TermCymru

72 canlyniad
Rhestrir y canlyniadau yn nhrefn yr wyddor Gymraeg A-Y
Cymraeg: adeilad
Saesneg: building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Mai 2025
Cymraeg: adeilad afraid
Saesneg: redundant building
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: 'Gwag' weithiau.
Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Gorffennaf 2003
Cymraeg: adeilad amaethyddol
Saesneg: agricultural building
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Gorffennaf 2003
Cymraeg: adeilad amddifad
Saesneg: orphan building
Statws B
Pwnc: Tân ac achub
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau amddifad
Diffiniad: Adeilad lle nad oes datblygwr, yswiriwr neu asiant rheoli y gellir ei ddal yn gyfrifol am ddiogelwch tân.
Diweddarwyd ddiwethaf: 22 Mehefin 2023
Cymraeg: adeilad amnewid
Saesneg: replacement building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau amnewid
Cyd-destun: Pan ddyroddir hysbysiad gorfodi mewn cysylltiad â thor rheolaeth gynllunio sy’n cynnwys dymchwel adeilad, caiff yr hysbysiad ei gwneud yn ofynnol adeiladu adeilad amnewid sydd mor debyg â phosibl i’r adeilad a ddymchwelwyd.
Nodiadau: Dyma'r term technegol a ddefnyddir yng nghyd-destun y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio. Gellid aralleirio mewn cyd-destunau llai technegol.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: adeilad categori 1
Saesneg: category 1 building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau categori 1
Diffiniad: Yng nghyd-destun Bil Diogelwch Adeiladau (Cymru), adeilad sydd o leiaf 18 metr o uchder neu sy'n cynnwys o leiaf 7 llawr.
Nodiadau: Yng nghyd-destun y ddeddfwriaeth ar ddiogelwch adeiladau.
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Mai 2025
Cymraeg: adeilad categori 2
Saesneg: category 2 building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau categori 2
Diffiniad: Yng nghyd-destun Bil Diogelwch Adeiladau (Cymru), adeilad sydd yn llai na 18 metr o uchder ac sy'n cynnwys llai na 7 llawr ond sydd o leiaf 11 metr o uchder neu sy'n cynnwys o leiaf 5 llawr.
Nodiadau: Yng nghyd-destun y ddeddfwriaeth ar ddiogelwch adeiladau.
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Mai 2025
Cymraeg: adeilad categori 3
Saesneg: category 3 building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau categori 3
Diffiniad: Yng nghyd-destun Bil Diogelwch Adeiladau (Cymru), adeilad sydd yn llai na 11 metr o uchder ac sy'n cynnwys llai na 5 llawr.
Nodiadau: Yng nghyd-destun y ddeddfwriaeth ar ddiogelwch adeiladau.
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Mai 2025
Cymraeg: adeilad clyfar
Saesneg: smart building
Statws B
Pwnc: Tai
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 10 Mai 2013
Cymraeg: adeilad cymhleth
Saesneg: complex building
Statws B
Pwnc: Tai
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau cymhleth
Diffiniad: Adeilad â nodweddion sy’n golygu nad yw’r cyfarwyddiadau yn y canllawiau statudol ar reoleiddio diogelwch adeiladau yn gymwys iddynt mewn rhyw ffordd. Gall hyn fod oherwydd cymhlethdod dyluniad, adeiladwaith neu feddiannaeth yr adeilad.
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Hydref 2022
Cymraeg: Adeilad Cymunedol Glan yr Afon
Saesneg: Riverside Community Building
Statws C
Pwnc: Llywodraeth leol
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 14 Tachwedd 2007
Cymraeg: adeilad dadfeiliedig
Saesneg: dilapidated building
Statws A
Pwnc: Ystadau a Cadw
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau dadfeiliedig
Nodiadau: Yng nghyd-destun y ddeddwriaeth ar gyfer henebion ac adeiladau rhestredig.
Diweddarwyd ddiwethaf: 3 Chwefror 2022
Cymraeg: adeilad dros dro
Saesneg: demountable building
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 21 Ebrill 2011
Cymraeg: adeilad eglwysig
Saesneg: ecclestiastical building
Statws A
Pwnc: Ystadau a Cadw
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau eglwysig
Diweddarwyd ddiwethaf: 3 Chwefror 2022
Cymraeg: adeilad fferm
Saesneg: farm building
Statws C
Pwnc: Amaeth
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Gorffennaf 2003
Cymraeg: adeilad ffrâm porthol
Saesneg: portal framed building
Statws C
Pwnc: Ystadau a Cadw
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 25 Gorffennaf 2005
Cymraeg: adeilad gwledig
Saesneg: rural building
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Gorffennaf 2003
Cymraeg: Adeilad Newydd y Cynulliad Cenedlaethol: Adroddiad Diweddaru
Saesneg: The National Assembly's New Building: Update Report
Statws A
Pwnc: Gwleidyddiaeth
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: Teitl dogfen a gyhoeddwyd 2003.
Diweddarwyd ddiwethaf: 23 Ionawr 2003
Cymraeg: Adeilad Newydd y Goron
Saesneg: New Crown Building
Statws C
Pwnc: Enwau lleoedd
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 13 Chwefror 2007
Cymraeg: adeilad preswyl
Saesneg: residential building
Statws B
Pwnc: Tai
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau preswyl
Cyd-destun: Mae'r dull gweithredu yn wahanol ar gyfer adeiladau uchel iawn oherwydd y risg uwch sy'n gysylltiedig ag amseroedd dianc hwy – dyna pam rydym yn rhoi blaenoriaeth i adeiladau preswyl uchel iawn.
Diweddarwyd ddiwethaf: 9 Awst 2017
Cymraeg: adeilad preswyl amlfeddiannaeth
Saesneg: multi-occupied residential building
Statws B
Pwnc: Tai
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau preswyl amlfeddiannaeth
Diweddarwyd ddiwethaf: 10 Gorffennaf 2025
Cymraeg: adeilad rheoleiddiedig
Saesneg: regulated building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau rheoleiddiedig
Nodiadau: Yng nghyd-destun y ddeddfwriaeth ar ddiogelwch adeiladau.
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Mai 2025
Cymraeg: adeilad rhestredig
Saesneg: listed building
Statws A
Pwnc: Ystadau a Cadw
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau rhestredig
Diffiniad: Adeilad neu strwythur arall o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig a gynhwysir ar restr statudol ac a ddyfernir â gradd (I, II* neu II).
Diweddarwyd ddiwethaf: 3 Chwefror 2022
Cymraeg: Adeilad Rhestredig Gradd I
Saesneg: Grade I Listed Building
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 19 Ionawr 2005
Cymraeg: (Adeilad) Rhestredig Gradd I
Saesneg: Listed Grade I
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: neu Gradd II * etc
Diweddarwyd ddiwethaf: 19 Ionawr 2005
Cymraeg: adeilad risg uwch
Saesneg: higher risk building
Statws B
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau risg uwch
Diffiniad: Yng nghyd-destun rheoliadau adeiladu, adeilad (gan gynnwys strwythur) sy’n o leiaf 18 metr o uchder neu sydd ag o leiaf 7 llawr ac sy’n cynnwys o leiaf un uned breswyl, ysbyty sydd ag o leiaf un gwely, cartref gofal neu gartref plant, ac nad yw’n adeilad a eithrir.
Nodiadau: Fersiwn wedi'i symleiddio yw'r diffiniad o'r diffiniad geir yn Rheoliadau Diogelwch Adeiladau (Disgrifiad o Adeilad Risg Uwch) (Cyfnod Dylunio ac Adeiladu) (Cymru) 2023.
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Ionawr 2026
Cymraeg: adeilad risg uwch
Saesneg: HRB
Statws B
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau risg uwch
Nodiadau: Dyma'r acronym Saesneg a ddefnyddir am higher risk building. Defnyddir yr acronym Cymraeg ARU yn nhestun Cymraeg Rheoliadau Adeiladu (Gweithdrefnau Adeiladau Risg Uwch) (Cymru) 2025.
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Ionawr 2026
Cymraeg: adeilad sydd o fewn y cwmpas
Saesneg: in-scope building
Statws B
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau sydd o fewn y cwmpas
Diffiniad: Adeilad preswyl risg uwch, sy’n dod o dan gyfundrefn reoleiddio at ddiben sicrhau diogelwch. Yng Nghymru, y ddeddfwriaeth arfaethedig berthnasol yw Bil Diogelwch Adeiladau (Cymru) 2025.
Diweddarwyd ddiwethaf: 10 Gorffennaf 2025
Cymraeg: adeilad uchel iawn
Saesneg: high-rise building
Statws B
Pwnc: Tai
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau uchel iawn
Diffiniad: A building over 18 meters high, which roughly equates to 7 storeys.
Cyd-destun: Bu ymateb cyfunol na welwyd mo'i debyg o'r blaen i'r drychineb a'r pryderon ynghylch diogelwch tân yn ein hadeiladau uchel iawn.
Diweddarwyd ddiwethaf: 9 Awst 2017
Cymraeg: Adeilad y Goron
Saesneg: Crown Building
Statws C
Pwnc: Enwau lleoedd
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: Adeiladau'r Goron
Diweddarwyd ddiwethaf: 17 Rhagfyr 2024
Cymraeg: adeilad ynni a eithrir
Saesneg: excepted energy building
Statws A
Pwnc: Cyfraith
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 29 Hydref 2012
Cymraeg: adeilad ynni gweithredol
Saesneg: active building
Statws B
Pwnc: Amgylchedd
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: adeiladau ynni gweithredol
Diffiniad: Adeilad sy’n cynhyrchu mwy o ynni nag sydd ei angen arno er mwyn bwydo’r ynni sydd dros i ben i mewn i’r grid cenedlaethol.
Nodiadau: Cymharer â'r term passive house / tŷ ynni goddefol.
Diweddarwyd ddiwethaf: 13 Medi 2018
Cymraeg: ailadeiladu adeilad
Saesneg: rebuild a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Berf
Cyd-destun: Mae “gweithrediadau adeiladu” yn cynnwys dymchwel adeilad, ailadeiladu adeilad, gwneud unrhyw ychwanegiad neu addasiad strwythurol i adeilad, neu weithrediadau eraill a gynhelir fel arfer gan berson sy’n cynnal busnes fel adeiladwr.
Nodiadau: Mewn perthynas â chynnal gwaith ar adeiladau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: Bwrdd Prosiect Swyddogion yr Adeilad Newydd
Saesneg: Assembly Building Officals Project Board
Statws C
Pwnc: Swyddi ac adrannau Llywodraeth Cymru
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 8 Hydref 2003
Cymraeg: cael gwared ar adeilad
Saesneg: remove a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Berf
Cyd-destun: Mae Pennod 13 yn ymwneud â rheolaethau eraill ar ddatblygiad a defnydd o dir. Mae’n gwneud darpariaeth i awdurdod cynllunio neu Weinidogion Cymru wneud gorchymyn sy’n ei gwneud yn ofynnol dirwyn i ben ddefnydd o dir, neu’n gosod amodau ar ei barhad, neu’n ei gwneud yn ofynnol addasu neu gael gwared ar adeiladau neu waith.
Nodiadau: Mewn perthynas â chynnal gwaith ar adeiladau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: caniatâd adeilad rhestredig
Saesneg: LBC
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: caniatâd sy'n ofynnol ar gyfer newid neu ddymchwel adeilad rhestredig
Diweddarwyd ddiwethaf: 17 Mehefin 2008
Cymraeg: codi adeilad
Saesneg: erect a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Berf
Nodiadau: Mewn perthynas â chynnal gwaith ar adeiladau neu strwythurau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: cydsyniad adeilad rhestredig
Saesneg: listed building consent
Statws A
Pwnc: Ystadau a Cadw
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: cydsyniadau adeiladau rhestredig
Diweddarwyd ddiwethaf: 3 Chwefror 2022
Cymraeg: Cyfarwyddyd Ceisiadau a Phenderfyniadau Adeilad Rhestredig (Dyletswydd i Hysbysu Cymdeithasau Amwynder Cenedlaethol a'r Comisiwn Brenhinol) (Cymru) 2017
Saesneg: Listed Building Applications and Decisions ( Duty to Notify National Amenity Societies and The Royal Commission) (Wales) Direction 2017
Statws A
Pwnc: Teitlau deddfwriaeth
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Ebrill 2017
Cymraeg: Cyfarwyddyd Ceisiadau Cydsyniad Adeilad Rhestredig (Datgymhwyso Dyletswydd i Hysbysu Gweinidogion Cymru) (Cymru) 2017
Saesneg: Listed Building Consent Applications (Disapplication Of Duty To Notify Welsh Ministers) (Wales) Direction 2017
Statws A
Pwnc: Teitlau deddfwriaeth
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Ebrill 2017
Cymraeg: cynhyrchu ynni adnewyddadwy ar raddfa adeilad
Saesneg: building-scale renewable energy
Statws C
Pwnc: Amgylchedd
Rhan ymadrodd: Berf
Diffiniad: ee ystyr ddigon tebyg i 'microgynhyrchu'
Diweddarwyd ddiwethaf: 20 Medi 2004
Cymraeg: cynnal a chadw'r tir o amgylch yr adeilad
Saesneg: grounds upkeep
Statws C
Pwnc: Amgylchedd
Rhan ymadrodd: Berf
Diweddarwyd ddiwethaf: 20 Awst 2008
Cymraeg: cysylltiad ffeibr i'r adeilad
Saesneg: fibre to the premises
Statws A
Pwnc: TGCh
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: FTTP
Diweddarwyd ddiwethaf: 10 Mehefin 2014
Cymraeg: cysylltiad ffeibr i'r adeilad
Saesneg: FTTP
Statws A
Pwnc: TGCh
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: fibre to the premises
Diweddarwyd ddiwethaf: 10 Mehefin 2014
Cymraeg: difrod troseddol i adeilad heblaw annedd
Saesneg: criminal damage to a building other than a dwelling
Statws B
Pwnc: Cyfraith
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Nodiadau: Teitl ar drosedd
Diweddarwyd ddiwethaf: 27 Tachwedd 2025
Cymraeg: dirprwyad cydsyniad adeilad rhestredig
Saesneg: listed building consent delegation
Statws B
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Lluosog: dirprwyadau cydsyniad adeilad rhestredig
Diffiniad: Hawl gan awdurdod lleol i ddelio â rhai ceisiadau am gysyniad adeilad rhestredig heb hysbysu Gweinidogion Cymru / Cadw.
Diweddarwyd ddiwethaf: 2 Hydref 2024
Cymraeg: dyluniad adeilad
Saesneg: design of a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: Y dyluniad a lunnir ar gyfer adeilad penodol.
Cyd-destun: Pan fo gorchymyn datblygu yn rhoi caniatâd cynllunio i godi adeilad, caiff amod (er enghraifft) ei gwneud yn ofynnol cael cymeradwyaeth yr awdurdod cynllunio ar gyfer dyluniad neu olwg allanol yr adeilad.
Nodiadau: Mewn perthynas â chynnal gwaith ar adeiladau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: golwg allanol adeilad
Saesneg: external appearance of a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Cyd-destun: Pan fo gorchymyn datblygu yn rhoi caniatâd cynllunio i godi adeilad, caiff amod (er enghraifft) ei gwneud yn ofynnol cael cymeradwyaeth yr awdurdod cynllunio ar gyfer dyluniad neu olwg allanol yr adeilad.
Nodiadau: Mewn perthynas â chynnal gwaith ar adeiladau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio a'r gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer rheoli'r amgylchedd hanesyddol.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Mawrth 2024
Cymraeg: gorchymyn cadw adeilad
Saesneg: building preservation order
Statws C
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Diffiniad: Hysbysiad o dan Adran 3 o Ddeddf Cynllunio (Adeiladau Rhestredig ac Ardaloedd Cadwraeth) 1990 i warchod adeiladau o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig rhag cael eu dymchwel neu newidiadau fyddai'n effeithio ar eu diddordeb.
Diweddarwyd ddiwethaf: 5 Hydref 2005
Cymraeg: gosodiad adeilad
Saesneg: setting of a building
Statws A
Pwnc: Cynllunio
Rhan ymadrodd: Enw, Gwrywaidd, Unigol
Cyd-destun: Wrth benderfynu cais am ganiatâd cynllunio ar gyfer datblygiad sy’n effeithio ar adeilad rhestredig neu ei leoliad, neu am gymeradwyaeth ar gyfer mater a gadwyd yn ôl o dan ganiatâd cynllunio amlinellol ar gyfer datblygiad o’r fath, rhaid i awdurdod cynllunio roi sylw arbennig i ddymunoldeb cadw yr adeilad rhestredig, gosodiad yr adeilad, neu unrhyw nodweddion o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig sydd gan yr adeilad.
Nodiadau: Mewn perthynas ag adeiladau o dan y gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer cynllunio a'r gyfundrefn gyfreithiol ar gyfer rheoli'r amgylchedd hanesyddol. Sylwer ei bod yn allweddol am resymau cyfreithiol gallu gwahaniaethu rhwng "lleoliad" (location) adeilad, neu "safle" (site) adeilad, a'i "osodiad" (setting), sef - yn fras - y gydberthynas rhwng yr adeilad a'i amgylchedd.
Diweddarwyd ddiwethaf: 18 Chwefror 2026