Rhagolwg sgiliau: atodiad

Mae’n galonogol gweld bod y bylchau sgiliau yn y gweithlu presennol wedi gostwng ers yr arolwg diwethaf yn 2022 a’u bod bellach ar eu lefelau isaf ar gofnod ar gyfer y gyfres arolwg hon. Hefyd, yn unol â thueddiadau’r farchnad lafur, roedd nifer y swyddi gwag a ddisgrifiwyd gan gyflogwyr fel rhai anodd eu llenwi yn llai na hanner y nifer yn 2022. Mae canran y swyddi gwag na ellir eu llenwi oherwydd diffyg sgiliau (dwysedd SSV) hefyd wedi gostwng o’r uchaf erioed yn 2022 ond roedd yn dal i fod yn uwch nag yn y cyfnod 2011 i 2017. Y sector adeiladu a galwedigaethau masnach medrus oedd â’r dwysedd SSV uchaf o hyd. Felly, ar lefel y DU a Chymru, er bod arwyddion o welliant mewn rhai meysydd, mae’r dirwedd recriwtio a sgiliau cyffredinol gryn dipyn yn wahanol i’r ESS cynharach.

Mae data’r arolwg yn dangos bod gostyngiad sylweddol wedi bod yn y DU mewn ymgysylltiad cyflogwyr â hyfforddiant a buddsoddiad mewn hyfforddiant. Mae cyflogwyr yn parhau i fod yn llai tebygol o ddarparu unrhyw fath o hyfforddiant i’w gweithwyr ac yn llai tebygol o fod â chynlluniau i wneud hynny. Er bod cyfran y gweithlu a hyfforddwyd wedi dychwelyd i’r lefelau blaenorol, mae’r diwrnodau hyfforddi a dderbyniwyd fesul hyfforddai yn dal i fod gryn dipyn yn is o gymharu â dechrau’r 2010au. Ar ben hynny, mae buddsoddiad ariannol cyflogwyr mewn hyfforddiant wedi parhau i ostwng, gyda’r ffigur cyffredinol a’r buddsoddiad fesul gweithiwr yn gostwng mewn termau real.

Er bod buddsoddiad cyffredinol cyflogwyr mewn hyfforddiant wedi gostwng yma yng Nghymru, dyma’r wlad oedd â’r gyfran uchaf o weithwyr a dderbyniodd hyfforddiant yn ystod y flwyddyn ddiwethaf ac a ddarparodd mwy o ddiwrnodau hyfforddi fesul hyfforddai nag unrhyw ran arall o’r DU. Mae cyfran y cyflogwyr sy’n cynnig prentisiaethau wedi parhau’r un fath, gyda chyflogwyr mwy o faint yn llawer mwy tebygol o’u cynnig. Roedd bwriad cyflogwyr i gynnig prentisiaethau wedi gostwng ym mhob gwlad, gyda’r dirywiad mwyaf yng Nghymru.

Dim ond cyfran fach o gyflogwyr a ddywedodd eu bod nhw’n defnyddio AI, ac nid oedd gan y rhan fwyaf o wefannau nad ydynt yn ei ddefnyddio unrhyw gynlluniau i’w fabwysiadu. 

• Ledled y DU, nododd 17% o gyflogwyr fod ganddynt swyddi gwag yn 2024. Mae hyn yn ostyngiad o ffigurau 2022 (23%) a dyma’r gyfran isaf o gyflogwyr sydd â swyddi gwag ers 2013 (15%). 
• Gostyngodd nifer yr achosion o swyddi gwag ym mhob gwlad o 2022 ymlaen, gan gynnwys Cymru (o 22% yn 2022 i 17% yn 2024). Gostyngodd nifer cyffredinol y swyddi gwag yng Nghymru o 58,900 yn 2022 i 35,700 yn 2024.
• Is-set o swyddi gwag anodd eu llenwi yw swyddi gwag lle mae prinder sgiliau (SSV) y mae cyflogwyr yn cael trafferth eu llenwi oherwydd diffyg sgiliau, cymwysterau neu brofiad ymhlith ymgeiswyr. Yn y DU, roedd gan 6% o gyflogwyr SSV adeg yr arolwg, a oedd yn ostyngiad o lefelau 2022 (10%) ac a ddychwelodd i lefelau 2017 (6%).
• Roedd canran y safleoedd â SSVs yn debyg iawn ar draws pob cenedl gan gynnwys Cymru (6%) a gostyngodd hyn ar gyfer pob cenedl rhwng 2022 a 2024.
• Roedd SSVs fel cyfran o gyfanswm nifer y swyddi gwag (dwysedd SSV) yn 27%, gostyngiad amlwg ers 2022 (36%) ond parhaodd yn uwch nag yn y cyfnod rhwng 2011 a 2017 (pan oedd rhwng 16 a 23%). Roedd y dwysedd SSV uchaf yn y sector Adeiladu (45% yn 2024, er i lawr o 52% yn 2022). 
• Roedd dwysedd SSV yn debyg ar draws cenhedloedd, ond ar ei uchaf yng Nghymru (28%) er gwaethaf gostyngiad o 35% yn 2022. Yng Nghymru, y sectorau gyda’r dwysedd SSV uchaf a gofnodwyd oedd Gweithgynhyrchu (54%) ac Adeiladu (53%).

• Roedd cyflogwyr yn fwyaf tebygol o nodi profiad gwaith perthnasol fel ffactor pwysig wrth chwilio am recriwtiaid newydd (nododd 61% o gyflogwyr hyn).
• Roedd traean (33%) o gyflogwyr wedi recriwtio pobl a oedd wedi gadael addysg yn ystod y 2 i 3 blynedd diwethaf (h.y. newydd-ddyfodiaid i’r farchnad lafur), cynnydd o 30% yn 2022. 
• O blith holl wledydd y DU, Cymru oedd y lleiaf tebygol o recriwtio pobl sy’n gadael addysg (31%) a’r unig genedl yn y DU na welodd gynnydd yng nghyfran y cyflogwyr sy’n recriwtio unrhyw fath o bobl sy’n gadael addysg rhwng 2022 a 2024.

• O ystyried yr heriau sgiliau mewnol sy’n wynebu cyflogwyr, nododd 12% o gyflogwyr nad oedd o leiaf un o’u gweithwyr yn gwbl hyfedr yn eu swydd, gostyngiad o’i gymharu â 2022 (15%). Cyfran y gweithwyr nad oedd ganddynt hyfedredd llawn (dwysedd bwlch sgiliau) oedd 4.0% yn 2024, i lawr o 5.7% yn 2022. Ffigurau 2024 oedd yr isaf a gofnodwyd yn y gyfres ESS ers ei sefydlu.
• Roedd yr her sgiliau mewnol yng Nghymru yn unol â’r darlun ar lefel y DU. Dywedodd tua un o bob wyth cyflogwr (12%) bod ganddynt fwlch sgiliau, i lawr o 14% yn 2022. Y dwysedd bwlch sgiliau oedd 3.9%, i lawr o 4.1% yn 2022 a’r isaf o wledydd y DU. Roedd y ddau ffigur yn 2024 gyda’r isaf a gofnodwyd yng nghyfres ESS Cymru.
• Yng Nghymru, roedd y dwysedd bwlch sgiliau uchaf mewn Gwasanaethau Ariannol (6.8%), Gwestai a Bwytai (6.4%) a’r Celfyddydau a Gwasanaethau Eraill (6.4%). 
• Dywedodd ymatebwyr yng Nghymru fod gan 9.8% o’u gweithwyr ormod o gymwysterau a gormod o sgiliau ar gyfer eu rôl, cyfran uwch nag unrhyw genedl arall gyda chyfartaledd y DU yn 7.2%. 

• Roedd traean o gyflogwyr (33%) wedi cynnig rhyw fath o leoliad gwaith yn ystod y 12 mis diwethaf, cyfran uwch nag yn 2022 (30%) ond is nag yn 2019 (35%). 
• Cymru welodd y cynnydd mwyaf yn nifer yr achosion o leoliadau gwaith ar draws gwledydd y DU ers 2022 (33% i fyny o 28% yn 2022), ond roedd y ffigur hwn yn is o hyd na 2019 (36%). Cymru oedd y genedl leiaf tebygol o gynnig lleoliadau i’r rhai mewn addysg (24%), ond y mwyaf tebygol o gynnig lleoliadau i oedolion (13%) yn 2024.
• Ymhlith cyflogwyr nad oeddent wedi cynnig lleoliadau gwaith neu weithgareddau eraill sy’n gysylltiedig â phrofiad gwaith yn ystod y 12 mis diwethaf, y rheswm mwyaf cyffredin dros beidio â gwneud hynny oedd nad oedd ganddynt unrhyw rolau addas at y diben hwn (28%).

• Dywedodd bron i dri o bob pump (59%) o gyflogwyr y DU eu bod wedi trefnu neu ariannu hyfforddiant i’w gweithwyr yn ystod y 12 mis diwethaf. Roedd hyn yn ostyngiad bach ers 2022 (60%) ac yn parhau â’r duedd i lawr ers y cyfnod 2011 i 2017 (65% i 66%). 
• Roedd y patrwm yn debyg yng Nghymru gyda 60% o gyflogwyr yn dweud eu bod wedi trefnu neu ariannu hyfforddiant, yn unol â 2022 ond ychydig yn is na 2017 a 2019. 
• Cynyddodd cyfanswm nifer y diwrnodau hyfforddi a ddarparwyd gan gyflogwyr y DU yn 2024 (111 miliwn o 108 miliwn) (er bod hyn yn parhau i fod yn is na’r niferoedd a welwyd yn y cyfnod rhwng 2011 a 2017), yn ogystal â chyfran y gweithlu a dderbyniodd hyfforddiant yn y 12 mis blaenorol (63%, i fyny o 60% yn 2022). Fodd bynnag, fe wnaeth gweithwyr a gafodd eu hyfforddi dderbyn llai o ddiwrnodau hyfforddi ar gyfartaledd, gan ostwng o 6.0 diwrnod y flwyddyn fesul hyfforddai yn 2022 i 5.7 diwrnod yn 2024, y ffigur isaf yng nghyfres ESS.
• O ran y DU, Cymru oedd y genedl â’r gyfran uchaf o weithwyr oedd wedi derbyn hyfforddiant yn y 12 mis blaenorol (64%, cynnydd bach o 63% yn 2022), sy’n cyfateb i 800,000 o weithwyr. Hefyd, cyflogwyr yng Nghymru a ddarparodd y nifer fwyaf o ddiwrnodau hyfforddi fesul hyfforddai (6.6 diwrnod), er bod y ffigur hwn yn is na’r cyfnod rhwng 2011 a 2015. 

• Cyfanswm gwariant y cyflogwr yn 2024 oedd £53.0 biliwn, gostyngiad o 10% mewn termau real o’i gymharu â 2022, pan oedd y ffigur yn £59.0 biliwn. Roedd hyn yn cyfateb i wariant hyfforddi o £2,710 fesul hyfforddai a £1,700 fesul cyflogai yn 2024 (i lawr o £3,250 a £1,960 yn y drefn honno yn 2022). Roedd ffigurau 2024 yn cynrychioli’r symiau termau real isaf a welwyd yng nghyfres ESS hyd yma.
• Gostyngodd gwariant ar hyfforddiant ym mhob cenedl, gan gynnwys yng Nghymru lle roedd yn £2.4 biliwn, gostyngiad o 6% o’i gymharu â ffigur 2022, sef £2.5 biliwn. 
• Er gwaetha’r gostyngiad cyffredinol hwn, o gymharu â gwledydd eraill y DU, adroddwyd bod gwariant ar hyfforddiant fesul hyfforddai yng Nghymru yn £2,880, yn ail y tu ôl i’r Alban - a £1,850 fesul gweithiwr, yr uchaf o wledydd y DU.      

• Roedd tua 1 o bob 5 cyflogwr (19%) yn cynnig prentisiaethau adeg yr arolwg, gan gynnwys 11% oedd â phrentisiaid yn gweithio iddynt ar hyn o bryd ac 8% arall a oedd yn cynnig prentisiaeth er nad oedd ganddynt unrhyw brentisiaid ar hyn o bryd. Roedd y cyfrannau hyn yn adlewyrchu’r rhai a welwyd yn 2022.
• Roedd cyfran y cyflogwyr a oedd yn cynnig prentisiaethau yng Nghymru (16%) yn debyg i’r Alban a Gogledd Iwerddon (16% a 17%) ond yn llai na Lloegr (20%)
• Cyflogwyr mwy o faint oedd fwyaf tebygol o gynnig prentisiaethau: roedd gan ddwy ran o dair (66%) o gyflogwyr â 100 neu fwy o weithwyr brentisiaethau neu’n cynnig prentisiaethau o gymharu â dim ond 9% o’r rhai sydd â 2 i 4 o weithwyr. Cyflogwyr yn y sectorau Addysg (47%) ac Iechyd a Gwaith Cymdeithasol (29%) oedd fwyaf tebygol o gynnig prentisiaethau, tra mai cyflogwyr y Sector Cynradd a Chyfleustodau oedd y lleiaf tebygol o wneud hynny (10%). 
• Roedd tua 3 o bob 10 cyflogwr (31%) yn bwriadu cynnig prentisiaethau yn y dyfodol, cyfran is nag yn 2022 (38%). Roedd y bwriad hwn wedi gostwng ar draws pob gwlad o’i gymharu â 2022, gyda’r gostyngiad mwyaf i’w weld yng Nghymru (24% i lawr o 35% yn 2022). 

• Roedd tua thri o bob pump (59%) o gyflogwyr yn credu y byddai angen uwchsgilio eu gweithlu yn y 12 mis nesaf. Roedd hyn yn ostyngiad o’i gymharu â 2022 (62%) a 2017 (63%). Roedd y patrwm yng Nghymru yn adleisio hyn.
• O ran y sector, cyflogwyr Gweinyddiaeth Gyhoeddus oedd fwyaf tebygol o fod angen uwchsgilio (90%). Gallai hyn fod yn gysylltiedig â’r ffaith mai cyflogwyr mewn Gweinyddiaeth Gyhoeddus sy’n adrodd y gwariant isaf fesul hyfforddai a fesul gweithiwr yn 2024. 
• Y rhesymau mwyaf cyffredin a roddwyd gan gyflogwyr dros fod angen uwchsgilio eu gweithwyr oedd cyflwyno technolegau newydd a gofynion deddfwriaethol neu reoleiddiol newydd (37% i’r naill a’r llall). 

• Dywedodd tua 1 o bob 7 o gyflogwyr (14%) fod eu gwefan yn defnyddio AI. Roedd defnyddio AI yn ddatblygiad diweddar i’r mwyafrif, gyda thua dwy ran o dair (67%) o’r rhai sy’n defnyddio AI wedi dechrau ei ddefnyddio yn ystod y 12 mis diwethaf. 
• Roedd gwahaniaethau yn ôl cenedl, gyda chyflogwyr yn Lloegr (15%) yn fwy tebygol o ddefnyddio AI o’i gymharu â Chymru (12%), yr Alban (11%), a Gogledd Iwerddon (8%).
• Hefyd, roedd y defnydd o AI yn fwy cyffredin ymhlith safleoedd mwy. Mae 24% o gyflogwyr â 100 neu fwy o weithwyr yn ei ddefnyddio o’i gymharu â 14% o gyflogwyr sydd â llai na 25 o weithwyr. Roedd cyflogwyr yn y sector Gwybodaeth a Chyfathrebu (43%) dros ddwywaith yn fwy tebygol nag unrhyw sector arall o ddweud eu bod nhw’n defnyddio AI. 
• Mae’r rhan fwyaf o gyflogwyr sy’n defnyddio AI (86%) yn bwriadu ei gynnwys yn eu prosesau a’u gweithrediadau dros y 3 blynedd nesaf, gyda 29% yn bwriadu gwneud hynny ‘i raddau helaeth’, gan godi i 40% ymhlith cyflogwyr gyda 100 neu fwy o weithwyr. 
• Ymhlith y safleoedd hynny nad ydynt yn defnyddio AI, dim ond 9% oedd yn bwriadu ei fabwysiadu; nid oedd gan 76% unrhyw gynlluniau i’w fabwysiadu ac roedd 15% yn ansicr am eu cynlluniau AI.