrastructure into the built environment as well as utilising best practice in acoustic design.
cy-gb	Mae'r testun manwl yn tynnu sylw at faterion megis pwysigrwydd ymgorffori seilwaith gwyrdd yn yr amgylchedd adeiledig yn ogystal â defnyddio arfer gorau ym maes dylunio acwstig.

en-gb	4.2.4 The key difference in this draft of PPW is the parity given to these issues and the encouragement of behaviours that will need to be employed by all actors in the planning process to drive the desired change.
cy-gb	4.2.4 Y gwahaniaeth allweddol yn y fersiwn ddrafft hon o Bolisi Cynllunio Cymru yw'r ffaith bod y materion hyn yn cael eu trin yn gyfartal gan bob cyfranogwr yn y broses gynllunio er mwyn ysgogi'r newid a ddymunir.

en-gb	It will no longer be acceptable to ‘park’ these issues as technical matters to be addressed at the end of the process.
cy-gb	Ni fydd yn dderbyniol rhoi'r materion hyn o'r neilltu dros dro fel materion technegol i'w hystyried ar ddiwedd y broses mwyach.

en-gb	They are factors that should affect initial policy choices when preparing development plans and, similarly, they must feature as considerations in the initial choice of location of development, where appropriate, and in the early design stages of developments and projects.
cy-gb	Maent yn ffactorau a ddylai effeithio ar ddewisiadau polisi cychwynnol wrth lunio cynlluniau datblygu ac, yn yr un modd, mae'n rhaid iddynt gael eu hystyried wrth ddewis y lleoliad gyfer gwaith datblygu i ddechrau, lle y bo'n briodol, ac yn ystod camau dylunio cynnar datblygiadau a phrosiectau.

en-gb	4.3  Making the ‘agent of change’ principle explicit
cy-gb	4.3  Egluro egwyddor ‘cyfrwng newid’

en-gb	4.3.1 The agent of change  principle is a common sense rather than a complex principle.
cy-gb	4.3.1 Mae egwyddor cyfrwng newid  yn synnwyr cyffredin yn hytrach nag egwyddor gymhleth.

en-gb	It says that a business or person responsible for introducing a change is responsible for managing that change.
cy-gb	Dywed fod busnes neu unigolyn sy'n gyfrif am gyflwyno newid yn gyfrifol am reoli'r newid hwnnw.

en-gb	It is claimed that it can result in better planning, better developments and greater encouragement for people to think about what exists where they want to live and how they will live with it.
cy-gb	Honnir y gall arwain at waith cynllunio gwell, datblygiadau gwell a mwy o gymhelliant i bobl feddwl am yr hyn sy'n bodoli yn y lleoedd y maent am fyw ynddynt a sut y byddant yn byw gydag ef.

en-gb	It also encourages businesses, such as music venues and others, to think more about their neighbours.
cy-gb	Mae hefyd yn annog busnesau, megis lleoliadau cerddoriaeth ac eraill, i feddwl mwy am eu cymdogion.

en-gb	4.3.2 It became increasingly evident during the revision of PPW that in supporting the night-time economy there is a need to give particular consideration to the compatibility of different uses and competing agendas.
cy-gb	4.3.2 Daeth yn fwyfwy amlwg wrth ddiwygio Polisi Cynllunio Cymru, wrth gefnogi economi liw nos, fod angen rhoi sylw penodol i gydweddoldeb defnyddiau gwahanol ac agendâu croes.

en-gb	Trying to sleep whilst coping with night-time noise is a very real issue and there are health and wellbeing considerations to take into account when promoting housing near sources of noise.
cy-gb	Mae ceisio cysgu gan geisio ymdopi â sŵn yn y nos yn broblem fawr iawn ac mae angen ystyried ffactorau iechyd a llesiant wrth hyrwyddo tai ger ffynonellau sŵn.

en-gb	4.3.3 Equally, the night-time economy is important in economic terms as well as providing for popular cultural experiences and entertainment, which feature highly as part of modern lifestyles.
cy-gb	4.3.3 Yn yr un modd, mae economi liw nos yn bwysig yn economaidd yn ogystal â darparu ar gyfer profiadau diwylliannol ac adloniant poblogaidd, sy'n rhan bwysig iawn o ffyrdd o fyw modern.

en-gb	The right balance needs to be struck between providing homes, enabling visitor experiences, protecting venues that may have noise associated with them, for example live music venues or churches, and ensuring the health and well-being of local residents.
cy-gb	Mae angen sicrhau'r cydbwysedd cywir rhwng darparu tai, galluogi profiadau ymwelwyr, diogelu lleoliadau y gall sŵn fod yn gysylltiedig â nhw, er enghraifft lleoliadau cerddoriaeth fyw neu eglwysi, a sicrhau iechyd a llesiant trigolion lleol.

en-gb	4.3.4 As a result, the consultation draft of PPW includes a clear and explicit reference to the agent of change principle as part of recognising different soundscapes, and specifically requires the principle to be considered as part of all development plan and development management decisions concerning the compatibility of uses and soundscape.
cy-gb	4.3.4 O ganlyniad i hyn, mae'r ymgynghoriad drafft ar Bolisi Cynllunio Cymru yn cynnwys cyfeiriad clir a phenodol at egwyddor cyfrwng newid fel rhan o'r broses o gydnabod seinweddau gwahanol ac yn ei gwneud yn ofynnol i'r egwyddor gael ei hystyried fel rhan o bob penderfyniad cynllun datblygu a phob penderfyniad ynghylch rheoli datblygu sy'n ymwneud â chydweddoldeb defnyddiau a seinwedd.

en-gb	It also allows for the compatibility of uses relative to soundscape to be given specific attention when preparing development plans, including whether there is a need to identify areas of cultural significance or areas where soundscape consideration is particularly sensitive.
cy-gb	Mae hefyd yn darparu ar gyfer rhoi sylw penodol i gydweddoldeb defnyddiau mewn perthynas â seinwedd wrth lunio cynlluniau datblygu, gan gynnwys p'un a oes angen nodi ardaloedd o arwyddocâd diwylliannol neu ardaloedd lle mae'r ystyriaethau o ran seinwedd yn arbennig o sensitif.

en-gb	4.3.5 Making the principle explicit as a matter of policy in the consultation draft of PPW means that a developer would have to ensure that solutions to address noise from nearby pre-existing infrastructure or businesses can be found and implemented as part of ensuring that the development is acceptable.
cy-gb	4.3.5 Mae nodi'r egwyddor yn glir fel mater o bolisi yn yr ymgynghoriad drafft ar Bolisi Cynllunio Cymru yn golygu y byddai'n rhaid i ddatblygwr sicrhau y gellir dod o hyd i atebion i fynd i'r afael â sŵn o seilwaith neu fusnesau sy'n bodoli eisoes gerllaw a'u rhoi ar waith fel rhan o'r broses o sicrhau bod y datblygiad yn dderbyniol.

en-gb	This is essentially what planning policies already amount to, but by explicitly making reference to the principle there are wider behavioural benefits to be gained in terms of improved planning practice and promoting a wider appreciation of the nature of places.
cy-gb	Dyma beth mae'r polisïau cynllunio eisoes yn ei wneud, yn y bôn, ond drwy gyfeirio'n benodol at yr egwyddor, gellir sicrhau manteision ymddygiadol ehangach o ran gwella arfer cynllunio a hyrwyddo gwerthfawrogiad ehangach o natur lleoedd.

en-gb	4.3.6 The different characteristics that give identity to places need to be recognised fully as part of plan preparation and in relation to decisions on planning applications, and appropriate solutions must be implemented.
cy-gb	4.3.6 Mae angen i'r nodweddion gwahanol sy'n rhoi hunaniaeth i leoedd gael eu cydnabod yn llawn fel rhan o'r gwaith o lunio cynlluniau ac mewn perthynas â phenderfyniadau ar geisiadau cynllunio, a rhaid rhoi atebion priodol ar waith.

en-gb	The changes in the revised PPW are about redressing the balance, ensuring that all issues are given equal consideration and ensuring that air quality and noise issues are not relegated to being just a technical matter or an afterthought.
cy-gb	Mae a wnelo'r newidiadau yn y fersiwn ddiwygiedig o Bolisi Cynllunio Cymru ag unioni'r fantol, gan sicrhau y rhoddir yr un sylw i bob mater ac na chaiff materion sy'n ymwneud ag ansawdd aer a sŵn eu diraddio i ddim mwy na mater technegol neu ôl-ystyriaeth.

en-gb	4.4  Acoustic design
cy-gb	4.4 Dylunio acwstig

en-gb	4.4.1 The Building Regulations, which are now devolved in Wales, relate to the protection against sound transmission from parts of a building and adjoining buildings, sound within a dwelling house, sound reverberation in common internal parts of buildings containing flats or rooms for residential purposes, and acoustic conditions in schools.
cy-gb	4.4.1 Mae'r Rheoliadau Adeiladu, sydd bellach wedi'u datganoli i Gymru, yn ymwneud â diogelu rhag trawsyrru sain o rannau o adeilad ac adeiladau cyfagos, sain mewn anhedd-dy, atseinio sain mewn rhannau mewnol cyffredin o adeiladau sy'n cynnwys fflatiau neu ystafelloedd at ddibenion preswyl, ac amodau acwstig mewn ysgolion.

en-gb	The Robust Details Scheme provides accredited standard construction details as an alternative to the precompletion testing otherwise required under the Building Regulations.
cy-gb	Mae Cynllun Robust Details yn darparu manylion safonol sydd wedi’u hachredu ar gyfer adeiladu i’w defnyddio yn lle’r profion cyn cwblhau adeiladau sy’n ofynnol fel arall o dan y Rheoliadau Adeiladu.

en-gb	4.4.2 The Building Regulations relate to sound transmission within the internal areas of buildings.
cy-gb	4.4.2 Mae'r Rheoliadau Adeiladu yn ymwneud â thrawsyrru sain o fewn rhannau mewnol adeiladau.

en-gb	They do not apply to sound transmission from the external environment into the internal areas of buildings.
cy-gb	Nid ydynt yn gymwys i drawsyrru sain o'r amgylchedd allanol i rannau mewnol adeiladau.

en-gb	When noise-sensitive buildings such as residential properties are introduced into an area subject to high levels of environmental noise, planning authorities should protect the future occupants by imposing appropriate conditions or obligations on the developer at the planning stage, for example, to avoid placing bedrooms, living rooms and gardens on the exposed side of a property.
cy-gb	Pan gaiff adeiladau sy'n sensitif i sŵn, megis eiddo preswyl, eu codi mewn ardal lle y ceir lefelau uchel o sŵn amgylcheddol, dylai awdurdodau cynllunio ddiogelu'r bobl a fydd yn eu meddiannu yn y dyfodol drwy osod amodau neu rwymedigaethau priodol ar y datblygwr ar y cam cynllunio, er enghraifft, er mwyn osgoi lleoli ystafelloedd gwely, ystafelloedd byw a gerddi ar ochr yr adeilad sy’n agored i sŵn.

en-gb	In many cases, this could lead to a higher value property at little or no extra cost.
cy-gb	Mewn llawer o achosion, gallai hyn ychwanegu at werth yr eiddo heb fawr ddim cost ychwanegol, os o gwbl.

en-gb	4.4.3 Ventilation requirements are an important consideration in the design of buildings, as this can affect the acoustic comfort of the internal occupants.
cy-gb	4.4.3 Mae gofynion o ran awyru yn ystyriaeth bwysig wrth ddylunio adeiladau am fod hyn yn gallu effeithio ar gysur acwstig y bobl sy’n eu meddiannu.

en-gb	This is particularly relevant to inner city areas where there may be excessive external noise.
cy-gb	Mae hyn yn arbennig o berthnasol yng nghanol dinasoedd lle y gall fod sŵn gormodol allanol.

en-gb	In these situations, the ventilation design may have to be through mechanical rather than natural means.
cy-gb	Mewn sefyllfaoedd o’r fath, mae’n bosibl y bydd yn rhaid awyru adeiladau drwy ddefnyddio dull mecanyddol yn hytrach nag un naturiol.

en-gb	4.4.4 BS 8233:2014 provides information on the design of buildings that have internal acoustic environments appropriate to their functions.
cy-gb	4.4.4 Mae Safon Brydeinig 8233:2014 yn darparu gwybodaeth am ddylunio adeiladau sydd ag amgylcheddau acwstig mewnol sy'n briodol i'w swyddogaethau.

en-gb	It deals with control of noise from outside the building, noise from plant and services within it, and room acoustics for non-critical situations.
cy-gb	Mae'n ymdrin â rheoli sŵn o'r tu allan i'r adeilad, sŵn o beiriannau a gwasanaethau y tu mewn iddo ac acwsteg ystafelloedd ar gyfer sefyllfaoedd nad ydynt yn rhai critigol.

en-gb	It is intended for use by nonspecialist designers and constructors of buildings and those concerned with building control, planning and environmental health.
cy-gb	Bwriedir iddi gael ei defnyddio gan ddylunwyr ac adeiladwyr adeiladau nad ydynt yn arbenigwyr a'r rhai sy'n ymwneud â rheoli adeiladu, cynllunio ac iechyd amgylcheddol.

en-gb	4.4.5 BS 5228:2009+A1:2014 refers to the need for the protection against noise and vibration of persons living and working in the vicinity of, and working on, construction and open sites.
cy-gb	4.4.5 Mae Safon Brydeinig 5228:2009+A1:2014 yn cyfeirio at yr angen i ddiogelu pobl sy'n byw ac yn gweithio ger safleoedd adeiladu a safleoedd agored, ac sy'n gweithio ar safleoedd o'r fath, rhag sŵn a dirgrynu.

en-gb	Noise and vibration can cause serious disturbance and inconvenience to anyone exposed to them and to processes and activities in neighbouring buildings.
cy-gb	Gall sŵn a dirgrynu beri cryn aflonyddwch ac anghyfleustra i unrhyw un a gaiff ei amlygu iddynt ac i'r prosesau a'r gweithgareddau mewn adeiladau cyfagos.

en-gb	In extreme circumstances vibration can cause or contribute to building damage.
cy-gb	O dan amgylchiadau eithafol, gall dirgrynu ddifrodi adeiladau neu gyfrannu at eu difrodi.

en-gb	BS 5228 recommends procedures for noise and vibration control in respect of construction operations and aims to assist architects, contractors, site operatives, designers, developers, engineers, environmental health officers and planners.
cy-gb	Mae Safon Brydeinig 5228 yn argymell gweithdrefnau ar gyfer rheoli sŵn a dirgrynu mewn perthynas â gweithrediadau adeiladu ac yn ceisio cynorthwyo penseiri, contractwyr, gweithredwyr safle, dylunwyr, datblygwyr, peirianwyr, swyddogion iechyd yr amgylchedd a chynllunwyr.

en-gb	4.4.6 Building Bulletin 93 (BB93), Acoustic design of schools:
cy-gb	4.4.6 Mae Bwletin Adeiladu 93 (BB93), Acoustic design of schools:

en-gb	performance standards , published by the Department of Education in England, has been adopted for use in Wales.
cy-gb	performance standards , a gyhoeddwyd gan yr Adran Addysg yn Lloegr, wedi'i fabwysiadu i'w ddefnyddio yng Nghymru.

en-gb	https://www.gov.uk/government/publications/bb93 - acoustic - design - of - schools - performance standards
cy-gb	https://www.gov.uk/government/publications/bb93 - acoustic - design - of - schools - performance -standards

en-gb	4.4.7 Good acoustic design  is, however, about more than just the numbers.
cy-gb	4.4.7 Fodd bynnag, mae a wnelo gwaith dylunio acwstig da â mwy na'r ffigurau yn unig.

en-gb	It is a holistic design process that creates places that are both comfortable and attractive to live in, where acoustics is considered integral to the living environment.
cy-gb	Proses ddylunio gyfannol ydyw sy'n creu lleoedd sy'n gyfforddus ac yn ddeniadol i fyw ynddynt, lle yr ystyrir bod acwsteg yn rhan annatod o'r amgylchedd byw.

en-gb	For more information on the principles of good acoustic design, readers are referred to Professional Planning Guidance (ProPG) Supplementary Document 2, produced by the Association of Noise Consultants, the Institute of Acoustics and the Chartered Institute of Environmental Health .
cy-gb	Am ragor o wybodaeth am egwyddorion gwaith dylunio acwstig da, cyfeirir darllenwyr at Ddogfen Ategol 2 o'r Canllawiau Cynllunio Proffesiynol (ProPG), a luniwyd gan Gymdeithas yr Ymgynghorwyr Sŵn, y Sefydliad Acwsteg a Sefydliad Siartredig Iechyd yr Amgylchedd 24 .

en-gb	ProPG has been written principally to assist with the planning process in England, but the design principles put forward in Supplementary Document 2 may also be adopted in Wales.
cy-gb	Ysgrifennwyd ProPG yn bennaf er mwyn cynorthwyo gyda'r broses gynllunio yn Lloegr, ond gall yr egwyddorion dylunio a gyflwynir yn Nogfen Ategol 2 gael eu mabwysiadu yng Nghymru hefyd.

en-gb	4.5  Acoustic insulation and energy efficiency
cy-gb	4.5 Inswleiddio acwstig ac effeithlonrwydd ynni

en-gb	4.5.1 Choice of construction method(s) can have a considerable effect on overall acoustic performance.
cy-gb	4.5.1 Gall y dull(iau) adeiladu a ddewisir gael cryn effaith ar berfformiad acwstig yn gyffredinol.

en-gb	The balance of materials, voids and joints combine in a way that can give a high performance acoustically.
cy-gb	Mae cydbwysedd deunyddiau, gwagleoedd ac uniadau yn cyfuno mewn ffordd a all sicrhau lefel uchel o berfformiad acwstig.

en-gb	Different material types that perform as a composite construction need critical detailing, particularly where there is a requirement for both energy conservation and acoustic performance.
cy-gb	Bydd angen cynnwys manylion hanfodol y gwahanol fathau o ddeunyddiau sy’n cael eu defnyddio gyda’i gilydd mewn un adeiladwaith, yn enwedig os oes angen arbed ynni a sicrhau perfformiad acwstig.

en-gb	4.5.2 Improving a building’s energy efficiency can have the added benefit of reducing noise levels within the property.
cy-gb	4.5.2 Un o fanteision eraill gwella effeithlonrwydd ynni adeilad yw y gall leihau lefelau sŵn y tu mewn i'r eiddo.

en-gb	In particular, double- or triple-glazed windows prevent both heat loss and the transmission of sound from the road outside into bedrooms and living rooms.
cy-gb	Yn benodol, mae ffenestri gwydr dwbl neu driphlyg yn atal gwres rhag dianc a sain rhag cael ei drawsyrru o'r ffordd y tu allan i ystafelloedd gwely ac ystafelloedd byw.

en-gb	However, opening the windows in warm weather to ventilate the property may result in a noticeable increase in noise, particularly if they are left open at night, so in very noisy areas other forms of ventilation may be required, which may have an associated energy cost.
cy-gb	Fodd bynnag, gall agor y ffenestri yn ystod tywydd cynnes er mwyn awyru'r eiddo arwain at gynnydd amlwg mewn lefelau sŵn, yn enwedig os cânt eu gadael ar agor yn y nos. Felly, mewn ardaloedd swnllyd iawn efallai y bydd angen dulliau awyru eraill, y gall cost ynni fod yn gysylltiedig â nhw.

en-gb	If the residence has a quiet façade, good design will make provision for adequate ventilation through windows on that side of the building rather than on the noise-exposed side, to reduce the need for energy-consuming mechanical ventilation.
cy-gb	Os oes gan y breswylfa ffasâd tawel, bydd gwaith dylunio da yn darparu ar gyfer system awyru ddigonol drwy ffenestri ar yr ochr honno i'r adeilad yn hytrach nag ar yr ochr sy'n agored i sŵn, er mwyn lleihau'r angen i osod system awyru fecanyddol sy'n defnyddio ynni.

en-gb	4.5.3 Loft and cavity wall insulation whose main purpose is to prevent heat loss may also reduce noise levels within a property, but only in cases where it addresses the main route of sound propagation.
cy-gb	4.5.3 Gall deunydd inswleiddio llofftydd a waliau ceudod, y bwriedir iddo atal gwres rhag dianc yn bennaf, hefyd leihau lefelau sŵn y tu mewn i eiddo, ond dim ond mewn achosion lle mae'n cau'r prif lwybr lledaenu sain.

en-gb	Where noise primarily enters a property through windows or from an adjoining property via solid joints rather than by crossing air gaps, filling those gaps with a sound absorber will bring little if any acoustic benefit.
cy-gb	Os bydd sŵn yn mynd i mewn i eiddo yn bennaf drwy ffenestri neu o eiddo cyfagos drwy uniadau solet yn hytrach na thrwy groesi bylchau aer, prin yw'r manteision acwstig a fydd yn deillio o lenwi'r bylchau hynny ag amsugnydd sain, os bydd unrhyw fanteision o gwbl.

en-gb	The Welsh Government will build upon the new air quality and soundscape content of PPW as we take forward Wales’ first statutory National Development Framework and produce further guidance on air and soundscape quality to assist local planning authorities in Wales.
cy-gb	Bydd Llywodraeth Cymru yn adeiladu ar gynnwys newydd Polisi Cynllunio Cymru sy'n ymwneud ag ansawdd aer a seinwedd wrth inni ddatblygu Fframwaith Datblygu statudol cyntaf Cymru a llunio canllawiau pellach ar ansawdd aer a seinwedd er mwyn cynorthwyo awdurdodau cynllunio lleol yng Nghymru.

en-gb	In particular, the Welsh Government will conduct a detailed review of
cy-gb	Yn benodol, bydd Llywodraeth Cymru yn cynnal adolygiad manwl o Nodyn

en-gb	Technical Advice Note (TAN) 11:
cy-gb	Cyngor Technegol (TAN) 11:

en-gb	Noise  with a view to replacing it with a new TAN addressing air quality and soundscape.
cy-gb	Sŵn  gyda'r bwriad o gyflwyno TAN newydd yn ei le a fydd yn ymdrin ag ansawdd aer a seinwedd.

en-gb	https://gov.wales/topics/planning/policy/tans/tan11/?lang=en and https://gov.wales/topics/planning/policy/policyclarificationletters/2015/cl - 01 - 15/?lang=en
cy-gb	https://gov.wales/topics/planning/policy/tans/tan11/?lang=cy and https://gov.wales/topics/planning/policy/policyclarificationletters/2015/cl - 01 - 15/?lang=cy

en-gb	5  Tranquil green space in the built environment
cy-gb	5  Mannau gwyrdd llonydd yn yr amgylchedd adeiledig

en-gb	5.1  Overview
cy-gb	5.1  Trosolwg

en-gb	5.1.1 Tranquillity  means different things to different people, but it is generally understood to refer to an untroubled state, characterised by peace and calm and free from unwanted disturbances.
cy-gb	5.1.1 Mae  llonyddwch  yn golygu pethau gwahanol i bobl wahanol ond, yn gyffredinol, deëllir ei fod yn cyfeirio at gyflwr diofid a nodweddir gan heddwch a thawelwch a lle nad oes unrhyw aflonyddu diangen.

en-gb	This may refer to either a state of mind or the quality of a particular environment.
cy-gb	Gall hyn gyfeirio at gyflwr meddwl neu ansawdd amgylchedd penodol.

en-gb	It can be quantified either in terms of the absence of unwanted intrusions or by a balancing of positive and negative factors.
cy-gb	Gellir ei fesur naill ai yn nhermau absenoldeb ymyrraeth ddiangen neu drwy gydbwyso ffactorau cadarnhaol a negyddol.

en-gb	5.1.2 Excessively high noise levels where human beings are present are a problem to be avoided or addressed regardless of an area’s other qualities, but quiet on its own does not make an area good.
cy-gb	5.1.2 Mae lefelau rhy uchel o sŵn lle mae pobl yn bresennol yn broblem i’w hosgoi neu ei datrys ni waeth beth yw nodweddion eraill yr ardal, ond nid yw tawelwch ar ei ben ei hun yn golygu bod ardal yn ddymunol.

en-gb	If a space open to the public is ugly or feels unsafe, then relatively little benefit will be felt from its being quiet.
cy-gb	Os yw lle sy’n agored i’r cyhoedd yn hyll neu’n peri i bobl deimlo’n anniogel, yna ni fydd fawr o werth i’r tawelwch sydd yno.

en-gb	5.1.3 An area may offer peace and quiet, or a positive soundscape where natural sounds such as flowing water, birdsong, the wind in the trees and human conversation are more prominent than background traffic noise.
cy-gb	5.1.3 Gall ardal gynnig heddwch a thawelwch, neu seinwedd naturiol lle mae seiniau naturiol megis dŵr yn llifo, cân adar, y gwynt yn y coed a phobl yn sgwrsio yn fwy amlwg na sŵn traffig cefndir.

en-gb	However, the benefits of such qualities of place may be fully realised only when they coincide with visual beauty, a sense of security and ease of access.
cy-gb	Fodd bynnag, dim ond pan fyddant yn cyd-ddigwydd â harddwch gweledol, ymdeimlad o ddiogelwch a mynediad hawdd y gellir gwireddu nodweddion lle o'r fath yn llawn.

en-gb	The presence of nature within towns and cities also provides a welcome contrast to and relief from the built environment.
cy-gb	Mae presenoldeb natur mewn trefi a dinasoedd hefyd yn cynnig gwrthgyferbyniad i’r amgylchedd adeiledig a rhyddhad oddi wrtho, sydd i'w groesawu.

en-gb	5.1.4 Areas where these qualities all exist side by side should receive the greatest protection from noise intrusion that would risk compromising the place’s overall sense of tranquillity.
cy-gb	5.1.4 Yr ardaloedd lle y ceir yr holl nodweddion hyn ochr yn ochr â’i gilydd yw’r rhai a ddylai gael eu diogelu fwyaf rhag ymyrraeth sŵn a fyddai’n peryglu’r ymdeimlad cyffredinol o lonyddwch a geir yn y lle.