Cadw ardrethi annomestig parthau buddsoddi: canllawiau

Mae’r polisi cadw ardrethi annomestig ar gyfer Parthau Buddsoddi, a nodir yn Investment Zones in Wales: technical document (dogfen Saesneg yn unig), yn darparu bod: 

Llywodraethau, yn rhan o’r rhaglen gyffredinol o ymyriadau, yn cynnig i gyrff atebol y gallu i nodi hyd at dri safle o fewn y parth y bydd yr awdurdod perthnasol (yn amodol ar adolygu’r cynigion a chytuno arnynt) yn gallu cadw ynddi hyd at 50% o dwf mewn ardrethi annomestig yn y dyfodol uwchben llinell sylfaen gytunedig, gan ystyried effaith yn sgil dadleoli, am 25 mlynedd, o’r pwynt y caiff y safle ei ddynodi.

Bwriad y canllawiau hyn yw helpu awdurdodau lleol i weinyddu’r broses ar gyfer cadw ardrethi annomestig o fewn Parthau Buddsoddi. Nid ydynt yn disodli unrhyw ddeddfwriaeth bresennol sy’n ymwneud ag ardrethi annomestig.

Dylid anfon unrhyw ymholiadau am y canllawiau hyn i: PolisiTrethiLleol@llyw.cymru

Dylid defnyddio incwm o dwf ardrethi annomestig a gedwir yn ôl, fel y manylir yn Investment Zones in Wales: technical document, i dalu am gostau benthyca ar gyfer seilwaith (lle bo’n berthnasol) neu ailfuddsoddi yn safleoedd treth y Parth Buddsoddi i gynhyrchu twf pellach.

Mae’r polisi yn darparu ar gyfer cadw hyd at 50% o incwm ardrethi annomestig o fewn y safleoedd treth dynodedig. Bydd yr incwm sylfaenol cychwynnol, ar gyfer yr ardal a amlinellir y bydd ardrethi’n cael eu cadw ynddi, yn cael ei bennu drwy ffurflen incwm sylfaenol cychwynnol. Yr eiddo a fydd wedi’i gynnwys yn y llinell sylfaen gychwynnol fydd eiddo ar y rhestr ardrethu yn y Parth Buddsoddi ar y diwrnod cyn dynodi safle yn safle treth, gan ddefnyddio gwerthoedd ardrethol cyfatebol fel ag yr oeddent ar yr un diwrnod. 

Bydd yr incwm sydd i’w gadw yn ôl gan yr awdurdod lleol yn y Parth Buddsoddi yn cael ei bennu gan faint y mae’r incwm ardrethi annomestig yn fwy na’r incwm sylfaenol, yn amodol ar gymhwyso’r ffactor(au) dadleoli a ragnodir gan Lywodraeth Cymru. Bydd yr incwm hwn a gedwir yn ôl yn deillio o ardrethi annomestig a delir ar adeiladau newydd, estyniadau a gwelliannau i adeiladau presennol, yn ogystal ag ailadeiladu adeiladau presennol sy’n arwain at werthoedd ardrethol uwch ac incwm uwch. Bydd yn cynnwys gwerth unrhyw incwm a fyddai wedi’i wireddu fel arall cyn cymhwyso rhyddhad ardrethi Parthau Buddsoddi, ond ni fydd yn cynnwys gwerth unrhyw ryddhad(au) statudol, rhyddhadau lleol nac elfennau o ryddhadau dewisol a ariennir yn lleol (gan na fyddai’r incwm hwn wedi dod i law beth bynnag). 

Bydd yr incwm sylfaenol, yn ogystal â swm yr incwm sydd i’w gadw yn ôl, yn cael eu cyfrifo’n flynyddol gan ddefnyddio ffurflen flynyddol newydd sydd wedi’i dylunio i ategu’r broses hon. Bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol lenwi’r ffurflen a’i chyflwyno erbyn 30 Mehefin ar ôl diwedd pob blwyddyn ariannol. Bydd awdurdodau lleol sydd â Pharth Buddsoddi yn parhau i adrodd am bob incwm ardrethi annomestig, gan gynnwys yr hyn a fydd yn cael ei gadw yn ôl, yn rhan o’r ffurflenni ardrethi annomestig safonol (ffurflenni blynyddol NDR1 ac NDR3). 

Bydd awdurdodau lleol yn cael eu hincwm a gedwir yn ôl drwy’r Setliad Llywodraeth Leol yn ystod y mis Ebrill wedi i’r ffurflenni cadw ardrethi ddod i law. Y rheswm dros hyn yw y bydd yr incwm ychwanegol yn cael ei gofnodi yn y ffurflen a fydd yn cael ei llenwi ar ôl diwedd y flwyddyn ariannol berthnasol ac y bydd angen gwirio’r wybodaeth honno. Y cyfle nesaf fydd ar gael i ddangos yr addasiad angenrheidiol i Setliad Llywodraeth Leol fydd y flwyddyn ariannol ar ôl y flwyddyn honno. Er enghraifft, bydd incwm sydd i’w gadw yn ôl mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol 2025-26 yn cael ei gynnwys yn y Setliad Llywodraeth Leol ar gyfer 2027-28. 

Fel y nodir yn y ddogfen dechnegol, mae Parthau Buddsoddi yn seiliedig ar amcanion cyffredinol i gefnogi datblygiad a thwf clystyrau er mwyn cynyddu capasiti arloesi rhanbarthol, denu buddsoddiad a chefnogi twf a chyflogaeth yn y sector preifat, ac yn ei dro, hybu twf economaidd. 

Ni fydd y broses o gadw incwm Parthau Buddsoddi yn cynnwys prosiectau o fewn yr ardal a amlinellir a fyddai wedi’u cynnal beth bynnag, heb gymhellion yn ymwneud â Pharthau Buddsoddi. 

Er mwyn i brosiectau newydd gyfrannu at incwm ychwanegol Parth Buddsoddi, rhaid iddynt fodloni’r prawf cwmpas. Pan ofynnir iddynt, rhaid i awdurdodau lleol gadarnhau’r canlynol: 

• heb y Parth Buddsoddi, ni fyddai’r buddsoddiad angenrheidiol mewn seilwaith wedi digwydd; a
• bod y prosiect yn cyflawni’r holl amcanion a nodir uchod. 

Gall Llywodraeth Cymru wneud ymholiadau ynghylch eiddo Parthau Buddsoddi, neu adolygu’r eiddo, i benderfynu a ydynt wedi bodloni’r prawf hwn. Os nad yw Llywodraeth Cymru wedi’i hargyhoeddi bod yr eiddo wedi bodloni’r prawf, gallai ofyn am ffurflenni wedi’u diwygio a’u hôl-ddyddio. Mae’r ddogfen dechnegol yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol sydd â Pharthau Buddsoddi nodi strategaeth gadarn briodol ar gyfer rheoli eu safleoedd treth, gan gynnwys rhoi sicrwydd bod buddsoddi mewn gweithgarwch economaidd newydd yn cael ei greu, yn hytrach na’i ddadleoli o rywle arall. Er mwyn cyflawni’r gofyniad hwn, bydd angen i Barthau Buddsoddi gael cynllun cyflawni safleoedd treth a pholisi porth y cytunwyd arnynt gan Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru. Disgwylir y bydd cyflwyno’r cynllun a’r polisi a’u rhoi ar waith yn caniatáu i awdurdodau lleol sicrhau, mewn modd syml, fod modd tystiolaethu, pe bai unrhyw ymholiadau o’r fath yn codi, fod incwm ardrethi annomestig sydd wedi’i nodi ar gyfer ei gadw yn ôl yn deillio o dwf sy’n bodloni’r prawf cwmpas.

Bydd prosiectau a gynhelir mewn ardal a amlinellir nad ydynt yn bodloni’r prawf cwmpas yn cyfrannu at incwm sylfaenol, yn hytrach nag at incwm Parth Buddsoddi a gedwir yn ôl.

Bydd awdurdodau lleol yn llenwi ffurflen flynyddol (ffurflen cadw ardrethi annomestig Parthau Buddsoddi) a fydd yn cofnodi’r incwm sylfaenol wedi’i ddiweddaru, unrhyw incwm ychwanegol (wedi’i addasu ar gyfer y ffactor dadleoli rhagnodedig) a chyfanswm incwm ar gyfer y flwyddyn berthnasol. Defnyddir y ffurflen i gofnodi’r newidiadau i incwm ardrethi annomestig o ran y flwyddyn berthnasol yn unig, o gymharu â’r flwyddyn flaenorol. Bydd nodiadau ar wahân ynghlwm wrth y ffurflen er mwyn helpu awdurdodau lleol sy’n llenwi’r ffurflen hon.

Mae newidiadau i’r sylfaen drethu, er enghraifft yn sgil adeiladau newydd, estyniadau, dymchweliadau ac ailadeiladu, yn debygol o ddigwydd drwy gydol y flwyddyn. Mae’r cyfnod cyntaf o 12 mis ar ôl y dyddiad y daw’r newid i rym yn debygol felly o rychwantu dros ddwy flynedd ariannol (dwy ffurflen). 

Yn y flwyddyn y mae’r newid yn digwydd, dim ond i’r graddau y mae’n effeithio ar incwm yn y flwyddyn honno y bydd yn berthnasol (hynny yw, o’r dyddiad y daw’r newid i rym hyd at ddiwedd y flwyddyn ariannol). Bydd yna’n cael ei drosglwyddo i’r blynyddoedd dilynol yn rhan o gyfanswm yr incwm yn y flwyddyn flaenorol. 

Yn y flwyddyn ar ôl y newid, bydd gweddill yr addasiad i gyfanswm yr incwm yn berthnasol (hynny yw, o ddechrau’r flwyddyn hyd at 12 mis ar ôl y dyddiad y daeth y newid i rym yn y flwyddyn flaenorol). Bydd effaith lawn y newidiadau ar gyfanswm yr incwm yn cael ei throsglwyddo i’r blynyddoedd dilynol.

Gellir dod o hyd i ragor o fanylion am sut yr ymdrinnir ag adeiladau newydd, estyniadau, dymchweliadau ac ailadeiladu isod.

Pan fo eiddo sydd newydd ei adeiladu yn cael ei ychwanegu at y rhestr ardrethu yn ardal y Parth Buddsoddi, neu os yw eiddo presennol yn cael ei estyn neu ei wella (gan arwain at werth ardrethol uwch), bydd hyn yn cael ei gynnwys yng nghyfanswm yr incwm. Yn y rhan fwyaf o achosion, disgwylir hefyd y bydd y newidiadau hyn yn cael eu nodi fel incwm ychwanegol, ond efallai y byddant yn cael eu cynnwys yn hytrach yn yr incwm sylfaenol mewn rhai amgylchiadau (hynny yw, pan na fodlonir y prawf cwmpas). 

Ar gyfer estyniadau a gwelliannau i eiddo a oedd yn rhan o’r incwm sylfaenol, bydd yr incwm ychwanegol yn gymesur â’r newid mewn gwerth ardrethol. Er enghraifft, os bydd gwerth ardrethol eiddo yn cael ei gynyddu o £75,000 i £100,000 ar ôl ei estyn neu ei wella, bydd 12.5% (yn seiliedig ar hanner y 25% o werth ardrethol yr eiddo sy’n newydd) o’r incwm (ar ôl cymhwyso ac addasu unrhyw ryddhad statudol neu ryddhadau eraill nad ydynt yn ymwneud â’r Parth Buddsoddi ar gyfer y ffactor dadleoli rhagnodedig) o’r eiddo sydd wedi’i estyn yn cael ei gadw.

Yn y flwyddyn y caiff eiddo ei ddymchwel, dylid parhau i’w nodi yng nghyfanswm yr incwm am y rhan o’r flwyddyn yr oedd cyfraddau’n daladwy (cyn dymchwel yr eiddo). Ar gyfer y rhan o’r flwyddyn pan nad yw cyfraddau’n daladwy (ar ôl dymchwel yr eiddo), dylid nodi’r gostyngiad yng nghyfanswm yr incwm.

Yn y flwyddyn ar ôl dymchwel yr eiddo, dylid nodi gweddill y gostyngiad yng nghyfanswm yr incwm, mewn perthynas â’r cyfnod o ddechrau’r flwyddyn hyd at 12 mis ar ôl y dyddiad pan nad oedd y cyfraddau yn daladwy mwyach (pan gwblhawyd y gwaith dymchwel). Ni fydd incwm a gedwir yn ôl yn sgil gwaith dymchwel yn dod i’r amlwg wedyn nes bod eiddo yn cael ei ailadeiladu yn lle’r eiddo sydd wedi’i ddymchwel. 

Mewn rhai achosion, bydd eiddo’n cael ei ddymchwel (a’i ddileu’n llawn o incwm y Parth Buddsoddi) ac yna yn cael ei ailadeiladu. Pan fo’r ailadeiladu’n digwydd, bydd incwm cyn dymchwel yr eiddo a gafodd ei ddymchwel yn cael ei ychwanegu yn ôl naill ai at yr incwm sylfaenol (os oedd yr eiddo a gafodd ei ddymchwel wedi’i gynnwys ynddo yn flaenorol) neu at yr incwm ychwanegol (os oedd yr eiddo yn eiddo newydd yn y Parth Buddsoddi cyn iddo gael ei ddymchwel). Mae’r gwahaniaeth rhwng yr incwm ailadeiladu a’r incwm cyn dymchwel yn cael ei drin fel incwm ychwanegol, ar yr amod bod gwerth ardrethol yr eiddo sydd wedi’i ailadeiladu yn fwy na gwerth ardrethol yr eiddo cyn ei ddymchwel. Byddai 50% o’r incwm ychwanegol hwn yn cael ei gadw.

Pan fo’r sylfaen drethu gyfan yn cael ei hailbrisio, gan achosi newid i werth ardrethol eiddo sydd wedi’i ailadeiladu, dylai’r gwahaniaeth rhwng yr incwm sylfaenol a’r incwm ychwanegol fod fel yr un rhaniad cymesur a oedd ar waith cyn ailbrisio, ond dylid ei gymhwyso i’r gwerth ardrethol newydd. Yn yr amgylchiadau prin pan fo ailbrisio yn digwydd ar ôl dymchwel eiddo, ond cyn gwaith ailadeiladu, ni fydd unrhyw werth ardrethol ar gael i gyfeirio ato er mwyn pennu rhaniad incwm sylfaenol neu incwm ychwanegol ar gyfer y cylch ailbrisio newydd hwnnw. Yn yr achosion hyn, dylid addasu (naill ai codi neu ostwng) y gwerth ardrethol cyn ailbrisio (cyn dymchwel eiddo) drwy ddefnyddio’r newid cyfartalog mewn gwerth ardrethol a ddigwyddodd yn ardal y Parth Buddsoddi. Bydd y gwerth ardrethol hwn wedi’i addasu yn cael ei drin fel y gwerth ardrethol cyn dymchwel at ddibenion pennu’r rhaniad.