Grant cyfalaf gwres carbon isel awdurdodau lleol: canllawiau

Mae'r canllawiau hyn wedi'u darparu ochr yn ochr â ffurflen gais ar gyfer Grant Gwres Carbon Isel yr Awdurdod Lleol.

Mae'r cyllid ar gael i bob awdurdod lleol sydd â phrosiectau sy'n barod i'w gweithredu. Fe'i bwriedir ar gyfer gwaith cyfalaf sy'n gysylltiedig ag ôl-osod datrysiadau gwres carbon isel mewn adeiladau annomestig, sy'n eiddo i awdurdodau lleol.

Mae hyn yn rhoi'r gefnogaeth i awdurdodau lleol weithredu prosiectau gwres carbon isel fel rhan o'u taith tuag at gyrraedd Sero Net. 

Darperir grantiau cyfalaf i gefnogi prosiectau sy’n gallu cwblhau eu gwaith a ddyfarnwyd erbyn 31 Mawrth 2027.

Amcanion Grant Cyfalaf Gwres Carbon Isel yr Awdurdod Lleol yw:

• lleihau allyriadau carbon fel rhan o'r ymgyrch tuag at gyflawni sero net
• cyflymu'r pontio i ffwrdd o losgi tanwydd ffosil ar gyfer gwresogi gofod a dŵr poeth.
• darparu cyllid ar gyfer prosiectau gwres carbon isel, gan alluogi cynlluniau sydd â sefyllfaoedd ariannol heriol
• annog dull adeilad cyfan ar gyfer gwres carbon isel
• datblygu capasiti a rhannu dysgu yn y sector cyhoeddus sy’n galluogi gwres carbon isel i ddod yn fusnes fel arfer

Mae manylion allweddol y Grant Gwres Carbon Isel fel a ganlyn:

• cefnogi gwres carbon isel i gael gwared ar wres tanwydd ffosil
• cefnogi dull adeilad cyfan tuag at drawsnewidiadau gan gynnwys offer cynhyrchu gwres, gwelliannau ffabrig adeiladu, uwchraddio allyrrydd gwres, a chostau cysylltu gweithredwr rhwydwaith dosbarthu
• systemau i gynhyrchu gwres ar lai na 100g CO2e/kWh
• isafswm Cyfernod Perfformiad Tymhorol o 2.8
• cynnig grant hyd at 90% gydag o leiaf 10% o gyfraniad

Mae elfennau cost technoleg a phrosiect prosiect gwres carbon isel yn cynnwys: 

• gwelliannau gwneuthuriad adeilad ac atal drafft
• uwchraddio dosbarthu gwres ac allyrwyr (gan gynnwys addasiadau i fatris gwres uned trin aer
• uwchraddio storfa thermol
• pympiau gwres (aer/daear/dŵr), a Boeleri Trydan (at ddibenion ychwanegol/wrth gefn yn unig)
• uwchraddio capasiti seilwaith trydanol i ganiatáu gosod pwmp gwres, gan gynnwys costau gweithredwr rhwydwaith dosbarthu
• biomas lle nad yw ansawdd aer lleol yn cael ei effeithio a’i amharu’n sylweddol, ac nad yw pympiau gwres yn ymarferol
• rhwydweithiau gwres o amgylch un safle/campws, e.e. campws ysgol uwchradd mawr
• uwchraddio rhwydweithiau gwres y rhanbarth presennol ar gyfer gwaith i gysylltu adeilad awdurdod lleol â rhwydwaith gwres ffynonellau gwres carbon isel, neu i drosglwyddo ased cynhyrchu gwres awdurdod lleol i garbon isel (ac eithrio unrhyw gostau ymarferol ar gyfer y Cynllun Effeithlonrwydd Rhwydwaith Gwres)
• gwaith datblygu, gwaith dylunio ac archwilio pellach (e.e. tyllau turio prawf)
• prosiectau fesul cam lle mae gwaith gwres carbon isel cymwys yn cael ei ddyfarnu a'i gwblhau fel rhan o ddull graddol mwy o drosglwyddo i wres carbon isel
• Cefnogaeth Rheolwr Prosiect neu Beiriannydd Cleient gan gontractwyr allanol.

Mae technolegau anghymwys a chostau prosiect yn cynnwys:

• unrhyw waith gwresogi tanwydd ffosil e.e. boeleri nwy, gwres a phŵer cyfunedig nwy
• amnewid systemau gwres carbon isel presennol
• amnewid gwresogi trydan uniongyrchol (mae'r grant ar gyfer disodli systemau tanwydd ffosil)
• gwneuthuriad adeilad lle nad y prif bwrpas yw gwella effeithlonrwydd gwres i alluogi gwres carbon isel, neu gostau sylweddol a chyfrannol uchel gwneuthuriad adeilad fel rhan o'r prosiect sy'n nodi adnewyddu at ddiben esthetig
• gwresogi rhanbarth, gosodiadau newydd ac estyniadau i systemau presennol, lle mae achos ariannol ac enillion o werthiannau gwres
• prosiect gwres carbon isel sy'n rhan o brosiect adeiladu newydd neu estyniad
• gwres carbon isel fel rhan o brosiect adnewyddu mawr lle nad seilwaith gwres yw’r prif waith, neu lle mae'r prosiect mawr adnewyddu yn rhaglen aml-flwyddyn
• gwaith cysyniad neu ddichonoldeb
• costau staff mewnol (e.e., aelodau staff sydd ar gyflogres yr awdurdod lleol)
• costau wrth gefn, dylai'r ymgeisydd reoli costau byffer y prosiect neu gostau risg (sylwer, yn amodol ar argaeledd, gellir gwneud cais am gynnydd mewn costau wrth gyflawni fel amrywiad) 
• prosiectau lle mae'r gosodiad eisoes wedi dechrau
• TAW adenilladwy, bydd angen i ymgeiswyr reoli'r agwedd llif arian hon yn briodol pan fydd TAW yn cael ei dalu mewn un flwyddyn ariannol ond yn cael ei adennill y flwyddyn nesaf. Sylwer: rydym yn disgwyl i'r holl TAW gael ei adennill.
• costau gweithredu a chynnal a chadw (h.y. ni chaniateir aml-flwyddyn wedi'u cyfalafu ymlaen llaw)

Gofynnwn i ymgeiswyr ystyried yr ystyriaethau dylunio canlynol

• Dim ond atebion wedi'u datgarboneiddio'n llawn fydd yn cael eu cefnogi, gan waredu darpariaethau tanwydd ffosil
• 'Dull adeilad cyfan' tuag at ddatgarboneiddio gwres i gefnogi llai o golli gwres, tymheredd llif is, ac effeithlonrwydd uwch
• Gostwng tymheredd llif gyda seilwaith gwres, dosbarthiad, a dyluniad allyrrydd gwres (rhwng 35-55 ºC) 
• Ar gyfer y rhan fwyaf o brosiectau, rydym yn disgwyl i'r allbwn gwres sylfaenol blynyddol (kWh/blwyddyn) o'r system carbon isel aros yr un fath neu fod yn llai na'r system tanwydd ffosil y mae'n ei disodli. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod y gall rhai strategaethau dylunio neu reoli, megis cael gwared ar barthau neu ymestyn oriau gwresogi, gynyddu faint o wres a ddarperir yn gyffredinol.  Pan fo contractwyr yn cael eu hannog i wneud y mwyaf o Gyfernodau Perfformiad Tymhorol, ni ddylai hyn ddod ar draul cynhyrchu gwres uchel yn ddiangen.
• Dylai ceisiadau ystyried sut y bydd y pwmp gwres yn cael ei weithredu yn ymarferol, gan sicrhau bod unrhyw ddyluniad neu ragdybiaethau yn seiliedig ar amodau bywyd go iawn, nid dim ond data manyleb gan y gwneuthurwr.
• Dylai ymgeiswyr fod yn glir ar eu datrysiad ar gyfer dŵr poeth domestig – ar gyfer safleoedd mwy â dosbarthiad helaeth, efallai bod darpariaeth leol yn fwy effeithlon. Bydd y Grant Gwres Carbon Isel yn cefnogi mesurau galluogi gan gynnwys darparu dŵr poeth domestig datganoledig, neu gael gwared ar ddarpariaeth tanwydd ffosil arall megis o geginau.
• Dylai'r allbwn gwres, a'r mewnbwn trydanol i'r gwaith cynhyrchu gwres carbon isel, fod yn gallu cael eu mesur, er mwyn galluogi monitro a gwerthuso'r prosiect, dylid ystyried monitro a rheoli perfformiad fel rhan o'r cam dylunio, a rhaid i ddata gweithredol yn y dyfodol fod yn hygyrch ac ar gael i‘w rannu ar gais.
• Rydym yn argymell offer mesurydd a gymeradwywyd gan MID - Dosbarth 1 (1% cywir) ar gyfer mesuryddion trydan a Dosbarth 2 (2% cywir) ar gyfer mesurydd gwres.

Gofynnwn i ymgeiswyr ystyried yr ystyriaethau ymagwedd prosiect canlynol

• Un o'r uchelgeisiau ar gyfer y grant hwn yw meithrin profiad a gallu ar gyfer gweithredu gwres carbon isel ar draws ystod eang o fathau o adeiladau. Mae'r rhan fwyaf o'r cyllid o rowndiau blaenorol wedi bod ar gyfer ysgolion cynradd, rydym am ledaenu buddsoddiad ar gyfer mathau eraill o adeiladau ac adeiladau sy'n arbed carbon uchel (fel canolfannau hamdden, swyddfeydd pencadlys, cartrefi gofal ac ysgolion uwchradd).
• Er y byddwn yn cefnogi prosiectau aml-flwyddyn, bydd cyllid yn cael ei ymrwymo o flwyddyn i flwyddyn. Disgwylir i ymgeiswyr reoli eu cyfraniad yn briodol. Mae cyllid yn cael ei ymrwymo ar sail blwyddyn ariannol a rhaid ei wario o fewn y flwyddyn ariannol benodedig. Ni ellir rholio cronfeydd sydd wedi eu cymeradwyo o un flwyddyn ariannol i'r nesaf.
• Ni fydd y Grant Gwres Carbon Isel yn dyblygu unrhyw gyllid presennol neu arfaethedig sydd ar y gweill, fel prosiectau Cymunedau Cynaliadwy ar gyfer Dysgu, neu brosiect Trawsnewid Trefi.
• Argymhellir bod ymgeiswyr yn ystyried dulliau effeithiol o reoli tynnu arian i lawr, llif arian, a thaliadau contractwyr, ar gyfer prosiectau mwy, efallai y bydd ymgeiswyr yn dymuno ystyried Cyfrifon Banc y Prosiect, gan gynnwys canllawiau fel Nodyn Polisi Caffael Cymru (WPPN) 010: Cyfrifon banc prosiect.
• Argymhellir i ymgeiswyr ystyried dulliau effeithiol o reoli tynnu arian i lawr, llif arian, a thaliadau contractwyr, gan gynnwys y proffiliau talu a osodir mewn contractau gwaith, ac unrhyw ddarpariaethau ar gyfer taliadau cynnar (e.e. ar gyfer offer wedi'u harchebu).

Mae Rownd 4 ar agor ar gyfer ceisiadau rhwng Ionawr ac Ebrill 2026, bydd hyn yn cael ei ystyried gyda dwy don o ddyddiadau cau cyllido, gyda'r rhai sy'n gwneud cais yn gynharach erbyn dyddiad cau ton 1 yn cael eu blaenoriaethu ar gyfer eu hasesu a‘u dyfarnu yn gynharach. Os bydd yr holl gyllid yn cael ei ddyrannu yn nhon un, efallai y byddwn yn cau'r grant yn gynnar. Rydym hefyd yn annog ymgeiswyr i wneud cais yn gynnar i roi blwyddyn lawn i'w gweithredu.

• Dyddiad cau Ton 1: 6 Mawrth
• Dyddiad cau Ton 2: 27 Ebrill

Gwnewch gais gan ddefnyddio'r ffurflen Excel a ddarperir a'i hanfon drwy e-bost at lowcarbonheat@energyservice.wales

Mae pob ffurflen yn caniatáu i wneud cais am hyd at 10 safle. Gellir cyflwyno hyd at ddau gais fesul sefydliad. Gofynnwn i ymgeiswyr fynegi unrhyw safleoedd blaenoriaeth yn fanwl.

Cyflwynwch dystiolaeth i gefnogi eich cais, nodir y gofyniad yn y ffurflen gais. Dylid anfon y rhain drwy e-bost ochr yn ochr â'ch ffurflen gais. 

Rhaid i ffurflenni cais a gyflwynir fod â'r holl adrannau perthnasol wedi'u cwblhau a gwybodaeth ategol ynghlwm. Gall methu â gwneud hynny arwain at wrthod eich cais. 

Efallai y bydd angen cyfarfodydd eglurhad gydag ymgeiswyr, ar ôl iddynt gyflwyno’u cais.

Mae croeso i ymgeiswyr aflwyddiannus wneud cais i rowndiau cyllido yn y dyfodol.

Bydd ceisiadau yn cael eu hasesu yn gyntaf ar eu manylion technegol, y gallu i’w cyflawni, a chostau ariannol.

Er na fydd prosiectau'n cael eu hasesu'n uniongyrchol yn erbyn y gofynion a restrir isod, byddwn yn eu hystyried fel rhan o'r cais i benderfynu ar addasrwydd ar gyfer cyllid.

Mae'r metrigau a ystyrir yn cynnwys:

• allbwn gwres kW wedi'i osod fesul £ o gyllid
• kWh/m2 presennol o’i gymharu â wedi'i wella
• £/tCO2e wedi'i arbed (dros oes y dechnoleg)
• gwybodaeth am enillion/effaith ariannol
• allyriadau CO2e disgwyliedig sy'n gysylltiedig â gwres ar ôl gosod ffynhonnell wres carbon isel
• canran y defnydd o bwmp gwres o’i gymharu â boeler trydan

Mae'r agweddau ansoddol a ystyrir yn cynnwys:

• gallu i gyflawni, aeddfedrwydd prosiect, a thystiolaeth ategol
• gwydnwch a chynllun esblygiad wrth fynd ymlaen
• arfarniad opsiynau technegol wedi eu cynnal, gan gynnwys lleihau'r defnydd o ynni sylfaenol / dull gwneuthuriad yn gyntaf
• llywodraethu prosiect
• cadarnhau o’r ystad sydd wedi’i chadw

Os yn llwyddiannus, anfonir hysbysiad o’r dyfarniad ac yn dilyn hyn bydd Llythyr Cynnig Grant yn cael ei gyhoeddi. 

Dylid llofnodi'r Llythyr Cynnig Grant o fewn 10 diwrnod i'w dderbyn. I dderbyn y grant, bydd angen i berson uwch priodol lofnodi'r llythyr a darparu manylion banc. 

Gellir gwario arian o ddyddiad yr hysbysiad cychwynnol o’r dyfarniad.

I dderbyn y grant, rhaid i ymgeiswyr ddarparu prawf dyfynbris a phenodiad contractwr i'r Gwasanaeth Ynni.

Bydd ceisiadau am adroddiadau cynnydd neu gyfarfodydd trwy gydol cyfnod y grant. 

Rhaid i awdurdodau lleol gyflwyno cais am amrywiad grant i'r Gwasanaeth Ynni ynghylch unrhyw newidiadau sylweddol i'r prosiect sydd wedi’i gymeradwyo e.e. newid mewn cwmpas, cyflawnadwyedd o fewn y cyfnod amser gofynnol, neu werth grant gofynnol. Rhaid iddynt e-bostio lowcarbonheat@energyservice.wales. 

Mae'n ofynnol i’r rhai sydd wedi derbyn grant ddarparu mynediad at staff gweithredol ar gyfer cyfweliadau neu arolygon, ymateb i geisiadau am astudiaethau achos a datganiadau i'r wasg, a chytuno i geisiadau rhesymol i rannu dysgu a mewnwelediadau. Mae hyn yn cynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, rhannu gwybodaeth dylunio a pherfformiad, cefnogi ymweliadau safle, a rhannu gwybodaeth a lluniau astudiaeth achos.

Rydym yn disgwyl i'r rhan fwyaf o’r rhai sy’n derbyn grant wneud un hawliad, fodd bynnag, ar gyfer prosiectau mwy cymhleth mae’n bosib hawlio arian i lawr o'ch cynnig grant y cytunwyd arno hyd at dri (3) tro. Dylid tynnu arian i lawr mewn ôl-ddyledion, fel a phan fydd costau'n codi. Bydd ceisiadau talu yn cael eu gwneud gan ddefnyddio ffurflen hawlio.

Rhaid i ymgeiswyr ddilyn safonau hawlio a bennir gan y Gwasanaeth Ynni. Mae hyn yn cynnwys darparu tystiolaeth anfoneb PDF i dalu 100% o gostau cyfalaf y prosiect (y bydd hyd at 90% ohonynt yn cael eu hariannu). Bydd templedi o'r dogfennau hawlio gofynnol yn cael eu darparu i ymgeiswyr ar ôl llofnodi'r Llythyr Cynnig Grant.

Dylid darparu tystiolaeth o’r taliadau naill ai fel rhan o'r cyflwyniad hawliad neu o fewn 4 wythnos i'r ymgeisydd grant dderbyn y cyllid. Gall hyn gynnwys er enghraifft cyngor talu, datganiad banc heb fanylion personol, anfoneb a dderbyniwyd. 

Dylai prosiectau fod wedi bod yn destun gwaith dichonoldeb a datblygiad blaenorol, â’r sefydliad sy’n ymgeisio yn ymwybodol o’r ateb technoleg ac wedi ymrwymo i ddarparu cynllun gwres carbon isel y dyfodol.

Gall ceisiadau gynnwys yr holl waith amlen adeilad / cysylltiedig angenrheidiol i gwblhau’r gosodiad. Ni fydd unrhyw eitemau sydd wedi’u cynnwys yn y cais y gellir eu hariannu o ffynhonnell arall yn cael eu cymeradwyo ar gyfer cyllid o’r gronfa hon. Ni fydd cynnwys eitem nad yw’n gymwys yn effeithio ar gymeradwyo eitemau cymwys, byddant yn cael eu dileu, a lle’n briodol eu cyfeirio at gyllid arall (e.e. Rhaglen Cylludo Cymru ar gyfer mesurau effeithlonrwydd ynni).

Gwersi a ddysgwyd gan awdurdodau lleol yn gosod gwres carbon isel o dan rowndiau cyllido blaenorol

• Gall darparu gwresogi carbon isel fod yn gymhleth, fodd bynnag, er gwaethaf yr heriau, mae'r farchnad yn ymgysylltu ac mae modd dysgu o'r nifer cynyddol o brosiectau awdurdodau lleol parhaus wrth i wres carbon isel ddechrau dod yn 'fusnes fel arfer'.
• Yr ystyriaethau allweddol wrth gynllunio ar gyfer prosiectau gwres carbon isel yw:​
  • Dull Adeilad Cyfan
  • Capasiti a llwytho trydanol
  • Maint priodol y dechnoleg gwres carbon isel a storfa thermol
  • Ystyriaethau dylunio a chynllunio.
  • Rhaglen Gosod​
  • Mesur a Gwirio Parhaus
• Y cyngor allweddol y byddem yn ei roi i unrhyw ymgeiswyr gwres carbon isel yw bod yn rhagweithiol iawn a cheisio ymgysylltu'n gynnar â'r gweithredwr rhwydwaith dosbarthu, hyd yn oed cyn y dyluniad terfynol. Ar draws prosiectau gwres carbon isel rydym yn gweld cymysgedd o anghenion am waith sy'n gysylltiedig â gweithredwr rhwydwaith dosbarthu, nid oes angen gwaith uwchraddio ar rai, gan fod ganddynt ddigon o gapasiti safle, ac mae angen gwaith cysylltiad gweithredwr rhwydwaith dosbarthu ar rai. Rydym yn annog ymgeiswyr i gael dealltwriaeth glir o'u sefyllfa gweithredwr rhwydwaith dosbarthu ymlaen llaw.
• Nid oedd yr eitemau canlynol wedi'u cynnwys yn nyfynbrisiau cychwynnol contractwyr ond fe'u nodwyd yn ddiweddarach yn ôl yr angen. Ystyriwch a yw'r eitemau hyn wedi'u cynnwys yn fanyleb eich contractwr.
  • Plinthiau concrit ar gyfer pympiau gwres o’r aer
  • Man diogel amgaeedig ar gyfer pwmp gwres o’r aer (lle bo'n berthnasol)
  • Gwelliannau gwneuthuriad/gwrthsefyll drafft mewn drysau/agoriadau
• Gwaith ategol (grid, trydan, inswleiddio ychwanegol ac ati) yn aml yw'r rhan fwyaf cymhleth o osod prosiect gwresogi carbon isel mewn eiddo hŷn.
• Mae arbenigedd mewn dylunio systemau gwresogi carbon isel effeithlon yn gwella ond yn dal i fod yn brin yn y diwydiant. Efallai y bydd angen i chi edrych y tu allan i gontractwyr mecanyddol a thrydanol presennol wrth gaffael gwresogi carbon isel. Bydd angen hyfforddi timau mewnol ar ddefnydd effeithlon o systemau gwresogi carbon isel hefyd a dylid eu cynnwys ym manyleb y prosiect.
• Gall amseroedd prosiect fod yn her, yn enwedig ar gyfer adeiladau'r sector addysg, mae angen ystyriaeth ofalus ar hyn. Cofiwch gynnwys amser wrth gefn mewn amserlenni prosiect os oes potensial i arolygon ddatgelu problemau, yn enwedig gydag adeiladau hŷn.
• Mae tymheredd dylunio aer awyr agored yn effeithio ar sgôr kW pympiau gwres, a chapasiti trydanol, ystyriwch beth sy'n realistig.
• Mae safleoedd amgaeedig pwmp gwres o’r aer yn aml yn ofyniad diogelwch, ystyriwch lif aer fel nad yw'r gweithrediad yn cael ei effeithio.
• Datrysiad ar gyfer dŵr poeth domestig: ystyriwch golledion system i werthuso canolog o’i gymharu â datganoledig.
• Tymheredd dylunio: gostyngwch y tymheredd llif gymaint â phosibl yn y dyluniad. Ystyriwch dreial yn y gaeaf blaenorol i asesu pa mor bell y gellir gostwng tymheredd llif.
• Maint storfa thermol: ystyriwch ei allu i ffitio trwy ddrws, ond mae'n rhaid iddo hefyd gael digon o faint ar gyfer Cyfernod Perfformiad Tymhorol.
• Effaith amgylcheddol: ystyriwch faterion cynllunio fel perygl llifogydd, ac ystlumod.
• Caniatâd cynllunio ar gyfer y cynllun - cadarnhau a ganiateir datblygiad ai peidio.
• Dull caffael, amser, a risg i ddylunio/cyllid - dyfynbris yn y cam ymgeisio, ystyried datrysiad un contractwr.
• Dyfynbrisiau a chymeradwyaethau terfynol gweithredwr rhwydwaith dosbarthu, ystyriwch yn drylwyr yr effaith amser a'r newidiadau cost, ymgysylltwch yn rhagweithiol a gwthio ymlaen.
• Cynllunio ar gyfer effaith llwch mewn mannau ble mae pobl yn byw ynddynt a'r effaith ar larymau tân.
• Gall problemau annisgwyl ddeillio o bresenoldeb asbestos.
• Defnyddio'r system bresennol: gofyniad i lanhau'r pibellau presennol a'r slwtsh rheiddiadur.