en-gb	the worker’s employer being prosecuted under this Act, or
cy-gb	cyflogwr y gweithiwr yn cael ei erlyn o dan y Ddeddf hon, neu

en-gb	the worker being or becoming (or potentially being or becoming) entitled to be paid a minimum rate of remuneration in accordance with this Act.
cy-gb	y gweithiwr â’r hawl neu’n mynd i gael yr hawl (neu â’r potensial i fod â’r hawl) i gael y gyfradd isaf o dâl yn unol â’r Ddeddf hon.

en-gb	Where an employer does subject the worker to detriment as a result of enforcing the worker’s rights, the worker can make a complaint to an employment tribunal.
cy-gb	Pan fo cyflogwr yn peri niwed i’r gweithwyr o ganlyniad i orfodi hawliau’r gweithiwr, gall y gweithiwr wneud cwyn i dribiwnlys cyflogaeth.

en-gb	The application of sections 31 to 33 of the 1998 Act provide for the offences in relation to:
cy-gb	Mae cymhwyso adrannau 31 i 33 o Ddeddf 1998 yn darparu ar gyfer y troseddau mewn perthynas â:

en-gb	failure to pay to an agricultural worker the minimum rate to which that worker is entitled;
cy-gb	methiant i dalu i weithiwr amaethyddol y gyfradd isaf y mae gan y gweithiwr hwnnw hawl iddi;

en-gb	failure to keep and preserve the records that an employer is required to keep by virtue of regulations made under section 7 of this Act;
cy-gb	methiant i gadw a diogelu’r cofnodion y mae’n ofynnol i gyflogwr eu cadw yn rhinwedd rheoliadau a wneir o dan adran 7 o’r Ddeddf hon;

en-gb	making, having made or allowing to be made false entries in those records;
cy-gb	gwneud cofnodion anwir, cael rhywun i wneud hynny, neu ganiatáu i rywun wneud hynny;

en-gb	producing information or records which the person producing them knows to contain information which is false in a material particular;
cy-gb	cynhyrchu gwybodaeth neu gofnodion y mae’r person sy’n eu cynhyrchu yn gwybod eu bod yn cynnwys gwybodaeth anwir o ran manylyn o bwys;

en-gb	delaying or obstructing officers in the carrying out of their duties or refusing to answer officers’ questions or to provide officers with relevant information or records.
cy-gb	rhwystro swyddogion wrth iddynt gyflawni eu swyddogaethau neu eu dal yn ôl rhag eu cyflawni neu wrthod ateb cwestiynau swyddogion neu wrthod rhoi gwybodaeth neu gofnodion perthnasol i swyddogion.

en-gb	The penalty for these offences is an unlimited fine.
cy-gb	Y cosbau am y troseddau hyn yw dirwy ddiderfyn.

en-gb	An enforcement officer may, if authorised by the Welsh Ministers, conduct the proceedings for an offence before a magistrate’s court.
cy-gb	Caiff swyddog gorfodi, gydag awdurdodiad gan Weinidogion Cymru, gynnal achos ar gyfer trosedd gerbron llys ynadon.

en-gb	Restrictions on contracting out
cy-gb	Cyfyngiadau ar gontractio allan

en-gb	The application of section 49 of the 1998 Act prevents agricultural workers and their employers from agreeing to a contract which would circumvent the minimum terms and conditions contained in an agricultural wages order.
cy-gb	Mae cymhwyso adran 49 o Ddeddf 1998 yn atal gweithwyr amaethyddol a’u cyflogwyr rhag cytuno ar gontract a fyddai’n osgoi’r telerau ac amodau isaf a gynhwysir mewn gorchymyn cyflogau amaethyddol.

en-gb	This does not apply in relation to agreements entered into in relation to certain agreements prepared in order to resolve or avoid employment tribunal proceedings.
cy-gb	Nid yw hyn yn gymwys mewn perthynas â chytundebau yr ymrwymwyd iddynt mewn perthynas â chytundebau penodol a luniwyd er mwyn datrys neu osgoi achos tribiwnlys cyflogaeth.

en-gb	Unfair dismissal
cy-gb	Diswyddo annheg

en-gb	Section 5(8) of this Act provides that an agricultural worker is to be regarded as having been unfairly dismissed if the reason (or the main reason) for the worker’s dismissal relates to:
cy-gb	Mae adran 5(8) o’r Ddeddf hon yn darparu yr ystyrir bod gweithiwr amaethyddol wedi ei ddiswyddo’n annheg os yw’r rheswm (neu’r prif reswm) dros ddiswyddo’r gweithiwr yn ymwneud â:

en-gb	the worker enforcing their rights under this Act,
cy-gb	y gweithiwr yn gorfodi ei hawliau o dan y Ddeddf hon,

en-gb	Section 6 - Enforcement of holiday entitlement
cy-gb	Adran 6 – Gorfodi’r hawl i wyliau

en-gb	This section makes it an offence for an employer of an agricultural worker in Wales to fail to allow the worker to take the holidays specified in an agricultural wages order and provides that the maximum fine payable on conviction is level 3 on the standard scale (currently £4000).
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn drosedd i gyflogwr gweithiwr amaethyddol yng Nghymru fethu â chaniatáu i’r gweithiwr gymryd y gwyliau a bennir mewn gorchymyn cyflogau amaethyddol ac mae’n darparu bod yr uchafswm dirwy sy’n daladwy ar gollfarn yn lefel 3 ar y raddfa safonol (£4000 ar hyn o bryd).

en-gb	Where an employer is prosecuted for a failure to allow a worker to take holidays, it is for the employer to prove that the worker was allowed to take the number of days holidays that the employer imposed, contrary to the number of days holidays specified in the relevant agricultural wages order.
cy-gb	Pan fo cyflogwr yn cael ei erlyn am fethu â chaniatáu i weithiwr gymryd gwyliau, y cyflogwr sydd i brofi bod y gweithiwr wedi cael caniatâd i gymryd nifer y diwrnodau o wyliau a osododd y cyflogwr, yn groes i nifer y diwrnodau o wyliau a bennir yn y gorchymyn cyflogau amaethyddol perthnasol.

en-gb	Section 7 – Duty of employers to keep records
cy-gb	Adran 7 – Dyletswydd ar gyflogwyr i gadw cofnodion

en-gb	The Welsh Ministers may make regulations requiring employers of agricultural workers to keep specific records which are relevant to this Act.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy’n ei gwneud yn ofynnol i gyflogwyr gweithwyr amaethyddol gadw cofnodion penodol sy’n berthnasol i’r Ddeddf hon.

en-gb	For example, these records might include wages slips, time sheets, contract of employment and information relating to the holiday leave.
cy-gb	Er enghraifft, gallai’r cofnodion hyn gynnwys slipiau cyflog, taflenni amser, contract cyflogaeth a gwybodaeth yn ymwneud â gwyliau.

en-gb	If the Welsh Ministers do make regulations under this section, by virtue section 5 of this Act, it will be an offence for an employer not to keep the specific records, or to deliberately make (or allow to be made) false entries in the records.
cy-gb	Os bydd Gweinidogion Cymru yn gwneud rheoliadau o dan yr adran hon, yn rhinwedd adran 5 o’r Ddeddf hon, bydd yn drosedd i gyflogwr beidio â chadw’r cofnodion penodol neu, yn fwriadol, wneud (neu ganiatáu i rywun wneud) cofnodion anwir.

en-gb	The penalty for this, if convicted, is an unlimited fine.
cy-gb	Y gosb am y drosedd hon, os sicrheir collfarniad, yw dirwy ddiderfyn.

en-gb	Section 8 - Appointment of officers
cy-gb	Adran 8 – Penodi swyddogion

en-gb	This section enables the Welsh Ministers to appoint enforcement officers to act in Wales.
cy-gb	Mae’r adran hon yn galluogi Gweinidogion Cymru i benodi swyddogion gorfodi i weithredu yng Nghymru.

en-gb	In performing their duties officers must, if asked, produce appropriate identification proving that they are authorised to carry out such duties.
cy-gb	Wrth gyflawni eu dyletswyddau rhaid i swyddogion, os gofynnir iddynt wneud hynny, gyflwyno dogfen adnabod briodol i ddangos eu bod wedi eu hawdurdodi i gyflawni’r dyletswyddau hynny.

en-gb	In addition, where officers are under the impression that any person they are talking to doesn’t know that they are carrying out duties in relation to enforcing compliance with this legislation, the officers must explain that to the person.
cy-gb	Yn ogystal, pan fo swyddogion o dan yr argraff nad yw unrhyw berson y maent yn siarad ag ef yn gwybod eu bod yn cyflawni dyletswyddau mewn perthynas â gorfodi cydymffurfedd â’r ddeddfwriaeth hon, rhaid i’r swyddogion esbonio hynny i’r person.

en-gb	Section 9 - Information obtained by officers
cy-gb	Adran 9 – Gwybodaeth a ddaw i feddiant swyddogion

en-gb	Under this section, information that has been obtained by officers for the purposes of the Act may be supplied to the Welsh Ministers (typically to enable them to bring prosecutions under the Act) or to the person to whom the information applies (so that civil proceedings may be brought in respect of the underpayment).
cy-gb	O dan yr adran hon, caniateir rhoi gwybodaeth a ddaw i feddiant swyddogion at ddibenion y Ddeddf i Weinidogion Cymru (fel arfer, er mwyn eu galluogi i ddod ag erlyniadau o dan y Ddeddf) neu i’r person y mae’r wybodaeth yn gymwys iddo (fel bod modd dwyn achos sifil mewn cysylltiad â’r tandaliad).

en-gb	However, the Welsh Ministers may not supply information received under this section to any other person or body unless it is required for criminal or civil proceedings.
cy-gb	Fodd bynnag, ni chaniateir i Weinidogion Cymru roi’r wybodaeth a geir o dan yr adran hon i unrhyw berson neu gorff arall oni bai bod ei hangen ar gyfer achos troseddol neu sifil.

en-gb	Section 10 - Meaning of “the national minimum wage”
cy-gb	Adran 10 – Ystyr “yr isafswm cyflog cenedlaethol”

en-gb	This section provides the definition of the national minimum wage for the purposes of this Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu’r diffiniad o’r isafswm cyflog cenedlaethol at ddibenion y Ddeddf hon.

en-gb	In most cases this is the minimum single hourly rate as set by regulations made under section 1(3) of the 1998 Act.
cy-gb	Yn y rhan fwyaf o achosion hon yw’r gyfradd sengl isaf yr awr fel y’i gosodir gan reoliadau a wneir o dan adran 1(3) o Ddeddf 1998.

en-gb	However, in the circumstances set out in subsection (2) to (5)of this Act a different rate for the national minimum wage may be deemed to apply.
cy-gb	Fodd bynnag, o dan yr amgylchiadau a nodir yn is-adrannau (2) i (5) o’r Ddeddf hon, caniateir barnu bod cyfradd wahanol ar gyfer yr isafswm cyflog cenedlaethol yn gymwys.

en-gb	Section 11 - Amendment of the Working Time Regulations
cy-gb	Adran 11 - Diwygio’r Rheoliadau Oriau Gwaith

en-gb	This provision makes consequential amendments to the Working Time Regulations 1998 to ensure that those regulations continue to apply to agricultural workers in Wales in the same manner as they currently do in relation to the annual leave year for agricultural workers.
cy-gb	Mae’r ddarpariaeth hon yn gwneud diwygiadau canlyniadol i Reoliadau Oriau Gwaith 1998 er mwyn sicrhau bod y rheoliadau hynny yn parhau i fod yn gymwys i weithwyr amaethyddol yng Nghymru yn yr un modd ag y maent ar hyn o bryd mewn perthynas â blwyddyn gwyliau blynyddol gweithwyr amaethyddol.

en-gb	Section 12 - Transitional provision
cy-gb	Adran 12 - Darpariaeth drosiannol

en-gb	This section provides for the provisions of the Agricultural Wages (England and Wales) Order 2012 (as they were when that order was made on 20 July 2012) to have effect in relation to agricultural workers in Wales from 1 October 2013.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod darpariaethau Gorchymyn Cyflogau Amaethyddol (Cymru a Lloegr) 2012 (fel yr oeddent pan wnaed y Gorchymyn hwnnw ar 20 Gorffennaf 2012) i gael effaith mewn perthynas â gweithwyr amaethyddol yng Nghymru o 1 Hydref 2013 ymlaen.

en-gb	Those provisions will cease to have effect when the Welsh Ministers make a new agricultural wages order under section 4 of the Act.
cy-gb	Bydd y darpariaethau hynny yn peidio â chael effaith pan fydd Gweinidogion Cymru yn gwneud gorchymyn cyflogau amaethyddol newydd o dan adran 4 o’r Ddeddf.

en-gb	For the purposes of enforcing the provisions of the 2012 Wages Order from 1 October 2013, it is deemed to be an order made under section 4 of the Act.
cy-gb	At ddibenion gorfodi darpariaethau Gorchymyn Cyflogau 2012 o 1 Hydref 2013 ymlaen, bernir ei fod yn orchymyn a wnaed o dan adran 4 o’r Ddeddf.

en-gb	The rights and liabilities accrued prior to 1 October 2013 are to be enforced under the Agricultural Wages Act 1948: see article 4 of the Enterprise and Regulatory Reform (Commencement No. 1, Transitional Provisions and Savings) Order 2013 (SI 2013/1455).
cy-gb	Mae’r hawliau a’r rhwymedigaethau a gronnir cyn 1 Hydref 2013 i gael eu gorfodi o dan Ddeddf Cyflogau Amaethyddol 1948: gweler erthygl 4 o Orchymyn Menter a Diwygio Rheoleiddio (Cychwyn Rhif 1, Darpariaethau Trosiannol ac Arbedion) 2013 (O.S. 2013/1455).

en-gb	If, at any point, the national minimum wage exceeds any minimum rate of the 2012 Wages Order, the minimum rate in question is deemed to be the same as the national minimum wage.
cy-gb	Os bydd yr isafswm cyflog cenedlaethol, ar unrhyw adeg, yn uwch nag unrhyw gyfradd isaf yng Ngorchymyn Cyflogau 2012, bernir bod y gyfradd isaf o dan sylw yr un fath â’r isafswm cyflog cenedlaethol.

en-gb	For ease of reference, a copy of the Agricultural Wages (England and Wales) Order 2012 is annexed to these Notes.
cy-gb	Er hwylustod cyfeirio, atodir copi o Orchymyn Cyflogau Amaethyddol (Cymru a Lloegr) 2012 i’r Nodiadau hyn.

en-gb	Section 13 – Report on operation and effect of this Act
cy-gb	Adran 13 – Adroddiad ar weithrediad ac effaith y Ddeddf hon

en-gb	This section provides that the Welsh Ministers must review the operation and effect of the Act during the first three years after the Act receives Royal Assent.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru adolygu gweithrediad ac effaith y Ddeddf yn ystod y tair blynedd gyntaf ar ôl i’r Ddeddf gael y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	As soon as is practically possible after the expiration of the three year period, and having consulted interested parties in order to assist them, the Welsh Ministers must produce a report containing information on the operation and effect of the Act, and lay it before the National Assembly for Wales.
cy-gb	Cyn gynted ag y bo’n ymarferol bosibl ar ôl i’r cyfnod tair blynedd ddod i ben, ac ar ôl ymgynghori â phartïon a chanddynt fuddiant er mwyn eu cynorthwyo, rhaid i Weinidogion Cymru lunio adroddiad sy’n cynnwys gwybodaeth am weithrediad ac effaith y Ddeddf, a’i osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	The report will also contain details about the effect of the Act upon agricultural workers, employers of agricultural workers and the agricultural sector generally.
cy-gb	Bydd yr adroddiad hefyd yn cynnwys manylion ynghylch effaith y Ddeddf ar weithwyr amaethyddol, cyflogwyr gweithwyr amaethyddol a’r sector amaethyddol yn gyffredinol.

en-gb	The Welsh Ministers must publish the report after it has been laid before the National Assembly for Wales.
cy-gb	Rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi’r adroddiad ar ôl iddo gael ei osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	Section 14 – Duration of this Act
cy-gb	Adran 14 – Cyfnod para’r Ddeddf hon 

en-gb	This section operates to bring to an end to the Act four years from the date it comes into force, unless the Welsh Ministers make an order stating that the Act is to continue in effect.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gweithredu er mwyn dod â’r Ddeddf i ben bedair blynedd ar ôl y dyddiad y daw i rym, oni bai bod Gweinidogion Cymru yn gwneud gorchymyn sy’n nodi bod y Ddeddf i barhau mewn effaith.

en-gb	An order to retain the effect of the Act may only be made by the Welsh Ministers after the 3 year review period has expired but before four years has passed since the date the Act came into force.
cy-gb	Ni chaiff Gweinidogion Cymru wneud gorchymyn i gadw effaith y Ddeddf ond ar ôl i’r cyfnod adolygu o 3 blynedd ddod i ben ond cyn i bedair blynedd fynd heibio ers y dyddiad y daeth y Ddeddf i rym.

en-gb	Section 15 - Offences by bodies corporate
cy-gb	Adran 15 - Troseddau gan gyrff corfforaethol

en-gb	Under this section, where a body corporate (such as a company) has committed an offence, a director, manager or secretary or similar officer of a body corporate (or a person purporting to hold such a position) may also be convicted and punished for the offence if they were involved with the commission of the offence, knew about it (and did nothing) or should reasonably have known about it.
cy-gb	O dan yr adran hon, pan fo corff corfforaethol (megis cwmni) wedi cyflawni trosedd, caniateir hefyd farnu cyfarwyddwr, rheolwr neu ysgrifennydd neu swyddog tebyg mewn corff corfforaethol (neu berson sy’n honni ei fod mewn swydd o’r fath) yn euog o’r drosedd, a’i gosbi amdani, os oedd yn ymwneud â chomisiynu’r drosedd, yn gwybod amdani (heb wneud unrhyw beth) neu y dylai fod wedi gwybod amdani’n rhesymol.

en-gb	Section 16 – Ancillary provision
cy-gb	Adran 16 - Darpariaeth ategol

en-gb	This section enables the Welsh Ministers to make orders for the purposes of, or in connection with giving full effect to the Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn galluogi Gweinidogion Cymru i wneud gorchmynion at ddibenion rhoi effaith lawn i’r Ddeddf ac mewn cysylltiad â hynny.

en-gb	This is might be used, for example, to make consequential amendments to other legislation when the Agricultural Advisory Panel for Wales is established.
cy-gb	Gellid defnyddio hon, er enghraifft, i wneud diwygiadau canlyniadol i ddeddfwriaeth arall pan sefydlir Panel Cynghori ar Amaethyddiaeth Cymru.

en-gb	This section provides that the powers of the Welsh Ministers to make orders and regulations are to be exercised by statutory instrument.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod pwerau Gweinidogion Cymru i wneud gorchmynion a rheoliadau i’w harfer drwy offeryn statudol.

en-gb	When doing so, the Welsh Ministers can make other provision in order to give full effect to those orders or regulations (such as dealing with transitional matters).
cy-gb	Wrth wneud hynny, caiff Gweinidogion Cymru wneud darpariaeth arall er mwyn rhoi effaith lawn i’r gorchmynion neu’r rheoliadau hynny (megis ymdrin â materion trosiannol).

en-gb	Orders under sections 2, 14 and section 16 (where it modifies the text of an Act or Measure of the National Assembly for Wales or an Act of Parliament) are subject to the affirmative procedure, as are regulations made under section 7.
cy-gb	Mae gorchmynion o dan adrannau 2, 14 ac adran 16 (pan fo’n addasu testun Deddf neu Fesur Cynulliad Cenedlaethol Cymru neu Ddeddf Seneddol), a hefyd y rheoliadau a wneir o dan adran 7, yn ddarostyngedig i’r weithdrefn gadarnhaol.

en-gb	Any other orders made under the Act are subject to the negative procedure.
cy-gb	Mae unrhyw orchmynion eraill a wneir o dan y Ddeddf yn ddarostyngedig i’r weithdrefn negyddol.

en-gb	This section provides the meaning of key terms within the Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu ystyr termau allweddol yn y Ddeddf.

en-gb	Of particular note here are the definitions of “agricultural worker” and “agriculture”.
cy-gb	Ymhlith y diffiniadau sy’n werth sylwi arnynt yma mae “gweithiwr amaethyddol” ac “amaethyddiaeth”.

en-gb	An “agricultural worker” is a person employed in agriculture in Wales, whether or not the whole of the work undertaken by virtue of that employment is undertaken in Wales.
cy-gb	Mae “gweithiwr amaethyddol” yn berson a gyflogir ym maes amaethyddiaeth yng Nghymru, p’un a yw’r holl waith yr ymgymerir ag ef yn rhinwedd y gyflogaeth honno yn cael ei wneud yng Nghymru ai peidio.

en-gb	Therefore, it matters not what percentage of work is undertaken in Wales for a worker to be covered by the provisions of the Act.
cy-gb	Felly, nid yw o bwys pa ganran o waith a wneir yng Nghymru i ddarpariaethau’r Ddeddf fod yn berthnasol i weithiwr.

en-gb	The definition of “agriculture” is broader than what might typically be seen as its ordinary meaning.
cy-gb	Mae’r diffiniad o “amaethyddiaeth” yn ehangach na’r hyn y gellid ei ystyried fel ei hystyr cyffredin.

en-gb	As a result, while it encompasses cultivating soil for the growing crops and the rearing of animals to provide food, wool and other products, it also includes such activities as dairy farming, using land as osier land or as a market garden.
cy-gb	O ganlyniad, er ei fod yn cynnwys trin pridd i dyfu cnydau a magu anifeiliaid i ddarparu bwyd, gwlân a chynhyrchion eraill, mae hefyd yn cynnwys gweithgareddau megis ffermio gwartheg godro, defnyddio tir fel tir helyg gwiail neu fel gardd farchnad.

en-gb	Section 19 - Commencement
cy-gb	Adran 19 - Cychwyn

en-gb	The provisions of the Act came into force on 30 July 2014, the day of Royal Assent.
cy-gb	Daeth darpariaethau’r Ddeddf i rym ar 30 Gorffennaf 2014, diwrnod y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	70.  The following table sets out the dates for each stage of the Act’s passage through the National Assembly for Wales.
cy-gb	70.  Mae’r tabl a ganlyn yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cyfnod o hynt y Ddeddf drwy Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	http://www.senedd.assemblywales.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=727  2
cy-gb	http://www.senedd.cynulliadcymru.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=7272

en-gb	T hese notes refer to the Senedd and Elections (Wales) Act 2020 (anaw 1) which received Royal Assent on 15 January 2020
cy-gb	M ae'r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020 (dccc 1) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 15 Ionawr 2020

en-gb	SENEDD AND ELECTIONS (WALES) ACT 2020
cy-gb	DEDDF SENEDD AC ETHOLIADAU (CYMRU) 2020

en-gb	These explanatory notes are for the Senedd and Elections (Wales) Act 2020 which was passed by the National Assembly for Wales on 27 November 2019 and received Royal Assent on 15 January 2020.
cy-gb	Mae’r Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020  a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 27 Tachwedd 2019 ac a gafodd Gydsyniad Brenhinol ar 15 Ionawr 2020.

en-gb	They have been prepared by officials of the Assembly Commission on behalf of Elin Jones AM, the Member in Charge of the Act, to assist the reader of the Act.
cy-gb	Fe'u paratowyd gan swyddogion Comisiwn y Cynulliad ar ran Elin Jones AC, yr Aelod sy'n gyfrifol am y Ddeddf, i gynorthwyo’r sawl sy’n darllen y Ddeddf.

en-gb	The explanatory Notes should be read in conjunction with the Act.
cy-gb	Dylid darllen y Nodiadau Esboniadol ar y cyd â’r Ddeddf.

en-gb	They are not, and are not meant to be, a comprehensive description of the Act.
cy-gb	Nid ydynt, ac ni fwriedir iddynt fod, yn ddisgrifiad cynhwysfawr o’r Ddeddf.

en-gb	So, where a section or part of a section does not seem to require any explanation or comment, none is given.
cy-gb	Felly, os yw'n ymddangos nad  oes angen esboniad neu sylw ar adran neu ran o adran, ni wneir hynny.

en-gb	RENAMING OF THE NATIONAL ASSEMBLY FOR WALES
cy-gb	AILENWI CYNULLIAD CENEDLAETHOL CYMRU

en-gb	This Part makes provision to change the name of the National Assembly for Wales to “Senedd Cymru” or “Welsh Parliament” and to make other associated changes.
cy-gb	 Mae'r Rhan hon yn gwneud darpariaeth i newid enw Cynulliad Cenedlaethol Cymru  i “Senedd Cymru” neu “Welsh Parliament” ac i wneud newidiadau cysylltiedig eraill.

en-gb	Acts of the National Assembly for Wales will become known as Acts of Senedd Cymru or Deddfau Senedd Cymru.
cy-gb	Bydd Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn cael eu galw'n Ddeddfau Senedd Cymru neu'n Acts of Senedd Cymru.

en-gb	Members of the National Assembly for Wales will be known as Members of the Senedd or Aelodau‟r Senedd.
cy-gb	Bydd Aelodau Cynulliad Cenedlaethol  Cymru yn cael eu galw’n Aelodau’r Senedd neu’n Members of the Senedd.

en-gb	Related bodies and persons, such as the Assembly Commission, the Clerk of the Assembly, the Remuneration Board and the Commissioner for Standards, will also be renamed.
cy-gb	Bydd  cyrff a phersonau cysylltiedig, megis Comisiwn y Cynulliad, Clerc y Cynulliad, y  Bwrdd Taliadau a’r Comisiynydd Safonau, hefyd yn cael eu hailenwi.

en-gb	This Part also makes amendments to other legislation, in particular the Government of Wales Act 2006 (“the 2006 Act”), the National Assembly for Wales Commissioner for Standards Measure 2009 (“the 2009 Measure”), and the National Assembly for Wales (Remuneration) Measure 2010 (“the 2010 Measure”).
cy-gb	Mae’r Rhan hon hefyd yn gwneud diwygiadau i ddeddfwriaeth arall, yn benodol Deddf Llywodraeth Cymru 2006 (“Deddf 2006”), Mesur Comisiynydd Safonau  Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2009 (“Mesur 2009”), a Mesur Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Taliadau) 2010 (“Mesur 2010”).

en-gb	Section 150A(2) of the 2006 Act ensures that any references to the Assembly, the Assembly Commission or an Act of the Assembly in other legislation will reflect the new name when it is changed.
cy-gb	Mae adran 150A(2) o Ddeddf  2006 yn sicrhau y bydd cyfeiriadau at y Cynulliad, Comisiwn y Cynulliad neu un o Dd eddfau’r Cynulliad mewn deddfwriaeth arall yn adlewyrchu’r enw newydd pan  gaiff ei newid.

en-gb	Section 2 – National Assembly for Wales renamed Senedd Cymru or Welsh Parliament
cy-gb	Adran 2 – Ailenwi Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn Senedd Cymru neu’n Welsh  Parliament

en-gb	Section 2 replaces the reference in section 1 of the 2006 Act to “National Assembly for Wales” with “Senedd Cymru or the Welsh Parliament” (to be referred to in the remainder of the 2006 Act as “the Senedd”).
cy-gb	Mae adran 2 yn disodli'r cyfeiriad yn adran 1 o Ddeddf 2006 at “National Assemb ly  for Wales” gyda “Senedd Cymru or the Welsh Parliament” (y cyfeirir ati yng ngweddill Deddf 2006 fel “y Senedd”).

en-gb	Paragraph 2 (3)(a) of Schedule 1 to the Act makes a further amendment to section 1 of the 2006 Act in consequence of this to make it clear that there is to be a parliament (rather than an Assembly) for Wales.
cy-gb	Mae paragraff 2(3)(a) o Atodlen 1 i’r Ddeddf  yn gwneud diwygiad arall i adran 1 o Ddeddf 2006 o ganlyniad i hyn i'w gwneud yn glir y bydd senedd (yn hytrach na Chynulliad) i Gymru.

en-gb	As noted, the 2006 Act will refer to the parliament as “the Senedd”.
cy-gb	Fel y nodwyd, bydd Deddf  2006 yn cyfeirio at y senedd fel “the Senedd”.

en-gb	These notes refer to the Senedd and Elections (Wales) Act 2020 (anaw 1) which received Royal Assent on 15 January 2020
cy-gb	Mae'r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020 (dccc 1) a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 15 Ionawr 2020

en-gb	Section 3 – Acts of the National Assembly for Wales renamed Acts of Senedd Cymru
cy-gb	Adran 3 – Ailenwi Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn Ddeddfau Senedd Cymru

en-gb	Section 107 of the 2006 Act confers power on the Assembly to pass legislation in relation to Wales called “Acts of the National Assembly for Wales” or “Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru” referred to in the 2006 Act, as “Acts of the Assembly”.
cy-gb	Mae adran 107 o Ddeddf 2006 yn rhoi pŵer i’r Cynulliad basio deddfwriaeth mewn  perthynas â Chymru o’r enw “Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru” neu “Acts of the National Assembly for Wales” y cyfeirir atynt yn Neddf 2006 fel “Acts of the Assembly”.

en-gb	Section 3 amends section 107 (1) of the 2006 Act so that primary legislation passed by the Assembly following this section coming into force is to be called “Acts of Senedd Cymru or Deddfau Senedd Cymru” referred to in the 2006 Act as “Acts of the Senedd”).
cy-gb	Mae adran 3 yn diwygio adran 107(1) o Ddeddf 2006 fel bod  deddfwriaeth sylfaenol a gaiff ei phasio gan y Cynulliad yn dilyn yr adran hon yn  dod i rym i'w galw'n “Acts of Senedd Cymru or Deddfau Senedd Cymru” y cyfeirir ati yn Neddf 2006 fel “Acts of the Senedd”).

en-gb	Section 4 – Members to be known as Members of the Senedd
cy-gb	Adran 4 – Galw Aelodau yn Aelodau'r Senedd

en-gb	Section 4 provides that Members of the Assembly for Wales are to be known as Members of the Senedd or Aelodau‟r Senedd.
cy-gb	Mae adran 4 yn darparu y bydd Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn cael eu galw’n Aelodau’r Senedd neu’n Members of the Senedd.

en-gb	Section 5 – Clerk of the Assembly renamed Clerk of the Senedd
cy-gb	Adran 5 – Ailenwi Clerc y Cynulliad yn Glerc y Senedd

en-gb	Section 5 amends section 26(2) of the 2006 Act to provide that the Clerk of the Assembly is to be known as the Clerk of the Senedd or Clerc y Senedd.
cy-gb	Mae adran 5 yn diwygio adran 26(2) o Ddeddf 2006 i ddarparu y bydd Clerc y Cynulliad yn cael ei alw'n Glerc y Senedd neu'n Clerk of the Senedd.

en-gb	Section 6 – National Assembly for Wales Commission renamed Senedd
cy-gb	Adran 6 – Ailenwi Comisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn Gomisiwn y

en-gb	Commission
cy-gb	Senedd

en-gb	Section 6 replaces the reference in section 27(1) of the 2006 Act to “National Assembly for Wales Commission” with “Senedd Commission or Comisiwn y Senedd”.
cy-gb	Mae adran 6 yn disodli’r cyfeiriad yn adran 27(1) o Ddeddf 2006 at “National Assembly for Wales Commission” gyda “Senedd Commission or Comisiwn y Senedd”.

en-gb	Section 7– National Assembly for Wales Commissioner for Standards renamed
cy-gb	Adran 7 – Ailenwi Comisiynydd Safonau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn

en-gb	Senedd Commissioner for Standards
cy-gb	Gomisiynydd Safonau y Senedd

en-gb	Section 7 replaces the reference to the “National Assembly for Wales Commissioner for Standards” in section 1 (1) of the 2009 Measure with “Senedd Commissioner for Standards”.
cy-gb	Mae adran 7 yn disodli'r cyfeiriad at “Comisiynydd Safonau Cynulliad Cenedlaethol Cymru” yn adran 1(1) o Fesur 2009 (mccc 4) (“Mesur 2009”) gyda “Comisiynydd Safonau y Senedd”.

en-gb	Section 8 – National Assembly for Wales Remuneration Board renamed the
cy-gb	Adran 8 – Ailenwi Bwrdd Taliadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn Fwrdd

en-gb	Independent Remuneration Board of the Senedd
cy-gb	Taliadau Annibynnol y Senedd

en-gb	Section 8 replaces the reference to the “National Assembly for Wales Remuneration Board” in section 1(1) of the 2010 Measure with the “board to be known as the Independent Remuneration Board of the Senedd”.
cy-gb	Mae adran 8 yn disodli'r cyfeiriad at “Bwrdd Taliadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru” yn adran 1(1) o Fesur 2010 gyda'r “bwrdd i’w alw’n Fwrdd Taliadau Annibynnol y Senedd”.

en-gb	Paragraph 2(4) of Schedule 1 also replaces the reference to the “National Assembly for Wales Remuneration Board” in section 20(8) of the 2006 Act with “Independent Remuneration Board of the Senedd”.
cy-gb	Mae paragraff 2(4) o Atodlen 1 hefyd yn disodli'r cyfeiriad at “National Assembly for Wales Remuneration Board” yn adran 20(8) o Ddeddf 2006 gydag “Independent Remuneration Board of the Senedd”.

en-gb	Section 9 – Minor and consequential amendments
cy-gb	Adran 9 – Mân ddiwygiadau a diwygiadau canlyniadol

en-gb	Section 9 introduces Schedule 1 which makes minor and consequential amendments relating to Part 2 of the Act to other legislation.
cy-gb	Mae adran 9 yn cyflwyno Atodlen 1 sy'n gwneud mân ddiwygiadau a diwygiadau canlyniadol sy'n ymwneud â Rhan 2 o'r Ddeddf i ddeddfwriaeth arall.

en-gb	ELECTIONS
cy-gb	ETHOLIADAU

en-gb	Extension of right to vote
cy-gb	Estyn yr hawl i bleidleisio

en-gb	This Part makes provision for lowering the voting age and extending the franchise to qualifying foreign citizens at Senedd elections.
cy-gb	Mae'r Rhan hon yn gwneud darpariaeth ar gyfer gostwng yr oedran pleidleisio ac  estyn yr hawl i bleidleisio yn etholiadau’r Senedd i ddinasyddion tramor  cymhwysol .

en-gb	The Part mostly contains amendments to existing electoral law, in particular the Representation of the People Act 1983 (“the 1983 Act”) and the Representation of the People (England and Wales) Regulations 2001(SI 2001/341) (“the 2001 Regulations”) which provide much of the operational detail on the registration system (amongst other things).
cy-gb	Yn bennaf, mae’r Rhan yn cynnwys diwygiadau i’r gyfraith etholiadol  bresennol, yn enwedig Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 (“Deddf 1983”) a  Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cymru a Lloegr) 2001 (OS 2001/341)  (“Rheoliadau 2001”) sy’n darparu llawer o’r manylion gweithredol ar y system gofrestru (ymysg pethau eraill).

en-gb	The amendments made to Acts and regulations in this Part have effect only for the purposes of an election for membership of the Senedd.
cy-gb	Mae’r diwygiadau a wneir i Ddeddfau a rheoliadau  yn y Rhan hon yn cael effaith at ddibenion etholiad i fod yn Aelod o’r Senedd yn  unig.

en-gb	This Part also amends the Political Parties Elections and Referendums Act 2000 to provide for oversight of the Electoral Commission (in respect of Senedd elections and local elections in Wales) to, in the future, fall to the Senedd.
cy-gb	Mae'r Rhan hon hefyd yn diwygio Deddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 i'r Senedd, yn y dyfodol, fod yn gyfrifol am oruchwylio'r Comisiwn  Etholiadol (mewn perthynas ag etholiadau’r Senedd ac etholiadau lleol yng Nghymru).

en-gb	It also makes provision as regards funding for those elections to be payable out of the Welsh Consolidated Fund and for connected auditing arrangements.
cy-gb	Mae hefyd yn gwneud darpariaeth o ran ariannu’r etholiadau hynny i  fod yn daladwy o Gronfa Gyfunol Cymru ac ar gyfer trefniadau archwilio cysylltiedig.

en-gb	Sections 10 and 11 - Extension of right to vote in Senedd elections
cy-gb	Adrannau 10 ac 11 – Estyn yr hawl i bleidleisio yn etholiadau’r Senedd

en-gb	Sections 10 and 11 of the Act enable persons aged 16 and 17 years and qualifying foreign citizens to vote at Senedd elections held on or after 5 April 2021.
cy-gb	Mae adrannau 10 ac 11 o'r Ddeddf yn galluogi personau 16 a 17 oed a dinasyddion tramor cymhwysol i bleidleisio yn etholiadau'r Senedd a gynhelir ar 5 Ebrill 2021 neu wedi hynny.

en-gb	Section 10 amends section 12 of the Government of Wales Act 2006 (“the 2006 Act”),which sets out who may vote at Senedd elections.
cy-gb	 Mae adr an 10 yn diwygio adran 12 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (“Deddf 2006”), sy'n nodi pwy gaiff bleidleisio yn etholiadau'r Senedd.

en-gb	Section 12(1)(a) of the 2006 Act provides that the persons entitled to vote at Senedd elections are those who would be entitled to vote as electors at a local government election in Wales.
cy-gb	Mae adran 12(1)(a) o Ddeddf 2006 yn darparu mai’r personau sydd â hawl i bleidleisio yn etholiadau’r Senedd fydd y rhai a fyddai â hawl i bleidleisio fel  etholwyr mewn etholiad llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	Section 10 of this Act maintains that position but lowers the age at which a person may vote in Senedd elections to age 16 and above.
cy-gb	Mae adran 10 o’r Ddeddf  hon yn cynnal y sefyllfa honno, ond yn gostwng yr oedran y caiff person bleidleisio  yn etholiadau’r Senedd i 16 oed a hŷn.

en-gb	Section 11 of this Act similarly extends the right to vote to qualifying foreign citizens.
cy-gb	Yn yr un modd, mae adran 11 o'r Ddeddf hon yn estyn yr hawl i bleidleisio i ddinasyddion tramor cymhwysol.

en-gb	The amendments to section 12 of the 2006 Act provide that a person is entitled to vote at Senedd elections if they would, but for the legal disabilities removed by the section, be entitled to register on the local government electoral register (see section 4 of the Representation of the People Act 1983).
cy-gb	Mae'r diwygiadau i adran 12 o Ddeddf 2006 yn darparu bod gan berson hawl i  bleidleisio yn etholiadau’r Senedd os bydd ganddo hawl, oni bai am yr anableddau  cyfreithiol a ddilëwyd gan yr adran, i gofrestru ar y gofrestr etholiadol llywodraeth leol (gweler adran 4 o Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983).

en-gb	The disability removed by section 12 is the lack of legal capacity of a 16 and 17 year old person and a qualifying foreign citizen to vote in a local government election.
cy-gb	Yr anallu a ddilëir gan adran 12 yw diffyg gallu person 16 neu 17 oed a dinesydd tramor cymhwysol i bleidleisio mewn etholiad llywodraeth leol.

en-gb	Electoral Registration
cy-gb	Cofrestru Etholiadol

en-gb	Section 12 – Entitlement to be registered as a local government elector
cy-gb	Adran 12 – Yr hawl i gofrestru yn etholwr llywodraeth leol

en-gb	Section 12 amends section 4 of the 1983 Act to specify who can be registered on the local government electoral register for the purposes of Senedd elections and so that the age at which a person is entitled to be registered as a local government elector is changed from age 18 or over to age 16 or over.
cy-gb	 Mae adran 12 yn diwygio adran 4 o Ddeddf 1983 i bennu pwy gaiff gofrestru ar y  gofrestr etholiadol llywodraeth leol at ddibenion etholiadau’r Senedd fel bod y r oedran pan gaiff person hawl i gael ei gofrestru yn etholwr llywodraeth leol yn  newid o 18 oed neu'n hŷn i 16 oed neu'n hŷn.

en-gb	Section 12 also amends section 203(1) of the 1983 Act to include a definition of “qualifying foreign citizen”.
cy-gb	Mae adran 12 hefyd yn diwygio adran 203(1) o Ddeddf 1983 i gynnwys diffiniad o ddinesydd tramor cymhwysol.

en-gb	Section 13 - Annual canvass
cy-gb	Adran 13 – Canfasio blynyddol

en-gb	Section 13 makes amendments to the annual household canvass process in relation to local government electors in Wales as set out in the 1983 Act and 2001 Regulations.
cy-gb	Mae adran 13 yn gwneud diwygiadau i’r broses ganfasio aelwydydd flynyddol mewn perthynas ag etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru fel y’i nodir yn Neddf  1983 a Rheoliadau 2001.

en-gb	Section 13(1) modifies the requirement for registration officers to make house to house inquiries for the purposes of maintaining the register of local government electors so that it does not apply to any person under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 13(1) yn addasu’r gofyniad i swyddogion cofrestru wneud ym holiadau o  dŷ i dŷ at ddibenion cynnal cofrestr etholwyr llywodraeth leol fel nad yw’n gymwys  i unrhyw berson o dan 16 oed.

en-gb	Section 13(2)(a) amends the 2001 Regulations so that the annual canvass form for local government electors requires the full name, date of birth and nationality of each person aged 14 and 15 who is eligible to register at the address.
cy-gb	Mae adran 13(2)(a) yn diwygio Rheoliadau 2001 fel bod y ffurflen ganfasio flynyddol ar gyfer etholwyr llywodraeth leol yn gofyn am enw llawn, dyddiad geni a  chenedligrwydd pob person 14 a 15 oed sy’n gymwys i gofrestru yn y cyfeiriad.

en-gb	The provision allows the registration officer, for the purposes of an election for membership of the Senedd, to include on the register of local government electors those people who will be aged 16 by the time of the next Senedd election.
cy-gb	Mae’r ddarpariaeth yn caniatáu i’r swyddog cofrestru, at ddibenion etholiad i fod yn Aelod o’r Senedd, gynnwys y bobl a fydd yn 16 oed erbyn etholiad ne saf y Senedd ar y gofrestr etholwyr llywodraeth leol.

en-gb	Section 13(2)(b) prevents registration officers from providing the date of birth of any person aged under 16 on pre-printed canvass forms.
cy-gb	Mae adran 13(2)(b) yn atal swyddogion cofrestru rhag darparu dyddiad geni unrhyw berson o dan 16 oed ar ffurflenni canfasio wedi’u hargraffu ymlaen llaw.

en-gb	Section 14 - Invitations to register
cy-gb	Adran 14 – Gwahoddiadau i gofrestru

en-gb	Section 14 amends provisions dealing with invitations to register in the 1983 Act and the 2001 regulations to include provision about persons under the age of 16.
cy-gb	 Mae adran 14 yn diwygio darpariaethau sy’n ymdrin â gwahoddiadau i gofrestru yn Neddf 1983 a rheoliadau 2001 i gynnwys darpariaeth am bersonau o dan 16 oed.

en-gb	Section 14(1) amends section 9E of the 1983 Act so that a registration officer may not impose a civil penalty on a person who fails to comply with a requirement to make an application to register where that person is under the age of 16.
cy-gb	 Mae adran 14(1) yn diwygio adran 9E o Ddeddf 1983 fel na chaiff swyddog cofrestru osod cosb sifil ar berson nad yw’n cydymffurfio â gofyniad i wneud cais i gofrestru pan fo’r person hwnnw o dan 16 oed. 

en-gb	Section 14(2) makes amendments to regulation 32ZC of the 2001 Regulations requiring that the invitation to apply for registration as a local government elector should, where the person invited is under the age of 16, include an explanation of how the person‟s information will be held and used.
cy-gb	Mae adran 14(2) yn gwneud diwygiadau i reoliad 32ZC o Reoliadau 2001 sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r gwahoddiad i wneud cais i gofrestru fel etholwr llywodraeth  le ol, pan fo’r person a wahoddir o dan 16 oed, gynnwys esboniad o sut y caiff gwybodaeth y person ei chadw a’i defnyddio.

en-gb	Section 14(3) amends regulation 32ZD of the 2001 Regulations so that a registration officer is not required to visit the address of a person invited to register where the invitation is given to a person under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 14(3) yn diwygio rheoliad 32ZD o Reoliadau 2001 fel na fydd yn ofynnol i swyddog cofrestru ymweld â chyfeiriad person a wahoddir i gofrestru pan roddir y gwahoddiad i berson o dan 16 oed.

en-gb	Section 14(4) amends regulation 32ZE by modifying the conditions that apply before a registration officer can require a person under the age of 16 to register.
cy-gb	Mae adran 14(4) yn diwygio rheoliad 32ZE drwy addasu’r amodau sy’n gymwys cyn y caiff swyddog cofrestru ofyn i berson o dan 16 oed gofrestru.

en-gb	In such cases, there is no requirement on the officer to have informed the person that a civil penalty may be imposed if the person fails to apply for registration.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, nid oes gofyniad i’r swyddog fod wedi rhoi gwybod i’r person y gellid gosod cosb sifil os na fydd y person yn gwneud cais i gofrestru.

en-gb	It also removes the requirement to include information about the civil penalty where a notice requiring a person to register is sent to a person under the age of 16.
cy-gb	Mae hefyd yn dileu’r gofyniad i gynnwys gwybodaeth am y gosb sifil pan anfonir hysbysiad sy’n ei  gwneud yn ofynnol i berson gofrestru at berson o dan 16 oed.

en-gb	Section 15- Invitation to register:
cy-gb	Adran 15 – Gwahoddiad i gofrestru:

en-gb	further provision about persons under the age of 16
cy-gb	darpariaeth bellach am bersonau o dan 16 oed

en-gb	Section 15 provides the Welsh Ministers with the power to make regulations about invitations to apply to be registered as a local government elector in Wales.
cy-gb	Mae adran 15 yn rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau ynghylch  gwahoddiadau i wneud cais i gofrestru yn etholwr llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	These regulations may need to be made as a consequence of lowering the voting age at Senedd elections, the franchise for which is tied to the local government register (see section 12 2006 Act).
cy-gb	Mae’n bosibl y bydd angen gwneud y rheoliadau hyn o ganlyniad i ostwng yr  oedran pleidleisio yn etholiadau’r Senedd, y mae'r etholfraint yn gysylltiedig â’r  gofrestr llywodraeth leol (gweler adran 12 o Ddeddf 2006).

en-gb	Section 16 - Application for registration
cy-gb	Adran 16 – Ceisiadau i gofrestru

en-gb	Section 16 makes a number of amendments to the 2001 Regulations in relation to applications for registration of local government electors in Wales.
cy-gb	Mae adran 16 yn gwneud nifer o ddiwygiadau i Reoliadau 2001 mewn perthynas â cheisiadau i gofrestru etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	Section 16(3)(a) amends regulation 26 so that it requires applicants who are not able to provide a date of birth to indicate whether they are under the age of 16, aged 16 or 17, or aged 18 or over.
cy-gb	Mae adran 16(3)(a) yn diwygio rheoliad 26 fel ei fod yn ei gwneud yn ofynnol i’r  ymgeiswyr na allant ddarparu dyddiad geni ddatgan a ydynt o dan 16 oed, yn 16  neu’n 17 oed, neu’n 18 oed neu’n hŷn.

en-gb	The effect of the amendment in section 16(3)(b) is to require the Electoral Commission to include the additional information required in paragraph (1A) in its design of relevant application forms.
cy-gb	Effaith y diwygiad yn adran 16(3)(b) yw ei gwneud yn ofynnol i’r Comisiwn  Etholiadol gynnwys y wybodaeth ychwanegol sydd ei hangen ym mharagraff (1A) wrth ddylunio ffurflenni cais perthnasol.

en-gb	Section 16(3)(c) requires the Electoral Commission to include information on the Invitation to Register form specifying that, in the case of the registration of local government electors, persons who are not qualifying foreign citizens, Commonwealth citizens, citizens of the Republic of Ireland and relevant citizens of the Union are not eligible to be registered to vote.
cy-gb	Mae adran 16(3)(c) yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol gynnwys gwybodaeth ar y ffurflen Gwahoddiad i Gofrestru sy'n nodi, yn achos cofrestru etholwyr llywodraeth leol, nad yw personau nad ydynt yn ddinasyddion tramor cymhwysol, dinasyddion y Gymanwlad, dinasyddion Gweriniaeth Iwerddon a dinasyddion perthnasol yr Undeb yn gymwys i gofrestru i bleidleisio.

en-gb	Section 16(3)(d) requires the Electoral Commission to set out in relevant application forms how information about applicants for registration who are under the age of 16 will be held and used.
cy-gb	Mae adran 16(3)(d) yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol nodi yn y ffurflenni cais perthnasol sut y caiff gwybodaeth am ymgeiswyr i gofrestru sydd o dan 16 oed ei chadw a'i defnyddio.

en-gb	Section 16(3)(e) amends regulation 26 by removing the requirement for a National Insurance number to be provided when making an application for registration where the applicant is under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 16(3)(e) yn diwygio rheoliad 26 drwy ddileu'r gofyniad i ddarparu rhif Yswiriant Gwladol wrth wneud cais i gofrestru pan fo'r ymgeisydd o dan 16 oed.

en-gb	It also removes the requirement on registration officers to provide applicants with an explanation of the edited register where the applicant is under the age of 16 and the registration officer has authorised the applicant to provide the information required by telephone or in person.
cy-gb	Mae hefyd yn dileu’r gofyniad ar swyddogion cofrestru i roi esboniad i’r ymgeiswyr o’r gofrestr olygedig pan fo’r ymgeisydd o dan 16 oed a phan fo’r swyddog cofrestru wedi awdurdodi’r ymgeisydd i ddarparu’r wybodaeth sy’n ofynnol dros y ffôn neu’n bersonol.

en-gb	This is because no details of 14 or 15 year old persons will be included in the edited register.
cy-gb	Y rheswm am hyn yw na fydd many lion pobl 14 neu 15 oed yn cael eu cynnwys yn y gofrestr olygedig.

en-gb	Section 16(4) amends regulation 26B.
cy-gb	Mae adran 16(4) yn diwygio rheoliad 26B.

en-gb	Where the applicant is under the age of 16, the registration officer‟s power to require additional information under that regulation does not apply if there is information available to the registration officer from educational records, and that information satisfies the registration officer with regard to the applicant‟s identity and entitlement to be registered.
cy-gb	Pan fo’r ymgeisydd o dan 16 oed, nid yw pŵer y swyddog cofrestru i ofyn am wybodaeth ychwanegol o dan y rheoliad hwnnw’n gymwys os oes gwybodaeth ar gael i’r swyddog cofrestru o gofnodion addysgol, a phan fo’r wybodaeth honno’n bodloni’r swyddog cofrestru o ran hunaniaeth yr ymgeisydd a’i hawl i gael ei gofrestru. 

en-gb	Section 16(5) removes the requirement in regulation 28 that an application to register, and any objection to such an application, must be made available for inspection, where an application is made by a person under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 16(5) yn dileu’r gofyniad yn rheoliad 28 bod rhaid i gais i gofrestru, ac  un rhyw wrthwynebiad i gais o’r fath, fod ar gael i’w archwilio, pan wneir cais gan  berson o dan 16 oed.

en-gb	The application details of persons under the age of 16 will not be published.
cy-gb	Ni fydd manylion ceisiadau personau o dan 16 oed yn cael eu cyhoeddi.

en-gb	Section 16(6) provides that regulation 29ZA does not apply in cases where an application for registration is made by a person under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 16(6) yn darparu nad yw rheoliad 29ZA yn gymwys mewn achosion pan wneir cais i gofrestru gan berson o dan 16 oed.

en-gb	Regulation 29ZA makes provision about verification of information provided in an application for registration which includes sending the information to be checked against records held by HM Revenue and Customs and the Department for Work and Pensions.
cy-gb	Mae Rheoliad 29ZA yn gwneud  darpariaeth ynghylch dilysu gwybodaeth a ddarperir mewn cais i gofrestru sy’n cynnwys anfon y wybodaeth i’w gwirio ar sail cofnodion a gedwir gan Cyllid a Thollau EM a’r Adran Gwaith a Ph ensiynau.

en-gb	Section 17 - Review of entitlement to registration
cy-gb	Adran 17 – Adolygu’r hawl i gofrestru

en-gb	Section 17(2) provides that regulation 31D(2)(b) does not apply where the subject of such a review is under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 17(2) yn darparu nad yw rheoliad 31D(2)(b) yn gymwys pan fo testun adolygiad o’r fath o dan 16 oed.

en-gb	Regulation 31D(2)(b) of the 2001 Regulations requires a registration officer to make an entry in a list (which may be inspected) where the officer is not satisfied that the subject of a review is entitled to be registered.
cy-gb	Mae rheoliad 31D(2)(b) o Reoliadau 2001 yn ei gwneud yn ofynnol i swyddog cofrestru wneud cofnod mewn rhestr (y gellir ei harchwilio) pan na fydd y swyddog yn fodlon bod gan destun adolygiad hawl i gael ei gofrestru.

en-gb	Section 17(3) amends regulation 31E so that the requirement to keep a list of reviews does not apply where the subject of the review is under the age of 16.
cy-gb	Mae adran 17(3) yn diwygio rheoliad 31E fel nad yw’r gofyniad i gadw rhestr o adolygiadau’n gymwys pan fo testun yr adolygiad o dan 16 oed.

en-gb	Section 18 – Anonymous registration
cy-gb	Adran 18 – Cofrestru'n ddienw

en-gb	Section 18 adds to the list, in regulation 31J, of persons who may attest an application for anonymous registration made by a person under the age of 16 in relation to the registration of local government electors in Wales.
cy-gb	Mae adran 18 yn ychwanegu at restr, yn rheoliad 31J, y personau a gaiff ardystio cais  i gofrestru’n ddienw a wneir gan berson o dan 16 oed mewn perthynas â chofrestru etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	It allows a person authorised by a director of social services in Wales to sign an attestation certifying that the safety of the applicant or other named person in the applicant‟s household would be at risk if the register contained the name or qualifying address of the applicant.
cy-gb	Mae’n caniatá u i berson a awdurdodir gan gyfarwyddwr gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru lofnodi i ardystio y byddai diogelwch yr ymgeisydd (neu berson arall a enwir yn aelwyd yr ymgeisydd) mewn  perygl pe byddai’r gofrestr yn cynnwys enw neu gyfeiriad cym hwysol yr ymgeisydd.

en-gb	Section 19 - Declaration of local connection
cy-gb	Adran 19 – Datganiad o gysylltiad lleol

en-gb	Section 19 amends section 7B of the 1983 Act in relation to the registration of local government electors in Wales.
cy-gb	Mae adran 19 yn diwygio adran 7B o Ddeddf 1983 mewn perthynas â chofrestru etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	Section 7B sets out the circumstances under which a person is permitted to make a declaration of local connection.
cy-gb	Mae adran 7B yn nodi o dan ba amgylchiadau y caniateir i berson wneud datganiad o gysylltiad lleol.

en-gb	The effect of a declaration of a local connection is that declarants can be registered by reference to an address which may not be the one at which they normally reside.
cy-gb	Effaith datganiad o gysylltiad lleol yw y gellir cofrestru datganwyr  drwy nodi cyfeiriad heblaw’r un nad ydynt yn byw ynddo fel rheol. 

en-gb	The amendments made by section 19(2) allow persons under the age of 18 to make a declaration of local connection where they are being looked after by a local authority or are being kept in any secure accommodation specified in regulations made by the Welsh Ministers in circumstances also specified in the regulations.
cy-gb	Mae’r diwygiadau a wneir gan adran 19(2) yn caniatáu i bersonau o dan 18 oed  wneud datganiad o gysylltiad lleol os ydynt yn derbyn gofal gan awdurdod lleol  neu’n cael eu cadw mewn llety diogel a bennir mewn rheoliadau a wneir gan  Weinidogion Cymru mewn amgylchiadau a bennir hefyd yn y rheoliadau.

en-gb	Section 19(3) amends sub section (3)(e) of the 1983 Act to require any declarations of local connection to state whether a person is a qualifying foreign citizen.
cy-gb	Mae adran 19(3) yn diwygio is-adran (3)(e) o Ddeddf 1983 i'w gwneud yn ofynnol i ddatganiadau o gysylltiad lleol nodi a yw person yn ddinesydd tramor cymhwysol.

en-gb	Section 19(4) amends section 7B(4) of the 1983 Act and sets out the address requirements for a person making a declaration of local connection under section 7B(2A).
cy-gb	Mae adran 19(4) yn diwygio adran 7B(4) o Ddeddf 1983 ac yn nodi’r gofynion o ran cyfeiriad person sy’n gwneud datganiad o gysylltiad lleol o dan a dran 7B(2A).

en-gb	The address must be an address in Wales at which the person has previously been resident or be an address of a county or county borough council in Wales in which the person has previously been resident.
cy-gb	Rhaid  i’r cyfeiriad fod yn gyfeiriad yng Nghymru y mae’r person wedi byw ynddo o’r  blaen neu fod yn gyfeiriad mewn cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng  Nghymru y mae’r person wedi byw ynddo o’r blaen.

en-gb	Section 19(5) clarifies that declarations made by virtue of section 7B(2A) of the 1983 Act will not have effect at UK parliamentary elections.
cy-gb	Mae adran 19(5) yn egluro na fydd y datganiadau a wneir yn rhinwedd adran 7B(2A) o Ddeddf 1983 yn cael effaith yn etholiadau seneddol y DU.

en-gb	It also clarifies that any other declarations of local connection made by a qualifying foreign citizen or persons under the age of 17 who are not entitled to be registered in the register of parliamentary elections will not have effect at UK parliamentary elections.
cy-gb	Mae hefyd yn egluro na fydd datganiadau o gysylltiad lleol eraill a wneir gan ddinesydd tramor cymhwysol neu bersonau o dan 17 oed nad oes ganddynt hawl i gael eu cofrestru yn y gofrestr etholiadau seneddol yn cael effaith yn etholiadau seneddol y DU.

en-gb	It provides that the electoral registers should be marked to show the declarations of local connection that only apply to registration as a local government elector in Wales.
cy-gb	Mae'n darparu y dylid marcio'r cofrestrau etholiadol i ddangos y datganiadau o gysylltiad lleol sy'n gymwys i gofrestru fel etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru yn unig.

en-gb	Section 19(5) also makes provision about how declarations of local connection should be marked on the register.
cy-gb	Mae adran 19(5) hefyd yn gwneud darpariaeth ynghylch sut y dylid nodi datganiadau o gysylltiad lleol ar y gofrestr.

en-gb	Section 20 – Service declarations
cy-gb	Adran 20 – Datganiadau o wasanaeth

en-gb	Section 20(2) amends section 14 of the 1983 Act to allow certain individuals under the age of 18 to hold a service qualification for the purposes of the 1983 Act.
cy-gb	Mae adran 20(2) yn diwygio adran 14 o Ddeddf 1983 i ganiatáu i unigolion penodol o  dan 18 oed feddu ar gymhwyster gwasanaeth at ddibenion Deddf 1983.

en-gb	The individual under 18 must have a parent or guardian who has a service qualification and must be residing in a particular place in order to be with that parent or guardian.
cy-gb	Mae’n rhaid  bod gan yr unigolyn o dan 18 oed riant neu warcheidwad sydd â chymhwyster  gwasanaeth ac mae’n rhaid ei fod yn byw mewn man penodol er mwyn bod gyda’r rhiant hwnnw neu’r gwarchei dwad hwnnw.

en-gb	The effect of the amendment is that it extends for the purposes of Senedd elections the categories of persons who can make a service declaration.
cy-gb	Effaith y diwygiad yw ei fod yn  ymestyn, at ddibenion etholiadau’r Senedd, y categorïau o bersonau a gaiff wneud  datganiad o wasanaeth.

en-gb	By being permitted to make a service declaration, eligible persons under the age of 18 may register to vote by reference to their home address (or previous address) in Wales, rather than the address to which their parent or guardian is posted on service (generally military service).
cy-gb	Drwy gael caniatâd i wneud datganiad o wasanaeth, caiff personau cymwys o dan 18 oed gofrestru i bleidleisio drwy nodi eu cyfeiriad cartref  (neu eu cyfeiriad blaenorol) yng Nghymru, yn hytrach na’r cyfeiriad lle y mae eu  rhiant neu eu gwarcheidwad yn gwasanaethu (gwasanaeth milwrol fel rheol).

en-gb	Section 20(3) amends section 15 of the 1983 Act by making provision for the cessation of the service qualification under section 14(1A) when the person who has made the service declaration reaches the age of 18.
cy-gb	 Mae adran 20(3) yn diwygio adran 15 o Ddeddf 1983 drwy wneud darpariaeth ar  gyfer dirymu’r cymhwyster gwasanaeth o dan adran 14(1A) pan fo’r person sydd  wedi gwneud y datganiad o wasanaeth yn cyrraedd 18 oed.

en-gb	A service declaration made under section 14(1A) ceases to have effect when the person who made the declaration reaches the age of 18 and the person‟s entitlement to remain registered in the register of local government electors also ceases.
cy-gb	Mae datganiad o wasanaeth a wneir o dan adran 14(1A) yn peidio â bod yn weithredol pan fydd y person a wnaeth y datganiad yn cyrraedd 18 oed ac mae hawl y person i barhau i fod ar y gofrestr etholwyr llywodraeth leol hefyd yn dod i ben.

en-gb	When the entitlement to be registered ceases, the person‟s details must be removed from the register.
cy-gb	Pan fydd yr hawl i fod ar  y gofrestr yn dod i ben, rhaid dileu manylion y person o’r gofrestr.

en-gb	As with declarations of local connection, section 20(3)(b) clarifies that the provisions on service declarations inserted by this Act are only relevant for the purposes of a person‟s registration as a local government elector in Wales and do not have effect for the purposes of UK parliamentary elections.
cy-gb	Fel gyda datganiadau o gysylltiad lleol, mae adran 20(3)(b) yn egluro mai dim ond at  ddibenion cofrestru person fel etholwr llywodraeth leol yng Nghymru y mae’r  darpariaethau ar ddatganiadau o wasanaeth a fewnosodir gan y Ddeddf hon yn berthnasol ac nad ydynt yn cael effaith at ddibenion etholiadau seneddol y DU.

en-gb	Section 20(4) amends section 16 of the 1983 Act which makes provision about the contents of a service declaration.
cy-gb	Mae adran 20(4) yn diwygio adran 16 o Ddeddf 1983 sy’n gwneud darpariaeth ynghylch cynnwys datganiad o wasanaeth.

en-gb	The amendment provides that in relation to the registration of local government electors in Wales, a service declaration made by a person under the age of 18 as set out in section 14(1A) does not need to be attested.
cy-gb	Mae’r diwygiad yn darparu, o ran cofrestru etholwyr llywodraeth leol yng  Nghymru, nad oes angen ardystio datganiad o wasanaeth a wneir gan berson o dan 18 oed fel y nodir yn adran 14(1A).

en-gb	Section 20(5)(a) amends section 17 of the 1983 Act to add reference to qualifying foreign citizens.
cy-gb	Mae adran 20(5)(a) yn diwygio adran 17 o Ddeddf 1983 i ychwanegu cyfeiriad at ddinasyddion tramor cymhwysol.

en-gb	Section 20(5 (b)) makes a consequential change to section 17 of the 1983 Act so that the general provision about the continuing effect of a service declaration is made subject to section 15(3A) of the 1983 Act.
cy-gb	Mae adran 20(5)(b) yn gwneud newid canlyniadol i adran 17 o Ddeddf 1983 fel bod y ddarpariaeth gyffredinol ynghylch effaith barhaus datganiad o wasanaeth yn cael ei gwneud yn ddarostyngedig i adran 15(3A) o Ddeddf 1983

en-gb	Section 21 - Contents of service declarations
cy-gb	Adran 21 – Cynnwys datganiadau o wasanaeth

en-gb	Section 21 amends the 2001 Regulations by modifying existing provision and making additional provision about the contents of a service declaration in cases where a declarant claims a service qualification under section 14(1A).
cy-gb	Mae adran 21 yn diwygio Rheoliadau 2001 drwy addasu’r ddarpa riaeth bresennol a  gwneud darpariaeth ychwanegol ynglŷn â chynnwys datganiad o wasanaeth mewn  achosion lle y mae datganydd yn hawlio cymhwyster gwasanaeth o dan adran  14(1A).

en-gb	Section 21(2)(a) amends regulation 15 so that a person claiming a service qualification under section 14(1A) is not subject to the requirement to provide information under regulation 15(1)(c) but is required to provide the information specified in regulation 15A.
cy-gb	Mae adran 21(2)(a) yn diwygio rheoliad 15 fel nad yw person sy’n hawlio  cymhwyste r gwasanaeth o dan adran 14(1A) yn ddarostyngedig i’r gofyniad i ddarparu gwybodaeth o dan reoliad 15(1)(c) ond mae’n ofynnol iddo ddarparu’r  wybodaeth a bennir yn rheoliad 15A.

en-gb	Section 21 (2)(b) amends the meaning of “Government Department” in regulation 15(3) in relation to the registration of local government electors in Wales so that it includes any organisation in which a Crown servant works.
cy-gb	Mae adran 21(2)(b) yn diwygio ystyr adran Llywodraeth yn rheoliad 15(3) mewn perthynas â chofrestru etholwyr llywodraeth leol yng Nghymru fel ei fod yn cynnwys unrhyw sefydliad lle y mae gweision y Goron yn gweithio.

en-gb	Section 21(3) inserts regulation 15A into the 2001 regulations.
cy-gb	Mae adran 21(3) yn mewnosod rheoliad 15A yn rheoliadau 2001.

en-gb	The regulation makes provision about the information required in a service declaration where a person is claiming a service qualification under section 14(1A).
cy-gb	Mae’r rheoliad yn  gwneud darpariaeth ynghylch y wybodaeth sydd ei hangen mewn datganiad o wasanaeth lle y mae person yn hawlio cymhwyster gwasanaeth o dan adran 14(1A). 

en-gb	These include details of the applicant‟s parent or guardian who has a service qualification.
cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys manylion rhiant neu warcheidwad yr ymgeisydd sydd â  chymhwyster gwasanaeth.

en-gb	For example, a declaration made on the basis of a parent or guardian who is a member of the armed forces must include the service, rank or rating, and service number, and regiment or corps (where appropriate) of that parent or guardian.
cy-gb	Er enghraifft, rhaid i ddatganiad a wneir ar sail rhiant  neu warcheidwad sy’n aelod o’r lluoedd arfog gynnwys y gwasanaeth, y rheng neu’r dosbarth, a rhif gwasanaeth, a chatrawd neu gorfflu (lle y bo’n briodol) y rhiant hwnnw neu’r gwarcheidwad hwnnw.

en-gb	Section 22 – Service declarations:
cy-gb	Adran 22 – Datganiadau o wasanaeth:

en-gb	Section 22 makes further provision about service declarations in amendments to the 2001 regulations.
cy-gb	Mae adran 22 yn gwneud darpariaeth bellach ynghylch datganiadau o wasanaeth mewn diwygiadau i Reoliadau 2001.

en-gb	Section 22 (2) amends regulation 25 and requires a registration officer to send a reminder to a person who has a service qualification under section 14(1A) of the 1983 Act that the service declaration will cease to have effect and that the entitlement to remain registered will cease when the person attains the age of 18.
cy-gb	Mae adran 22(2) yn diwygio rheoliad 25 ac yn ei gwneud yn ofynnol i swyddog cofrestru anfon neges atgoffa at berson sydd â chymhwyster gwasanaeth o dan adran 14(1A) o Ddeddf 1983 y bydd y datganiad o wasanaeth yn peidio â bod yn weithredol ac y bydd yr hawl i barhau i fod ar y gofrestr yn dod i ben pan fydd y person yn cyrraedd 18 oed.

en-gb	Section 22(3)(a) amends regulation 26B so that a person claiming a service qualification under section 14(1A) is not subject to the requirement to provide the documents set out in paragraphs (2) to (6) of the regulation.
cy-gb	Mae adran 22(3)(a) yn diwygio rheoliad 26B fel nad yw person sy’n hawlio cymhwyster gwasanaeth o dan adran 14(1A) yn ddarostyngedig i’r gofyniad i ddarparu’r dogfennau a nodir ym mharagraffau (2) i (6) o’r rheoliad. 

en-gb	Section 22(3)(b) also amends regulation 26B by setting out the documents which a registration officer may require in the case of a person claiming a service qualification under section 14(1A).
cy-gb	Mae adran 22(3)(b) hefyd yn diwygio rheoliad 26B drwy bennu’r dogfennau y gall  fod eu hang en ar swyddog cofrestru yn achos person sy’n hawlio cymhwyster gwasanaeth o dan adran 14(1A).

en-gb	A registration officer may require the applicant to provide an original or a copy of the applicant‟s passport or identity card.
cy-gb	Caiff swyddog cofrestru ofyn i’r ymgeisydd  ddarparu pasbort neu gerdyn adnabod yr ymgeisydd, neu gopi o un.

en-gb	If a copy is provided it must be certified by a “relevant official”.
cy-gb	Os darperir copi, rhaid iddo gael ei ardystio gan swyddog perthnasol.

en-gb	Section 22(3)(b) inserts a definition of “relevant official” into regulation 26B and excludes from that definition the applicant‟s parent, guardian, spouse or civil partner.
cy-gb	Mae adran 22(3)(b) yn mewnosod diffiniad o swyddog perthnasol yn rheoliad 26B ac yn eithrio rhiant,  gwarcheidwad, priod neu bartner sifil yr ymgeisydd o’r diffiniad hwnnw.

en-gb	Section 23 - Register of electors
cy-gb	Adran 23 – Cofrestr etholwyr

en-gb	Section 23 amends section 9 of the 1983 Act.
cy-gb	Mae adran 23 yn diwygio adran 9 o Ddeddf 1983.

en-gb	The amendment provides that, where the register of parliamentary electors and the register of local government electors are combined and includes an entry for a person aged 16 or 17 who is registered only as a local government elector, the entry must give the date on which the person will attain the age of 18.
cy-gb	Mae’r diwygiad yn darparu, lle y caiff y gofrestr etholwyr seneddol a’r gofrestr etholwyr llywodraeth leol eu cyfuno a lle y mae’n cynnwys cofnod ar gyfer person 16 neu 17 oed sydd wedi’i gofrestru fel  etholwr llywodraeth leol yn unig, rhaid i ’r cofnod nodi’r dyddiad pan fydd y person  yn cyrraedd 18 oed.

en-gb	This will have the effect of ensuring that registration officers are alerted to when the elector reaches age 18, and actions may then be taken to ensure the accuracy of the combined register.
cy-gb	Effaith hyn fydd sicrhau y bydd swyddogion cofrestru yn cael eu hysbysu pan fydd yr etholwr yn cyrraedd 18 oed, a gellir cymryd camau wedi hynny i sicrhau cywirdeb y gofrestr gyfunol.

en-gb	Section 24 - Protection of information about persons aged under 16
cy-gb	Adran 24 – Diogelu gwybodaeth am bersonau o dan 16 oed

en-gb	Section 24 prohibits registration officers (and persons assisting them) from publishing, supplying or disclosing a young person‟s information except where they are permitted to do so under this Act.
cy-gb	Mae adran 24 yn gwahardd swyddogion cofrestru (a phersonau sy’n eu cynorthwyo)  rhag cyhoeddi, cyflenwi neu ddatgelu gwybodaeth person ifanc ac eithrio lle y caniateir iddynt wneud hynny o dan y Ddeddf hon.

en-gb	“Young person‟s information” is defined for the purposes of sections 24,25 and 26 as any entry in the register of local government electors, or an absent voters record or list relating to persons under the age of 16.
cy-gb	Diffiniad gwybodaeth person ifanc, at ddibenion adrannau 24, 25 a 26, yw unrhyw gofnod yn y gofrestr etholwyr llywodraeth leol, neu gofnod neu restr pleidleiswyr absennol sy'n ymwneud â phersonau o dan 16 oed.

en-gb	Section 25 - Exceptions from prohibitions on disclosure
cy-gb	Adran 25 – Eithriadau i’r gwaharddiad ar ddatgel u

en-gb	Section 25 sets out the circumstances under which a young person‟s information may be disclosed.
cy-gb	Mae adran 25 yn pennu o dan ba amgylchiadau y caniateir datgelu gwybodaeth person ifanc.

en-gb	Section 25(10) also provides that a person to whom a young person‟s information is disclosed under subsection (2) or (6) must not pass on that information to another person, unless the disclosure is for the purposes of those subsections.
cy-gb	Mae adran 25(10) hefyd yn darparu na chaiff person y datgelir gwybodaeth person ifanc iddo o dan is- adran (2) neu (6) drosglwyddo’r wybodaeth honno i berson arall,  oni bai bod y datganiad at ddibenion yr is-adrannau hynny.

en-gb	Section 25(11) provides that a person to whom a young person‟s information is disclosed under subsection (2) or (6) commits a summary offence if the person passes on that information in breach of subsection (10).
cy-gb	Mae adran 25(11) yn darparu bod person y datgelir gwybodaeth person ifanc iddo o dan is- adran (2) neu (6) yn cyflawni trosedd ddiannod os yw’r person yn trosglwyddo’r wybodaeth honno’n groes i is -adran (10).

en-gb	Section 26- Further provision for exceptions
cy-gb	Adran 26 – Darpariaeth bellach ar gyfer eithriadau

en-gb	Section 26 sets out the power of the Welsh Ministers to make regulations about the disclosure of a young person‟s information in connection with elections to the Senedd.
cy-gb	Mae adran 26 yn nodi pŵer Gweinidogion Cymru i wneud rheoliadau ynghylch datgelu gwybodaeth person ifanc mewn cysylltiad ag etholiadau i'r Senedd.

en-gb	Section 26(2) sets out a non- exhaustive list of the kind of provision that may be made in the regulations.
cy-gb	 Mae adran 26(2) yn nodi rhestr anghynhwysfaw r o’r math o ddarpariaeth y gellir ei  gwneud yn y rheoliadau.

en-gb	This includes provision about:
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys darpariaeth ynghylch:

en-gb	- the persons to whom the information may be supplied;
cy-gb	- y personau y caniateir cyflenwi’r wybodaeth iddynt;

en-gb	- the purposes for which the supply of the information may be made;
cy-gb	- at ba ddibenion y caniateir cyflenwi’r wybodaeth;

en-gb	- the restrictions that apply to the recipients of the information, and - the restrictions that apply to the persons who prepare the full register.
cy-gb	- y cyfyngiadau sy’n gymwys i’r rhai sy’n cael y wybo daeth, - y cyfyngiadau sy’n gymwys i’r personau sy’n paratoi’r gofrestr lawn.

en-gb	Section 26(3) allows for regulations to amend or repeal any of the exceptions from prohibition on disclosing young people‟s information set out in Section 24.
cy-gb	Mae adran 26(3) yn caniatáu i reoliadau i ddiwygio neu ddiddymu unrhyw un o'r eithriadau rhag gwaharddiad ar ddatgelu gwybodaeth pobl ifanc a nodir yn adran 24.

en-gb	Subsection (3) also allows regulations to create summary criminal offences about the disclosure of a young person‟s information in connection with elections to the Senedd.
cy-gb	Mae is-adran (3) hefyd yn caniatáu rheoliadau i greu troseddau diannod  ynghylch datgelu gwybodaeth person ifanc mewn cysylltiad ag etholiadau i’r  Senedd.

en-gb	Section 26(4) requires the Welsh Ministers to consult such persons they consider appropriate before making regulations under this section.
cy-gb	Mae adran 26(4) yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ymgynghori â phersonau sy’n briodol, yn eu barn hwy, cyn g wneud rheoliadau o dan yr adran hon.

en-gb	Section 27 – Amendments to the National Assembly for Wales (Representation of the People) Order 2007
cy-gb	Adran 27 – Diwygiadau i Orchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cynrychiolaeth y Bobl) 2007

en-gb	Section 27 inserts a definition of “voting age” into the National Assembly for Wales (Representation of the People) Order 2007, meaning persons aged 16 or over.
cy-gb	Mae adran 27 yn mewnosod diffiniad o oedran pleidleisio yng Ngorchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cynrychiolaeth y Bobl) 2007 sy’n golygu personau 16 oed neu drosodd.

en-gb	It amends the definition of “qualifying Commonwealth citizen” and inserts a new definition of “qualifying foreign citizen”.
cy-gb	Mae'n diwygio’r diffiniad o ddinesydd cymhwysol y  Gymanwlad ac yn mewnosod diffiniad newydd o ran dinesydd tramor cymhwysol.

en-gb	The Order makes detailed provision about the conduct of Senedd elections, including provision about voting and voters.
cy-gb	Mae’r Gorchymyn yn gwneud darpariaeth fanwl ynghylch cynnal etholiadau’r  Senedd, gan gynnwys darpariaeth ynghylch pleidleisio a phleidleiswyr.

en-gb	Section 27(3) allows for qualifying foreign citizens and all persons aged 16 and over to be nominated to act as a proxy voter for Senedd elections.
cy-gb	Mae adran 27(3) yn caniatáu i ddinasyddion tramor cymhwysol a’r holl bersonau 16  oed a throsodd gael eu henwebu i weithredu fel pleidleisiwr drwy ddirprwy ar gyfer  etholiadau’r Senedd.

en-gb	Oversight of administration of elections
cy-gb	Goruchwyli o’r gwaith o weinyddu etholiadau

en-gb	Section 28 – Financial and oversight arrangements of the Electoral Commission
cy-gb	Adran 28 – Trefniadau ariannol a goruchwylio'r Comisiwn Etholiadol

en-gb	This section inserts new paragraphs 16A to 16C, 20A and 20B into Schedule 1 to the Political Parties, Elections and Referendums Act 2000 and makes further amendments to that Schedule as a consequence of the addition of the new paragraphs.
cy-gb	Mae'r adran hon yn mewnosod paragraffau newydd 16A i 16C, 20A ac 20B yn Atodlen 1 i Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 ac yn gwneud rhagor o ddiwygiadau i'r Atodlen honno o ganlyniad i ychwanegu'r paragraffau newydd.

en-gb	New paragraph 16A provides for the funding of the work of the Electoral Commission, so far as it relates to elections to the Senedd and to local government in Wales, and to devolved Welsh referendums, to be payable out of the Welsh Consolidated Fund.
cy-gb	Mae paragraff 16A newydd yn darparu ar gyfer ariannu gwaith y Comisiwn Etholiadol, i'r graddau y mae'n ymwneud ag etholiadau i'r Senedd ac i lywodraeth leol yng Nghymru, ac i refferenda datganoledig Cymru, i fod yn daladwy o Gronfa Gyfunol Cymru.

en-gb	It also requires the committees of the Senedd to include a committee chaired by the Presiding Officer or Deputy Presiding Officer and known as the Llywydd‟s Committee or Pwyllgor y Llywydd.
cy-gb	Mae hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i bwyllgorau'r Senedd  gynnwys pwyllgor o dan gadeiryddiaeth y Llywydd neu'r Dirprwy Lywydd a’i alw’n Bwyllgor y Llywydd.

en-gb	That Committee, will receive annual estimates of income and expenditure from the Electoral Commission attributable to the Commission‟s work on elections to the Senedd and to local government in Wales and to devolved Welsh referendums.
cy-gb	Bydd y Pwyllgor hwnnw, yn cael amcangyfrifon blynyddol o incwm a gwariant gan y Comisiwn Etholiadol y gellir eu priodoli i waith y Comisiwn ar etholiadau i'r Senedd ac i lywodraeth leol yng Nghymru ac i refferenda datganoledig Cymru.

en-gb	The Llywydd‟s Committee will lay the estimate before the Senedd.
cy-gb	Bydd Pwyllgor y Llywydd yn gosod yr amcangyfrif gerbron y Senedd.

en-gb	Before doing so, the Llywydd‟s Committee must be satisfied that the estimate is consistent with the economical, efficient and effective discharge by the Electoral Commission of its functions as regards its work on elections to the Senedd and to local government in Wales and to devolved Welsh referendums.
cy-gb	Cyn gwneud hynny, rhaid i Bwyllgor y Llywydd fod  yn fodlon bod yr amcangyfrif yn gyson â’r Comisiwn Etholiadol yn arfer ei  swyddogaethau o ran ei waith ar etholiadau i'r Senedd ac i lywodraeth leol yng Nghymru ac i refferenda datganoledig Cymru mewn modd darbodus, effeithlon ac effeithiol.

en-gb	If it is not so satisfied, the Llywydd‟s Committee must amend the estimate as it considers appropriate before laying it before the Senedd.
cy-gb	Os nad yw’n fodlon yn hynny o beth, rhaid i Bwyllgor y Llywydd ddiwygio’r amcangyfrif cyn ei osod gerbron y Senedd.

en-gb	New paragraph 16B requires the Electoral Commission to set out a five-year plan for its activities as regards elections to the Senedd and to local government in Wales and for devolved Welsh referendums.
cy-gb	Mae paragraff 16B newydd yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol nodi cynllun pum mlynedd ar gyfer ei weithgarwch o ran etholiadau i'r Senedd ac i lywodraeth leol yng Nghymru a refferenda datganoledig Cymru.

en-gb	A plan must be provided when:
cy-gb	Rhaid darparu cynllun:

en-gb	- the very first estimate (under new paragraph 16A) is submitted;
cy-gb	- pan gyflwynir yr amcangyfrif cyntaf oll (o dan baragraff 16A newydd);

en-gb	- an estimate is submitted which relates to the first financial year to begin after the day on which Senedd Cymru meets following an ordinary general election of Members of the Senedd, and - an estimate is submitted and the Llywydd‟s Committee requires the Commission to submit a plan along with it.
cy-gb	- pan gyflwynir amcangyfrif sy'n ymwneud â'r flwyddyn ariannol gyntaf i ddechrau ar ôl y diwrnod pan fydd Senedd Cymru yn cyfarfod yn dilyn etholiad cyffredinol arferol Aelodau'r Senedd, a - phan gyflwynir amcangyfrif ac mae Pwyllgor y Llywydd yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn gyflwyno cynllun ar y cyd ag ef.

en-gb	That plan must be laid before the Senedd by the Llywydd‟s Committee.
cy-gb	Rhaid i'r cynllun hwnnw gael ei osod gerbron y Senedd gan Bwyllgor y Llywydd.

en-gb	Before doing so, the Llywydd‟s Committee must be satisfied that the plan is consistent with the economical, efficient and effective discharge by the Electoral Commission of its functions regarding its work on elections to the Senedd and to local government in Wales and for devolved Welsh referendums.
cy-gb	Cyn gwneud hynny, rhaid i Bwyllgor y Llywydd fod yn fodlon bod y cynllun yn  gyson â’r Comisiwn Etholiadol yn arfer ei swyddogaethau o ran ei waith a r etholiadau i'r Senedd ac i lywodraeth leol yng Nghymru ac i refferenda datganoledig  Cymru mewn modd darbodus, effeithlon ac effeithiol.

en-gb	If it is not so satisfied, the Llywydd‟s Committee must make any modifications to the plan that it considers appropriate before laying it before the Senedd.
cy-gb	Os nad yw’n fodlon yn hynny o beth, rhaid i Bwyllgor y Llywydd addasu’r cynllun fel y bo’n briodol, yn ei farn ef,  cyn ei osod gerbron y Senedd.

en-gb	New paragraph 16C relates to the functions of the Comptroller and Auditor General (“CAG”) as regards the estimate required by paragraph 16A and the plan required by paragraph 16B.
cy-gb	Mae paragraff 16C newydd yn ymwneud â swyddogaethau'r Rheolwr ac  Archwilydd Cyffredinol o ran yr amcangyfrif sy’n ofynnol yn ôl paragraff 16A a'r cynllun sy’n ofynnol yn ôl paragraff 16B.

en-gb	Before the Llywydd‟s Committee considers both the estimate and plan, the CAG must carry out an examination of the economy, efficiency and effectiveness (or any combination of them) with which the Electoral Commission has used its funds in carrying out its functions in paragraph 16A and 16B, and report on that examination to the Llywydd‟s Committee.
cy-gb	Cyn i Bwyllgor y Llywydd ystyried yr amcangyfrif a ’r cynllun, rhaid i'r Rheolwr ac Archwilydd Cyffredinol gynnal archwiliad o ran pa mor ddarbodus, effeithlon ac effeithiol (neu unrhyw gyfuniad ohonynt) y mae'r Comisiwn Etholiadol wedi defnyddio ei arian wrth gyflawni ei swyddogaethau ym mharagraffau 16A ac 16B, a chyflwyno adroddiad ar yr archwiliad hwnnw i Bwyllgor y Llywydd.

en-gb	This section also amends paragraph 18 of Schedule 1 to the Political Parties, Elections and Referendums Act 2000 to require the Auditor General for Wales (“AGW”) to carry out a further examination of the Electoral Commission‟s accounts relating to the Commission‟s activities set out in paragraphs 16A and 16B if requested to do so by the Llywydd‟s Committee.
cy-gb	Mae'r adran hon hefyd yn diwygio paragraff 18 o Atodlen 1 i Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 i'w gwneud yn ofynnol i Archwilydd Cyffredinol Cymru gynnal archwiliad arall o gyfrifon y Comisiwn Etholiadol sy'n ymwneud â gweithgarwch y Comisiwn a nodir ym mharagraffau 16A ac 16B os bydd Pwyllgor y Llywydd yn gofyn iddo wneud hynny.

en-gb	New paragraph 20A to Schedule 1 to the Political Parties, Elections and Referendums Act 2000 imposes reporting requirements on both the Electoral Commission and the Llywydd‟s Committee regarding their respective activities set out in paragraphs 16A and 16B.
cy-gb	Mae paragraff 20A newydd i Atodlen 1 i Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 yn gosod gofynion adrodd ar y Comisiwn Etholiadol a Chomisiwn y Llywydd mewn perthynas â'u gweithgarwch a nodir ym mharagraffau 16A ac 16B.

en-gb	Those reports are to be laid before the Senedd.
cy-gb	Mae'r adroddiadau hynny i'w gosod gerbron y Senedd.

en-gb	ELECTORAL COMMISSION:
cy-gb	Y COMISIWN ETHOLIADOL:

en-gb	FURTHER AMENDMENTS
cy-gb	DIWYGIADAU PELLACH

en-gb	This Schedule makes amendments to the Representation of the People Act 1983 (“the 1983 Act”) and to the Political Parties Elections and Referendums Act 2000 (“PPERA”).
cy-gb	 Mae'r Atodlen hon yn gwneud diwygiadau i Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983  (“Deddf 1983”) ac i Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000 (“PPERA”).

en-gb	Amendments to the 1983 Act permit the Electoral Commission to make a code of practice in relation to election expenses for local government elections in Wales.
cy-gb	Mae diwygiadau i Ddeddf 1983 yn caniatáu i'r Comisiwn Etholiadol wneud cod ymarfer mewn perthynas â threuliau etholiadol ar gyfer etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	The Welsh Ministers may approve the Code with or without modifications.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru gymeradwyo'r Cod gydag addasiadau neu hebddynt.

en-gb	They must then lay the Code, in draft form, before the Senedd.
cy-gb	Yna, rhaid iddynt osod y Cod, ar ffurf drafft, gerbron y Senedd.

en-gb	Within 40 days, the Senedd may make a resolution not to approve the draft Code.
cy-gb	O fewn 40 diwrnod, caiff y Senedd wneud penderfyniad i beidio â chymeradwyo'r Cod drafft.

en-gb	In that event, the Welsh Ministers must take no further steps in relation to it.
cy-gb	Os digwydd hynny, rhaid i Weinidogion Cymru beidio â chymryd rhagor o gamau mewn perthynas ag ef.

en-gb	If no resolution is made, the Welsh Ministers must issue the Code in the form of the draft laid before the Senedd.
cy-gb	Os na wneir penderfyniad, rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi'r Cod ar ffurf y drafft a osodwyd gerbron y Senedd.

en-gb	Schedule 2 also inserts three new sections into PPERA.
cy-gb	Mae Atodlen 2 hefyd yn mewnosod tair adran newydd yn PPERA.

en-gb	New Section 6ZA requires the Electoral Commission to keep under review and report to Welsh Ministers on devolved elections and referendums and the law relating to them.
cy-gb	Mae adran 6ZA newydd yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol barhau i gael ei adolygu a chyflwyno adroddiadau i Weinidogion Cymru ar etholiadau a refferenda datganoledig a'r gyfraith sy'n ymwneud â hwy.

en-gb	New Section 6G requires the Electoral Commission to prepare a code of practice on attendance at elections of representatives of the Commission, of accredited observers and of nominated members of accredited organisations.
cy-gb	Mae adran 6G newydd yn ei gwneud yn ofynnol i'r Comisiwn Etholiadol lunio cod ymarfer ar bresenoldeb cynrychiolwyr y Comisiwn, sylwedyddion achrededig ac aelodau enwebedig sefydliadau achrededig mewn etholiadau.

en-gb	This provision relates to elections to the Senedd and to local government elections in Wales.
cy-gb	Mae'r ddarpariaeth hon yn ymwneud ag etholiadau i'r Senedd ac etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru.

en-gb	New Section 9AA permits the Electoral Commission to determine and publish standards of performance of (i) electoral registration officers for local government in Wales, (ii) returning officers for elections to the Senedd and (iii) counting officers for local government referendums.
cy-gb	Mae adran 9AA newydd yn caniatáu i'r Comisiwn Etholiadol bennu a chyhoeddi safonau perfformiad (i) swyddogion cofrestru etholiadol ar gyfer llywodraeth leol yng Nghymru, (ii) swyddogion canlyniadau ar gyfer etholiadau i'r Senedd a (iii) swyddogion cyfrif ar gyfer refferenda llywodraeth leol.

en-gb	The Schedule also makes consequential amendments to reflect the provisions set out above.
cy-gb	Mae'r Atodlen hefyd yn gwneud diwygiadau canlyniadol i adlewyrchu’r darpariaethau a nodwyd uchod.

en-gb	DISQUALIFICATION
cy-gb	ANGHYMHWYSO

en-gb	Part 4 of the Act amends the law on disqualification from membership of the Senedd.
cy-gb	Mae Rhan 4 o'r Ddeddf yn diwygio'r gyfraith ar anghymhwyso person rhag bod yn Aelod o'r Senedd.

en-gb	The provisions in Part 4 reflect some of the recommendations made by the Constitutional and Legislative Affairs Committee of the National Assembly in its report on disqualification in July 2014 - Inquiry into the Disqualification from Membership of the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae'r darpariaethau yn Rhan 4 yn adlewyrchu rhai o'r argymhellion a wnaed gan Bwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol yn ei adroddiad ar anghymhwyso ym mis Gorffennaf 2014 –  Ymchwiliad i anghymhwyso person rhag bod yn Aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	Section 16(1)(a) and (2) of the 2006 Act currently provide that a person is disqualified from membership of the Senedd if the person is disqualified from being a member of the House of Commons.
cy-gb	Ar hyn o bryd, mae adran 16(1)(a) a (2) o Ddeddf 2006 yn darparu bod person wedi ei anghymhwyso rhag bod yn aelod o'r Senedd os yw'r person wedi'i anghymhwyso  rhag bod yn aelod o Dŷ'r Cyffredin.

en-gb	Part 4 of the Act repeals those provisions and inserts new provisions into the 2006 Act which identify all of the grounds of disqualification on the face of the 2006 Act rather than by reference to disqualification from membership of the House of Commons.
cy-gb	Mae Rhan 4 o'r Ddeddf yn diddymu'r darpariaethau hynny ac yn mewnosod darpariaethau newydd yn Neddf 2006 sy'n  nodi’r holl resymau dros anghymhwyso ar wyneb Deddf 2006 yn hytrach na thrwy gyfeirio at anghymhwyso person rhag bod yn aelod o Dŷ'r C yffredin.

en-gb	Part 4 also amends the 2006 Act so that it distinguishes between the circumstances that are a bar to candidature for the Senedd and those offices that are a bar to taking up membership of the Senedd but not to candidature.
cy-gb	Mae Rhan 4 hefyd yn diwygio Deddf 2006 fel ei bod yn gwahaniaethu rhwng yr  amgylchiadau sy’n rhwystr rhag ymgeisyddiaeth i’r Senedd a’r swyddi hynny sy’n rhwystr rhag bod yn Aelod o’r Senedd, ond nid rhag ymgeisyddiaeth.

en-gb	The latter are those that are considered could give rise to a conflict of interest with membership of the Senedd, but where the conflicting office can be resigned before taking the oath, or making the affirmation, of allegiance.
cy-gb	Yr olaf yw’r  rhai yr yst yrir y gallent arwain at wrthdaro buddiant pe byddai person yn Aelod o’r Senedd ond lle y mae modd ymddiswyddo o’r swydd sy’n achosi’r gwrthdaro cyn tyngu’r llw neu gadarnhau teyrngarwch. 

en-gb	The special arrangements already made in relation to Members of Parliament in sections 17A and 17B of the 2006 Act are retained.
cy-gb	Dargedwir y trefniadau arbennig a wnaed eisoes mewn perthynas ag Aelodau  Seneddol yn adrannau 17A a 17B o Ddeddf 2006.

en-gb	Those sections allow a person to be a member of both legislatures for a limited period in certain circumstances.
cy-gb	Mae'r adrannau hynny’n caniatáu i  berson fod yn aelod o'r ddwy ddeddfwrfa am gyfnod cyfyngedig mewn rhai  amgylchiadau.

en-gb	The Act amends the 2006 Act so that special provision is likewise made in relation to members of the House of Lords and members of local authorities in Wales.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn diwygio Deddf 2006 fel y gwneir darpariaeth  arbennig yn yr un modd me wn perthynas ag Aelodau o Dŷ'r Arglwyddi ac aelodau  o awdurdodau lleol yng Nghymru.

en-gb	These changes will take effect for the purposes of an election for the Senedd at which the poll is held on or after 5 April 2021.
cy-gb	Bydd y newidiadau hyn yn cael effaith at ddibenion etholiad y Senedd a gynhelir ar 5 Ebrill 2021 neu wedi hynny.

en-gb	Section 29 – Disqualification from being a Member of the Senedd
cy-gb	Adran 29 – Anghymhwyso person rhag bod yn Aelod o’r Sened d

en-gb	Section 29 amends section 16 of the 2006 Act to create a distinction between disqualification both from being a Member of the Senedd and from being a candidate for election to the Senedd, and disqualification from membership only.
cy-gb	 Mae adran 29 yn diwygio adran 16 o Ddeddf 2006 i greu gwahaniaeth rhwng  anghymhwyso person rhag bod yn Aelod o’r Senedd a rhag bod yn ymgeisydd ar  gyfer etholiad i'r Senedd, ac anghymhwyso person rhag bod yn Aelod yn unig.

en-gb	It also changes the way in which the 2006 Act sets out the grounds of disqualification.
cy-gb	Mae hefyd yn newid y ffordd y m ae Deddf 2006 yn nodi’r rhesymau dros anghymhwyso.

en-gb	Subsection (2) inserts a new subsection (A1) into section 16 of the 2006 Act.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn mewnosod is-adran newydd (A1) yn adran 16 o Ddeddf 2006.

en-gb	It provides that a person is disqualified from being a Member, and from being a candidate to be a Member of the Senedd, if they fall within any of the categories of person specified in Part 1 of new Schedule 1A to the 2006 Act, or hold any of the offices specified in Part 2 of Schedule 1A (inserted by section 29 (7) of the Act).
cy-gb	Mae'n darparu y caiff person ei anghymhwyso rhag bod yn Aelod, a rhag bod yn  ymgeisydd i fod yn Aelod o'r Senedd os yw wedi’i g ynnwys mewn unrhyw un o'r  categorïau person a nodir yn Rhan 1 o Atodlen 1A newydd i Ddeddf 2006 neu’n dal  unrhyw un o'r swyddi a nodir yn Rhan 2 o Atodlen 1A (a fewnosodwyd gan adran  29(7) o’r Ddeddf).

en-gb	Subsection (3) amends section 16(1) of the 2006 Act to provide that members of the House of Commons, members of the House of Lords, members of councils of county or county boroughs in Wales, members of the Scottish Parliament, members of the Northern Ireland Assembly, members of the European Parliament and persons listed in any Order in Council made under section 16(1)(b) of the 2006 Act, are disqualified from membership of the Senedd but are not disqualified from being candidates.
cy-gb	Mae is-adran (3) yn diwygio adran 16(1) o Ddeddf 2006 i ddarparu bod Aelodau o  Dŷ’r Cyffredin, Aelodau o Dŷ’r Arglwyddi, aelodau o gynghorau sir neu gynghorau  bwrdeistref sirol yng Nghymru, aelodau o Senedd yr Alban, aelodau o Gynulliad Gogledd Iwerddon, Aelodau o Senedd Ewrop a phersonau a restrir mewn unrhyw  Orchymyn yn y Cyfrin Gyngor a wneir o dan adran 16(1)(b) o Ddeddf 2006, wedi’u  hanghymhwyso rhag bod yn Aelod o'r Senedd, ond nad ydynt wedi'u hanghymhwyso rhag bod yn ymgeiswyr.

en-gb	Subsection (4) inserts a new subsection (1A) into section 16 of the 2006 Act which makes it clear that members of the Scottish Parliament, members of the Northern Ireland Assembly, members of the European Parliament and persons holding an office specified in an Order in Council are not disqualified if the person resigns the office before taking the oath (or making the corresponding affirmation) as a Member of the Senedd.
cy-gb	 Mae is-adran (4) yn mewnosod is-adran (1A) newydd yn adran 16 o Ddeddf 2006 sy'n ei gwneud yn glir nad yw aelodau o Senedd yr Alban, aelodau o Gynulliad Gogledd Iwerddon, Aelodau o Senedd Ewrop a phersonau sy'n dal swydd a nodir  mewn Gorchymyn yn y Cyfrin Gyngor wedi’u hanghymhwyso os yw'r person yn ymddiswyddo cyn tyngu’r llw (neu’r cadarnhad cyfatebol) fel Aelod o'r Senedd.

en-gb	Subsections (3)(c) and (5) remove the current disqualifications that are linked to disqualifications from membership of the House of Commons.
cy-gb	Mae is-adrannau (3)(c) a (5) hefyd yn dileu'r anghymwysiadau presennol sy'n  gysylltiedig ag anghymwysiadau rhag bod yn Aelod o Dŷ'r Cyffredin.

en-gb	Section 29 (3)(e) removes paragraphs (c) to (e) from section 16(1) of the 2006 Act.
cy-gb	Mae adran 29  (3)(e) yn dileu paragraffau (c) i (e) o adran 16(1) o Ddeddf 2006.

en-gb	Paragraphs (c) and (d) disqualified the Auditor General for Wales and the Public Services Ombudsman for Wales from membership of the Assembly.
cy-gb	Mae paragraffau (c) a (d) yn anghymhwyso Archwilydd Cyffredinol Cymru ac Ombwdsmon  Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru rhag bod yn Aelodau o’r Cynulliad.

en-gb	Paragraph (e) disqualified members of staff of the Assembly.
cy-gb	Mae  paragraff (e) yn anghymhwyso aelodau staff y Cynulliad.

en-gb	Section 29 (5) removes the current disqualifications for certain persons (lord-lieutenant, lieutenant or high sheriff) in relation to a particular Senedd constituency or electoral region.
cy-gb	Mae adran 29 (5) yn dileu'r anghymwysiadau presennol ar gyfer rhai personau (Arglwydd Raglaw, Rhaglaw neu Uchel-Siryf) mewn perthynas ag etholaeth neu ranbarth etholiadol Senedd.

en-gb	The disqualifications removed by section 29(3) are retained, but are now included with other disqualifying circumstances in Schedule 1A to the 2006 Act.
cy-gb	Dargedwir yr anghymwysiadau a gafodd eu dileu gan adran 29(3), ond maent  wedi’u cynnwys erbyn hyn gydag amgylchiadau eraill sy’n anghymhwyso yn  Atodlen 1A i Ddeddf 2006.

en-gb	Schedule 1A provides for the disqualification of persons holding the office of lord-lieutenant, lieutenant or high sheriff for any area in Wales.
cy-gb	Mae Atodlen 1A yn darparu ar gyfer anghymhwyso personau sy'n dal swydd Arglwydd Raglaw, Rhaglaw neu Uchel-Siryf ar gyfer unrhyw ardal yng Nghymru.

en-gb	Subsection (7) introduces the new Schedule 1A.
cy-gb	Mae is-adran (7) yn cyflwyno'r Atodlen 1A newydd.

en-gb	Part 1 of Schedule 1A sets out categories of persons who are disqualified;
cy-gb	Mae Rhan 1 o Atodlen 1A yn nodi categorïau o bersonau sydd wedi'u hanghymhwyso;

en-gb	Part 2 sets out disqualifying offices.
cy-gb	mae Rhan 2 yn nodi swyddi sy'n anghymwyso.

en-gb	In each case, they disqualify persons from being candidates as well as Members of the Senedd.
cy-gb	Ym mhob achos, maent yn anghymhwyso personau rhag  bod yn ymgeiswyr, yn ogystal ag Aelodau o’r Senedd.

en-gb	Section 30 - Exceptions and relief from disqualification
cy-gb	Adran 30 – Eithriadau a rhyddhad rhag anghymhwyso

en-gb	Section 30 amends section 17 of the 2006 Act.
cy-gb	Mae adran 30 yn diwygio adran 17 o Ddeddf 2006.

en-gb	Subsection (2) removes the exception from disqualification for peers and Lords Spiritual (archbishops and bishops).
cy-gb	Mae is- adran (2) yn dileu’r  eithriad rhag anghymhwyso i Arglwyddi ac Arglwyddi Ysbrydol (archesgobion ac esgobion).

en-gb	It also removes the exception from disqualification for EU citizens resident in the UK born overseas which is no longer necessary given the repeal of section 16(2) of the 2006 Act.
cy-gb	Mae hefyd yn dileu'r eithriad ar gyfer anghymhwyso rhai o ddinasyddion  yr UE sy’n byw yn y DU a anwyd dramor nad oes eu hangen mwyach o ystyried  diddymu adran 16(2) o Ddeddf 2006.

en-gb	Equivalent provision is now made in the new Schedule 1A to the 2006 Act.
cy-gb	Erbyn hyn, gwneir darpariaeth gyfatebol yn Atodlen 1A newydd i Ddeddf 2006.

en-gb	Subsection (3) amends section 17(3) of the 2006 Act so that the Senedd is able to grant relief and disregard a person‟s disqualification from membership of the Senedd if they are disqualified by virtue of section 16 (1) of the 2006 Act, but not if the person is also disqualified from being a candidate to be a Member of the Senedd by virtue of section 16(A1).
cy-gb	Mae is-adran (3) yn diwygio adran 17(3) o Ddeddf 2006 fel y caiff y Senedd ddyfarnu rhyddhad a diystyru anghymhwysiad person rhag bod yn Aelod o'r Senedd os caiff ei anghymhwyso yn rhinwedd adran 16(1) o Ddeddf 2006, ond nid os caiff y person  ei anghymhwyso hefyd rhag bod yn ymgeisydd i fod yn Aelod o’r Senedd yn  rhinwedd adran 16(A1).

en-gb	Section 31 – Exception from disqualification by virtue of being a Member of Parliament:
cy-gb	Adran 31 – Eithriad rhag anghymhwyso yn rhinwedd bod yn Aelod Seneddol:

en-gb	changes to the dates of general elections of Members of the Senedd
cy-gb	newidiadau i ddyddiadau etholiadau cyffredinol Aelodau o'r Senedd

en-gb	Section 17B of the 2006 Act provides an exception from disqualification for an Assembly Member returned as a Member of Parliament within 372 days of the expected day of the next general election of Assembly Members.
cy-gb	Mae adran 17B o Ddeddf 2006 yn darparu eithriad rhag anghymhwyso Aelod Cynulliad a ddychwelir fel Aelod Seneddol o fewn 372 o ddyddiau ar ôl etholiad  cyffredinol nesaf Aelodau’r Cynulliad.

en-gb	For the purpose of section 17B of the 2006 Act, the expected day of the next general election of Assembly Members is to be determined by reference to the circumstances at the beginning of the day of the return of the Assembly Member as a Member of Parliament.
cy-gb	At ddiben adran 17B o Ddeddf 2006, mae  diwrnod disgwyliedig etholiad cyffredinol nesaf Aelodau'r Cynulliad i'w bennu drwy gyfeirio at yr amgylchiadau ar ddechrau diwrnod dychwelyd yr Aelod  Cynulliad fel Aelod Seneddol.

en-gb	This is referred to as “the relevant time”.
cy-gb	Cyfeirir at hyn fel “y cyfnod perthnasol”.

en-gb	Section 31 amends section 17B of the 2006 Act so that it reflects the amendments made by the Wales Act 2017 to sections 3 and 4 of the 2006 Act, specifically in relation to the methods by which the date of an Assembly election may be moved.
cy-gb	Mae adran 31 yn diwygio adran 17B o Ddeddf 2006 fel ei bod yn adlewyrchu'r gwelliannau a wneir gan Ddeddf Cymru 2017 i adrannau 3 a 4 o Ddeddf 2006, yn benodol mewn perthynas â'r dulliau ar gyfer newid y dyddiad pan ellir cynnal etholiad Cynulliad.

en-gb	Section 31 also amends section 17B(4) of the 2006 Act to replace an incorrect reference to „an Order in Council‟ to a proclamation to ensure consistency with section 5 of the 2006 Act as amended by the Wales Act 2017.
cy-gb	Mae adran 31 hefyd yn diwygio adran 17B(4) o Ddeddf 2006 i ddisodli cyfeiriad anghywir at Orchymyn yn y Cyfrin Gyngor i broclamasiwn er mwyn sicrhau cysondeb ag adran 5 o Ddeddf 2006 fel y'i diwygiwyd gan Ddeddf Cymru 2017.

en-gb	Section 32 - Exception from disqualification by virtue of being a member of the House of Lords
cy-gb	Adran 32 – Eithriad rhag anghymhwyso yn rhinwedd bod yn aelod o Dŷ’r  Arglwyddi

en-gb	Section 32 inserts a new section 17C into the 2006 Act.
cy-gb	Mae adran 32 yn mewnosod adran 17C newydd i Ddeddf 2006.

en-gb	Members of the House of Lords were previously not disqualified from membership of the Senedd by virtue of section 17(1) of the 2006 Act (repealed by section 30(2) of this Act).
cy-gb	Nid oedd Aelodau o  Dŷ'r Arglwyddi wedi'u hanghymhwyso rhag bod yn Aelodau o’r Senedd o'r blaen  yn rhinwedd adran 17(1) o Ddeddf 2006 (a ddiddymir gan adran 30(2) o'r Ddeddf  hon).

en-gb	Members of the House of Lords will in future be disqualified under section 16(1)(zb) of the 2006 Act (inserted by section 29(3)(b) of this Act), subject to the exceptions introduced by this section.
cy-gb	Yn y dyfodol, bydd Aelodau o Dŷ'r Arglwyddi yn cael eu hanghymhwyso o  dan adran 16(1)(zb) o Ddeddf 2006 (a fewnosodir gan adran 29(3)(b) o'r Ddeddf hon),  yn ddarostyngedig i’r eithriadau a gyflwynir gan yr adran hon.

en-gb	Under section 17(C) (1) of the 2006 Act, members of the House of Lords returned at an election as a Member of the Senedd will not be disqualified during the eight day period following their return.
cy-gb	O dan adran 17(C)(1) o Ddeddf 2006, ni fydd Aelodau o Dŷ’r Arglwyddi a ddychwelir mewn etholiad fel Aelod o’r Senedd yn cael eu hanghymhwyso yn ystod  y cyfnod wyth diwrnod ar ôl iddynt gael eu dychwelyd.

en-gb	The eight day „grace period‟ is intended to give newly elected Members sufficient time to make an application for leave of absence from the House of Lords.
cy-gb	Bwriad y 'cyfnod gras' wyth diwrnod yw rhoi digon o amser i Aelodau sydd newydd eu hethol wneud cais am  ganiatâd i fod yn absennol o Dŷ'r Arglwyddi.

en-gb	The House of Lords may grant leave of absence to a Member where the Member is temporarily unable to attend sittings of the House and where the Member has a reasonable expectation that he or she will again take part in proceedings of the House in future.
cy-gb	Caiff Tŷ’r Arglwyddi ddyfarnu caniatâd i fod yn absennol i Aelod pan nad yw’r Aelod yn gallu mynd i  eisteddiadau’r Tŷ dros dro a phan fo gan yr Aelod ddisgwyliad rhesymol y bydd yn cymryd rhan yn nhrafodion y Tŷ eto yn y dyfodol.

en-gb	New section 17(C)(2) of the 2006 Act will similarly provide that Members of the Senedd who become members of the House of Lords will not be disqualified before the end of the period of eight days beginning with the day the person makes and subscribes the oath (or corresponding affirmation) as required by the Parliamentary Oaths Act 1866.
cy-gb	Bydd adran 17(C)(2) newydd o Ddeddf 2006 yn darparu, yn yr un modd, na fydd Aelodau o'r Senedd sy'n dod yn Aelodau o Dŷ'r Arglwyddi yn cael eu hanghymhwyso cyn diwedd y cyfnod wyth diwrnod sy’n dechrau gyda'r diwrnod y mae'r person yn tyngu’r llw (neu'r cadarnhad cyfatebol) fel sy'n ofynnol yn ôl Deddf  Llwon Seneddol 1866.

en-gb	New section 17(C)(3) of the 2006 Act provides that a person is not disqualified from being a Member of the Senedd if they either have leave of absence from the House of Lords, or have made an application for leave which has not been withdrawn or refused.
cy-gb	 Mae adran 17(C)(3) newydd o Ddeddf 2006 yn darparu nad yw person wedi'i anghymhwyso rhag bod yn Aelod o'r Senedd os oes ganddo naill ai ganiatâd i fod yn  absennol o Dŷ'r Arglwyddi, neu os yw wedi gwneud cais am ganiatâd nad yw wedi’i dynnu'n ôl na’i wrthod.

en-gb	New section 17(C)(4) of the 2006 Act will make it clear that a person who is on leave of absence from the House of Lords immediately before the UK Parliament is dissolved, is not disqualified from membership of the Senedd at any time between dissolution of the old Parliament and ending at the end of the period of eight days beginning with the day of the first meeting of the new Parliament.
cy-gb	Bydd adran 17(C)(4) newydd o Ddeddf 2006 yn ei gwneud yn glir nad yw person  sydd â chaniatâd i fod yn absennol o Dŷ'r Arglwyddi yn union cyn i Senedd y DU  gael ei diddymu, wedi'i anghymhwyso rhag bod yn Aelod o'r Senedd ar unrhyw adeg rhwng diddymu hen Senedd y DU a diwedd y cyfnod w yth diwrnod sy’n  dechrau gyda diwrnod cyfarfod cyntaf Senedd newydd y DU.

en-gb	The purpose of this provision is to allow a Member of the House of Lords on leave of absence during one Parliament (and who wishes to continue that absence) sufficient time to renew their leave of absence from the House at the start of the new Parliament.
cy-gb	Diben y ddarpariaeth  hon yw rhoi digon o amser i Aelod o Dŷ'r Arglwyddi sydd â chaniatâd i fod yn  absennol yn ystod un tymor yn Senedd y DU (ac sydd am barhau i fod yn absennol) adne wyddu ei ganiatâd i fod yn absennol o'r Tŷ ar ddechrau'r tymor newydd yn  Senedd y DU.

en-gb	Section 33 – Exceptions from disqualification by virtue of being a member of a county or county borough council
cy-gb	Adran 33 – Eithriadau rhag anghymhwyso yn rhinwedd bod yn aelod o gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol

en-gb	Section 33 inserts new sections 17D, 17E and 17F into the 2006 Act.
cy-gb	Mae adran 33 yn mewnosod adrannau 17D, 17E a 17F newydd yn Neddf 2006.

en-gb	The sections provide for certain exceptions from disqualification from membership of the Senedd by virtue of being a member of the council of a county or county borough in Wales.
cy-gb	Mae'r adrannau'n darparu ar gyfer rhai eithriadau rhag anghymhwyso rhag bod yn Aelod o'r Senedd yn rhinwedd bod yn aelod o gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru.

en-gb	New section 17D of the 2006 Act would provide for an exception from disqualification for newly elected Members.
cy-gb	Byddai adran 17D newydd o Ddeddf 2006 yn darparu ar gyfer eithriad rhag anghymhwyso ar gyfer Aelodau sydd newydd eu hethol.

en-gb	A person returned as a Member at an election of the Senedd would not be disqualified until that person purported to make the oath of allegiance (or corresponding affirmation).
cy-gb	Ni fyddai person a  ddychwelir fel Aelod mewn etholiad i’r Senedd yn cael ei anghymhwyso nes i'r person hwnnw honni ei fod yn tyngu’r llw teyrngarwch (neu'r cadarnhad cyfatebol). 

en-gb	A Member of the Senedd who is returned as a member of a council of a county or county borough in Wales would also not be disqualified until that person made a declaration of acceptance.
cy-gb	Hefyd, ni fyddai Aelod o'r Senedd a ddychwelir fel aelod o gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru yn cael ei anghymhwyso nes i'r person hwnnw wneud datganiad derbyn.

en-gb	New section 17E of the 2006 Act provides for a time limited exception from disqualification if a member of the council of a county or county borough in Wales is returned as a Member of the Senedd;
cy-gb	Mae adran 17E newydd o Ddeddf 2006 yn darparu ar gyfer eithriad â therfyn amser rhag anghymhwyso os dychwelir aelod o gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru fel Aelod o'r Senedd;

en-gb	and the expected day of the next ordinary election of members of the council is within 372 days of the return day.
cy-gb	ac mae diwrnod disgwyliedig etholiad cyffredin nesaf aelodau'r cyngor o fewn 372 o ddiwrnodau i'r diwrnod dychwelyd.

en-gb	Section 17E(2) provides that the „grace period‟ from disqualification will begin on the return day and will end with the fourth day after the day of the next ordinary general election of members of the council.
cy-gb	Mae adran 17E(2) yn darparu y bydd y 'cyfnod gras' rhag anghymhwyso yn dechrau ar y diwrnod dychwelyd ac yn gorffen ar y pedwerydd diwrnod ar ôl diwrnod etholiad cyffredinol arferol nesaf aelodau'r cyngor.

en-gb	The expected date of the next ordinary election is to be determined by reference to the circumstances as at the beginning of the return day.
cy-gb	Mae dyddiad disgwyliedig yr etholiad cyffredin nesaf i'w bennu drwy gyfeirio at yr amgylchiadau ar ddechrau'r diwrnod  dychwelyd.

en-gb	This is known as “the relevant time”.
cy-gb	Yr enw ar hyn yw “y cyfnod perthnasol”.

en-gb	Section 17E(4) provides that for the purposes of determining the expected date of the next ordinary general election, account is not to be taken of the various powers to change when the election may occur.
cy-gb	Mae adran 17E(4) yn darparu,  at ddibenion pennu dyddiad disgwyliedig yr etholiad cyffredinol arferol nesaf, na ddylid ystyried yr amrywiol bwerau i newid pryd y gellir cynnal yr etholiad.

en-gb	New section 17F of the 2006 Act provides for a time limited exception from disqualification if a Member of the Senedd was returned as a member of a council of a county or county borough in Wales and the expected day of the next general election to the Senedd is within 372 days of the return day.
cy-gb	Mae adran 17E newydd o Ddeddf 2006 yn darparu ar gyfer eithriad â therfyn amser rhag anghymhwyso os dychwelir Aelod o'r Senedd fel aelod o gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru; ac mae diwrnod disgwyliedig yr etholiad  cyffredinol nesaf i’ r Senedd o fewn 372 o ddiwrnodau i'r diwrnod dychwelyd.

en-gb	Section 17F(2) provides that the „grace period‟ from disqualification will begin on the return day and will end immediately before the day of the next general election of Members of the Senedd.
cy-gb	Mae adran 17F(2) yn darparu y bydd y 'cyfnod gras' rhag anghymhwyso yn dechrau ar y diwrnod dychwelyd ac yn gorffen yn union cyn diwrnod etholiad cyffredinol nesaf Aelodau o'r Senedd.

en-gb	The expected date of the next ordinary election is to be determined by reference to the circumstances as at the beginning of the return day.
cy-gb	Mae dyddiad disgwyliedig yr etholiad cyffredin nesaf i'w bennu drwy gyfeirio at yr amgylchiadau ar ddechrau'r diwrnod dychwelyd.

en-gb	This is known as “the relevant time”.
cy-gb	Yr enw  ar hyn yw “y cyfnod perthnasol”.

en-gb	Where, at the relevant time, section 5(2) or (3) (extraordinary general election) of the 2006 Act applies, section 17F(4) makes various provision as to what the “expected date” will be.
cy-gb	Pan fo adran 5(2) neu (3) (etholiad cyffredinol  eithriadol) o Ddeddf 2006 yn gymwys, yn ystod y cyfnod perthnasol, mae adran  17F(4) yn gwneud darpariaeth amrywiol o ran beth y bydd y “dyddiad disgwyliedig”.

en-gb	Section 5 provides a mechanism for an extraordinary general election to take place before the next scheduled ordinary general election in certain circumstances.
cy-gb	Mae adran 5 yn darparu dull i gynnal etholiad cyffredinol eithriadol  cyn yr etholiad cyffredinol arferol nesaf a drefnir mewn amgylchiadau penodol.

en-gb	Section 5(2) applies if the Assembly resolves by at least a two-thirds majority that it should be dissolved and section 5(3) applies where the period during which the Assembly is required to nominate a First Minister ends without such a nomination being made.
cy-gb	Mae adran 5(2) yn gymwys os yw'r Cynulliad yn penderfynu, drwy fwyafrif o ddwy ran o dair o leiaf, y dylid ei ddiddymu ac mae adran 5(3) yn gymwys pan fydd y cyfnod y mae'n ofynnol i'r Cynulliad enwebu Prif Weinidog yn dod i ben heb i enwebiad o'r fath gael ei wneud.

en-gb	Section 17F(5) provides that for the purposes of determining the expected date of the next ordinary general election, account is not to be taken of various powers to change when the election may occur.
cy-gb	Mae adran 17F(5) yn darparu, at ddibenion pennu dyddiad disgwyliedig yr etholiad cyffredinol arferol nesaf, na ddylid ystyried yr amrywiol bwerau i newid pryd y gellir cynnal yr etholiad.

en-gb	Section 34 – Effect of disqualification
cy-gb	Adran 34 – Effaith anghymhwyso

en-gb	Section 34 amends section 18 of the 2006 Act to insert a new subsection (A1).
cy-gb	Mae adran 34 yn diwygio adran 18 o Ddeddf 2006 i fewnosod is-adran (A1) newydd.

en-gb	That subsection provides that if a person who is disqualified from being a candidate for membership of the Senedd is nominated as a candidate at an election, the nomination is void.
cy-gb	Mae'r is-adran honno'n darparu, os bydd person sydd wedi'i anghymhwyso rhag bod yn ymgeisydd i fod yn Aelod o'r Senedd yn cael ei enwebu fel ymgeisydd mewn etholiad, y bydd yr enwebiad yn ddi-rym.

en-gb	The section also repeals certain provisions in sections 18 and 19 of the 2006 Act which are no longer necessary as a result of section 29 of the Act.
cy-gb	Mae'r adran hefyd yn diddymu rhai darpariaethau yn adrannau 18 a 19 o Ddeddf 2006 nad oes eu hangen mwyach o ganlyniad i adran 29 o'r Ddeddf.

en-gb	The repealed provisions all relate to the possibility of a person being disqualified in relation to a particular Senedd constituency or electoral region.
cy-gb	Mae'r holl ddarpariaethau a ddiddymwyd yn ymwneud â'r posibilrwydd y caiff person ei anghymhwyso mewn perthynas ag etholaeth neu ranbarth etholiadol Senedd.

en-gb	That possibility only arises under section 16(4) of the 2006 Act, which is repealed by section 29(5).
cy-gb	Dim  ond o dan adran 16(4) o Ddeddf 2006 sydd wedi’i diddymu gan adran 29(5) y mae'r  posibilrwydd hwnnw'n codi.

en-gb	Section 35 - Consequential amendments
cy-gb	Adran 35 – Diwygiadau canlyniadol

en-gb	This section makes consequential amendments to the 2006 Act, the Insolvency Act 1986, the 2009 Measure and the Public Services Ombudsman (Wales) Act 2019.
cy-gb	Mae'r adran hon yn gwneud diwygiadau canlyniadol i Ddeddf 2006, Deddf Ansolfedd 1986, Mesur 2009 a Deddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2019.

en-gb	MISCELLANEOUS
cy-gb	AMRYWIOL

en-gb	This Part makes various amendments to the 2006 Act.
cy-gb	Mae’r Rhan hon yn gwneud diwygiadau amrywiol i Ddeddf 2006.

en-gb	It changes the date for the first meeting of the Senedd following an election.
cy-gb	Mae’n newid y  dyddiad ar gyfer cyfarfod cyntaf y Senedd ar ôl etholiad.

en-gb	It also makes it clear that the Senedd Commission may charge for providing goods or services to the public.
cy-gb	Mae hefyd yn ei gwneud yn glir y caiff Comisiwn y Senedd godi tâl am ddarparu nwyddau neu wasanaethau  i’r cyhoedd.

en-gb	It also includes a duty on the Welsh Ministers to prepare and publish a report on the operation of certain provisions of this Act.
cy-gb	Mae hefyd yn cynnwys dyletswydd ar Weinidogion Cymru i lunio a chyhoeddi adroddiad ar weithredu rhai o ddarpariaethau'r Ddeddf hon.

en-gb	Section 36 – Timing of first meeting of Senedd after general election
cy-gb	Adran 36 – Amseriad cyfarfod cyntaf y Senedd ar ôl etholiad cyffredinol

en-gb	Section 36 extends the deadline for the first meeting of the Senedd following an ordinary or extraordinary general election from 7 to 14 days.
cy-gb	Mae adran 36 yn ymestyn y terfyn amser ar gyfer cyfarfod cyntaf y Senedd ar ôl etholiad cyffredinol arferol neu eithriadol o 7 i 14 diwrnod.

en-gb	Section 37 – Powers of Senedd Commission:
cy-gb	Adran 37 – Pwerau Comisiwn y Senedd:

en-gb	provision of goods and services
cy-gb	darparu nwyddau a gwasanaethau

en-gb	Section 37 substitutes paragraph 4 of Schedule 2 to the 2006 Act to make it clear that the Senedd Commission may charge for providing goods or services.
cy-gb	Mae adran 37 yn amnewid paragraff 4 o Atodlen 2 i Ddeddf 2006 i'w gwneud yn glir y caiff Comisiwn y Senedd godi tâl am ddarparu nwyddau neu wasanaethau.

en-gb	Section 38 – Report on extension of right to vote and change to qualification for membership of the Senedd
cy-gb	Adran 38 – Adroddiad ar estyn yr hawl i bleidleisio a newid cymhwystra i fod yn Aelod o'r Senedd

en-gb	Section 38 requires the Welsh Ministers to prepare, publish and lay before the Senedd a report on the operation of the provisions in the Act that:
cy-gb	Mae adran 38 yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru lunio adroddiad, ei  gyhoeddi a’i osod gerbron y Cynulliad ar weithredu darpariaethau yn y Ddeddf  sydd yn:

en-gb	- extend the right to vote in Senedd elections to persons who are aged 16 or 17;
cy-gb	- estyn yr hawl i bleidleisio yn etholiadau'r Senedd i bersonau sy'n 16 neu'n 17 oed;

en-gb	- extend the right to vote in Senedd elections to persons who are qualifying foreign citizens;
cy-gb	- estyn yr hawl i bleidleisio yn etholiadau'r Senedd i bersonau sy'n ddinasyddion tramor cymhwysol;

en-gb	- allow qualifying foreign citizens to be Members of the Senedd, and - disqualify members of county and county borough councils in Wales from being Members of the Senedd.
cy-gb	- caniatáu i ddinasyddion tramor cymhwysol fod yn Aelodau o'r Senedd, - anghymhwyso aelodau o gynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol yng Nghymru rhag bod yn Aelodau o'r Senedd.

en-gb	The report must be prepared and published within six months of the end of the reporting period.
cy-gb	Rhaid llunio a chyhoeddi'r adroddiad o fewn chwe mis i ddiwedd y cyfnod adrodd.

en-gb	The reporting period is the period of five years from the day of the next Senedd general election which takes place on or after 5 April 2021.
cy-gb	Y cyfnod adrodd yw'r cyfnod pum mlynedd o ddiwrnod etholiad cyffredinol nesaf y Senedd a gynhelir ar 5 Ebrill 2021 neu wedi hynny.

en-gb	The next Senedd general election is currently scheduled for May 2021.
cy-gb	Ar hyn o bryd, trefnir etholiad cyffredinol nesaf y Senedd ar gyfer mis Mai 2021.

en-gb	GENERAL
cy-gb	CYFFREDINOL

en-gb	Section 42 – Coming into force
cy-gb	Adran 42 – Dod i rym

en-gb	Subsection (1) sets out the provisions of the Act that come into force on the day on which the Act receives Royal Assent.
cy-gb	Mae is-adran (1) yn nodi darpariaethau'r Ddeddf a ddaw i rym ar y diwrnod pan gaiff y Ddeddf y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	The provisions that reduce the voting age, extend the vote to qualifying foreign citizens and change the law on disqualification will only have effect from the Senedd general election scheduled for May 2021.
cy-gb	Dim ond o etholiad cyffredinol y Senedd, a drefnir ar gyfer mis Mai 2021, y bydd y darpariaethau sy'n gostwng yr oedran pleidleisio, yn estyn y bleidlais i ddinasyddion tramor cymhwysol ac yn newid y gyfraith ynghylch anghymhwyso yn cael effaith.

en-gb	Similarly, subsection (5) provides that section 36 (timing of the first meeting) will only apply after that election.
cy-gb	Yn yr un modd, mae is-adran (5) yn darparu mai dim ond ar ôl yr etholiad hwnnw y bydd adran 36 (amseriad y cyfarfod cyntaf) yn gymwys.

en-gb	Sections 12 to 26 of the Act which provide for persons aged 16 and 17 years and qualifying foreign citizens to register to vote come into force on 1 June 2020.
cy-gb	Bydd adrannau 12 i 26 o'r Ddeddf sy'n darparu y caiff personau 16 a 17 oed a dinasyddion tramor cymhwysol gofrestru i bleidleisio yn dod i rym ar 1 Mehefin 2020.

en-gb	These provisions only have effect from the Senedd general election scheduled for May 2021.
cy-gb	Dim ond o etholiad cyffredinol y Senedd a drefnir ar gyfer mis Mai 2021 y mae'r darpariaethau hyn yn cael effaith.

en-gb	The provisions that relate to the Electoral Commission (section 28 and Schedule 2) will come into force by way of order made by the Welsh Ministers.
cy-gb	Bydd y darpariaethau sy'n ymwneud â'r Comisiwn Etholiadol (adran 28 ac Atodlen 2) yn dod i rym drwy orchymyn a wneir gan Weinidogion Cymru.

en-gb	The provisions that change the name of the institution (Part 2 of the Act, including Schedule 1) will come into force on 6 May 2020.
cy-gb	Bydd y da rpariaethau sy’n newid enw’r sefydliad (Rhan 2 o’r Ddeddf, gan gynnwys Atodlen 1) yn dod i rym ar 6 Mai 2020.

en-gb	The following table sets out the dates for each stage of the Act‟s passage through the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae’r tabl a ganlyn yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cyfnod o hynt y Ddeddf drwy  Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	The Record of Proceedings and further information on the passage of this Act can be found on the National Assembly for Wales‟ website at:
cy-gb	Gellir cael Cofnod y Trafodion a rhagor o wybodaeth am hynt y Ddeddf hon ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar:

en-gb	http://www.senedd.assembly.wales/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=23754
cy-gb	http://www.senedd.cynulliad.cymru/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=23754

en-gb	Stage Date
cy-gb	Cyfnod Dyddiad

en-gb	Introduced 12 February 2019 Stage 1 - Debate 10 July 2019 Stage 2 – consideration of amendments 9 October 2019 Stage 3 – consideration of amendments 13 November 2019 Stage 4 - Approved by the Assembly 27 November 2019 Royal Assent 15 January 2020
cy-gb	Cyflwynwyd 12 Chwefror 2019 Cyfnod 1 – Dadl 10 Gorffennaf 2019 Cyfnod 2 – ystyried y gwelliannau 9 Hydref 2019 Cyfnod 3 - ystyried y gwelliannau 13 Tachwedd 2019 Cyfnod 4 Cymeradwywyd gan y 27 Tachwedd 2019 Y Cydsyniad Brenhinol 15 Ionawr 2020

en-gb	These notes refer to the Food Hygiene Rating (Wales) Act 2013 (anaw 2)
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Sgorio Hylendid Bwyd (Cymru) 2013 (dccc 2)

en-gb	FOOD HYGIENE RATING (WALES) ACT 2013
cy-gb	DEDDF SGORIO HYLENDID BWYD (CYMRU) 2013

en-gb	These Explanatory Notes are for the Food Hygiene Rating (Wales) Act 2013 which was passed by the National Assembly for Wales on 22 January 2013 and received Royal Assent on 4 March 2013.
cy-gb	Mae'r Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf Sgorio Hylendid Bwyd (Cymru) 2013 a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 22 Ionawr 2013 ac a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 4 Mawrth 2013.

en-gb	They have been prepared by the Department for Health, Social Services and Children of the Welsh Government to assist the reader of the Act.
cy-gb	Fe'u lluniwyd gan Adran Iechyd, Gwasanaethau Cymdeithasol a Phlant Llywodraeth Cymru er mwyn cynorthwyo'r sawl sy'n darllen y Ddeddf.

en-gb	Section 1 provides an overview of the key provisions in the Act.
cy-gb	Mae adran 1 yn rhoi trosolwg o’r darpariaethau allweddol yn y Ddeddf.

en-gb	The Act has 28 sections and one Schedule.
cy-gb	Mae 28 o adrannau ac un Atodlen i'r Ddeddf.

en-gb	Many key expressions in the Act are defined in section 25.
cy-gb	Diffinnir llawer o’r ymadroddion allweddol sydd yn y Ddeddf yn adran 25.

en-gb	Section 2 – Programme of food hygiene inspections
cy-gb	Adran 2 – Rhaglen arolygiadau hylendid bwyd

en-gb	Section 2 requires food authorities in Wales (local authorities and port authorities) to prepare programmes of inspections of food business establishments in their areas in order to assess the hygiene standards of those establishments.
cy-gb	Mae adran 2 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau bwyd yng Nghymru (awdurdodau lleol ac awdurdodau porthladd) lunio rhaglenni arolygiadau o sefydliadau busnes bwyd yn eu hardaloedd er mwyn asesu safonau hylendid y sefydliadau hynny.

en-gb	In preparing a programme of inspections the food authority must have regard to the matters specified by the Food Standards Agency (FSA) and approved by the Welsh Ministers.
cy-gb	Wrth lunio rhaglen arolygiadau, rhaid i'r awdurdod bwyd roi sylw i'r materion a bennir gan yr Asiantaeth Safonau Bwyd (ASB) ac a gymeradwyir gan Weinidogion Cymru.

en-gb	The food authority must carry out all inspections of food businesses in its area in accordance with the programme.
cy-gb	Rhaid i'r awdurdod bwyd wneud pob arolygiad o fusnesau bwyd yn ei ardal yn unol â’r rhaglen.

en-gb	The meaning of “food authority”, “food business establishment” and “operator” for the purpose of the Act is set out in section 2(5).
cy-gb	Nodir ystyr “awdurdod bwyd”, “gweithredwr” a “sefydliad busnes bwyd” at ddibenion y Ddeddf yn adran 2(5).

en-gb	The Welsh Ministers may, by regulations, amend the definitions of “food business establishment” and “food authority”.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, ddiwygio’r diffiniadau o “sefydliadau busnes bwyd” ac “awdurdod bwyd”.

en-gb	Section 3 – Food hygiene ratings
cy-gb	Adran 3 – Sgoriau hylendid bwyd

en-gb	Section 3 requires a food authority to assess the food hygiene standards of a food business establishment and produce a food hygiene rating, scored against the rating criteria published by the FSA.
cy-gb	Mae adran 3 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod bwyd asesu safonau hylendid bwyd sefydliad busnes bwyd a llunio sgôr hylendid bwyd, sydd wedi ei chynhyrchu yn erbyn y meini prawf sgorio a gyhoeddir gan yr ASB.

en-gb	The food authority must send to the operator of the establishment:
cy-gb	Rhaid i'r awdurdod bwyd anfon at weithredwr y sefydliad:

en-gb	written notification of its food hygiene rating;
cy-gb	hysbysiad ysgrifenedig o’i sgôr hylendid bwyd;

en-gb	a written statement of the reasons for the rating;
cy-gb	datganiad ysgrifenedig o'r rhesymau dros y sgôr;

en-gb	a food hygiene rating sticker (the form of the sticker is to be prescribed in regulations);
cy-gb	sticer sgôr hylendid bwyd (mae ffurf y sticer i’w rhagnodi mewn rheoliadau);

en-gb	any other information which may be set out in regulations.
cy-gb	unrhyw wybodaeth arall a nodir mewn rheoliadau.

en-gb	7. The notification, statement, sticker and information must be sent within 14 days of the inspection by the food authority.
cy-gb	7. Rhaid anfon yr hysbysiad, y datganiad, y sticer a'r wybodaeth cyn pen 14 o ddiwrnodau ar ôl yr arolygiad gan yr awdurdod bwyd.

en-gb	The rating ceases to be valid if the food business establishment receives notification of a new food hygiene rating, or when there has been a transfer of ownership or closure of the food business establishment.
cy-gb	Mae'r sgôr yn peidio â bod yn ddilys os yw’r sefydliad busnes bwyd yn cael hysbysiad am sgôr hylendid bwyd newydd, neu pan fo perchenogaeth ar y sefydliad busnes bwyd wedi ei throsglwyddo neu fod y sefydliad hwnnw wedi cau.

en-gb	The Welsh Ministers may make regulations exempting certain categories of establishment from rating.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy'n esemptio categorïau penodol o sefydliad rhag cael eu sgorio.

en-gb	Subsection (2) provides the Welsh Ministers with powers to make regulations to enable ratings to be given for assessments carried out before the commencement of the Act.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn darparu pwerau i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau i alluogi sgoriau i gael eu rhoi ar gyfer asesiadau a wnaed cyn i'r Ddeddf gael ei chychwyn.

en-gb	For example, the findings of a previous inspection undertaken by the food authority as part of the previous voluntary FSA scheme could be relied upon when the food authority issues a rating under the statutory scheme after the Act is commenced.
cy-gb	Er enghraifft, gellid dibynnu ar ganfyddiadau arolygiad blaenorol a wnaed gan yr awdurdod bwyd, fel rhan o gynllun gwirfoddol blaenorol yr ASB, pan fo'r awdurdod bwyd yn dyroddi sgôr o dan y cynllun statudol ar ôl i'r Ddeddf gael ei chychwyn.

en-gb	Section 4 – Rating criteria
cy-gb	Adran 4 – Y meini prawf sgorio

en-gb	This section requires the rating criteria (published by the FSA under section 14(1)(c)) to include a system to score a food business establishment’s hygiene standards.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i'r meini prawf sgorio (a gyhoeddir gan yr ASB o dan adran 14(1)(c)) gynnwys system i sgorio safonau hylendid sefydliad busnes bwyd.

en-gb	Section 5 – Right of appeal
cy-gb	Adran 5 – Yr hawl i apelio

en-gb	Section 5 establishes the procedure for an operator of a food business establishment to appeal against a rating given to the establishment, and the grounds upon which such an appeal may be made.
cy-gb	Mae adran 5 yn sefydlu'r weithdrefn i weithredwr sefydliad busnes bwyd ei dilyn i apelio yn erbyn sgôr a roddwyd i'r sefydliad, a'r seiliau y caniateir i apêl o’r fath gael ei gwneud arnynt.

en-gb	The Welsh Ministers anticipate guidance on appeals being included in guidance to be issued by them under section 23.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn rhag-weld y caiff canllawiau ar apelau eu cynnwys mewn canllawiau a ddyroddir ganddynt o dan adran 23.

en-gb	The operator has 21 days to appeal, from the date the rating notification is received.
cy-gb	Mae gan y gweithredwr 21 o ddiwrnodau i apelio, o'r dyddiad y derbynnir yr hysbysiad am y sgôr.

en-gb	A food authority must determine the appeal (and a further inspection can be carried out in order to consider the appeal), and send the operator notification of its decision.
cy-gb	Rhaid i awdurdod bwyd benderfynu'r apêl (a chaniateir i arolygiad pellach gael ei wneud er mwyn ystyried yr apêl), ac anfon at y gweithredwr hysbysiad am ei benderfyniad.

en-gb	The appeal must be conducted by an authorised officer who was not involved in the assessment of the food hygiene rating that is being appealed.
cy-gb	Cynhelir yr apêl gan swyddog awdurdodedig nad oedd yn gysylltiedig â’r gwaith o asesu’r sgôr hylendid bwyd sy’n destun yr apêl.

en-gb	Appeals must be decided within 21 days of being received by the food authority.
cy-gb	Rhaid penderfynu ar apelau cyn pen 21 o ddiwrnodau ar ôl i'r awdurdod bwyd eu derbyn.

en-gb	If, on the basis of appeal, the food authority decides to change the rating, a new rating sticker must be sent to the operator at the same time as the food authority notifies the operator of its decision.
cy-gb	Os yw'r awdurdod bwyd, ar sail apêl, yn penderfynu newid y sgôr, rhaid anfon sticer sgôr newydd at y gweithredwr ar yr un pryd ag y mae’r awdurdod bwyd yn hysbysu'r gweithredwr am ei benderfyniad.

en-gb	The Welsh Ministers may make regulations providing for an appeal to be determined by a person other than the food authority.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy’n darparu bod apêl yn cael ei phenderfynu gan berson ac eithrio’r awdurdod bwyd.

en-gb	Section 6 – Notification and publication of food hygiene ratings
cy-gb	Adran 6 – Hysbysu am sgoriau hylendid bwyd a'u cyhoeddi

en-gb	Section 6 requires a food authority to inform the FSA of the ratings that it has awarded to food business establishments in its area, and sets out timescales within which this must be done.
cy-gb	Mae adran 6 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod bwyd hysbysu'r ASB am y sgoriau y mae wedi eu rhoi i sefydliadau busnes bwyd yn ei ardal, ac mae'n nodi terfynau amser erbyn pryd y mae’n rhaid gwneud hyn.

en-gb	The FSA must then publish those ratings on its website.
cy-gb	Yna, rhaid i'r ASB gyhoeddi'r sgoriau hynny ar ei gwefan.

en-gb	Subsection (2) provides the Welsh Ministers with power to make regulations to require a food authority to provide the FSA with further information when informing the FSA of ratings.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn rhoi pŵer i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau i’w gwneud yn ofynnol i awdurdod bwyd roi gwybodaeth bellach i’r ASB wrth ei hysbysu o sgoriau.

en-gb	Subsection (3) provides the Welsh Ministers with power to make regulations to require the FSA to publish additional information on its website.
cy-gb	Mae is-adran (3) yn rhoi p * er i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau i’w gwneud yn ofynnol i’r ASB gyhoeddi gwybodaeth ychwanegol ar ei gwefan.

en-gb	Section 7 – Requirement to display food hygiene rating stickers
cy-gb	Adran 7 – Y gofyniad i arddangos sticeri sgôr hylendid bwyd

en-gb	Section 7 provides that when the operator of a food business establishment has received notification of its rating from the food authority, the operator has 21 days within which they must display the sticker at the food establishment.
cy-gb	Mae adran 7 yn darparu bod yn rhaid i weithredwr sefydliad busnes bwyd, pan fydd wedi cael hysbysiad am ei sgôr gan yr awdurdod bwyd, arddangos y sticer yn y sefydliad bwyd o fewn 21 o ddiwrnodau.

en-gb	This 21-day period provides the operator with the opportunity to appeal against the rating.
cy-gb	Mae'r cyfnod hwn o 21 o ddiwrnodau yn rhoi cyfle i'r gweithredwr apelio yn erbyn y sgôr.

en-gb	If the operator appeals, the obligation to display the rating does not apply until the operator receives notification of the outcome of the appeal.
cy-gb	Os bydd y gweithredwr yn apelio, ni fydd y rhwymedigaeth i arddangos y sgôr yn gymwys hyd nes y bydd y gweithredwr yn cael hysbysiad am ganlyniad yr apêl.

en-gb	The Welsh Ministers will prescribe, in regulations, the location and manner in which the sticker must be displayed;
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn rhagnodi, mewn rheoliadau, y man lle y mae'n rhaid arddangos y sticer a'r modd y mae'n rhaid ei arddangos;

en-gb	regulations may also prescribe the proper location and manner for displaying a sticker at different types of establishment.
cy-gb	caiff rheoliadau hefyd ragnodi'r man a'r modd priodol ar gyfer arddangos sticer mewn gwahanol fathau o sefydliad.

en-gb	The sticker ceases to be valid when the rating to which it relates ceases to be valid (see paragraph 8 above).
cy-gb	Bydd y sticer yn peidio â bod yn ddilys pan fydd y sgôr y mae'n ymwneud â hi yn peidio â bod yn ddilys (gweler paragraff 8 uchod).

en-gb	When a sticker ceases to be valid the operator must remove the sticker from display and destroy it, unless instructed not to destroy it by a food authority.
cy-gb	Pan fydd sticer yn peidio â bod yn ddilys, rhaid i'r gweithredwr ei dynnu o'r man lle y mae'n cael ei arddangos a'i ddistrywio, oni chaiff ei gyfarwyddo i beidio â’i ddistrywio gan awdurdod bwyd.

en-gb	Section 8 – Requests for information about food hygiene ratings
cy-gb	Adran 8 – Ceisiadau am wybodaeth am sgoriau hylendid bwyd

en-gb	This section requires a food business operator and employees at a food business establishment who deal with customers to respond to requests from members of the public for verbal confirmation of the establishment’s food hygiene rating.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i weithredwr busnes bwyd a chyflogeion mewn sefydliad busnes bwyd sy’n delio â chwsmeriaid ymateb i geisiadau gan y cyhoedd am gadarnhad o sgôr hylendid bwyd y sefydliad ar lafar.

en-gb	The operator must ensure that the employees are aware of the rating so that they can respond to requests.
cy-gb	Rhaid i’r gweithredwr sicrhau bod y cyflogeion yn ymwybodol o’r sgôr er mwyn iddynt allu ymateb i geisiadau.

en-gb	Section 9 - Offences
cy-gb	Adran 9 – Troseddau

en-gb	Section 9 creates criminal offences relating to the proper display and retention of stickers and failure to respond to requests for verbal confirmation of ratings.
cy-gb	Mae adran 9 yn creu trosedd o ran arddangos a chadw sticeri’n gywir ac o ran methiant i ymateb i geisiadau am gadarnhad o’r sgoriau ar lafar.

en-gb	These offences apply to food business operators and are all subject to a reasonable excuse defence.
cy-gb	Mae’r troseddau hyn yn gymwys i weithredwyr busnesau bwyd ac maent oll yn ddarostyngedig i amddiffyniad esgus rhesymol.

en-gb	This section also makes it an offence for anyone to intentionally alter, deface, or tamper with a sticker, except where the sticker is invalid and is to be destroyed in accordance with section 7(6).
cy-gb	Mae’r adran hon hefyd yn ei gwneud yn drosedd i unrhyw un, yn fwriadol, newid, difwyno neu ymyrryd â sticer, ac eithrio pan fo’r sticer yn annilys ac y dylai gael ei ddistrywio yn unol ag adran 7(6).

en-gb	There is no reasonable excuse defence in relation to these offences.
cy-gb	Nid oes amddiffyniad esgus rhesymol mewn perthynas â’r troseddau hyn.

en-gb	Section 10 – Promoting food hygiene ratings
cy-gb	Adran 10 – Hyrwyddo sgoriau hylendid bwyd

en-gb	Section 10 provides the Welsh Ministers with power to make regulations to require an operator of a food business establishment (or a person acting on the operator’s behalf) to promote the establishment’s food hygiene rating.
cy-gb	Mae adran 10 yn rhoi p * er i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau i’w gwneud yn ofynnol i weithredwr sefydliad busnes bwyd (neu berson sy’n gweithredu ar ran y gweithredwr) roi cyhoeddusrwydd i sgôr hylendid bwyd y sefydliad.

en-gb	The regulations may prescribe how the operator must publicise their establishment’s rating electronically and in material promoting the food provided by the establishment.
cy-gb	Caiff y rheoliadau ragnodi sut y mae’n rhaid i’r gweithredwr hyrwyddo sgôr ei sefydliad yn electronig ac mewn deunydd sy’n hyrwyddo’r bwyd y mae’r sefydliad yn ei ddarparu.

en-gb	The regulations may also make different provision for different types of establishment, create an offence, impose a penalty or allow for enforcement of the requirement.
cy-gb	Hefyd, caiff y rheoliadau wneud darpariaeth wahanol ar gyfergwahanol fathau o sefydliad, creu trosedd, gosod cosb neu ganiatáu ar gyfer gorfodi’r gofyniad.

en-gb	Section 11 – Right to reply
cy-gb	Adran 11 – Yr hawl i ateb

en-gb	Section 11 requires a food authority to give the operator of a food business establishment the opportunity to comment (in writing) to the food authority on the establishment’s rating.
cy-gb	Mae adran 11 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod bwyd roi cyfle i weithredwr sefydliad busnes bwyd gyflwyno sylwadau (yn ysgrifenedig) ar sgôr y sefydliad i'r awdurdod bwyd.

en-gb	Any comments received by the food authority under thissection must be forwarded to the FSA, who may publish the comments on their website with the food business establishment’s rating.
cy-gb	Rhaid anfon unrhyw sylwadau a gaiff yr awdurdod bwyd o dan yr adran hon ymlaen at yr ASB, a gaiff gyhoeddi'r sylwadau ar ei gwefan ynghyd â sgôr y sefydliad busnes bwyd.

en-gb	Section 12 – Food hygiene re-ratings
cy-gb	Adran 12 – Ailsgoriadau hylendid bwyd

en-gb	This section enables the operator of a food business establishment to request the food authority to carry out a re-rating assessment for the purpose of considering whether to change a rating.
cy-gb	Mae’r adran hon yn galluogi gweithredwr sefydliad busnes bwyd i ofyn i'r awdurdod bwyd wneud asesiad ailsgorio er mwyn ystyried a ddylid newid sgôr.

en-gb	If the conditions set out in this section are met, (including the requirement that the operator has paid the reasonable costs of the re-rating) the food authority must carry out an inspection no later than three months after the food authority received the request.
cy-gb	Os bodlonir yr amodau a nodir yn yr adran hon, (gan gynnwys y gofyniad bod y gweithredwr wedi talu costau rhesymol yr ailsgoriad), rhaid i'r awdurdod bwyd wneud arolygiad heb fod yn hwyrach na thri mis ar ôl i'r awdurdod bwyd gael y cais.

en-gb	If the re-rating results in a change to the rating, the food authority must issue the revised rating to the operator within 14 days.
cy-gb	Os bydd yr ailsgoriad yn arwain at newid i'r sgôr, rhaid i'r awdurdod bwyd ddyroddi'r sgôr ddiwygiedig i'r gweithredwr cyn pen 14 o ddiwrnodau.

en-gb	Alternatively where no revised rating is to be issued, the operator must be notified of that within 14 days of the completion of the inspection.
cy-gb	Fel arall, pan nad oes sgôr ddiwygiedig i'w dyroddi, rhaid hysbysu'r gweithredwr cyn pen 14 o ddiwrnodau ar ôl i'r arolygiad gael ei gwblhau.

en-gb	The right of appeal and of reply apply to any new food hygiene rating, and any unaltered rating.
cy-gb	Mae'r hawl i apelio a'r hawl i ateb yn gymwys i unrhyw sgôr hylendid bwyd newydd, ac unrhyw sgôr sydd heb ei newid.

en-gb	Section 14 – Duties of Food Standards Agency
cy-gb	Adran 14 – Dyletswyddau’r Asiantaeth Safonau Bwyd

en-gb	Section 14 sets out the general duties of the FSA in relation to the food hygiene rating scheme, which includes publishing the rating criteria (established under section 3), reviewing the operation of the food hygiene rating scheme established under this Act, and the operation of the appeals system (established under section 5), and promoting the scheme to food business establishments and consumers in Wales.
cy-gb	Mae adran 14 yn nodi dyletswyddau cyffredinol yr ASB mewn perthynas â'r cynllun sgorio hylendid bwyd, sy’n cynnwys cyhoeddi’r meini prawf sgorio (sydd wedi eu sefydlu o dan adran 3), adolygu gweithrediad y cynllun sgorio hylendid bwyd sydd wedi ei sefydlu o dan y Ddeddf hon, a gweithrediad y system apelau (sydd wedi ei sefydlu o dan adran 5) a hyrwyddo’r cynllun ymhlith sefydliadau busnes bwyd a chwsmeriaid yng Nghymru.

en-gb	A copy of the report(s) prepared by the FSA on the operation of scheme and the appeals system must be laid before the National Assembly for Wales, and sent to the Welsh Ministers.
cy-gb	Rhaid rhoi copi o’r adroddiad(au) a baratowyd gan yr ASB ar weithrediad y cynllun a’r system apelau gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru ac anfon copi at Weinidogion Cymru.

en-gb	Section 15 – Other powers and responsibilities of food authorities
cy-gb	Adran 15 – Pwerau a chyfrifoldebau eraill awdurdodau bwyd

en-gb	Section 15 provides that when a food authority registers, or receives an application for approval from a new food business establishment, it must send information (to be prescribed by the Welsh Ministers in regulations) to the operator within 14 days.
cy-gb	Mae adran 15 yn darparu bod yn rhaid i awdurdod bwyd, pan fydd yn cofrestru neu'n cael cais am gymeradwyaeth gan sefydliad busnes bwyd newydd, anfon gwybodaeth (sydd i'w rhagnodi gan Weinidogion Cymru mewn rheoliadau) at y gweithredwr cyn pen 14 o ddiwrnodau.

en-gb	(Food hygiene legislation requires most food business establishments to register with their food authority, but some businesses have to obtain approval from their food authority).
cy-gb	(Mae deddfwriaeth hylendid bwyd yn ei gwneud yn ofynnol i'r rhan fwyaf o sefydliadau busnes bwyd gofrestru gyda'u hawdurdod bwyd, ond rhaid i rai busnesau gael cymeradwyaeth gan eu hawdurdod bwyd).

en-gb	The section also provides that the food authority must have regard to recommendations made by the FSA and guidance issued by the Welsh Ministers and must make arrangements to enforce the obligations under the Act on food business establishments in its area.
cy-gb	Mae'r adran hefyd yn darparu bod yn rhaid i'r awdurdod bwyd roi sylw i argymhellion a wneir gan yr ASB a chanllawiau a ddyroddir gan Weinidogion Cymru a bod yn rhaid iddo wneud trefniadau i orfodi'r rhwymedigaethau o dan yDdeddf ar sefydliadau busnes bwyd yn ei ardal.

en-gb	The food authority must review the operation of the scheme in its area to ensure that the rating criteria are assessed fairly and consistently and assist the FSA in any evaluation of the scheme undertaken by the FSA (for example under section 14).
cy-gb	Rhaid i’r awdurdod bwyd adolygu gweithrediad y cynllun yn ei ardal er mwyn sicrhau bod y meini prawf sgorio yn cael eu hasesu'n deg ac yn gyson a chynorthwyo'r ASB mewn unrhyw werthusiad o'r cynllun a wneir gan yr ASB (er enghraifft o dan adran 14).

en-gb	Section 16 – Other responsibilities of operators of food business establishments
cy-gb	Adran 16 – Cyfrifoldebau eraill gweithredwyr sefydliadau busnes bwyd

en-gb	Section 16 requires an operator of a food business establishment to provide information and all reasonable assistance to the food authority to enable it to produce a food hygiene rating for the establishment and to exercise its other functions under the legislation.
cy-gb	Mae adran 16 yn ei gwneud yn ofynnol i weithredwr sefydliad busnes bwyd ddarparu gwybodaeth a phob cymorth rhesymol i'r awdurdod bwyd i'w alluogi i lunio sgôr hylendid bwyd ar gyfer y sefydliad ac arfer ei swyddogaethau eraill o dan y ddeddfwriaeth.

en-gb	Section 17 – Power of entry
cy-gb	Adran 17 – Pŵer mynediad

en-gb	Section 17 provides an authorised officer of a food authority, on production of written authority, with power of entry to a food business establishment for specified purposes to do with the Act.
cy-gb	Mae adran 17 yn darparu i swyddog awdurdodedig i awdurdod bwyd, ar ôl iddo ddangos awdurdod ysgrifenedig, b * er i fynd i mewn i sefydliad busnes bwyd at ddibenion penodedig sy'n ymwneud â'r Ddeddf.

en-gb	Section 19 – Offences by bodies corporate
cy-gb	Adran 19 – Troseddau gan gyrff corfforaethol

en-gb	Section 19 provides that where a body corporate (such as a company, or any other body incorporated by statute) commits an offence under this Act, a director, manager or secretary of that body (or anyone purporting to act in any such capacity) will also be guilty of an offence in circumstances where they are found to be personally culpable.
cy-gb	Mae adran 19 yn darparu, pan fydd corff corfforaethol (megis cwmni, neu unrhyw gorff arall a gorfforir drwy statud) yn cyflawni trosedd o dan y Ddeddf hon, y bydd cyfarwyddwr, rheolwr neu ysgrifennydd y corff hwnnw (neu unrhyw un sy’n honni ei fod yn gweithredu mewn rôl o’r fath) hefyd yn euog o drosedd mewn amgylchiadau pan geir eu bod yn bersonol feius.

en-gb	Section 20 – Penalties
cy-gb	Adran 20 – Cosbau

en-gb	Section 20 provides that offences under this Act are triable in the Magistrates Court and punishable by a fine not exceeding level 3 on the standard scale (currently £1,000).
cy-gb	Mae adran 20 yn darparu bod troseddau o dan y Ddeddf hon yn rhai y gellir eu rhoi ar brawf yn y Llys Ynadon a’u cosbi drwy ddirwy heb fod yn uwch na lefel 3 ar y raddfa safonol (£1,000 ar hyn o bryd).

en-gb	Section 21 – Fixed penalties
cy-gb	Adran 21 – Cosbau penodedig

en-gb	Section 21 enables an authorised officer of a food authority to issue a fixed penalty notice (FPN) to a person they have reason to believe has committed an offence under the Act.
cy-gb	Mae adran 21 yn galluogi swyddog awdurdodedig i awdurdod bwyd i ddyroddi hysbysiad cosb benodedig (HCB) i berson y mae ganddo reswm i gredu ei fod wedi cyflawni trosedd o dan y Ddeddf.

en-gb	An authorised officer may offer that person the opportunity to discharge any liability to conviction for the offence by payment of a fixed penalty.
cy-gb	Caiff swyddog awdurdodedig gynnig cyfle i'r person hwnnw fodloni unrhyw atebolrwydd i gollfarn am y drosedd drwy dalu cosb benodedig.

en-gb	If the fixed penalty is not paid, the food authority retains the power to prosecute.
cy-gb	Os na thelir y gosb benodedig, bydd yr awdurdod bwyd yn cadw'r p * er i erlyn.

en-gb	This section also introduces Schedule 1.
cy-gb	Mae’r adran hon hefyd yn cyflwyno Atodlen 1.

en-gb	Part 1 of Schedule 1 sets out the procedure for fixed penalty notices and the level of fixed penalties payable in respect of an offence under the Act.
cy-gb	Mae Rhan 1 o Atodlen 1 yn nodi’r weithdrefn ar gyfer hysbysiadau cosb benodedig a lefelau cosbau penodedig sy’n daladwy mewn cysylltiad â throsedd o dan y Ddeddf.

en-gb	Paragraphs 1 and 2 provide that the FPN should be £200 to be paid in 28 days, with a discounted penalty of £150 if the FPN is paid within 14 days.
cy-gb	Mae paragraffau 1 a 2 yn darparu y dylai’r hysbysiad cosb benodedig fod yn £200 i’w dalu o fewn 28 niwrnod, gyda chosb ddisgownt o £150 os telir yr hysbysiad cosb benodedig o fewn 14 diwrnod.

en-gb	The Welsh Ministers may make regulations to prescribe a different amount for the penalty or the discounted penalty.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau i ragnodi swm gwahanol ar gyfer y gosb neu’r gosb ddisgownt.

en-gb	Part 2 of Schedule 1 makes provision in relation to the form and content of fixed penalty notices.
cy-gb	Mae rhan 2 o Atodlen 1 yn gwneud darpariaeth o ran ffurf a chynnwys hysbysiadau cosb benodedig.

en-gb	Section 23 – Guidance
cy-gb	Adran 23 – Canllawiau

en-gb	Section 23 gives the Welsh Ministers power to issue guidance to food authorities and the FSA in relation to the exercise of their functions under the Act.
cy-gb	Mae adran 23 yn rhoi p * er i Weinidogion Cymru ddyroddi canllawiau i awdurdodau bwyd a’r ASB mewn perthynas ag arfer eu swyddogaethau o dan y Ddeddf.

en-gb	The food authority and the FSA must have regard to this guidance.
cy-gb	Rhaid i'r awdurdod bwyd a’r ASB roi sylw i'r canllawiau hyn.

en-gb	This section defines terms used in the Act and also confirms that reference to a food hygiene sticker in the Act includes reference to more than one sticker (where the context requires).
cy-gb	Mae’r adran hon yn diffinio’r termau a ddefnyddir yn y Ddeddf ac mae hefyd yn cadarnhau bod cyfeiriad at sticer hylendid bwyd yn y Ddeddf yn cynnwys cyfeiriad at fwy nag un sticer (pan fo hynny’n ofynnol gan y cyd-destun).

en-gb	44.  The following table sets out the dates for each stage of the Act’s passage through the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae’r tabl a ganlyn yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cyfnod o hynt y Ddeddf drwy Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	The Record of Proceedings and further information on the passage of this Act can be found on the National Assembly for Wales’ website at:
cy-gb	Gellir dod o hyd i Gofnod y Trafodion a gwybodaeth bellach ar hynt y Ddeddf hon ar wefan Cynulliad Cymru yn:

en-gb	http://www.senedd.assemblywales.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=3812
cy-gb	http://www.senedd.cynulliadcymru.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=3812

en-gb	Stage 2 Scrutiny Committee – consideration of amendments
cy-gb	Cam 2 Y Pwyllgor Craffu - ystyried y gwelliannau

en-gb	Stage 3 Plenary - consideration of amendments
cy-gb	Cyfnod 3 Y Cyfarfod Llawn - ystyried ygwelliannau

en-gb	Active Travel (Wales) Act 2013
cy-gb	Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013

en-gb	Explanatory Notes
cy-gb	Nodiadau Esboniadol

en-gb	These notes refer to the Active Travel (Wales) Act 2013 (anaw 7) which received Royal Assent on 4 November 2013
cy-gb	Mae’r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 (dccc 7) a dderbyniodd Gydsyniad Brenhinol ar 4 Tachwedd 2013

en-gb	ACTIVE TRAVEL (WALES) ACT 2013
cy-gb	DEDDF TEITHIO LLESOL (CYMRU) 2013

en-gb	These Explanatory Notes are for the Active Travel (Wales) Act 2013 which was passed by the National Assembly for Wales on 1 October 2013 and received Royal Assent on 4 November 2013.
cy-gb	Mae'r Nodiadau Esboniadol hyn yn ymwneud â Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 1 Hydref 2013 ac a dderbyniodd Gydsyniad Brenhinol ar 4 Tachwedd 2013.

en-gb	They have been prepared by the Department for Economy, Science and Transport of the Welsh Government to assist the reader of the Act.
cy-gb	Maent wedi cael eu llunio gan Adran yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru i helpu'r sawl sy'n darllen y Ddeddf.

en-gb	The Explanatory Notes should be read in conjunction with the Act but are not part of it.
cy-gb	Dylid darllen y Nodiadau Esboniadol ar y cyd â'r Ddeddf, ac nid ydynt yn rhan ohoni.

en-gb	The Explanatory Notes are not, and are not meant to be, a comprehensive description of the Act.
cy-gb	Nid yw'r Nodiadau Esboniadol yn ddisgrifiad cynhwysfawr o'r Ddeddf ac ni fwriedir iddynt fod felly.

en-gb	Where a section or part of a section is self-explanatory, no further explanation or comment is provided.
cy-gb	Pan fo adran neu ran o adran yn ei hesbonio ei hun, ni roddwyd esboniad na sylw pellach.

en-gb	The powers to make the Act are contained in Part 4 of, and Schedule 7 to, the Government of Wales Act 2006.
cy-gb	Mae'r pwerau i wneud y Ddeddf i'w cael yn Rhan 4 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 ac Atodlen 7 iddi.

en-gb	The National Assembly for Wales has legislative competence to make provision for and in connection with the Active Travel (Wales) Act 2013 by virtue of Schedule 7, subject 10 (highways and transport).
cy-gb	Mae gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru gymhwysedd deddfwriaethol i wneud darpariaethau ar gyfer Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013, ac mewn cysylltiad â hi, yn rhinwedd Atodlen 7, pwnc 10 (priffyrdd a thrafnidiaeth).

en-gb	A reference to a local authority in these Explanatory Notes is a reference to a county council or a county borough council.
cy-gb	Mae cyfeiriad at awdurdod lleol yn y Nodiadau Esboniadol hyn yn gyfeiriad at gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol.

en-gb	Section 2 – Meaning of “active travel route” and “related facilities”
cy-gb	Adran 2 – Ystyr “llwybr teithio llesol” a “cyfleusterau cysylltiedig”

en-gb	Section 2 sets out the meaning of an active travel route and of related facilities.
cy-gb	Mae adran 2 yn nodi ystyr llwybr teithio llesol a chyfleusterau cysylltiedig.

en-gb	An active travel route for the purposes of the Act must be within a designated locality in a local authority area.
cy-gb	At ddibenion y Ddeddf rhaid i lwybr teithio llesol fod o fewn man ddynodedig mewn ardal awdurdod lleol.

en-gb	Designated localities (such as towns and cities) will be specified by direction of the Welsh Ministers.
cy-gb	Pennir mannau dynodedig (megis trefi a dinasoedd) drwy gyfarwyddyd Gweinidogion Cymru.

en-gb	It will be for local authorities to determine which routes within those localities are appropriate to be regarded as active travel routes.
cy-gb	Awdurdodau lleol sydd i benderfynu pa lwybrau yn y mannau hynny y mae’n briodol eu hystyried yn llwybrau teithio llesol.

en-gb	An active travel route comprising a highway may be a highway used by motorised vehicles or it may be another type of highway such as a footpath, cycle track or bridleway.
cy-gb	Caiff llwybr teithio llesol sy'n cynnwys priffordd fod yn briffordd a ddefnyddir gan gerbydau modur neu caiff fod yn fath arall o briffordd megis llwybr troed, llwybr beiciau neu lwybr ceffylau.

en-gb	It may also be a route not comprising a highway where the landowner allows the public to have access.
cy-gb	Caiff hefyd fod yn llwybr nad yw'n cynnwys priffordd lle y mae'r tirfeddiannwr yn caniatáu i'r cyhoedd fynd.

en-gb	However, private roads where the public are not allowed access are not capable of being active travel routes.
cy-gb	Fodd bynnag, ni all ffyrdd preifat lle na chaniateir i'r cyhoedd fynd fod yn llwybrau teithio llesol.

en-gb	For the purpose of the Act, “walkers and cyclists” means people who walk, people who use pedal cycles (including electronic bicycles/e-bikes but excluding motorised cycles) and people who use mobility aids (including motorised wheelchairs and mobility scooters).
cy-gb	At ddiben y Ddeddf, ystyr “cerddwyr a beicwyr” yw pobl sy’n cerdded, pobl sy’n defnyddio beiciau pedal (gan gynnwys beiciau electronig/e-feiciau ond ac eithrio beiciau modur) a phobl sy’n defnyddio cymhorthion symudedd (gan gynnwys cadeiriau olwyn modur a sgwteri symudedd).

en-gb	Localities within which active travel routes are to be situated will be designated by direction of the Welsh Ministers.
cy-gb	Dynodir mannau lle caiff llwybrau teithio llesol eu lleoli drwy gyfarwyddyd Gweinidogion Cymru.

en-gb	They may specify a locality by name.
cy-gb	Cânt bennu man yn ôl enw.

en-gb	They may also specify a description of localities with reference to criteria, including those listed in subsection (5).
cy-gb	Cânt hefyd roi disgrifiad o'r mannau drwy gyfeirio at feini prawf, gan gynnwys y rhai a restrir yn is-adran (5).

en-gb	They may for example designate towns with a population greater than a specified amount, settlements within a certain radius of such towns, or areas with a population density greater than a specified number of people per km2.
cy-gb	Gallent, er enghraifft, ddynodi trefi â phoblogaeth sy'n fwy na nifer benodedig, aneddiadau o fewn radiws penodol i drefi o'r fath, neu ardaloedd â dwysedd poblogaeth sy'n fwy na nifer benodedig o bobl y km2.

en-gb	Subsection (6) requires a local authority to consider whether potential travel routes are suitable for active travel.
cy-gb	Mae is-adran (6) yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol ystyried a yw llwybrau teithio posibl yn addas ar gyfer teithio llesol.

en-gb	In doing so, a local authority should consider whether the route facilitates the making of active travel journeys and whether the location, nature and condition of the route makes it suitable for safe use.
cy-gb	Wrth wneud hynny, dylai awdurdod lleol ystyried a yw'r llwybr yn hwyluso gwneud teithiau teithio llesol ac a yw lleoliad, natur a chyflwr y llwybr yn ei wneud yn addas i’w ddefnyddio yn ddiogel.

en-gb	The Welsh Ministers intend to issue guidance under this subsection, to which local authorities must have regard.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu dyroddi canllawiau o dan yr is-adran hon, y mae’n rhaid i awdurdodau lleol roi sylw iddynt.

en-gb	Subsection (7) sets out what is meant by an active travel journey.
cy-gb	Mae is-adran (7) yn nodi beth a olygir gan daith teithio llesol.

en-gb	For the purpose of the Act, an active travel journey is a journey made to work or education or to access health, leisure or other services or facilities.
cy-gb	At ddiben y Ddeddf, taith teithio llesol yw taith a wneir i weithle neu sefydliad addysgol, neu er mwyn defnyddio gwasanaethau neu gyfleusterau iechyd neu hamdden neu wasanaethau neu gyfleusterau eraill.

en-gb	Subsection (8) sets out what is meant by related facilities in relation to active travel.
cy-gb	Mae is-adran (8) yn nodi ystyr cyfleusterau cysylltiedig mewn perthynas â theithio llesol.

en-gb	These might for example include shelters and storage for cycles and toilets and washing facilities, as long as they are available for use by walkers and cyclists.
cy-gb	Gallai'r cyfleusterau hyn gynnwys, er enghraifft, gyfleusterau sy'n rhoi lloches a chyfleusterau i storio beiciau, a thoiledau a chyfleusterau ymolchi, ar yr amod eu bod ar gael i'w defnyddio gan gerddwyr a beicwyr.

en-gb	The Welsh Ministers intend to issue guidance on related facilities under subsection (9).
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu dyroddi canllawiau ar gyfleusterau cysylltiedig o dan is-adran (9).

en-gb	Section 3 – Existing routes maps
cy-gb	Adran 3 – Mapiau llwybrau presennol

en-gb	Every local authority must prepare a map showing the existing active travel routes and related facilities in their area.
cy-gb	Rhaid i bob awdurdod lleol lunio map sy'n dangos y llwybrau teithio llesol presennol a'r cyfleusterau cysylltiedig yn ei ardal.

en-gb	Local authorities will be required to consult on these maps, which will then need to be approved by the Welsh Ministers.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol ymgynghori ar y mapiau hyn, y bydd wedyn angen i Weinidogion Cymru eu cymeradwyo.

en-gb	The Welsh Ministers intend to issue guidance under this subsection, which might include how the routes are depicted, the form of the maps and the process that must be undertaken to prepare and consult on the maps.
cy-gb	Mae Gweinidogion Cymru yn bwriadu dyroddi canllawiau o dan yr is-adran hon, a allai gynnwys sut y caiff y llwybrau eu dangos ar y mapiau, ffurf y mapiau a'r broses y mae’n rhaid ei chyflawni i lunio'r mapiau ac ymgynghori arnynt.

en-gb	Local authorities must submit their existing routes maps to the Welsh Ministers for approval within one year of the commencement of section 3, or by a later date where this is specified by a direction of the Welsh Ministers.
cy-gb	Rhaid i awdurdodau lleol gyflwyno eu mapiau llwybrau presennol i Weinidogion Cymru i'w cymeradwyo o fewn un flwyddyn i gychwyn adran 3, neu erbyn dyddiad diweddarach pan fo hyn wedi ei bennu drwy gyfarwyddyd gan Weinidogion Cymru.

en-gb	At the same time as submitting their existing routes maps, local authorities will be required to also submit a statement detailing any active travel routes that have been included on the maps that do not meet standards specified in guidance and explaining why it is considered appropriate to nevertheless regard these routes as active travel routes.
cy-gb	Ar yr un adeg â chyflwyno eu mapiau llwybrau presennol, bydd hefyd yn ofynnol i awdurdodau lleol gyflwyno datganiad yn rhoi manylion unrhyw lwybrau teithio llesol sydd wedi cael eu cynnwys ar y mapiau nad ydynt yn bodloni safonau a bennwyd yn y canllawiau ac yn egluro pam, er hynny, yr ystyrir y llwybrau hyn yn llwybrau teithio llesol priodol.

en-gb	If the Welsh Ministers do not approve the maps, they may direct the local authorities to revise them and resubmit them by a date specified in the direction.
cy-gb	Os nad yw Gweinidogion Cymru yn cymeradwyo'r mapiau, cânt gyfarwyddo'r awdurdodau lleol i'w diwygio a'u hailgyflwyno erbyn dyddiad a bennir yn y cyfarwyddyd.

en-gb	If the maps are still not to the required standard, this process can be repeated.
cy-gb	Os nad yw'r mapiau yn cyrraedd y safon ofynnol o hyd, gellir ailadrodd y broses hon.

en-gb	In approving the maps, the Welsh Ministers will be considering whether the local authority has mapped the routes and related facilities in accordance with their guidance and whether the local authority has consulted in line with such guidance.
cy-gb	Wrth gymeradwyo'r mapiau, bydd Gweinidogion Cymru yn ystyried a yw'r awdurdod lleol wedi mapio'r llwybrau a'r cyfleusterau cysylltiedig yn unol â'u canllawiau, a pha un a ydynt wedi ymgynghori yn unol â chanllawiau o'r fath.

en-gb	The Welsh Ministers will also consider the content of any statement and explanation.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru hefyd yn ystyried cynnwys unrhyw ddatganiad ac eglurhad.

en-gb	Local authorities must update and submit the maps to the Welsh Ministers for approval each time they submit their integrated network maps.
cy-gb	Rhaid i'r awdurdodau lleol ddiweddaru'r mapiau a'u cyflwyno i Weinidogion Cymru i'w cymeradwyo bob tro y maent yn cyflwyno eu mapiau rhwydwaith integredig.

en-gb	This will mean that on the first occasion the maps will need to be re-submitted within two years, and from then onwards the maps will need to be re-submitted every three years.
cy-gb	Bydd hyn yn golygu y bydd angen i’r mapiau gael eu hail-gyflwyno o fewn dwy flynedd, ar yr achlysur cyntaf, ac o hynny ymlaen bydd angen i’r mapiau gael eu hail-gyflwyno bob tair blynedd.

en-gb	However, local authorities are free to update and revise the maps between submissions without the approval of the Welsh Ministers.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r awdurdodau lleol yn rhydd i ddiweddaru a diwygio'r mapiau rhwng y cyfnodau cyflwyno heb gymeradwyaeth Gweinidogion Cymru.

en-gb	The Welsh Ministers will issue guidance on the maps to support the local authorities in completing this task.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn dyroddi canllawiau ar y mapiau i helpu'r awdurdodau lleol i gyflawni'r dasg hon.

en-gb	Section 4 – Integrated network maps
cy-gb	Adran 4 – Mapiau rhwydwaith integredig

en-gb	Local authorities will have to prepare a second map, which will show the new and improved active travel routes and facilities that they consider are necessary for the purpose of developing or enhancing an integrated network.
cy-gb	Bydd yn rhaid i awdurdodau lleol lunio ail fap, a fydd yn dangos y llwybrau a’r cyfleusterau teithio llesol newydd a gwell y maent yn eu hystyried yn angenrheidiol er mwyn datblygu neu wella rhwydwaith integredig.

en-gb	This will be a forward looking map which will show how the existing network could be advanced in future years.
cy-gb	Map sy'n edrych ymlaen fydd hwn a bydd yn dangos sut y gallai'r rhwydwaith presennol gael ei ddatblygu yn y dyfodol.

en-gb	The period to which the map is to relate will be included in guidance to be given by the Welsh Ministers under section 4.
cy-gb	Caiff y cyfnod y mae'r map i ymwneud ag ef ei gynnwys mewn canllawiau i'w rhoi gan Weinidogion Cymru o dan adran 4.

en-gb	The same arrangements for Ministerial approval, revision of the maps and guidance will apply to the integrated network maps as apply to the existing routes maps.
cy-gb	Bydd yr un trefniadau ar gyfer cymeradwyo’r mapiau gan Weinidogion, eu diwygio a dyroddi canllawiau arnynt yn gymwys i'r mapiau rhwydwaith integredig ag sy'n gymwys i'r mapiau llwybrau presennol.

en-gb	However, there will be no requirement for the submission of a statement and explanation, and the integrated network maps will be required to be resubmitted every three years.
cy-gb	Fodd bynnag, ni fydd yn ofynnol cyflwyno datganiad ac eglurhad a bydd yn ofynnol i’r mapiau rhwydwaith integredig gael eu hail-gyflwyno bob tair blynedd.

en-gb	Section 5 – Publication etc. of maps
cy-gb	Adran 5 – Cyhoeddi etc mapiau

en-gb	Section 5 sets out the publication requirements in respect of the maps.
cy-gb	Mae adran 5 yn nodi'r gofynion cyhoeddi mewn cysylltiad â'r mapiau.

en-gb	Local authorities will be required to publish the maps and make them available free or at cost price on request.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol gyhoeddi'r mapiau a sicrhau eu bod ar gael yn rhad ac am ddim neu am bris cost ar gais.

en-gb	They will also be required to circulate the maps amongst people who they consider appropriate and bring the maps to public attention via notices.
cy-gb	Bydd hefyd yn ofynnol iddynt gylchredeg y mapiau ymhlith y bobl sy'n briodol yn eu barn hwy a dwyn y mapiau i sylw'r cyhoedd drwy hysbysiadau.

en-gb	The Welsh Ministers will issue guidance to local authorities to support them in determining what is appropriate for the circulation of their maps.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn dyroddi canllawiau i awdurdodau lleol i'w helpu i benderfynu ar yr hyn sy'n briodol o ran cylchredeg eu mapiau.

en-gb	Section 6 – Developing transport policies with regard to integrated network map
cy-gb	Adran 6 – Datblygu polisïau trafnidiaeth gan roi sylw i fap rhwydwaith integredig

en-gb	Local authorities are required to produce local transport plans under the Transport Act 2000.
cy-gb	Mae'n ofynnol i awdurdodau lleol lunio cynlluniau trafnidiaeth lleol o dan Ddeddf Trafnidiaeth 2000.

en-gb	These are currently prepared jointly by local authorities on a regional basis.
cy-gb	Ar hyn o bryd, caiff y rhain eu llunio ar y cyd gan awdurdodau lleol yn rhanbarthol.

en-gb	These plans set out the local transport policies for the region, including policies for the implementation in the region of the Wales Transport Strategy prepared by the Welsh Ministers pursuant to section 2(1) of the Transport (Wales) Act 2006.
cy-gb	Mae'r cynlluniau hyn yn nodi'r polisïau trafnidiaeth lleol ar gyfer y rhanbarth, gan gynnwys y polisïau i weithredu Strategaeth Drafnidiaeth Cymru yn y rhanbarth. Lluniwyd y strategaeth honno gan Weinidogion Cymru yn unol ag adran 2(1) o Ddeddf Trafnidiaeth (Cymru) 2006.

en-gb	Section 6 requires that local authorities must have regard to their integrated network maps in developing policies forming the basis of local transport plans.
cy-gb	Mae adran 6 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol roi sylw i'w mapiau rhwydwaith integredig wrth ddatblygu polisïau sy'n sail i gynlluniau trafnidiaeth lleol.

en-gb	They will not be required to deliver all of the schemes within the maps, recognising that these are reliant on other factors, including statutory processes.
cy-gb	Ni fydd yn ofynnol iddynt gyflawni'r holl gynlluniau yn y mapiau, gan gydnabod bod y rhain yn dibynnu ar ffactorau eraill, gan gynnwys prosesau statudol.

en-gb	However, the policies and plans in the local transport plans will need to be set out in such a way as to facilitate the delivery of the routes and facilities in the integrated network maps.
cy-gb	Fodd bynnag, bydd angen i'r polisïau a'r cynlluniau yn y cynlluniau trafnidiaeth lleol gael eu nodi mewn ffordd sy'n hwyluso'r broses o ddarparu'r llwybrau a'r cyfleusterau yn y mapiau rhwydwaith integredig.

en-gb	Section 7 – Securing continuous improvement in active travel routes
cy-gb	Adran 7 – Sicrhau gwelliant parhaus i lwybrau teithio llesol

en-gb	Local authorities will be required in every year to secure new active travel routes and related facilities together with improvements to the existing routes and facilities for active travel.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol ym mhob blwyddyn sicrhau llwybrau teithio llesol a chyfleusterau cysylltiedig newydd ynghyd â gwelliannau i‘r llwybrau a'u cyfleusterau presennol ar gyfer teithio llesol.

en-gb	This means that local authorities will be expected to make year on year improvements to their routes and facilities by expanding the amount that is available and by upgrading existing provision.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y disgwylir i awdurdodau lleol wneud gwelliannau o flwyddyn i flwyddyn i'w llwybrau a'u cyfleusterau, drwy gynyddu faint o lwybrau a chyfleusterau sydd ar gael a thrwy uwchraddio'r ddarpariaeth bresennol.

en-gb	The Welsh Ministers will issue guidance to support local authorities in carrying out this duty.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn dyroddi canllawiau i helpu awdurdodau lleol i gyflawni'r ddyletswydd hon.

en-gb	Local authorities will also be required to make a report to the Welsh Ministers setting out the costs that they have incurred in each financial year in performing their duty under this section.
cy-gb	Bydd hefyd yn ofynnol i awdurdodau lleol wneud adroddiad i Weinidogion Cymru yn pennu’r costau a dynnwyd ganddynt ym mhob blwyddyn ariannol wrth gyflawni eu dyletswydd o dan yr adran hon.

en-gb	Section 8 – Reports by Welsh Ministers on active travel
cy-gb	Adran 8 – Adroddiadau gan Weinidogion Cymru ar deithio llesol

en-gb	The Welsh Ministers will be required under this section to make and publish annual reports on the extent to which walkers and cyclists make active travel journeys in Wales.
cy-gb	Bydd yn ofynnol i Weinidogion Cymru o dan yr adran hon lunio a chyhoeddi adroddiadau blynyddol i ddangos i ba raddau y mae cerddwyr a beicwyr yn gwneud teithiau llesol yng Nghymru.

en-gb	Section 9 – Provision for walkers and cyclists in exercise of certain functions
cy-gb	Adran 9 – Darparu ar gyfer cerddwyr a beicwyr wrth arfer swyddogaethau penodol

en-gb	Section 9(1) requires the Welsh Ministers and local authorities to take reasonable steps to enhance provision for walkers and cyclists when exercising certain functions under the Highways Act 1980, where it is practicable to do so.
cy-gb	Mae adran 9(1) yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ac awdurdodau lleol gymryd camau rhesymol i wella’r ddarpariaeth ar gyfer cerddwyr a beicwyr wrth arfer swyddogaethau penodol o dan Ddeddf Priffyrdd 1980, pan fo’n ymarferol gwneud hynny.

en-gb	Functions where the duty will apply include the construction, maintenance, or improvement of roads.
cy-gb	Mae’r swyddogaethau pan fo’r ddyletswydd yn gymwys yn cynnwys adeiladu, cynnal a chadw neu wella ffyrdd.

en-gb	Section 9(2) further requires the Welsh Ministers and local authorities to have regard to the needs of walkers and cyclists in the exercise of their functions under certain other highways legislation e.g. traffic regulation under the Road Traffic Regulation Act 1984.
cy-gb	Mae adran 9(2) hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ac awdurdodau lleol roi sylw i anghenion cerddwyr a beicwyr wrth arfer eu swyddogaethau o dan deddfwriaeth benodol arall yn ymwneud â phriffyrdd ee rheoleiddio traffig o dan Ddeddf Rheoleiddio Traffig Ffyrdd 1984.

en-gb	Section 10 – Duty to exercise functions to promote active travel
cy-gb	Adran 10 – Dyletswydd i arfer swyddogaethau i hyrwyddo teithio llesol

en-gb	This section requires the Welsh Ministers and local authorities to exercise their functions under the Act in a manner designed to promote active travel journeys and secure new and improved active travel routes and services.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ac awdurdodau lleol arfer eu swyddogaethau o dan y Ddeddf mewn modd sy’n hyrwyddo teithiau teithio llesol a sicrhau llwybrau a gwasanaethau teithio llesol newydd a gwell.

en-gb	A report must be prepared by each local authority specifying what it has done in each financial year in the performance of this duty.
cy-gb	Rhaid i bob awdurdod lleol lunio adroddiad yn nodi beth y mae wedi ei wneud ym mhob blwyddyn ariannol o ran cyflawni’r ddyletswydd hon.

en-gb	Section 11 – Review of operation of Act
cy-gb	Adran 11 – Adolygu gweithrediad y ddeddf

en-gb	Section 11 requires the Welsh Ministers to review the Act within five years of the deadline for the first submission of the integrated network maps.
cy-gb	Mae adran 11 yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru adolygu’r Ddeddf o fewn pum mlynedd i’r terfyn amser ar gyfer cyflwyno’r mapiau rhwydwaith integredig am y tro cyntaf.

en-gb	This review should assess the success of the Act in creating new and improving existing routes and facilities.
cy-gb	Dylai’r adolygiad hwn asesu llwyddiant y Ddeddf wrth greu llwybrau a chyfleusterau newydd a gwella’r rhai presennol.

en-gb	Section 12 – Directions and guidance
cy-gb	Adran 12 – Cyfarwyddiadau a chanllawiau

en-gb	The Welsh Ministers will issue guidance to support the delivery of the Act.
cy-gb	Bydd Gweinidogion Cymru yn dyroddi canllawiau i ategu'r broses o roi'r Ddeddf ar waith.

en-gb	They will also be making a direction to specify which settlements are to be covered by the Act.
cy-gb	Byddant hefyd yn gwneud cyfarwyddyd i bennu pa aneddiadau sydd i'w cwmpasu gan y Ddeddf.

en-gb	They may also need to make directions regarding the existing routes maps or the integrated network maps, if the maps submitted to the Welsh Ministers are not of sufficient standard.
cy-gb	Efallai y bydd angen iddynt hefyd wneud cyfarwyddiadau ynghylch y mapiau llwybrau presennol neu'r mapiau rhwydwaith integredig, os nad yw'r mapiau a gyflwynir i Weinidogion Cymru yn cyrraedd y safon ofynnol.

en-gb	The Welsh Ministers may make changes to the guidance and directions or revoke them.
cy-gb	Caiff Gweinidogion Cymru wneud newidiadau i'r canllawiau a'r cyfarwyddiadau neu eu dirymu.

en-gb	The provisions in the Act surrounding the maps, the development of local transport plan policies, the continuous improvement duty, the provision for walkers and cyclists in highway construction and improvement and guidance about disabled walkers and cyclists will come into force following a commencement order.
cy-gb	Bydd y darpariaethau yn y Ddeddf ynghylch y mapiau, datblygu polisïau cynlluniau trafnidiaeth lleol, y ddyletswydd i wella'n barhaus, y ddarpariaeth ar gyfer cerddwyr a beicwyr wrth adeiladu a gwella priffyrdd a'r canllawiau ynghylch cerddwyr a beicwyr anabl yn dod i rym yn dilyn gorchymyn cychwyn.

en-gb	This is to reflect to amount of time it will require for each local authority to prepare their maps.
cy-gb	Diben hyn yw adlewyrchu faint o amser y bydd ei angen ar bob awdurdod lleol i lunio ei fapiau.

en-gb	The other provisions will come into force once the Act has received Royal Assent.
cy-gb	Bydd y darpariaethau eraill yn dod i rym unwaith y bydd y Ddeddf wedi cael y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	The following table sets out the dates for each stage of the Act’s passage through the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae’r tabl canlynol yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cam o’r broses o basio’r Ddeddf drwy Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	The Record of Proceedings and further information on the passage of this Act can be found on the National Assembly for Wales’ website at:
cy-gb	Gellir gweld Cofnod y Trafodion a gwybodaeth bellach am y broses o basio’r Ddeddf hon ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn:

en-gb	http://www.senedd.assemblywales.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=5750
cy-gb	http://www.senedd.cynulliadcymru.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=5750

en-gb	Stage 2 Scrutiny Committee – consideration of amendments
cy-gb	Cam 2 Y Pwyllgor Craffu – ystyried y gwelliannau

en-gb	Stage 3 Plenary - consideration of amendments
cy-gb	Cam 3 Cyfarfod llawn – ystyried y gwelliannau

en-gb	Stage 4 Approved by the Assembly
cy-gb	Cam 4 Cymeradwywyd gan y Cynulliad

en-gb	Published by TSO (The Stationery Office) and available from:
cy-gb	Cyhoeddwyd gan TSO (Y Llyfrfa) ac ar gael o:

en-gb	Mail, Telephone, Fax & E-mail
cy-gb	Post, Ffôn, Ffacs ac E-bost

en-gb	PO Box 29, Norwich NR3 1GN
cy-gb	Blwch Post 29, Norwich, NR3 1GN

en-gb	General enquiries:
cy-gb	Ymholiadau cyffredinol

en-gb	Order through the Parliamentary Hotline Lo-call 0845 7 023474
cy-gb	Archebu trwy Linell Seneddol ar Lo-Call 0845 7 023474

en-gb	Fax orders: 0870 600 5533
cy-gb	Archebion ffacs:0870 600 5533

en-gb	Email: customer.services@tso.co.uk
cy-gb	E-bost: customer.services@tso.co.uk

en-gb	Textphone:
cy-gb	Ffôn Testun:

en-gb	The Houses of Parliament Shop
cy-gb	Y Llyfrfa

en-gb	12 Bridge Street, Parliament Square
cy-gb	12 Bridge Street, Parliament Square,

en-gb	London SW1A 2JX
cy-gb	Llundain SW1A 2JX

en-gb	Telephone orders/General enquiries:
cy-gb	Archebion ffôn/Ymholiadau cyffredinol:

en-gb	Fax orders:
cy-gb	Archebion ffacs:

en-gb	Internet:
cy-gb	Rhyngrwyd:

en-gb	TSO@Blackwell and other Accredited Agents
cy-gb	TSO@Blackwell ac Asiantau Achrededig eraill

en-gb	These notes refer to the Human Transplantation (Wales) Act 2013 (anaw 5)
cy-gb	Mae'r nodiadau hyn yn cyfeirio at Ddeddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013 (dccc 5)

en-gb	HUMAN TRANSPLANTATION (WALES) ACT 2013
cy-gb	DEDDF TRAWSBLANNU DYNOL (CYMRU) 2013

en-gb	These Explanatory Notes are for the Human Transplantation (Wales) Act 2013, which was passed by the National Assembly for Wales on 2 July 2013 and received Royal Assent on 10 September 2013.
cy-gb	Mae’r Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013, a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 2 Gorffennaf 2013 ac a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 10 Medi 2013.

en-gb	They have been prepared by the Department for Health and Social Services of the Welsh Government to assist the reader of the Act.
cy-gb	Fe’u lluniwyd gan Adran Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru er mwyn cynorthwyo’r sawl sy’n darllen y Ddeddf.

en-gb	BACKGROUND AND SUMMARY
cy-gb	CEFNDIR A CHRYNODEB

en-gb	Prior to the coming into force of the Human Transplantation (Wales) Act 2013 all statutory provisions on consent for the use of bodies and relevant materials were set out in the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act), which applies to Wales, England and Northern Ireland.
cy-gb	Cyn i Ddeddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013 ddod i rym, nodwyd pob darpariaeth statudol ynghylch cydsynio i ddefnyddio cyrff a deunyddiau perthnasol yn Neddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004), sy’n gymwys i Gymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

en-gb	The 2004 Act authorises certain activities, including the removal and use of organs and tissues, for a number of purposes that are set out in Schedule 1 to that Act.
cy-gb	Mae Deddf 2004 yn awdurdodi gweithgareddau penodol, gan gynnwys tynnu a defnyddio organau a meinweoedd, at nifer o ddibenion sydd wedi eu nodi yn Atodlen 1 i’r Ddeddf honno.

en-gb	One of these is use for the purpose of transplantation.
cy-gb	Un o’r rhain yw defnydd at ddiben trawsblannu.

en-gb	Under the 2004 Act “appropriate consent” is required for the use of organs and tissues for the purposes listed in the Schedule.
cy-gb	O dan Ddeddf 2004, mae cydsyniad priodol (“ appropriate consent ”) yn ofynnol er mwyn defnyddio organau a meinweoedd at y dibenion a restrir yn yr Atodlen.

en-gb	The meaning of appropriate consent differs depending on whether the relevant material is obtained from an adult or child, but the overarching principle is that the consent must be given expressly.
cy-gb	Mae ystyr cydsyniad priodol yn amrywio gan ddibynnu ar b’un a yw’r deunydd perthnasol yn cael ei dynnu o oedolyn neu blentyn, ond yr egwyddor gyffredin yw bod rhaid i’r cydsyniad gael ei roi yn ddatganedig.

en-gb	The purpose of the Human Transplantation (Wales) Act 2013 is to change the way in which consent is to be given to organ and tissue donation in Wales, for the purposes of transplantation.
cy-gb	Diben Deddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013 yw newid y ffordd y mae cydsyniad i gael ei roi o ran rhoi organau a meinweoedd yng Nghymru, at ddibenion trawsblannu.

en-gb	The Act provides that, in the absence of express provision in relation to consent, consent will be deemed to have been given in most cases.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn darparu, yn absenoldeb darpariaeth ddatganedig mewn perthynas â chydsynio, yr ystyrir bod cydsyniad wedi ei roi yn y rhan fwyaf o achosion.

en-gb	This means that, after death, a person’s consent will be deemed to have been given unless they had expressed a wish for or against donation.
cy-gb	Mae hyn yn golygu, ar ôl i berson farw, yr ystyrir ei fod wedi cydsynio, os nad oedd wedi datgan dymuniad o blaid neu yn erbyn rhoi organau a meinweoedd.

en-gb	However, deemed consent does not apply to the under 18s, people who have not lived in Wales for at least 12 months before they died, and people who lack capacity to understand that consent could be deemed in the absence of express action being taken.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw cydsyniad a ystyrir yn gymwys i bobl ifanc o dan 18 oed, i bobl nad ydynt wedi bod yn byw yng Nghymru am gyfnod o 12 mis o leiaf yn union cyn marw, nac i bobl nad yw’r galluedd ganddynt i ddeall y gellid ystyried bod cydsyniad wedi ei roi, yn absenoldeb camau datganedig.

en-gb	In addition, in practice people who cannot be identified or whose next of kin cannot be found will not be subject to deemed consent, since it would not be possible to check whether the person satisfied key criteria including residency.
cy-gb	Yn ogystal, yn ymarferol, ni fydd pobl na ellir eu hadnabod neu na ellir dod o hyd i’w perthynas agosaf yn ddarostyngedig i gydsyniad a ystyrir, gan na fyddai’n bosibl cadarnhau a oedd y person yn bodloni meini prawf allweddol gan gynnwys preswyliad.

en-gb	The Act therefore creates a default position where adults are considered (deemed) to have given their consent unless they object.
cy-gb	Mae’r Ddeddf felly’n creu sefyllfa ddiofyn pan ystyrir bod oedolion wedi rhoi eu cydsyniad oni bai eu bod yn gwrthwynebu.

en-gb	However, consent will not be deemed where a relative or friend of long standing objects on the basis they knew that the deceased would not have consented to their organs and tissues being donated for the purpose of transplantation.
cy-gb	Fodd bynnag, nid ystyrir bod cydsyniad wedi ei roi pan fo perthynas neu gyfaill ers amser maith yn gwrthwynebu’r cydsyniad ar sail y ffaith ei fod yn gwybod na fyddai’r ymadawedig wedi cydsynio i roi ei organau a’i feinweoedd at ddiben trawsblannu.

en-gb	This is what is often referred to as a “soft opt-out system” for organ and tissue donation.
cy-gb	Gelwir hyn yn aml yn “system feddal o optio allan” ar gyfer rhoi organau a meinweoedd.

en-gb	The notion of “appropriate consent” from the 2004 Act is therefore replaced by two concepts, “express consent”, (which replicates “appropriate consent”) and “deemed consent”.
cy-gb	Felly, caiff y cysyniad o gydsyniad priodol a geir yn Neddf 2004 ei ddisodli gan ddau gydsyniad, sef “cydsyniad datganedig”, (sy’n atgynhyrchu cydsyniad priodol), a “cydsyniad a ystyrir”.

en-gb	There are several exceptions to deemed consent, including children, those who are not ordinarily resident in Wales and those who lack capacity to understand the notion of deemed consent.
cy-gb	Mae sawl eithriad i gydsyniad a ystyrir, gan gynnwys plant, y rheini nad ydynt yn preswylio fel arfer yng Nghymru a’r rheini nad yw’r galluedd ganddynt i ddeall y cysyniad o gydsyniad a ystyrir.

en-gb	Where deemed consent will not apply, the Act generally restates the meaning of the concept of appropriate consent set out in the 2004 Act.
cy-gb	Pan na fydd cydsyniad a ystyrir yn gymwys, mae’r Ddeddf, yn gyffredinol, yn ailddatgan ystyr y cysyniad o gydsyniad priodol fel a nodir yn Neddf 2004.

en-gb	This means the status quo will remain for a person who dies in Wales but who is not subject to deemed consent.
cy-gb	Mae hyn yn golygu y bydd y sefyllfa bresennol yn parhau i fod yn gymwys i berson sy’n marw yng Nghymru ond nad yw’n ddarostyngedig i gydsyniad a ystyrir.

en-gb	In summary, therefore, with the exception of deemed consent applying in Wales, the system of express consent in England, Northern Ireland (and in certain cases in Wales) remains the same.
cy-gb	I grynhoi, felly, mae’r system o gydsyniad datganedig yn Lloegr, yng Ngogledd Iwerddon (ac mewn rhai achosion yng Nghymru) yn aros yr un peth, ac eithrio bod cydsyniad a ystyrir yn gymwys yng Nghymru.

en-gb	TERRITORIAL APPLICATION
cy-gb	CYMHWYSIAD TIRIOGAETHOL

en-gb	The Welsh legislation applies in relation to consent where a transplantation activity takes place in Wales.
cy-gb	Mae deddfwriaeth Cymru yn gymwys mewn perthynas â chydsyniad pan gyflawnir gweithgaredd trawsblannu yng Nghymru.

en-gb	The 2004 Act applies in all cases relating to consent for the purposes of transplantation where the activity takes place in England or Northern Ireland.
cy-gb	Mae Deddf 2004 yn gymwys i bob achos sy’n ymwneud â chydsyniad at ddibenion trawsblannu pan gyflawnir y gweithgaredd yn Lloegr neu yng Ngogledd Iwerddon.

en-gb	The Act sets out in one place the main provisions relating to consent for transplantation activities in Wales.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn nodi mewn un ddogfen y prif ddarpariaethau sy’n ymwneud â chydsyniad ar gyfer gweithgareddau trawsblannu yng Nghymru.

en-gb	As a result, the Act restates certain sections of the 2004 Act directly related to consent for the purposes of transplantation.
cy-gb	O ganlyniad, mae’r Ddeddf yn ailddatgan rhai adrannau o Ddeddf 2004 sy’n ymwneud yn uniongyrchol â chydsyniad at ddibenion trawsblannu.

en-gb	However, in order to maintain an effective cross-border regime in terms of the operation of the UK-wide organ transplantation programme, there is an inevitable interplay with the 2004 Act.
cy-gb	Fodd bynnag, er mwyn cynnal trefn drawsffiniol effeithiol yn nhermau gweithredu rhaglen trawsblannu organau ledled y DU, mae’n anochel y bydd cyswllt â Deddf 2004.

en-gb	Certain other provisions of the 2004 Act not directly related to consent but applicable to transplantation, have not been restated but continue to apply in Wales.
cy-gb	Nid yw rhai darpariaethau eraill yn Neddf 2004 nad ydynt yn ymwneud yn uniongyrchol â chydsyniad ond sy’n gymwys i drawsblannu, wedi eu hailddatgan ond maent yn parhau i fod yn gymwys yng Nghymru.

en-gb	These include provisions relating to the Human Tissue Authority and sections 8 (restriction of activities in relation to donated material), 33 (restriction on transplants involving a live donor) and 34 (information about transplant operations) of the 2004 Act.
cy-gb	Mae’r rhain yn cynnwys darpariaethau sy’n ymwneud â’r Awdurdod Meinweoedd Dynol ac adrannau 8 (cyfyngu ar weithgareddau mewn perthynas â deunydd wedi ei roi), 33 (cyfyngu ar drawsblaniadau sy’n ymwneud â rhoddwyr byw) a 34 (gwybodaeth am lawdriniaethau trawsblannu) yn Neddf 2004.

en-gb	It is intended to sign post readers to relevant sections.
cy-gb	Bwriedir iddi dynnu sylw’r darllenwyr at adrannau perthnasol.

en-gb	Duty of the Welsh Ministers to promote transplantation
cy-gb	Dyletswydd Gweinidogion Cymru i hyrwyddo trawsblannu

en-gb	Although subsection (1) is partly general in its application (promoting transplantation as a means of improving health), it also contains an important specific duty on Welsh Ministers to educate those resident in Wales (and potentially those likely to become resident) about the circumstances in which consent can be deemed.
cy-gb	Er bod is-adran (1) yn rhannol gyffredinol o ran ei chymhwysiad (hyrwyddo trawsblannu fel modd i wella iechyd), mae hefyd yn cynnwys dyletswydd benodol bwysig ar Weinidogion Cymru i addysgu’r bobl hynny sy’n preswylio yng Nghymru (ac o bosibl y bobl hynny sy’n debygol o ddod i breswylio yng Nghymru) ynghylch yr amgylchiadau lle y gellir ystyried bod cydsyniad wedi ei roi.

en-gb	This is important because inaction amounts, in effect, to consent.
cy-gb	Mae hyn yn bwysig am fod anweithred, mewn gwirionedd, yn gyfystyr â rhoi cydsyniad.

en-gb	This provision is not expressly confined to Wales (as a geographical concept) due to there being a need for flexibility in relation to where promotional and educational activity takes place.
cy-gb	Nid yw’r ddarpariaeth hon wedi ei chyfyngu’n ddatganedig i Gymru (fel cysyniad daearyddol) am fod angen bod yn hyblyg mewn perthynas ag ymhle y bydd gweithgareddau hyrwyddo ac addysgu yn digwydd.

en-gb	This subsection also includes a duty on the Welsh Ministers to ensure Local Health Boards in Wales have the requisite resources in place in terms of staff with the specialist skills and competencies required to facilitate transplantation.
cy-gb	Mae’r is-adran hon hefyd yn cynnwys dyletswydd ar Weinidogion Cymru i sicrhau bod gan y Byrddau Iechyd Lleol yng Nghymru yr adnoddau angenrheidiol yn nhermau staff sydd â’r sgiliau a’r cymwyseddau arbenigol sy’n ofynnol i hwyluso trawsblannu.

en-gb	However, the duty does not require the Welsh Ministers to provide any specific level of “ring-fenced” funding to Local Health Boards.
cy-gb	Fodd bynnag, nid yw’r ddyletswydd yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ddarparu unrhyw lefel benodol o arian sydd “wedi ei neilltuo” i Fyrddau Iechyd Lleol.

en-gb	Subsection (2) clarifies that the Welsh Ministers’ duty under subsection (1) includes carrying out annual communications activities to educate people in Wales about the system introduced by the legislation.
cy-gb	Mae is-adran (2) yn egluro bod dyletswydd Gweinidogion Cymru o dan is-adran (1) yn cynnwys cynnal gweithgareddau cyfathrebu blynyddol i addysgu pobl yng Nghymru am y system a gyflwynwyd gan y ddeddfwriaeth.

en-gb	Subsection (3) provides that the Welsh Ministers must also report annually to the National Assembly on the tasks undertaken to fulfil the duty under subsection (1).
cy-gb	Mae is-adran (3) yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru hefyd adrodd yn flynyddol i’r Cynulliad Cenedlaethol ar y tasgau a gyflawnwyd i gyflawni’r ddyletswydd o dan is-adran (1).

en-gb	This applies only for the first five years after the Act receives Royal Assent.
cy-gb	Dim ond am y pum mlynedd gyntaf ar ôl i’r Ddeddf gael y Cydsyniad Brenhinol y mae hyn yn gymwys.

en-gb	Authorisation of transplantation activities
cy-gb	Awdurdodi gweithgareddau trawsblannu

en-gb	This is the key provision which provides that consent is required in order to carry out a transplantation activity.
cy-gb	Hon yw’r ddarpariaeth allweddol sy’n darparu bod cydsyniad yn ofynnol er mwyn cyflawni gweithgaredd trawsblannu.

en-gb	It introduces the concepts of deemed and express consent.
cy-gb	Mae’n cyflwyno’r cysyniadau o gydsyniad a ystyrir a chydsyniad datganedig.

en-gb	It also sets out the transplantation activities to which the consent applies.
cy-gb	Mae hefyd yn nodi’r gweithgareddau trawsblannu y mae’r cydsyniad yn gymwys iddynt.

en-gb	It follows a similar structure to the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act) in that certain activities are lawful if done with consent, with the means by which consent is given in various circumstances following in subsequent sections.
cy-gb	Mae’n dilyn strwythur tebyg i Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004) gan fod gweithgareddau penodol yn gyfreithlon os cânt eu gwneud â chydsyniad, ac mae’r modd y mae cydsyniad wedi ei roi mewn amrywiol amgylchiadau yn cael ei nodi mewn adrannau dilynol.

en-gb	This section provides that certain activities undertaken for the purpose of transplantation are lawful if done with, either express consent or deemed consent.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod gweithgareddau penodol yr ymgymerir â hwy at ddiben trawsblannu yn gyfreithlon os oes naill ai cydsyniad datganedig neu gydsyniad a ystyrir wedi ei roi ar eu cyfer.

en-gb	The subsequent sections (4, 5, 6 and 9) set out what is meant by express and deemed consent where the person to whom the consent relates is an adult, an excepted adult (i.e. an adult to whom deemed consent cannot apply), a child or a living adult who lacks capacity.
cy-gb	Mae’r adrannau dilynol (4, 5, 6 a 9) yn nodi’r hyn y mae cydsyniad datganedig a chydsyniad a ystyrir yn ei olygu pan fo’r person y mae’r cydsyniad yn ymwneud ag ef yn oedolyn, yn oedolyn a eithrir (h.y. oedolyn na all cydsyniad a ystyrir fod yn gymwys iddo), yn blentyn neu’n oedolyn byw nad yw’r galluedd ganddo i gydsynio.

en-gb	15. The activities themselves are again based on those contained in section 1 of the 2004 Act.
cy-gb	15. Mae’r gweithgareddau eu hunain unwaith eto wedi eu seilio ar y rheini yn adran 1 o Ddeddf 2004.

en-gb	16. Subsection (3) makes the storage and use of relevant material lawful where organs and tissues have been imported into Wales from outside Wales.
cy-gb	16. Mae is-adran (3) yn ei gwneud yn gyfreithlon storio a defnyddio deunydd perthnasol pan fo organau a meinweoedd wedi cael eu mewnforio i Gymru o’r tu allan i Gymru.

en-gb	In such cases consent is not required, meaning that all that a person using organs need be satisfied about is that the organ has been imported.
cy-gb	Mewn achosion o’r fath, nid yw cydsyniad yn ofynnol, sy’n golygu mai’r unig beth y mae angen i bersonau sy’n defnyddio organau fod wedi eu bodloni yn ei gylch yw bod yr organ wedi ei mewnforio.

en-gb	This replicates the position under the 2004 Act where an organ has come into England, Wales or Northern Ireland from elsewhere (for example from Scotland).
cy-gb	Mae hyn yn atgynhyrchu’r sefyllfa o dan Ddeddf 2004 pan fo organ wedi dod i Gymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon o rywle arall (er enghraifft o’r Alban).

en-gb	Consent: adults
cy-gb	Cydsynio: oedolion

en-gb	17. This section introduces the concept of deemed consent.
cy-gb	17. Mae’r adran hon yn cyflwyno’r cysyniad o gydsyniad a ystyrir.

en-gb	Deemed consent is the default position in all cases apart from excepted adults (see section 5) and children (see section 6).
cy-gb	Cydsyniad a ystyrir yw’r sefyllfa ddiofyn ymhob achos ar wahân i oedolion a eithrir (gweler adran 5) a phlant (gweler adran 6).

en-gb	18. Where deemed consent can apply, there are three possible exceptions to its application.
cy-gb	18. Pan all cydsyniad a ystyrir fod yn gymwys, mae tri eithriad posibl i’w gymhwysiad.

en-gb	Exception 1:
cy-gb	Eithriad 1:

en-gb	19. Table 1 sets out the cases when consent must be provided expressly, and by whom:
cy-gb	19. Mae Tabl 1 yn nodi’r achosion pan fo rhaid i gydsyniad gael ei roi’n ddatganedig, a chan bwy:

en-gb	where the adult is alive it is the adult who must give consent meaning that deemed consent can never apply when an adult is alive.
cy-gb	pan fo’r oedolyn yn fyw, yr oedolyn sydd i roi cydsyniad sy’n golygu na all cydsyniad a ystyrir byth fod yn gymwys pan fo oedolyn yn fyw.

en-gb	However, section 9 applies in cases where a living person lacks capacity to give consent;
cy-gb	Fodd bynnag, mae adran 9 yn gymwys mewn achosion pan na fo gan berson byw y galluedd i roi cydsyniad;

en-gb	where the adult has died but a decision of his or hers whether or not to consent to transplantation was in force immediately before death – in such cases that decision prevails;
cy-gb	pan fo’r oedolyn wedi marw ond roedd ei benderfyniad o ran cydsynio i drawsblannu ai peidio mewn grym yn union cyn iddo farw – mewn achosion o’r fath y penderfyniad hwnnw sy’n drech;

en-gb	the adult has died, no decision of his or hers is in force, but the adult has appointed another person or persons to take the decision under section 8 of the Act.
cy-gb	mae’r oedolyn wedi marw, nid oes unrhyw benderfyniad ganddo mewn grym, ond mae’r oedolyn wedi penodi person arall neu bersonau eraill i wneud y penderfyniad o dan adran 8 o’r Ddeddf.

en-gb	If someone is able to give consent under the appointment, they make the decision;
cy-gb	Os yw rhywun yn gallu rhoi cydsyniad o dan y penodiad, y person hwnnw sy’n gwneud y penderfyniad;

en-gb	the adult has died, no decision of his or hers is in force, and they appointed another person or persons to take the decision under section 8 of the Act.
cy-gb	mae’r oedolyn wedi marw, nid oes unrhyw benderfyniad ganddo mewn grym, ac mae wedi penodi person arall neu bersonau eraill i wneud y penderfyniad o dan adran 8 o’r Ddeddf.

en-gb	If no-one is able to give consent under the appointment, the decision on consent falls to qualifying relatives in ranked order, as in the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act).
cy-gb	Os nad oes neb yn gallu rhoi’r cydsyniad o dan y penodiad, y perthnasau cymhwysol yn ôl eu trefn benodol fydd yn penderfynu ar y cydsyniad, yn unol â Deddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004).

en-gb	For an explanation of “qualifying relationship”, see paragraph 32 below and section 19.
cy-gb	Am esboniad o “perthynas gymhwysol”, gweler paragraff 32 isod ac adran 19.

en-gb	20. The factual concepts behind consent are the same in this Welsh Act as is the case in the 2004 Act and reflect an intentional interplay between the two pieces of legislation.
cy-gb	20. Mae’r cysyniadau ffeithiol y tu ôl i gydsynio yr un peth yn y Ddeddf Gymreig hon ag yn Neddf 2004 ac maent yn adlewyrchu’r cyswllt bwriadol sydd rhwng y ddau ddarn o ddeddfwriaeth.

en-gb	For example, the factual question of whether there is “a decision of a person to consent, or not to consent, to a [transplantation] activity .... in force immediately before his or her death” is the same whether the legal framework is the Welsh legislation or the 2004 Act.
cy-gb	Er enghraifft, mae’r cwestiwn ffeithiol ynghylch p’un a oes “penderfyniad gan berson i gydsynio, neu i beidio â chydsynio, i’r gweithgaredd [trawsblannu] .... mewn grym yn union cyn iddo farw” yr un peth p’un ai deddfwriaeth Cymru neu Ddeddf 2004 yw’r fframwaith cyfreithiol.

en-gb	In this way, the two pieces of legislation are intended to sit side by side each other.
cy-gb	Yn hynny o beth, bwriedir i’r ddau ddarn o ddeddfwriaeth eistedd ochr yn ochr â’i gilydd.

en-gb	21. If a person is alive and normally lives, for example, in England and takes part in a transplantation activity in Wales, as a matter of law the Welsh Act applies.
cy-gb	21. Os yw person yn fyw ac fel arfer yn byw, er enghraifft, yn Lloegr ac yn ymgymryd â gweithgaredd trawsblannu yng Nghymru, fel mater cyfreithiol, bydd y Ddeddf Gymreig yn gymwys.

en-gb	However the effect is the same, i.e. that person’s consent is required, as if the 2004 Act applied.
cy-gb	Fodd bynnag mae’r effaith yr un peth, h.y. mae angen cydsyniad y person hwnnw, â phe bai Deddf 2004 yn gymwys.

en-gb	22. If a person who normally lives in Wales dies in England, his or her consent cannot be deemed to have been given to a transplantation activity that takes place in England.
cy-gb	22. Os yw person sydd fel arfer yn byw yng Nghymru yn marw yn Lloegr, ni ellir ystyried ei fod wedi cydsynio i weithgaredd trawsblannu a gynhelir yn Lloegr.

en-gb	The 2004 Act would apply and therefore a person in a qualifying relationship would decide in the absence of express consent.
cy-gb	Byddai Deddf 2004 yn gymwys ac felly, cyfrifoldeb person mewn perthynas gymhwysol fyddai gwneud penderfyniad yn absenoldeb cydsyniad datganedig.

en-gb	This result is achieved in two ways.
cy-gb	Cyflawnir hyn mewn dwy ffordd.

en-gb	The first is that the 2004 Act continues to apply where the transplantation activity takes place in England or Northern Ireland.
cy-gb	Y ffordd gyntaf yw bod Deddf 2004 yn parhau i fod yn gymwys pan fo’r gweithgaredd trawsblannu yn cael ei gynnal yn Lloegr neu yng Ngogledd Iwerddon.

en-gb	Secondly under that Act the question of fact relating to whether a decision of the deceased relating to consent (in practice being on the Organ Donor Register) was in force when he or she died is the same.
cy-gb	Yn ail o dan y Ddeddf honno yr un cwestiwn ffeithiol sydd, yn ymwneud ag a oedd penderfyniad yr ymadawedig ynghylch cydsyniad (yn ymarferol, bod ei enw ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau) mewn grym pan fu farw.

en-gb	23. Appointments of representatives nominated to take the decision relating to consent after death made under either the 2004 Act or the Welsh legislation are recognised in a cross border situation.
cy-gb	23. Caiff penodiadau cynrychiolwyr a enwebir i wneud penderfyniad mewn perthynas â chydsynio ar ôl marwolaeth a wneir o dan Ddeddf 2004, neu ddeddfwriaeth Cymru eu cydnabod mewn sefyllfa drawsffiniol.

en-gb	This is done by a provision in both pieces of legislation (section 8(11) of this Act and new section 4(11) of the 2004 Act, to be inserted by an order made by the Secretary of State pursuant to section 150 of the Government of Wales Act 2006) by which appointments made under one Act can be treated as having been made under the other.
cy-gb	Gwneir hyn drwy ddarpariaeth yn y ddau ddarn o ddeddfwriaeth (adran 8(11) o’r Ddeddf hon ac adran 4(11), sef adran newydd, o Ddeddf 2004 sydd i’w mewnosod drwy orchymyn a wneir gan yr Ysgrifennydd Gwladol yn rhinwedd adran 150 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006) sy’n golygu y gellir trin penodiadau a wneir o dan y naill Ddeddf yn benodiadau a wneir o dan y llall.

en-gb	24. Subsection (4) sets out that a relative or friend can object to consent being deemed on the basis that they knew the deceased wished to object to donation.
cy-gb	24. Mae is-adran (4) yn nodi y gall perthynas neu gyfaill wrthwynebu i ystyried bod cydsyniad wedi ei roi ar sail y ffaith ei fod yn gwybod bod yr ymadawedig yn dymuno gwrthwynebu rhoi organau.

en-gb	Such an objection can be made by any relative or friend of long standing of the deceased.
cy-gb	Gall gwrthwynebiad o’r fath gael ei wneud gan unrhyw berthynas neu gyfaill ers amser maith i’r ymadawedig.

en-gb	The person making an objection does not have to be a qualifying relative as defined in section 19 of the Act.
cy-gb	Nid oes rhaid i’r person sy’n gwrthwynebu fod yn berthynas cymhwysol fel y’i diffinnir yn adran 19 o’r Ddeddf.

en-gb	However, any objection must be based on the known views of the deceased and not on the views of the relative or friend.
cy-gb	Fodd bynnag, rhaid i unrhyw wrthwynebiad fod yn seiliedig ar farn hysbys yr ymadawedig ac nid ar farn y perthynas neu’r cyfaill.

en-gb	25. An objection must therefore-
cy-gb	25. Felly, rhaid i wrthwynebiad-

en-gb	be provided by a relative or friend of long standing who knew the views of the deceased in relation to consent for transplantation activities, and
cy-gb	cael ei ddarparu gan berthynas neu gyfaill ers amser maith a oedd yn gwybod beth oedd barn yr ymadawedig ynglŷn â chydsynio i weithgareddau trawsblannu, a

en-gb	be based on information provided about the deceased’s wishes that indicates that the deceased would not have consented to transplantation activities.
cy-gb	bod yn seiliedig ar wybodaeth a ddarparwyd am ddymuniadau’r ymadawedig sy’n dynodi na fyddai’r ymadawedig wedi cydsynio i weithgareddau trawsblannu.

en-gb	It should lead a reasonable person to conclude that the person objecting did indeed know the most recent views of the deceased.
cy-gb	Dylai hyn arwain person rhesymol i gasglu bod y person sy’n gwrthwynebu yn gwybod am ddymuniadau diweddaraf yr ymadawedig.

en-gb	26. Consent cannot be deemed where the transplantation activity involves "excluded relevant material".
cy-gb	26. Ni ellir ystyried bod cydsyniad wedi ei roi pan fo’r gweithgaredd trawsblannu yn cynnwys “deunydd perthnasol a eithrir”.

en-gb	Consent in relation to such material is dealt with in section 7.
cy-gb	Ymdrinnir â chydsyniad mewn perthynas â deunydd o’r fath yn adran 7.

en-gb	Consent: excepted adults
cy-gb	Cydsynio: oedolion a eithrir

en-gb	27. This section sets out the meaning of consent in relation to a transplantation activity for excepted adults, that is
cy-gb	27. Mae’r adran hon yn nodi ystyr cydsyniad mewn perthynas â gweithgaredd trawsblannu ar gyfer oedolion a eithrir, hynny yw

en-gb	A deceased adult who has not been ordinarily resident in Wales for a period of least 12 months immediately before death;
cy-gb	Oedolyn ymadawedig nad yw wedi bod yn preswylio fel arfer yng Nghymru am gyfnod o 12 mis o leiaf yn union cyn iddo farw;

en-gb	A deceased adult who lacked capacity for a significant period before death to understand that consent is deemed in the absence of express consent.
cy-gb	Oedolyn ymadawedig nad oedd ganddo’r galluedd am gyfnod sylweddol cyn iddo farw i ddeall yr ystyrir bod cydsyniad wedi ei roi yn absenoldeb cydsyniad datganedig.

en-gb	28. In the case of an excepted adult, express consent will always be required and deemed consent does not apply.
cy-gb	28. Yn achos oedolyn a eithrir, bydd angen cydsyniad datganedig bob amser ac nid yw cydsyniad a ystyrir yn gymwys.

en-gb	This section replicates the existing legal position under the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act) and requires either the express consent of the individual, the express consent of a qualifying relative or the express consent of an appointed representative.
cy-gb	Mae’r adran hon yn atgynhyrchu’r sefyllfa gyfreithiol bresennol o dan Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004) ac yn ei gwneud yn ofynnol cael naill ai cydsyniad datganedig yr unigolyn, cydsyniad datganedig perthynas cymhwysol neu gydsyniad datganedig y cynrychiolydd penodedig.

en-gb	It applies to deceased donation only, and not living donation.
cy-gb	Dim ond i roddwyr marw, ac nid i roddwyr byw, y mae’n gymwys.

en-gb	29. A qualifying relationship is defined in the interpretation section (see section 19).
cy-gb	29. Caiff perthynas gymhwysol ei diffinio yn yr adran ddehongli (gweler adran 19).

en-gb	The ranking of the list of qualifying relations is as set out in section 27(4) of the 2004 Act.
cy-gb	Mae’r rhestr o berthnasau cymhwysol wedi ei rhancio yn unol â’r hyn a nodir yn adran 27(4) o Ddeddf 2004.

en-gb	30. The term “ordinarily resident” is not defined, but it has been the subject of extensive case law.
cy-gb	30. Nid yw’r term “preswylio fel arfer” wedi ei ddiffinio ond mae wedi bod yn destun cyfraith achosion helaeth.

en-gb	Ordinarily resident is primarily a question of degree and fact and suggests some habit of life.
cy-gb	Yn anad dim mae’n fater o raddau a ffeithiau ac mae’n awgrymu rhyw arferiad bywyd.

en-gb	It is to be contrasted with extraordinary, occasional or temporary residence.
cy-gb	Mae i’w gyferbynnu â phreswylio anarferol, achlysurol neu dros dro.

en-gb	The concept means a person’s abode in a particular place or country which has been adopted voluntarily and for settled purpose and part of the regular order of life for the time being, whether or short or long duration.
cy-gb	Mae’r cysyniad yn golygu preswylfa person mewn lle neu wlad arbennig y mae wedi ei mabwysiadu’n wirfoddol at ddiben sefydlog ac sy’n rhan o drefn reolaidd bywyd am y tro, am gyfnod hir neu fyr.

en-gb	A settled purpose could include education, business, employment, health or family.
cy-gb	Gallai diben sefydlog gynnwys addysg, busnes, cyflogaeth, iechyd neu’r teulu.

en-gb	All that is necessary is that the purpose of living in a place has a sufficient degree of continuity to be properly described as settled, and apart from accidental or temporary absences.
cy-gb	Y cyfan sy’n angenrheidiol yw bod parhad digonol yn sail i ddiben byw mewn lle er mwyn iddo gael ei ddisgrifio’n sefydlog, ac ar wahân i absenoldebau damweiniol neu dros dro.

en-gb	31. In terms of a person who lacked capacity to understand that consent could be deemed, the exact duration that a person must have lacked capacity has not been specified.
cy-gb	31. Yn nhermau person nad oedd ganddo’r galluedd i ddeall y gellid ystyried bod cydsyniad wedi ei roi, nid yw’r union gyfnod y mae’n rhaid iddo fod heb y galluedd i gydsynio wedi ei bennu.

en-gb	The period must, however, be significant.
cy-gb	Rhaid i’r cyfnod, fodd bynnag, fod yn sylweddol.

en-gb	If a person had capacity for a prolonged period not long before they died then consent should be deemed.
cy-gb	Os oedd gan berson y galluedd am gyfnod estynedig hyd at bwynt diweddar cyn iddo farw, yna dylid ystyried bod cydsyniad wedi ei roi.

en-gb	It is important to note that the capacity issue here (lacking capacity to understand that consent can be deemed) is slightly different to the capacity issue in section 9 (and in section 6 of the 2004 Act).
cy-gb	Mae’n bwysig nodi bod y mater o ran galluedd yma (diffyg galluedd i ddeall y gellir ystyried bod cydsyniad wedi ei roi) ychydig yn wahanol i’r mater o ran galluedd yn adran 9 (ac yn adran 6 o Ddeddf 2004).

en-gb	Under this section if no express provision (the cases in Table 2, including appointed representatives able to act) is made, then the decision regarding consent is taken by a qualifying relative.
cy-gb	O dan yr adran hon os nad oes darpariaeth ddatganedig (yr achosion yn Nhabl 2, gan gynnwys cynrychiolwyr penodedig sy'n gallu gweithredu), yn cael ei gwneud, yna perthynas cymhwysol sy'n gwneud y penderfyniad mewn perthynas â chydsyniad.

en-gb	This is the same as the position under the 2004 Act.
cy-gb	Mae hyn yr un peth â’r sefyllfa o dan Ddeddf 2004.

en-gb	Qualifying relatives are defined in this Act (see section 19) but the ranking given to them (i.e. which relative takes the decision) is (still) done under the 2004 Act.
cy-gb	Mae perthnasau cymhwysol wedi eu diffinio yn y Ddeddf hon (gweler adran 19) ond y mae’r rhanc a roddir iddynt (h.y. pa berthynas sy’n gwneud y penderfyniad) yn cael ei wneud (o hyd) o dan Ddeddf 2004.

en-gb	Under section 26 of the 2004 Act the Human Tissue Authority must issue a code of practice for the purpose of “giving practical guidance” and “laying down the standards expected” in carrying on activities with bodies and organs (including transplantation).
cy-gb	O dan adran 26 o Ddeddf 2004 rhaid i’r Awdurdod Meinweoedd Dynol ddyroddi cod ymarfer at ddiben rhoi canllawiau ymarferol a gosod y safonau a ddisgwylir wrth gyflawni gweithgareddau gyda chyrff ac organau (gan gynnwys trawsblannu).

en-gb	Section 26(3) of the 2004 Act includes a specific provision to say that the Code must deal with the issue of consent.
cy-gb	Mae adran 26(3) o Ddeddf 2004 yn cynnwys darpariaeth benodol i ddweud bod rhaid i’r Cod ymdrin â chydsyniad.

en-gb	Section 27 goes on to provide that the Code must “include provision to the effect” set out in subsections (4) to (8), which includes ranking and other related practical matters, though the Authority may by virtue of subsection (3) include provision of different effect in “exceptional cases”.
cy-gb	Mae adran 27 yn darparu bod rhaid i’r cod gynnwys darpariaeth at yr effaith a nodir yn is-adrannau (4) i (8), sy’n cynnwys rhancio a materion ymarferol cysylltiedig eraill, er y caiff yr Awdurdod yn rhinwedd is-adran (3) gynnwys darpariaeth ag effaith wahanol mewn achosion eithriadol.

en-gb	These 2004 Act provisions will continue to apply in Wales in respect of express consent given by qualifying relatives, but the Code of Practice will make clear that relatives and friends of long standing will not be ranked for the purposes of information provided under section 4(4)(b) of this Act.
cy-gb	Bydd y darpariaethau hyn yn Neddf 2004 yn parhau i fod yn gymwys yng Nghymru mewn cysylltiad â chydsyniad datganedig a roddir gan berthnasau cymhwysol, ond bydd y Cod Ymarfer yn ei gwneud yn glir na fydd perthnasau a chyfeillion ers amser maith yn cael eu rhancio at ddibenion gwybodaeth a ddarperir o dan adran 4(4)(b) o’r Ddeddf hon.

en-gb	See section 15 for more detail on the Code of Practice.
cy-gb	Gweler adran 15 am ragor o fanylion ynghylch y Cod Ymarfer.

en-gb	As to the cross border effect, this section is intended to work such that if somebody who ordinarily lives in England or elsewhere dies in Wales, and therefore the transplantation activity is done in Wales, the legal position is the same as if they had died in England.
cy-gb	O ran yr effaith drawsffiniol, bwriedir i’r adran hon olygu, os yw rhywun sydd fel arfer yn byw yn Lloegr neu rywle arall yn marw yng Nghymru, ac felly cyflawnir y gweithgaredd trawsblannu yng Nghymru, fod y sefyllfa gyfreithiol yr un peth â phe bai wedi marw yn Lloegr.

en-gb	This position is achieved as the question of fact relating to whether a decision of the deceased relating to consent (in practice being on the Organ Donor Register) was in force when he or she died is the same.
cy-gb	Deuir i’r casgliad hwn oherwydd yr un cwestiwn o ffaith sydd, sef a oedd penderfyniad yr ymadawedig mewn perthynas â chydsynio (yn ymarferol, bod ei enw ar y Gofrestr Rhoddwyr Organau) mewn grym pan fu farw.

en-gb	As in section 4, this section does not cover consent for transplantation activities involving excluded material which is dealt with in section 7.
cy-gb	Fel yn adran 4, nid yw’r adran hon yn cwmpasu cydsyniad i weithgareddau trawsblannu sy’n ymwneud â deunydd a eithrir, yr ymdrinnir ag ef yn adran 7.

en-gb	Consent: children
cy-gb	Cydsynio: plant

en-gb	Section 6 sets out the arrangements that apply to children and young people aged under 18 who die in Wales.
cy-gb	Mae adran 6 yn nodi’r trefniadau sy’n gymwys i blant a phobl ifanc o dan 18 oed sy’n marw yng Nghymru.

en-gb	These restate the provisions in section 2 of the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act), except that under this Act children and young people are able to appoint one or more representatives to take a decision on consent, in the same way as adults.
cy-gb	Mae’r rhain yn ailddatgan y darpariaethau yn adran 2 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004), ac eithrio bod plant a phobl ifanc, o dan y Ddeddf hon, yn gallu penodi un neu ragor o gynrychiolwyr i wneud penderfyniad ar gydsyniad, yn yr un modd ag oedolion.

en-gb	For children and young people, either their own express consent will apply, or if that has not been given (and they have not appointed a representative able to act), the consent of a person with parental responsibility will apply.
cy-gb	Ar gyfer plant a phobl ifanc, bydd naill ai eu cydsyniad datganedig eu hunain yn gymwys, neu os nad yw hynny wedi ei roi (ac nid ydynt wedi penodi cynrychiolydd sy’n gallu gweithredu), bydd cydsyniad person sydd â chyfrifoldeb rhiant yn gymwys.

en-gb	Where no such person exists then the consent of a person standing in a ranked qualifying relationship to them, as provided for in section 27(4) of the 2004 Act, must be given.
cy-gb	Pan na fo person o’r fath yn bodoli yna rhaid cael cydsyniad person sydd mewn perthynas gymhwysol wedi ei rhancio â hwy, fel y darparwyd ar ei gyfer yn adran 27(4) o Ddeddf 2004.

en-gb	Where children make any decision on consent, the decision is effective only if they are competent to take such a decision.
cy-gb	Pan fo plant yn gwneud unrhyw benderfyniad ar gydsyniad, dim ond os ydynt yn gymwys i wneud penderfyniad o’r fath y mae’r penderfyniad yn effeithiol.

en-gb	In the interpretation section (section 19(2)) competence is defined in this context as meaning where it would appear to a reasonable person that the child has sufficient understanding to make an informed decision.
cy-gb	Yn yr adran ddehongli (adran 19(2)) mae cymhwysedd wedi ei ddiffinio yn y cyd-destun hwn i olygu achos pan fyddai’n ymddangos i berson rhesymol bod gan y plentyn ddigon o ddealltwriaeth i wneud penderfyniad ar sail gwybodaeth.

en-gb	This test of competence also applies to consent to transplantation activities involving excluded materials (see section 7) and to a child appointing representatives to take the decision on consent after the child’s death (see section 8).
cy-gb	Mae’r prawf hwn o gymhwysedd hefyd yn gymwys i gydsyniad i weithgareddau trawsblannu sy’n ymwneud â deunydd a eithrir (gweler adran 7) ac i blentyn sy’n penodi cynrychiolwyr i wneud y penderfyniad ar gydsyniad ar ôl i’r plentyn farw (gweler adran 8).

en-gb	Consent: transplantation activities involving excluded material
cy-gb	Cydsynio: gweithgareddau trawsblannu sy’n ymwneud â deunydd a eithrir

en-gb	This section provides that Welsh Ministers may make regulations specifying “excluded relevant material” and sets out that express consent is required in relation to transplantation involving any such specified material.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu y caiff Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau sy’n pennu “deunydd perthnasol a eithrir” ac sy’n nodi bod cydsyniad datganedig yn ofynnol mewn perthynas â thrawsblannu sy’n ymwneud ag unrhyw ddeunydd penodedig o’r fath.

en-gb	It gives as possible examples of such material the transplantation of composite tissues or other forms of transplantation that would be considered novel at the time the regulations are made.
cy-gb	Mae’n rhoi fel enghreifftiau posibl o ddeunydd o’r fath drawsblannu meinweoedd cyfansawdd neu fathau eraill o drawsblannu a ystyrid yn newydd ar adeg gwneud y rheoliadau.

en-gb	Faces and limbs are examples of “composite tissues”.
cy-gb	Mae wynebau ac aelodau yn enghreifftiau o “meinweoedd cyfansawdd”.

en-gb	However, since these are examples, regulations need not include them or may specify that other forms of material are to be excluded.
cy-gb	Fodd bynnag, gan mai enghreifftiau yw’r rhain, nid oes angen i reoliadau eu cynnwys neu cânt bennu bod mathau eraill o ddeunydd i’w heithrio.

en-gb	Consent for transplantation activities involving excluded material cannot be deemed.
cy-gb	Ni ellir ystyried bod cydsyniad wedi ei roi i weithgareddau trawsblannu sy’n ymwneud â deunydd a eithrir.

en-gb	Where consent is required under this section, in the case of adults, consent may be given by the person themselves or an appointed representative able to act, or otherwise consent may be given by a qualifying relative.
cy-gb	Pan fo cydsyniad yn ofynnol o dan yr adran hon, yn achos oedolion, caiff y person ei hun, neu gynrychiolydd penodedig sy’n gallu gweithredu, roi cydsyniad, neu fel arall caiff perthynas cymhwysol roi cydsyniad.

en-gb	In the case of children, consent may be given by the child themselves if competent to do so, or an appointed representative able to act, or otherwise consent may be given by a person with parental responsibility.
cy-gb	Yn achos plant, caiff y plentyn ei hun roi cydsyniad os yw’n gymwys i wneud hynny, neu gynrychiolydd penodedig sy’n gallu gweithredu, neu fel arall caiff person sydd â chyfrifoldeb rhiant roi cydsyniad.

en-gb	If there is no person with parental responsibility, the decision on consent in these cases would be taken by a qualifying relative.
cy-gb	Os nad oes neb â chyfrifoldeb rhiant, perthynas cymhwysol a fyddai’n gwneud y penderfyniad ar gydsyniad yn yr achosion hyn.

en-gb	Appointed representatives
cy-gb	Cynrychiolwyr penodedig

en-gb	This section provides that a person may appoint a representative or representatives to give consent to any of the activities set out in section 3.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu y caiff person benodi cynrychiolydd neu gynrychiolwyr i roi cydsyniad i unrhyw un neu ragor o’r gweithgareddau a nodir yn adran 3.

en-gb	This section replicates section 4 of the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act) but with three differences.
cy-gb	Mae’r adran hon yn atgynhyrchu adran 4 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004) ond mae tri pheth yn wahanol.

en-gb	Firstly the Welsh legislation recognises an appointment made under the 2004 Act.
cy-gb	Yn gyntaf mae deddfwriaeth Cymru yn cydnabod penodiad a wneir o dan Ddeddf 2004.

en-gb	The second is that it is Welsh Ministers who will hold the power to prescribe in regulations that persons of a particular description cannot act under an appointment in relation to somebody who dies in Wales (the equivalent power in the 2004 Act is held by the Secretary of State).
cy-gb	Yr ail beth yw mai Gweinidogion Cymru fydd â’r p * er i ragnodi mewn rheoliadau na all personau o ddisgrifiad penodol weithredu o dan benodiad mewn perthynas â rhywun sy’n marw yng Nghymru (yr Ysgrifennydd Gwladol sydd â’r p * er cyfatebol yn Neddf 2004).

en-gb	Finally, by use of the word “person”, this section recognises that in Wales a child may also appoint a representative.
cy-gb	Yn olaf, drwy ddefnyddio’r gair “person”, mae’r adran hon yn cydnabod, yng Nghymru, y caiff plentyn benodi cynrychiolydd hefyd.

en-gb	An appointment made under this Act will be recognised by the 2004 Act (once relevant amendments have been made to that Act by the Secretary of State pursuant to section 150 of the Government of Wales Act 2006) and similarly an appointment made under the 2004 Act is recognised by this Act.
cy-gb	Bydd penodiad a wneir o dan y Ddeddf hon yn cael ei gydnabod gan Ddeddf 2004 (cyn gynted ag y bydd diwygiadau perthnasol wedi eu gwneud i’r Ddeddf honno gan yr Ysgrifennydd Gwladol yn unol ag adran 150 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006), ac yn yr un modd, mae penodiad a wneir o dan Ddeddf 2004 yn cael ei gydnabod gan y Ddeddf hon.

en-gb	It does not therefore matter whether the activity would take place in England, Wales or Northern Ireland.
cy-gb	Nid yw o bwys felly p’un a fyddai’r gweithgarwch yn digwydd yng Nghymru, yn Lloegr neu yng Ngogledd Iwerddon.

en-gb	Section 8(12) specifies that if it is not reasonably practicable to communicate with an appointed representative, in time for consent to be acted on, then the appointed representative is treated as not able to give consent.
cy-gb	Mae adran 8(12) yn pennu, os nad yw’n rhesymol ymarferol cyfathrebu â chynrychiolydd penodedig mewn da bryd i allu gweithredu ar gydsyniad, y trinnir y cynrychiolydd penodedig fel pe na bai’n gallu rhoi cydsyniad.

en-gb	In these circumstances the decision on consent would pass to qualifying relatives.
cy-gb	O dan yr amgylchiadau hyn byddai’r penderfyniad ynghylch cydsyniad yn trosglwyddo i’r perthnasau cymhwysol.

en-gb	Activities involving material from (living) adults who lack capacity to consent
cy-gb	Gweithgareddau sy’n ymwneud â deunydd o oedolion (byw) nad yw’r galluedd ganddynt i gydsynio

en-gb	This section applies where a living adult lacks capacity to consent to donation and no decision is in force.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gymwys pan na fo gan oedolyn byw y galluedd i gydsynio i roi ei organau a’i feinweoedd a phan na fo unrhyw benderfyniad mewn grym.

en-gb	This section has the same effect as section 6 of the Human Tissue Act 2004, except that the power to prescribe in regulations when deemed consent can apply is held by the Welsh Ministers as regards a transplantation activity in Wales.
cy-gb	Mae’r adran hon yn cael yr un effaith ag adran 6 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004, ac eithrio mai gan Weinidogion Cymru y mae’r p * er i ragnodi mewn rheoliadau pryd y gall cydsyniad a ystyrir fod yn gymwys, mewn perthynas â gweithgaredd trawsblannu yng Nghymru.

en-gb	This power could be used to prescribe that consent could only be deemed if it is in the best interests of the living adult.
cy-gb	Gallai’r p * er hwn gael ei ddefnyddio i ragnodi mai dim ond pan fydd hynny er lles pennaf yr oedolyn byw y gellid ystyried bod cydsyniad wedi ei roi.

en-gb	For example, it could be in the best interests of the person who lacks capacity to donate relevant material to a close relative.
cy-gb	Er enghraifft, gallai fod er lles pennaf y person nad oes ganddo’r galluedd i gydsynio i roi deunydd perthnasol i berthynas agos.

en-gb	Deemed consent in this context is different from the deemed consent provisions set out in section 4, which relate to deceased donors.
cy-gb	Mae cydsyniad a ystyrir yn y cyd-destun hwn yn wahanol i ddarpariaethau cydsyniad a ystyrir a nodir yn adran 4, sy’n ymwneud â rhoddwyr ymadawedig.

en-gb	However, the basic premise of taking action without the express consent of the individual is the same.
cy-gb	Fodd bynnag, mae’r cysyniad sylfaenol o gymryd camau heb gydsyniad datganedig yr unigolyn yr un peth.

en-gb	Prohibition of activities without consent
cy-gb	Gwahardd gweithgareddau heb gydsyniad

en-gb	This section makes it a criminal offence in Wales to undertake the transplantation activities set out in section 3 without consent.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod person yn cyflawni trosedd yng Nghymru os yw’n ymgymryd â’r gweithgareddau trawsblannu a nodir yn adran 3 heb gydsyniad.

en-gb	A person has a valid excuse, however, if the person concerned reasonably believed that consent was in place.
cy-gb	Mae gan berson esgus dilys, fodd bynnag, os oedd y person o dan sylw yn credu’n rhesymol fod cydsyniad wedi ei roi.

en-gb	This is the main enforcement provision of the Act and is based on section 5 of the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act).
cy-gb	Dyma’r brif ddarpariaeth orfodi yn y Ddeddf ac mae wedi ei seilio ar adran 5 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004).

en-gb	As the provision is built on a slightly different foundation than the 2004 Act (there being no exact equivalent of “appropriate consent” in the Act) there is a need to expressly exclude other provisions in the Act which make transplantation activities lawful without consent.
cy-gb	Gan fod y ddarpariaeth wedi ei seilio ar sylfaen ychydig yn wahanol i Ddeddf 2004 (gan nad oes term sy’n hollol gyfatebol i gydsyniad priodol yn y Ddeddf) mae angen eithrio’n ddatganedig ddarpariaethau eraill yn y Ddeddf sy’n gwneud gweithgareddau trawsblannu yn gyfreithlon heb gydsyniad.

en-gb	This explains the reference to section 3(3) and section 13(1).
cy-gb	Mae hyn yn esbonio’r cyfeiriad at adran 3(3) ac adran 13(1).

en-gb	Subsection (5) specifies the meaning of the consent that is required.
cy-gb	Mae is-adran (5) yn pennu ystyr y cydsyniad sy’n ofynnol.

en-gb	This is a question of fact and includes consent given or obtained before the coming into force of this Act.
cy-gb	Mae hyn yn gwestiwn o ffaith ac mae’n cynnwys cydsyniad a roddir neu a geir cyn i’r Ddeddf hon ddod i rym.

en-gb	Offences by bodies corporate
cy-gb	Troseddau gan gyrff corfforaethol

en-gb	This section is based on a similar provision in section 49 of the Human Tissue Act 2004.
cy-gb	Mae’r adran hon wedi ei seilio ar ddarpariaeth debyg yn adran 49 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004.

en-gb	This relates to the criminal offences that can be committed under this Act and replicates the effect of section 50 of the Human Tissue Act 2004.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ymwneud â’r troseddau y gellir eu cyflawni o dan y Ddeddf hon ac mae’n atgynhyrchu effaith adran 50 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004.

en-gb	Preservation for transplantation
cy-gb	Preserfio deunydd at ei drawsblannu

en-gb	This section replicates the effect of section 43 of the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act).
cy-gb	Mae’r adran hon yn atgynhyrchu effaith adran 43 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004).

en-gb	This section makes it lawful to retain the body of a deceased person and preserve organs in the body which may be suitable for transplantation, while the issue of consent (whether express or deemed) to the use of organs is resolved.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ei gwneud yn gyfreithlon cadw corff person ymadawedig a phreserfio organau o’r corff a all fod yn addas ar gyfer eu trawsblannu, tra bo’r mater o gydsyniad (p’un ai cydsyniad datganedig neu gydsyniad a ystyrir) i ddefnyddio organau’n cael ei ddatrys.

en-gb	The actions taken for preservation must involve the minimum steps necessary and the least invasive procedures.
cy-gb	Rhaid i’r camau a gymerir ar gyfer preserfio gynnwys y lleiafswm o gamau angenrheidiol a’r dulliau lleiaf mewnwthiol.

en-gb	Whilst this is not directly related to consent it is inherent to how the system works before it is established whether consent exists and has therefore been restated in this Act.
cy-gb	Er nad yw hyn yn ymwneud yn uniongyrchol â chydsyniad mae’n gynhenid i sut y mae’r system yn gweithio cyn cadarnhau a yw cydsyniad yn bodoli ac mae felly wedi ei ailddatgan yn y Ddeddf hon.

en-gb	An amendment has been made to the corresponding section 43 of the 2004 Act to make clear which provision applies (i.e. the one in this Act).
cy-gb	Mae’r adran gyfatebol yn Neddf 2004, sef adran 43, wedi ei diwygio i’w gwneud yn glir pa ddarpariaeth sy’n gymwys (h.y. yr un yn y Ddeddf hon).

en-gb	Coroners
cy-gb	Crwneriaid

en-gb	In order to maintain the current legal position regarding coroners, this section exempts from the requirements of the Act anything done for the purposes of the functions of a coroner, or under his authority.
cy-gb	Er mwyn cynnal y sefyllfa gyfreithiol gyfredol o ran crwneriaid, mae’r adran hon yn esemptio o ofynion y Ddeddf unrhyw beth a wneir at ddibenion swyddogaethau crwner, neu o dan ei awdurdod.

en-gb	This section provides that before acting on authority under section 3 or section 13, if a body or relevant material is or may be required for the purposes of the functions of the coroner, the coroner’s consent is required.
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu bod angen cydsyniad y crwner cyn gweithredu ar awdurdod o dan adran 3 neu adran 13, os oes angen neu y gall fod angen corff neu ddeunydd perthnasol at ddibenion swyddogaethau’r crwner.

en-gb	This section replicates the effect of section 11 of the Human Tissue Act 2004.
cy-gb	Mae’r adran hon yn atgynhyrchu effaith adran 11 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004.

en-gb	- Codes of practice
cy-gb	Codau ymarfer

en-gb	The Human Tissue Authority (the Authority) is required to issue a code of practice which includes practical guidance and standards.
cy-gb	Mae’n ofynnol i’r Awdurdod Meinweoedd Dynol (yr Awdurdod) ddyroddi cod ymarfer sy’n cynnwys canllawiau a safonau ymarferol.

en-gb	The provisions relating to the Code of Practice set out in the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act) have not been replicated or restated in the Act as there is only one Authority and one Code.
cy-gb	Nid yw’r darpariaethau sy’n ymwneud â’r Cod Ymarfer a nodir yn Neddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004) wedi eu hatgynhyrchu nac eu hailddatgan yn y Ddeddf gan mai dim ond un Awdurdod ac un Cod sydd.

en-gb	This section therefore amends the 2004 Act to reflect the Welsh legislation.
cy-gb	Mae’r adran hon felly’n diwygio Deddf 2004 i adlewyrchu deddfwriaeth Cymru.

en-gb	This includes a power for Welsh Ministers to amend by statutory instrument the ranking of those in a qualifying relationship to the deceased and a requirement for the Code to give guidance on how a relative or friend of the deceased can object to deemed consent on the basis of the deceased’s wishes (see section 4).
cy-gb	Mae hyn yn cynnwys pŵer i Weinidogion Cymru ddiwygio drwy offeryn statudol ranc y rhai hynny sydd mewn perthynas gymhwysol â’r ymadawedig, a gofyniad bod y Cod yn rhoi canllawiau ar sut y gall perthynas neu gyfaill i’r ymadawedig wrthwynebu cydsyniad a ystyrir ar sail dymuniadau’r ymadawedig (gweler adran 4).

en-gb	The amendments to the 2004 Act also mean that the Authority may not issue a code which relates to activities caught by the Welsh legislation unless a draft has been approved by both Welsh Ministers and the National Assembly for Wales (the latter subject to affirmative resolution).
cy-gb	Mae’r diwygiadau i Ddeddf 2004 hefyd yn golygu na chaiff yr Awdurdod ddyroddi cod sy’n ymwneud â gweithgareddau sy’n dod o dan ddeddfwriaeth Cymru oni bai bod drafft wedi ei gymeradwyo gan Weinidogion Cymru a chan Gynulliad Cenedlaethol Cymru (yn ddarostyngedig i benderfyniad cadarnhaol gan y Cynulliad Cenedlaethol).

en-gb	Consequential and incidental amendments to the Human Tissue Act 2004
cy-gb	Diwygiadau canlyniadol a chysylltiedig i Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004

en-gb	This section makes a number of amendments to the Human Tissue Act 2004 (the 2004 Act) which are consequential or incidental to this Act.
cy-gb	Mae’r adran hon yn gwneud nifer o ddiwygiadau i Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004 (Deddf 2004) sy’n ganlyniadol i’r Ddeddf hon neu’n gysylltiedig â hi.

en-gb	As a consequence section 1(1) of the 2004 Act will no longer apply to consent for transplantation activities carried out in Wales.
cy-gb	O ganlyniad, ni fydd adran 1(1) o Ddeddf 2004 yn gymwys mwyach i gydsyniad ar gyfer gweithgareddau trawsblannu a gyflawnir yng Nghymru.

en-gb	Other amendments disapply sections of the 2004 Act which have been restated for Wales in this Act, for example, sections 6 (adults who lack capacity), and section 43 (preservation for transplantation).
cy-gb	Mae diwygiadau eraill yn datgymhwyso adrannau o Ddeddf 2004 sydd wedi eu hailddatgan ar gyfer Cymru yn y Ddeddf hon, er enghraifft, adran 6 (oedolion nad yw’r galluedd ganddynt i gydsynio), ac adran 43 (preserfio deunydd at ei drawsblannu).

en-gb	Amendments are also made so that the general functions of the Human Tissue Authority (the Authority) and its annual report take account of this Act.
cy-gb	Mae diwygiadau hefyd wedi eu gwneud er mwyn i’r Ddeddf hon gael ei hystyried gan swyddogaethau cyffredinol yr Awdurdod Meinweoedd Dynol (yr Awdurdod) a’i adroddiad blynyddol.

en-gb	The Authority's powers of inspection, entry, search and seizure are also amended so as to incorporate situations covered by the Act.
cy-gb	Mae pwerau arolygu, mynd i mewn, chwilio ac ymafael yr Awdurdod hefyd wedi eu diwygio er mwyn ymgorffori sefyllfaoedd sydd wedi eu cynnwys yn y Ddeddf.

en-gb	The effect of Schedule 11 to the Government of Wales Act 2006 was to change references to the “National Assembly for Wales” to ““Welsh Ministers”.
cy-gb	Effaith Atodlen 11 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 oedd newid y cyfeiriadau at “Cynulliad Cenedlaethol Cymru” i “Gweinidogion Cymru”.

en-gb	This section actually amends the text of 2004 Act to make this change, so as to assist the reader.
cy-gb	Mae’r adran hon mewn gwirionedd yn diwygio testun Deddf 2004 i wneud y newid hwn, er lles y darllenydd.

en-gb	New requirements for Welsh Ministers to lay documents before the National Assembly for Wales have also been added to reflect the new constitutional arrangement post the Government of Wales Act 2006 (so that they replicate the provisions for the Northern Ireland Assembly and the UK Parliament).
cy-gb	Mae gofynion newydd i Weinidogion Cymru osod dogfennau gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru hefyd wedi eu hychwanegu i adlewyrchu’r trefniadau cyfansoddiadol newydd yn dilyn Deddf Llywodraeth Cymru 2006 (fel eu bod yn atgynhyrchu’r darpariaethau ar gyfer Cynulliad Gogledd Iwerddon a Senedd y DU).

en-gb	Consequential amendment to the Wills Act 1837
cy-gb	Diwygiad canlyniadol i Ddeddf Ewyllysiau 1837

en-gb	This section amends the Wills Act 1837 to reflect this Act (in the same way as the Human Tissue Act 2004 is reflected) in cases where someone makes provision for an appointed representative in a will.
cy-gb	Mae’r adran hon yn diwygio Deddf Ewyllysiau 1837 i adlewyrchu’r Ddeddf hon (yn yr un modd ag y mae Deddf Meinweoedd Dynol 2004 wedi ei hadlewyrchu) mewn achosion pan fo rhywun yn gwneud darpariaeth ar gyfer cynrychiolydd penodedig mewn ewyllys.

en-gb	Relevant material
cy-gb	Deunydd perthnasol

en-gb	This section defines what is meant by the material removed from the body for the purpose of transplantation.
cy-gb	Mae’r adran hon yn diffinio’r hyn a olygir gan y deunydd a dynnir o’r corff at ddiben trawsblannu.

en-gb	The definition is the same as that in section 53 of the Human Tissue Act 2004.
cy-gb	Mae’r diffiniad yr un peth â’r un hynny yn adran 53 o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004.

en-gb	A definition of qualifying relationship is included in addition to the reference to the ranking of those relationships in section 27(4) of the Human Tissue Act 2004.
cy-gb	Mae’r adran hon yn cynnwys diffiniad o berthynas gymhwysol yn ogystal â’r cyfeiriad at ranc y perthnasoedd hynny yn adran 27(4) o Ddeddf Meinweoedd Dynol 2004.

en-gb	The 2004 Act defines the term (at section 54(9)) as well as giving the different relationships that form the definition a ranking through section 27(4) and the Code of Practice issued by the Human Tissue Authority.
cy-gb	Mae Deddf 2004 yn diffinio’r term (yn adran 54(9)) yn ogystal â rhancio’r gwahanol berthnasoedd sy’n ffurfio’r diffiniad, drwy adran 27(4) a’r Cod Ymarfer a ddyroddir gan yr Awdurdod Meinweoedd Dynol.

en-gb	Relatives and friends of long standing will not be ranked for the purposes of section 4(4)(b) of this Act (information that can prevent deemed consent), but qualifying relations will be ranked for all other purposes.
cy-gb	Ni chaiff perthnasau a chyfeillion ers amser maith eu rhancio at ddibenion adran 4(4)(b) o’r Ddeddf hon (gwybodaeth a all atal cydsyniad a ystyrir), ond bydd perthnasoedd cymhwysol yn cael eu rhancio at bob diben arall.

en-gb	In the definition of "qualifying relationship", the reference to a "child" is a reference to the relationship of that person to the deceased and, therefore, means the son or daughter of the deceased (no matter what that person's age).
cy-gb	Yn y diffiniad o “perthynas gymhwysol”, mae’r cyfeiriad at “plentyn“ yn gyfeiriad at berthynas y person hwnnw i’r ymadawedig ac, felly, mae’n golygu mab neu ferch yr ymadawedig (ni waeth beth fo oedran y person hwnnw).

en-gb	Similarly, there is no age restriction in relation to a “grandchild”.
cy-gb	Yn yr un modd, nid oes cyfyngiad oedran mewn perthynas â “ŵyr/wyres”.

en-gb	Orders and regulations
cy-gb	Gorchmynion a rheoliadau

en-gb	This section provides for the procedure that will be used for making subordinate legislation under this Act (except for commencement orders).
cy-gb	Mae’r adran hon yn darparu ar gyfer y weithdrefn a ddefnyddir ar gyfer gwneud is-ddeddfwriaeth o dan y Ddeddf hon (ac eithrio gorchmynion cychwyn).

en-gb	This means that subordinate legislation may not be made unless Welsh Ministers have carried out a public consultation, and a draft has been laid before and approved by the National Assembly for Wales.
cy-gb	Mae hyn yn golygu na chaniateir i is-ddeddfwriaeth gael ei gwneud oni bai bod Gweinidogion Cymru wedi cynnal ymgynghoriad cyhoeddus, a bod drafft wedi ei osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru ac wedi ei gymeradwyo ganddo.

en-gb	Commencement
cy-gb	Cychwyn

en-gb	This section deals with the commencement of this Act once it has received Royal Assent.
cy-gb	Mae’r adran hon yn ymdrin â chychwyn y Ddeddf hon ar ôl iddi gael y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	Section 2, which places a duty on Welsh Ministers to promote and provide information about transplantation, will be commenced on Royal Assent, as will Sections 1 (Overview); 21 (Commencement) and 22 (Short Title).
cy-gb	Bydd adran 2, sy’n gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i hyrwyddo trawsblannu a darparu gwybodaeth amdano, yn cychwyn pan fydd y Bil hwn yn cael y Cydsyniad Brenhinol, a bydd adran 1 (Trosolwg); adran 21 (Cychwyn) ac adran 22 (Enw byr) yn cychwyn yr un pryd.

en-gb	The remaining provisions will be commenced no sooner than two years following Royal Assent.
cy-gb	Ni fydd y darpariaethau sydd ar ôl yn cael eu cychwyn yn gynt na dwy flynedd ar ôl y Cydsyniad Brenhinol.

en-gb	Short title
cy-gb	Enw byr

en-gb	The short title of the Act is the Human Transplantation (Wales) Act 2013.
cy-gb	Enw byr y Ddeddf yw Deddf Trawsblannu Dynol (Cymru) 2013.

en-gb	RECORD OF PROCEEDINGS IN NATIONAL ASSEMBLY FOR WALES The following table sets out the dates for each stage of the Act’s passage through the National Assembly for Wales.
cy-gb	COFNOD Y TRAFODION YNG NGHYNULLIAD CENEDLAETHOL CYMRU Mae’r tabl a ganlyn yn nodi’r dyddiadau ar gyfer pob cyfnod o hynt y Ddeddf drwy Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

en-gb	http://www.senedd.assemblywales.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=5178
cy-gb	http://www.senedd.cynulliadcymru.org/mgIssueHistoryHome.aspx?IId=5178

en-gb	These notes refer to the Trade Union (Wales) Act 2017 (c.4) which received Royal Assent on 07 September 2017
cy-gb	These notes refer to the Deddf Yr Undebau Llafur (Cymru) 2017 (c.4)

en-gb	TRADE UNION (WALES) ACT 2017
cy-gb	DEDDF YR UNDEBAU LLAFUR (CYMRU) 2017

en-gb	These Explanatory Notes are for the Trade Union (Wales) Act 2017 which was passed by the National Assembly for Wales on 18 July 2017 and received Royal Assent on 07 September 2017.
cy-gb	Mae’r Nodiadau Esboniadol hyn ar gyfer Deddf yr Undebau Llafur (Cymru) 2017 a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar 18 Gorffennaf 2017 ac a gafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 07 Medi 2017.

en-gb	They have been prepared by the Education and Public Services Group of the Welsh Government to assist the reader of the Act.
cy-gb	Fe’u lluniwyd gan Gr#p Addysg a Gwasanaethau Cyhoeddus Llywodraeth Cymru i gynorthwyo’r sawl sy’n darllen y Ddeddf.

en-gb	The Explanatory Notes should be read in conjunction with the Act but are not part of it.
cy-gb	Dylid darllen y Nodiadau Esboniadol ar y cyd â’r Ddeddf ond nid ydynt yn rhan ohono.

en-gb	Where a section of the Act is self-explanatory and does not seem to require any further explanation or comment, none is given.
cy-gb	Pan fo adran o’r Ddeddf yn hunanesboniadol ac nid oes angen unrhyw esboniad neu sylw pellach, nis rhoddir.

en-gb	OVERVIEW OF THE ACT
cy-gb	TROSOLWG O’R DDEDDF

en-gb	The Trade Union Act 2016 (c.15) (“the 2016 Act”) inserts provisions in the Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992 (c.52) (“the 1992 Act”).
cy-gb	Mae Deddf yr Undebau Llafur 2016 ( Trade Union Act 2016 ( c. 15 )) (“Deddf 2016”) yn mewnosod darpariaethau yn Neddf yr Undebau Llafur a Chysylltiadau Llafur (Cydgrynhoi) 1992 ( Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992  ( c. 52 )) (“Deddf 1992”).

en-gb	This Act amends the provisions of the 1992 Act inserted by sections 3, 13, 14 and 15 of the 2016 Act so as to disapply them in so far as they relate to certain public services provided by devolved Welsh public authorities, or relate more generally to the operations of such authorities.
cy-gb	Mae’r Ddeddf hon yn diwygio darpariaethau Deddf 1992 a fewnosodwyd gan adrannau 3, 13, 14 a 15 o Ddeddf 2016 er mwyn eu datgymhwyso i’r graddau y maent yn ymwneud â gwasanaethau cyhoeddus penodol a ddarperir gan awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig, neu’n ymwneud yn fwy cyffredinol â gweithrediadau awdurdodau o’r fath.

en-gb	The Act also prohibits devolved Welsh public authorities from using workers supplied by an employment business (commonly referred to as agency workers), to cover the duties of staff engaged in official industrial action.
cy-gb	Mae’r Ddeddf hefyd yn gwahardd awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig rhag defnyddio gweithwyr a gyflenwir gan fusnes cyflogaeth (a elwir yn gyffredin yn weithwyr asiantaeth), i gyflawni dyletswyddau staff sy’n cymryd rhan mewn gweithredu diwydiannol swyddogol.

en-gb	During the passage through the United Kingdom Parliament of the Bill that became the 2016 Act the National Assembly for Wales considered and opposed a Legislative Consent Motion, withholding consent for the UK Government to legislate on clauses pertaining to Welsh public authorities.
cy-gb	Yn ystod hynt y Bil a ddaeth yn Ddeddf 2016 drwy Senedd y Deyrnas Unedig, ystyriodd Cynulliad Cenedlaethol Cymru Gynnig Cydsyniad Deddfwriaethol, a’i wrthwynebu, gan atal cydsyniad i Lywodraeth y DU ddeddfu ar gymalau sy’n ymwneud ag awdurdodau cyhoeddus Cymreig.

en-gb	The provisions for which the National Assembly withheld consent related to an overall support threshold for ‘important public services’, facility time and check-off arrangements.
cy-gb	Roedd y darpariaethau y gwnaeth y Cynulliad Cenedlaethol atal cydsyniad ar eu cyfer yn ymwneud â throthwy cefnogaeth cyffredinol ar gyfer ‘gwasanaethau cyhoeddus pwysig’, amser cyfleuster a threfniadau ar gyfer didynnu taliadau tanysgrifio i undebau drwy’r gyflogres.

en-gb	The Trade Union (Wales) Act 2017 disapplies sections 3, 13, 14 and 15 of the 2016 Act as they apply to public services in Wales.
cy-gb	Mae Deddf yr Undebau Llafur (Cymru) 2017 yn datgymhwyso adrannau 3, 13, 14 a 15 o Ddeddf 2016 fel y maent yn gymwys i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

en-gb	The purpose is to remove provisions that the Welsh Government considers contrary to its social partnership approach to managing the public sector so as to protect the continued delivery of public services in Wales.
cy-gb	Y diben yw dileu’r darpariaethau y mae Llywodraeth Cymru yn ystyried eu bod yn groes i’w dull o weithredu ar sail partneriaethau cymdeithasol wrth reoli’r sector cyhoeddus, er mwyn parhau i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

en-gb	Social partnership involves the Welsh Government and devolved Welsh public authorities, and civil servants and employees of those bodies, working collaboratively to deliver public services.
cy-gb	Mae’r dull partneriaethau cymdeithasol yn golygu bod Llywodraeth Cymru ac awdurdodau datganoledig Cymreig, a gweision sifil a gweithwyr y cyrff hynny, yn gweithio ar y cyd i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus.

en-gb	The Welsh Government considers that the effect of the Trade Union Act 2016 will affect its social partnership approach lead to more confrontational relationships between employers and employees, and ultimately undermine public service delivery.
cy-gb	Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried y bydd effaith Deddf yr Undebau Llafur 2016 yn un a fydd yn effeithio ar ei dull partneriaethau cymdeithasol, yn arwain at berthnasau mwy gwrthdrawiadol rhwng cyflogwyr a gweithwyr, ac yn tanseilio’r ffordd y bydd gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu darparu yn y pen draw.

en-gb	The success of the social partnership model relies on an appropriate balance in the relationships between the partners and particularly between trade unions and employers.
cy-gb	Mae llwyddiant y model o weithredu ar sail partneriaethau cymdeithasol yn dibynnu ar gydbwysedd priodol yn y perthnasau rhwng y partneriaid ac yn benodol rhwng undebau llafur a chyflogwyr.

en-gb	The Act prohibits devolved Welsh public authorities from using agency workers to cover the duties of staff engaged in official industrial action.
cy-gb	Mae’r Ddeddf yn gwahardd awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig rhag defnyddio gweithwyr asiantaeth i gyflawni dyletswyddau staff sy’n cymryd rhan mewn gweithredu diwydiannol swyddogol.

en-gb	The intention is to protect the social partnership model of providing public services from practices that could undermine industrial relations.
cy-gb	Y bwriad yw diogelu’r model partneriaethau cymdeithasol o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus rhag arferion a allai danseilio perthnasau diwydiannol.

en-gb	LEGAL BACKGROUND
cy-gb	CEFNDIR DEDDFWRIAETHOL

en-gb	The chief legislation on trade unions and employers’ association is in the Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992 (c.52) .
cy-gb	Mae’r brif ddeddfwriaeth ar undebau llafur a chymdeithasau cyflogwyr wedi ei chynnwys yn Neddf yr Undebau Llafur a Chysylltiadau Llafur (Cydgrynhoi) 1992 ( Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992 ( c. 52 )).

en-gb	Historically trade unions were treated as illegal and contrary to public interest.
cy-gb	Yn hanesyddol, roedd undebau llafur yn cael eu trin fel cyrff anghyfreithlon nad oeddynt er budd y cyhoedd.

en-gb	At common law a worker who engaged in industrial action was considered to be in breach of his or her employment contract.
cy-gb	O dan y gyfraith gyffredin, ystyriwyd bod gweithiwr a oedd yn ymwneud â gweithredu diwydiannol yn euog o dorri ei gytundeb cyflogaeth.

en-gb	A trade union inducing industrial action was committing an actionable tort contrary to the doctrine on restraint of trade.
cy-gb	Roedd undeb llafur a oedd yn cymell gweithredu diwydiannol yn cyflawni camwedd y gellir dwyn achos yn ei gylch sy’n groes i’r athrawiaeth ar lesteirio masnach.

en-gb	Trade union reforms between the 1800s and 1900s introduced legislation which conferred certain “statutory immunities” and overrode the established common law position.
cy-gb	Yn sgil diwygiadau undebau llafur rhwng yr 1800au a’r 1900au, cyflwynwyd deddfwriaeth a oedd yn rhoi “imiwneddau statudol” penodol ac a oedd yn drech na statws sefydledig y gyfraith gyffredin.

en-gb	That legislation was consolidated in the 1992 Act which defines trade unions and sets out the framework (including legal rights and duties) under which they may operate including the circumstances in which industrial action may be undertaken.
cy-gb	Cafodd y ddeddfwriaeth honno ei chydgrynhoi yn Neddf 1992 sy’n diffinio undebau llafur ac sy’n nodi’r fframwaith (gan gynnwys hawliau cyfreithiol a dyletswyddau cyfreithiol) y cânt weithredu oddi tano gan gynnwys ym mha amgylchiadau y caniateir ymgymryd â gweithredu diwydiannol.

en-gb	The 2016 Act amends the 1992 Act to make provisions (among other things) about the balloting requirements for official industrial action and inserts provisions about facility time in the public sector and the circumstances in which trade unions subscriptions may be deducted by public sector employers from their worker’s wages.
cy-gb	Mae Deddf 2016 yn diwygio Deddf 1992 i wneud darpariaethau (ymhlith pethau eraill) ynghylch y gofynion pleidleisio ar gyfer gweithredu diwydiannol swyddogol ac yn mewnosod darpariaethau ynghylch amser cyfleuster yn y sector cyhoeddus a’r amgylchiadau pan ganiateir i gyflogwyr y sector cyhoeddus ddidynnu taliadau tanysgrifio i undeb llafur o gyflog eu gweithwyr.

en-gb	This Act disapplies those provisions in so far as they relate to public services provided by devolved Welsh public authorities, or relate more generally to the operations of such authorities.
cy-gb	Mae’r Ddeddf hon yn datgymhwyso’r darpariaethau hynny i’r graddau y maent yn ymwneud â gwasanaethau cyhoeddus a ddarperir gan awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig, neu’n ymwneud yn fwy cyffredinol â gweithrediadau awdurdodau o’r fath.

en-gb	Section 1 – Amendments to the Trade Union and Labour Relations (Consolidation) Act 1992
cy-gb	Adran 1 - Diwygiadau i Ddeddf yr Undebau Llafur a Chysylltiadau Llafur (Cydgrynhoi) 1992

en-gb	Removing restrictions on deduction of union subscriptions from wages in the public sector
cy-gb	Dileu cyfyngiadau ar ddidynnu taliadau tanysgrifio i undeb llafur o gyflogau yn y sector cyhoeddus

en-gb	Section 1(2) provides that section 116B of the 1992 Act (inserted by section 15 of the 2016 Act), which restricts the circumstances in which union subscriptions may be deducted from the wages of workers in the public sector, does not apply to devolved Welsh public authorities.
cy-gb	Mae adran 1(2) yn darparu nad yw adran 116B o Ddeddf 1992 (a fewnosodwyd gan adran 15 o Ddeddf 2016), sy’n cyfyngu ar yr amgylchiadau pan ganiateir didynnu taliadau tanysgrifio i undeb llafur o gyflogau gweithwyr yn y sector cyhoeddus, yn gymwys i awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig.

en-gb	Some employers deduct trade union subscription from the wages of their workers (referred to as “check off”).
cy-gb	Mae rhai cyflogwyr yn didynnu tâl tanysgrifio i undeb llafur o gyflogau eu gweithwyr (cyfeirir at hyn fel didynnu taliadau tanysgrifio i undebau drwy’r gyflogres).

en-gb	Section 116B imposes restrictions so that such deductions may not be made unless workers have the option to pay their union subscriptions by other means, and arrangements have been made for the union to make reasonable payments to the employer in respect of the making of the deductions.
cy-gb	Mae adran 116B yn gosod cyfyngiadau fel na chaniateir didyniadau o’r fath oni bai bod gan weithwyr yr opsiwn i dalu eu taliadau tanysgrifio i undeb drwy gyfrwng arall, a bod trefniadau wedi eu gwneud i’r undeb wneud taliadau rhesymol i’r cyflogwr o ran gwneud y didyniadau.

en-gb	Disapplies regulations about facility time to Welsh public authorities
cy-gb	Datgymhwyso rheoliadau ynghylch amser cyfleuster i awdurdodau cyhoeddus Cymreig

en-gb	Section 1(3) provides that sections 172A and 172B of the 1992 Act (as inserted by sections 13 and 14 of the 2016 Act) do not apply to devolved Welsh public authorities.
cy-gb	Mae adran 1(3) yn darparu nad yw adrannau 172A a 172B o Ddeddf 1992 (fel y’u mewnosodwyd gan adrannau 13 a 14 o Ddeddf 2016) yn gymwys i awdurdodau cyhoeddus datganoledig Cymreig.

en-gb	Sections 168 to 172 of the 1992 Act make provision about “facility time”, which is time off permitted by employees for the purpose of carrying out trade union duties.
cy-gb	Mae adrannau 168 i 172 o Ddeddf 1992 yn gwneud darpariaeth ynghylch “amser cyfleuster”, sy’n amser i ffwrdd a ganiateir gan weithwyr at ddiben cyflawni dyletswyddau undebau llafur.

en-gb	Sections 13 and 14 of the 2016 Act inserted sections 172A and 172B which confer powers on a Minister of the Crown to make regulations about facility time.
cy-gb	Mewnosodwyd adrannau 172A a 172B, sy’n rhoi pwerau i Weinidog y Goron wneud rheoliadau ynghylch amser cyfleuster, gan adrannau 13 a 14 o Ddeddf 2016.

en-gb	Regulations made under section 172A may require public sector employers to publish information about on the amount of facility time allowed.
cy-gb	Caiff rheoliadau a wneir o dan adran 172A ei gwneud yn ofynnol i gyflogwyr y sector cyhoeddus gyhoeddi gwybodaeth am faint o amser cyfleuster a ganiateir.

en-gb	Section 172B provides that where a Minister of the Crown considers it appropriate to do so, and having regard to matters in section 172B(1), he or she may make regulations to cap the percentage of the employers’ total pay bill spent on paying union officials for facility time and to restrict the rights of union officials to facility time by amending provisions in section 172B(4).
cy-gb	Mae adran 172B yn darparu y caiff Gweinidog y Goron, pan fo’n ystyried ei bod yn briodol, ac wrth roi sylw i faterion yn adran 172B(1), wneud rheoliadau i gapio’r ganran o gyfanswm bil tâl y cyflogwyr sy’n cael ei wario ar dalu swyddogion undebau am amser cyfleuster ac i gyfyngu ar hawliau swyddogion undebau i amser cyfleuster drwy ddiwygio darpariaethau yn adran 172B(4).

en-gb	Regulations under section 172B may only be made three years after the first regulations under section 172A come into force.
cy-gb	Ni chaniateir gwneud rheoliadau o dan adran 172B oni fo’n dair blynedd ers i’r rheoliadau cyntaf o dan adran 172A ddod i rym.

en-gb	Disapplies 40% ballot threshold for important public services in relation to Welsh public services
cy-gb	Datgymhwyso’r trothwy o gefnogaeth 40% o’r aelodau ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus pwysig mewn perthynas â gwasanaethau cyhoeddus Cymreig

en-gb	Section 219 of the 1992 Act provides that certain actions taken in contemplation or furtherance of a trade dispute are protected in that they are not actionable in tort.
cy-gb	Mae adran 219 o Ddeddf 1992 yn darparu bod camau penodol a gymerir wrth ystyried neu fwrw ymlaen ag anghydfod masnachol wedi eu diogelu gan na ellir dwyn achos o gamwedd yn eu cylch.