Risgiau i’r sector Landlordiaid cymdeithasol cofrestredig: canllawiau

1.1 Diben y papur hwn yw rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig (RSLs) ar y risgiau a'r heriau allweddol y mae'r sector cyfan yn eu hwynebu a nodi disgwyliadau lefel uchel ynghylch sut y dylai Byrddau ymateb. Mae llywodraethu cryf yn parhau i fod yn hanfodol er mwyn sicrhau bod RSLs yn gallu adnabod ac ymateb yn gywir i'r risgiau y maent yn eu hwynebu. Mae'r adroddiad hwn yn nodi'r hyn yr ydym yn ei ystyried yn brif risgiau a heriau sy'n wynebu'r sector yng Nghymru ar hyn o bryd. Dylai RSLs a'u Byrddau fod yn ystyried y risgiau hyn yn weithredol yng nghyd-destun eu sefydliadau, gan roi mesurau lliniaru priodol ar waith. Bydd gan RSLs unigol risgiau penodol ychwanegol hefyd ac mae'n rhaid i Fyrddau sicrhau bod y risgiau hynny a'r risgiau sector gael eu hasesu a'u rheoli'n briodol. 

2.1 Newid gwleidyddol

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gynyddu'r cyflenwad o dai cymdeithasol, gan wneud cynnydd gyda datgarboneiddio'r stoc bresennol. Gydag etholiadau'r Senedd i fod i gael eu cynnal ym Mai 2026, ac etholiadau cyngor i fod i gael eu cynnal ym Mai 2027, efallai y bydd newidiadau sylweddol mewn blaenoriaethau dros y tymor canolig. Bydd angen i RSLs gynnal hyblygrwydd i ymateb yn llwyddiannus i'r newidiadau hyn.

2.2 Newid economaidd

Mae newidiadau yn yr economi yn effeithio ar weithrediadau, trigolion a chymunedau. Gall y rhain gael eu hysgogi gan ddigwyddiadau byd-eang, cenedlaethol neu ranbarthol, ymhell y tu hwnt i reolaeth RSLs. Gallant effeithio ar ffactorau megis lefel y rhenti a godir, casglu rhent, hyfywedd gwasanaethau cymorth sy'n gysylltiedig â thai, sefyllfa ariannol preswylwyr, ac ymddygiad gwrthgymdeithasol.

3.1 Amgylchedd ariannol a chynllunio

(a) Mae angen rheolaeth ariannol effeithiol yng nghyd-destun sefyllfa ariannol dynn y sector, a ysgogwyd yn rhannol gan y cynnydd sydyn mewn costau a ddigwyddodd yn 2022. Mae llawer o ansicrwydd yn yr amgylchedd economaidd, gan gynnwys chwyddiant, sy'n effeithio'n benodol ar gostau cydrannau ar gyfer rheoli asedau, cynnal a chadw a datblygu.

(b) Mae pwysau ariannol eraill yn cynnwys:

• Costau cynyddol cyflogi staff, gan gynnwys y cynnydd diweddar mewn Cyfraniadau Yswiriant Gwladol, yn enwedig mewn gofal a chymorth
• Cost gynyddol yswiriant, yn enwedig ar gyfer adeiladau uchel
• Mae cyfraddau llog yn parhau i fod yn gymharol uchel, yn enwedig ar gyfer dyledion tymor hir â chyfradd sefydlog.
• Cyrraedd Safon Ansawdd Tai Cymru (SATC) a datgarboneiddio cartrefi cymdeithasol.

(c) Dylai RSLs gytuno ar gynlluniau ariannol sy'n cyd-fynd â'u strategaethau corfforaethol ac sy'n cyflawni eu pwrpas cymdeithasol, o fewn eu harchwaeth am risg. Dylai'r Bwrdd gynnal goruchwyliaeth agos dros gynnydd o ran cyflawni'r cynlluniau hyn, gan gynnwys trefniadau ariannu, lefelau hylifedd, a lle i oruchwylio cyfamodau benthyciadau. Dylid nodi risgiau allweddol i gyflawni'r cynlluniau hyn a'u hymgorffori yn y broses o brofi straen a chynllunio senarios er mwyn sicrhau bod y cynllun yn gallu ymdopi ag amrywiaeth o amgylchiadau anffafriol

(d) Mae'n rhaid i gynlluniau ariannol fod yn gywir ac yn addas at y diben, gan gynnwys costio gwariant sylweddol. Mae angen i RSLs gydbwyso buddsoddiad rhwng tai newydd, cartrefi presennol, a gwasanaethau i denantiaid, gan ystyried y lefel uchel o angen heb ei ddiwallu, yr angen i gartrefi presennol fodloni safonau presennol a safonau'r dyfodol, a chefnogi preswylwyr ar incwm isel neu sydd ag anghenion ychwanegol.

(e) Arfer da a awgrymir

• Sganio’r gorwel i nodi materion allweddol i’w bwydo i’r broses gynllunio ariannol
• Cynnal cynllunio senarios a phrofion straen, gan gwmpasu senarios heriol ac ymgorffori cynlluniau wrth gefn a phwyntiau sbarduno
• Caniatáu ar gyfer newidiadau posibl yn yr amgylchedd statudol a rheoleiddiol, e.e. cyfyngiadau ar gynnydd rhent a thynhau rhwymedigaethau statudol yn raddol
• Ystyried amrywiaeth o fesurau, gan gynnwys gwneud defnydd gwell o dechnoleg, i gynyddu capasiti ariannol ac i gyflawni arbedion effeithlonrwydd.
   

4.1 Rhent sy'n ddyledus

(a) Mae polisi rhent Llywodraeth Cymru yn caniatáu cynnydd rhent o CPI+1% hyd at 3% o CPI. Lle mae chwyddiant CPI rhwng 3% a 5%, mae cynnydd rhent yng Nghymru yn gyfyngedig i CPI+0.5%. Lle mae CPI yn fwy na 5%, bydd cyfyngiadau ar gynnydd rhent yn ôl disgresiwn gweinidogion. Felly, mewn senario chwyddiant uchel, gellid lleihau rhenti mewn termau real. Gall byrddau hefyd benderfynu cynyddu rhenti gan lai na'r uchafswm a ganiateir oherwydd yr angen i renti aros yn fforddiadwy i'r grŵp targed.

(b) Dylai byrddau fynnu sicrwydd bod cynnydd mewn rhent yn cael ei wneud yn unol â gofynion rheoleiddio. Dylent hefyd sicrhau bod eu polisi ar gyfer gosod rhenti a thaliadau gwasanaeth yn cyflawni cydbwysedd priodol rhwng cynyddu refeniw i'r eithaf a chynnal taliadau ar lefel sy'n fforddiadwy i denantiaid ar incwm isel.

4.2 Casglu rhent

(a) Gall ôl-ddyledion rhent gael eu gwaethygu gan chwyddiant uchel, yn enwedig pan fydd hyn yn berthnasol i bethau sylfaenol megis bwyd a thanwydd, neu newidiadau andwyol i fudd-daliadau lles. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Darparu cymorth personol i denantiaid sydd ar ei hôl hi gyda'u rhent neu sydd mewn perygl o hynny. 
• Cynnal gwybodaeth berthnasol a chyfredol am breswylwyr, gan gynnwys eu statws cyflogaeth ac unrhyw anableddau. 
• Ymgysylltu â thenantiaid cyn gynted ag y byddant yn cwympo ar ei hôl hi i nodi'r achos gwreiddiol, eu cynorthwyo i fynd i'r afael â'r problemau hyn cyn i'r ôl-ddyledion gynyddu a, lle bo modd, i'w hatal rhag digwydd eto.
   

5.1 Effeithlonrwydd

(a) Yng nghyd-destun lefelau uchel o angen tai a chyfyngiadau ar gyllid cyhoeddus, dylai Byrddau sicrhau bod eu sefydliadau’n cymryd dull rhagweithiol o sicrhau gwerth am arian yn unol â’u pwrpas cymdeithasol, a bod data’n cael eu casglu i ddangos tystiolaeth o gyflawni gwerth am arian i drigolion a rhanddeiliaid eraill.

(b) Gall uno helpu i gynyddu capasiti ariannol a chyflawni arbedion effeithlonrwydd. Fodd bynnag, gall y broses integreiddio yn dilyn uno gyflwyno heriau, megis dwyn ynghyd wahanol setiau data a meddalwedd busnes.

(c) Arfer da a awgrymir

• Gosod targedau heriol ar gyfer arbedion effeithlonrwydd a monitro eu cyflawniad, wedi'i ategu gan ymdrechion i leihau gwastraff a dyblygu.
• Ystyriwch ddulliau amgen, a allai gynnwys uno, i gyflawni amcanion strategol y sefydliad.

6.1 Risg cyfradd llog

(a) Roedd y marchnadoedd ariannol wedi disgwyl i Gyfradd y Banc barhau i lacio yn dilyn toriad o 4.00% i 3.75% ym mis Rhagfyr 2025, gyda rhagolygon consensws yn awgrymu un neu ddau ostyngiad arall o chwarter pwynt erbyn canol 2026. Fodd bynnag, mae dechrau'r rhyfel yn y Dwyrain Canol ddiwedd mis Chwefror wedi arwain at gynnydd sydyn ym mhrisiau olew a nwy ac enillion giltiau. Disgwylir bellach i Fanc Lloegr oedi ei gylch llacio, gan gadw Cyfradd y Banc ar 3.75% yn y tymor agos tra ei fod yn asesu effaith chwyddiant costau ynni uwch, gyda rhai sylwebyddion yn rhybuddio y gallai sioc fwy parhaus orfodi cyfraddau yn ôl i fyny. Mae'r llwybr y tu hwnt i hyn yn ansicr iawn a bydd yn dibynnu ar a ellir llywio chwyddiant o hyd tuag at y targed o 2% fel y'i tybir gan yr OBR, neu dueddiadau uwch wedi'u hysgogi gan brisiau ynni uwch am gyfnod parhaus. Mae cost llog y rhan heb ei diogelu o bortffolio dyled RSL bellach yn destun risg uwch o ran codi oherwydd y disgwyliad y bydd y gyfradd sylfaenol yn aros yn uwch am hirach neu hyd yn oed yn dechrau codi eto.

(b) Dylai byrddau sicrhau bod effaith anwadalrwydd mewn cyfraddau llog yn cael ei gwerthuso drwy brofion straen, a bod strategaeth a phrosesau priodol ar waith i reoli risg cyfraddau llog.

(c) Arfer da a awgrymir

• Cytuno ar strategaeth amddiffyn briodol yn seiliedig ar gyngor arbenigol
• Gosod terfyn ar gyfran y ddyled ar gyfraddau amrywiol
• Seilio'r cynllun ariannol ar dybiaethau doeth ar gyfer cyfraddau llog a gofynion benthyca
• Ymgymryd â monitro parhaus o gyfraddau llog tymor byr a hirdymor i lywio penderfyniadau ar ragfanteisio ychwanegol.

6.2 Argaeledd / cost cyllid newydd

(a) Mae'r arfer o gymdeithasau tai yn cael sgoriau credyd bellach yn cael ei dderbyn yn eang. Er mai ychydig iawn o RSLs yng Nghymru sydd â sgôr credyd cyhoeddus, mae'r duedd mewn sgoriau ar gyfer cymdeithasau tai ledled y DU bellach yn gymharol sefydlog, yn dilyn gostyngiadau sylweddol dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf. Mae benthycwyr a buddsoddwyr yn gwneud eu hasesiadau eu hunain o ansawdd credyd eu gwrthbartïon i lywio penderfyniadau ynghylch a ddylid benthyca i sefydliad, neu fuddsoddi ynddo, a pha faintioli y dylid ei godi ar y llog i dalu am risg credyd.

(b) Dylai byrddau sicrhau bod digon o gyllid a hylifedd ar waith i gefnogi hyfywedd y sefydliad ac i gyflawni amcanion strategol.

(c) Arfer da a awgrymir

• Asesu'r lefel o ansawdd credyd a fydd orau i gefnogi eu hamcanion strategol gan aros o fewn eu harchwaeth am risg
• Deall y meini prawf a ddefnyddir mewn sgoriau credyd / gwerthusiadau
• Sicrhau bod cynlluniau ariannol yn cael eu llunio yng ngoleuni'r meini prawf hyn.

6.3 Ffynonellau cyllid

(a) Gall RSLs gael mynediad at amrywiaeth o ffynonellau posibl wrth geisio codi arian ychwanegol neu ailgyllido dyled bresennol. Mae gan bob un o'r rhain fanteision ac anfanteision gwahanol. Dylai byrddau ddewis rhwng yr opsiynau hyn ar sail cyngor arbenigol, gan ystyried y gost a'r risgiau sy'n gysylltiedig â phob un ohonynt.

(b) Gall cyfleusterau gan fanciau neu gymdeithasau adeiladu fod ar ffurf benthyciadau tymor neu gyfleusterau credyd cylchdroi (RCFs). Mae rhwystrau rhag mynediad yn isel ac mae RCFs yn benodol yn darparu hyblygrwydd a gwerth am arian. Ar y llaw arall, mae benthyciadau banc / cymdeithas adeiladu yn aml yn gyfyngedig i bum neu ddeng mlynedd, maent fel arfer yn ddarostyngedig i gyfamodau eithaf llym, a bydd angen gwarchod (am gost ychwanegol) i leihau'r amlygiad i risg cyfradd llog gan fod y benthyciadau hyn fel arfer ar sail cyfraddau amrywiol.

(c) Mae codi arian ar y farchnad bondiau cyhoeddus fel arfer yn cynnwys cyfamodau ariannol mwy cyfyngedig na benthyciadau banc, gan ddarparu'r gost isaf o ddyled hirdymor. Maent fel arfer ar sail cyfradd sefydlog, sy'n dileu'r risg cyfradd llog, er bod y dull hwn yn arwain at risg gweithredu, oherwydd ansicrwydd ynghylch y gyfradd gilt ar ddiwrnod y trafodiad yn ogystal â'r lledaeniad credyd y mae buddsoddwyr yn ei fynnu. Mae anfanteision y dull hwn yn cynnwys costau sefydlog uwch. Fel arfer dim ond ar gyfer sefydliadau sy'n ceisio codi o leiaf £100 miliwn y mae bondiau enw eu hunain yn addas, er y gellir codi symiau llai ar y marchnadoedd cyfalaf trwy ddefnyddio agregydd.

(d) Mae codi arian drwy leoliadau preifat fel arfer yn rhoi'r gallu i RSLs negodi mwy o hyblygrwydd ynghylch materion megis tynnu arian i lawr a dyddiadau ad-dalu. Fel arfer, cyhoeddir y rhain ar sail cyfradd sefydlog hefyd. Fodd bynnag, mae'r cyfraddau llog fel arfer yn uwch, a gall cyfamodau fod yn fwy beichus nag ar gyfer cyhoeddiadau bondiau cyhoeddus.

(e) Mae ffynonellau cyllid posibl eraill yn cynnwys benthyciadau gan awdurdodau lleol, partneriaethau cyhoeddus-preifat, a buddsoddiad ecwiti. Dylai byrddau gynnal asesiad manwl o gostau a risgiau'r opsiynau hyn cyn ymrwymo. 

6.4 Cydymffurfio â chyfamodau benthyciad

(a) Mae gallu'r sector i wrthsefyll cyfamodau benthyciadau wedi gostwng dros y blynyddoedd diwethaf oherwydd cyfuniad o chwyddiant uchel, galw cynyddol am atgyweiriadau, a'r angen am fwy o fuddsoddiad yn y stoc bresennol. Mewn llawer o achosion, mae hyn wedi cael ei liniaru gan newidiadau i sail cyfamodau i ddarparu capasiti ariannol ychwanegol, ar draul costau llog uwch. Byddai torri cyfamodau benthyciad yn arwain at gostau ychwanegol sylweddol i'r sefydliad yn ogystal â chamau rheoleiddio. 

(b) Dylid llunio cynlluniau ariannol i gynnal lefel resymol o le wrth gefn yn erbyn cyfamodau benthyciad. Dylid monitro’r sefyllfa alldro a’i hadrodd yn rheolaidd i sicrhau bod y sefydliad yn parhau i gydymffurfio â’i ofynion yn y maes hwn.

(c) Arfer da a awgrymir

• Yn unol â'r archwaeth risg y cytunwyd arni, sefydlu rheolau aur i sicrhau bod y cynllun ariannol yn cynnwys digon o le i amsugno effaith lefel resymol o risg ariannol negyddol
• Monitro perfformiad yn erbyn y rheolau aur a'r lle wrth gefn yn erbyn cyfamodau benthyciad yn barhaus.
• Ymwybyddiaeth o'r effaith ar hyfywedd tymor hwy pan fydd gan RSLs fwy o ryddid i ysgwyddo gwariant cyfalaf ar eiddo presennol os caiff hyn ei eithrio yn eu cyfrifiadau cyfamod.

6.5 Methiant hylifedd

(a) Mae gan y rhan fwyaf o RSLs sefyllfa hylifedd gref, gyda digon o arian parod a chyfleusterau heb eu tynnu i fodloni eu llif arian disgwyliedig am gyfnod rhesymol. Ni fyddai RSL sy'n mynd i argyfwng hylifedd yn gallu cyflawni ei rwymedigaethau ariannol wrth iddynt ddod yn ddyledus ac felly ni fyddai'n gallu cynnal gwasanaethau i denantiaid, na'i raglen ddatblygu. Mae’n debyg y byddai hyn yn arwain at gamau gorfodi gan fenthycwyr ac ymgysylltiad rheoleiddiol dwys.

(b) Un o'r prif ofynion i fyrddau yw sicrhau bod digon o hylifedd yn cael ei gynnal.

(c) Arfer da a awgrymir

• Gosod gofynion hylifedd lleiaf yn unol â'r archwaeth risg y cytunwyd arni
• Diweddaru rhagolygon llif arian tymor byr a chanolig yn rheolaidd i gadarnhau bod y sefydliad yn cydymffurfio â'r gofynion hynny
• Trefnu cyllid i ariannu gweithgareddau buddsoddi neu i ddisodli cyfleusterau sy'n aeddfedu ymhell cyn y bydd ei angen
• Cynnal goruchwyliaeth gadarn o weithgareddau y mae eu llif arian yn arbennig o anwadal, gan gynnwys unrhyw is-gwmnïau masnachol.

7.1 Diogelwch data / seiberdrosedd

(a) Mae'r angen i gynnal diogelwch data a chynnal cydnerthedd yn erbyn seiberdroseddu yn hanfodol i bob RSL. Gall methu â gwneud hynny arwain at fynediad heb awdurdod i ddata ac at ymyrraeth â systemau TG neu eu colli. Wynebodd tua chwarter cymdeithasau tai'r DU ymosodiad seiber yn ystod y deuddeg mis diwethaf, gyda meddalwedd wystlo a chribddeiliaeth wedi'u nodi fel bygythiadau cynyddol.

(b) Arfer da a awgrymir

• Cynnal trefniadau seiberddiogelwch effeithiol â'r nod o wrthsefyll ymosodiadau seiber lle bynnag y bo modd, lleihau effaith ymosodiad llwyddiannus, ac adfer ar ôl ymosodiad cyn gynted â phosibl
• Adolygu'r trefniadau hyn yn gyson i gadw i fyny â soffistigedigrwydd cynyddol troseddwyr seiber.

7.2 Cywirdeb data

(a) I gefnogi safon reoleiddiol RS1e, mae angen data cynhwysfawr, cywir ac amserol i lywio gwneud penderfyniadau, gan gynnwys blaenoriaethau buddsoddi, ac i ddangos cydymffurfiaeth â gofynion statudol a rheoleiddiol.

(b) Dylai byrddau fynnu sicrwydd bod pob ffurflen reoleiddiol yn seiliedig ar ddata cyflawn a chywir. 

(c) Arfer da a awgrymir

• Cynnal Polisi Llywodraethiant Data priodol, sy'n diffinio'r rolau, y prosesau a'r systemau sydd ar waith i reoli a diogelu asedau data'r sefydliad
• Ceisio sicrhau bod data bob amser yn ddealladwy, yn gywir, yn gyflawn, yn ddibynadwy ac yn hawdd eu darganfod

7.3 Parhad busnes / adferiad trychineb

(a) Mae nifer o achosion posibl o senarios trychineb sy'n effeithio ar swyddfeydd, systemau TGCh, neu stoc tai RSLs. Er bod llawer o’r rhain yn rhagweladwy, nid yw’n bosibl atal y digwyddiadau niweidiol hyn ym mhob amgylchiad. Mae tebygolrwydd rhai o'r ysgogwyr hyn yn cynyddu, er enghraifft mae nifer yr achosion o lifogydd yn cynyddu oherwydd newid yn yr hinsawdd.

(b) Yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru, mae rhwng 274,000 a 342,000 eiddo yng Nghymru (tua un o bob saith) mewn perygl o lifogydd o afonydd, y môr neu ddŵr arwyneb. Rhagwelir y bydd y nifer hwn yn cynyddu 113,000 erbyn 2120 oherwydd newid yn yr hinsawdd, sy'n arwain at stormydd amlach a mwy difrifol, lefelau'r môr yn codi, ac erydiad arfordirol.

(c) Dylai byrddau sicrhau bod eu sefydliadau’n cynnal cynlluniau parhad busnes, cynlluniau wrth gefn ac adfer ar ôl trychineb hygyrch a bod y rhain yn cael eu cadw’n gyfredol.

(d) Arfer da a awgrymir

• Defnyddio mesurau ataliol cadarn ar gyfer achosion trychinebau a nodwyd, gan gynnwys trefniadau atal a diogelu rhag tân
• Cynnal cynlluniau adferiad ar ôl trychineb / cynlluniau parhad busnes yn gyfredol ar gyfer safleoedd, systemau TGCh a'r stoc tai, gan eu profi'n rheolaidd
• Cynnal asesiadau risg llifogydd fel rhan o bob asesiad datblygu
• Dadansoddi a cheisio lliniaru'r risg llifogydd sy'n effeithio ar eu hasedau presennol
• Sicrhau bod cynllun ymateb i argyfyngau llifogydd y sefydliad yn gyfredol ac yn addas at y diben.

7.4 Twyll

(a) Yn ogystal â'r effaith ariannol, gall twyll mawr arwain at niwed sylweddol i enw da'r sefydliad, yn ogystal ag effeithio ar forâl staff. 

(b) Dylai byrddau sicrhau bod ganddynt fframwaith rheoli mewnol effeithiol ar waith, gan gynnwys atal, canfod a lliniaru twyll, gan gynnwys twyll tenantiaeth.

(c) Arfer da a awgrymir

• Cytuno ar bolisi twyll cynhwysfawr a chynllun wrth gefn
• Gwahanu dyletswyddau
• Cynnal trefniadau priodol ar gyfer chwythu’r chwiban
• Ymgymryd â hyfforddiant ymwybyddiaeth o dwyll.

8.1 Diwylliant

(a) Mae diwylliant sefydliadol cryf yn hanfodol i gynnal gweithlu bodlon a brwdfrydig, gan helpu i hybu boddhad cwsmeriaid a chyflawni amcanion strategol.

(b) Mae diwylliant rheoli risg effeithiol yn tynnu sylw at bwysigrwydd llywodraethiant da wrth reoli risgiau a gwneud penderfyniadau strategol, wedi'i ategu gan ddata cyflawn a chywir.

(c) Arfer da a awgrymir

Dylai diwylliant RSL:

• Hyrwyddo bod yn agored a thryloywder gyda staff, trigolion, rheoleiddwyr a rhanddeiliaid eraill
• Cefnogi arloesedd a newid, gan gynnwys gwneud gwell defnydd o dechnoleg, er mwyn cyflawni gwelliant parhaus
• Annog pobl i nodi a mynd i’r afael â gweithgarwch twyllodrus neu aneffeithlon.

8.2 Arallgyfeirio

(a) Mae arallgyfeirio yn cwmpasu ystod eang o weithgareddau o weithrediadau masnachol megis datblygu ar gyfer gwerthu ar y farchnad a gweithredu portffolio rhent marchnad, i'r rhai sydd â lefel uchel o werth cymdeithasol megis darpariaeth gofal a chymorth. Mae'r gweithgareddau hyn yn amlygu sefydliadau i risgiau gwahanol ac yn aml yn uwch na'r busnes tai cymdeithasol craidd, er y gall yr elw fod yn uwch hefyd. 

(b) Mewn perthynas â phosibiliadau neu gynigion arallgyfeirio, dylai RSLs wneud penderfyniadau rhesymegol yn seiliedig ar wybodaeth glir o ansawdd da sy'n cynnwys cydgyfeirio ag amcanion strategol, asesiad o risg a, lle bo'n briodol, barn tenantiaid.

(c) Arfer da a awgrymir

• Craffu’n drylwyr ar gynlluniau arallgyfeirio i sicrhau bod eu gofynion o fewn gallu ariannol y sefydliad, gan ystyried y potensial am newidiadau niweidiol yn yr amgylchedd gwleidyddol ac economaidd
• Cynnal dadansoddiad manwl o risgiau ac elw cyn ymrwymo.

8.3 Rheoli risg a rheolaeth fewnol

(a) Mae effeithiolrwydd trefniadau rheoli risg yn dod yn fwyfwy hanfodol wrth i'r disgwyliadau ar RSLs gynyddu, yn enwedig mewn amodau economaidd sy'n agored i effaith andwyol digwyddiadau byd-eang.

(b) Dylai byrddau sicrhau bod eu fframweithiau rheoli risg a sicrwydd yn eu galluogi i nodi a rheoli risgiau presennol a risgiau sy'n dod i'r amlwg yn llwyddiannus i gyflawni eu hamcanion strategol neu gydymffurfio â gofynion statudol neu reoleiddiol.

8.4 Asedau a rhwymedigaethau

(a) Mae gwybodaeth gywir ac amserol am asedau a rhwymedigaethau sefydliad, gan gynnwys cyflwr eiddo a statws diogelwch benthyciad, yn helpu i gefnogi gwneud penderfyniadau a rheoli risg effeithiol.

(b) Dylai byrddau sicrhau eu bod yn cynnal dealltwriaeth gywir a chyfredol o asedau a rhwymedigaethau eu sefydliadau, yn seiliedig ar gadw cofnodion cywir.

(c) Am resymau fforddiadwyedd, lle nad yw cynlluniau busnes yn adlewyrchu'n gywir y gwariant sydd ei angen i ddiwallu'r anghenion a nodwyd yn eu strategaethau Rheoli Asedau, mae'n rhaid mynegi'r rhain yn glir i'r Bwrdd a'u hamlygu i'r Rheoleiddiwr.

9.1 Strategaeth

(a) Mae angen buddsoddiad sylweddol mewn cartrefi presennol i gynnal eu hansawdd, gan sicrhau eu bod yn parhau i fod o safon uchel, a gwneud cynnydd wrth wella'r sylfaen asedau, gan gynnwys datgarboneiddio ar y daith tuag at garbon sero net. Yn y gorffennol, mae wedi bod yn anodd arfer rheolaeth yn yr ardaloedd hyn. Ond mae'n amlwg bellach bod data cyflawn, cywir ac amserol yn hanfodol i lywio'r cynlluniau buddsoddi hyn.

(b) Dylai byrddau sicrhau bod eu dull strategol o reoli asedau yn cyd-fynd â'u pwrpas cymdeithasol ac amcanion eu sefydliadau.

9.2 Gwarediadau

(a) Dros y tymor hir, gall asedau RSLs ddod yn hen ffasiwn. Mae strategaethau ar gyfer lliniaru'r effaith hon yn cynnwys:

• Rhaglenni adnewyddu
• Dymchwel eiddo presennol ac adeiladu cartrefi newydd i safonau uwch ar yr un safle
• Gwaredu cartrefi presennol a'u disodli â chartrefi newydd a adeiladwyd ar safle gwahanol.

(b) Os dewisir y strategaeth olaf, mae angen i RSLs ymgysylltu â rhanddeiliaid ynghylch manteision eu dull gweithredu. Dylai hyn ddangos sut y bydd yr unedau a gollwyd yn cael eu disodli gan gartrefi newydd a adeiladwyd i safonau uwch.

(c) Arfer da a awgrymir

• Ymgynghori â thenantiaid ar gynigion ar gyfer gwaredu asedau rheoli a chymryd eu hadborth i ystyriaeth
• Monitro cynnydd gyda'r rhaglen a gynlluniwyd
• Ystyried yr effaith bosibl ar enw da'r sefydliad o ganlyniad i warediadau, gan gynnwys barn y rheoleiddiwr.

9.3 Safonau

(a) Mae angen i strategaethau rheoli asedau a chynlluniau ariannol ystyried cost cyflawni gofynion Safon Ansawdd Tai Cymru (SATC), gan gynnwys datgarboneiddio.

(b) Mae'n rhaid i RSLs ddangos eu bod yn cydymffurfio â Safon Ansawdd Tai Cymru, gan gynnwys y targed effeithlonrwydd thermol, o fewn yr amserlenni y cytunwyd arnynt (gweler tudalen 36 o'r Safon). Mae hyn yn cynnwys cynhyrchu Llwybrau Ynni Targed, wedi'u llywio gan eu Hasesiad Stoc Cyfan, erbyn 31 Mawrth 2027.

9.4 Cydymffurfiaeth

(a) Gall newidiadau i reoliadau adeiladu arwain at ofynion manyleb uwch ar gyfer cartrefi newydd a rhai sy'n bodoli eisoes. 

(b) Dylai byrddau fynnu sicrwydd bod gan eu sefydliad wybodaeth gyflawn, gywir a chyfredol am eu hasedau i ddangos cydymffurfiaeth â gofynion statudol a rheoleiddiol. Dylai hyn gwmpasu cyflwr eiddo unigol, gan gynnwys presenoldeb lleithder a llwydni, neu eu bregusrwydd iddynt, ynghyd â chydnerthedd rhag y bygythiadau sy'n gysylltiedig â newid yn yr hinsawdd. 

(c) Arfer da a awgrymir

• Cynlluniau a chynigion monitro ar gyfer newidiadau yn y safonau ar gyfer adeiladau a fyddai’n cael effaith ar gostau cynnal a chadw ymatebol a chylchol, e.e. newidiadau i Reoliadau Adeiladu sy’n ei gwneud yn ofynnol darparu offer ychwanegol mewn adeiladau newydd y mae’n rhaid ei gynnal a’i ddisodli dros amser
• Ystyried y gofynion hyn mewn cynlluniau ariannol tymor byr a thymor hir
• Ymgymryd â rhaglen dreigl o arolygon i gefnogi hyn, gyda diweddariadau rheolaidd ar gynnydd y rhaglen i'r bwrdd.

9.5 Yswiriant

(a) Oherwydd caledu'r farchnad yswiriant yn dilyn yr argyfwng diogelwch adeiladau, efallai y bydd yn anodd i RSLs gael yswiriant ar gyfer eu hasedau eiddo am gost resymol, yn enwedig ar gyfer blociau uchel. Os felly, dylent geisio cyngor arbenigol â'r bwriad o nodi darparwyr yswiriant ychwanegol neu strategaethau amgen ar gyfer cael yswiriant ar gyfer yr asedau hyn.

(b) Arfer da a awgrymir

• Cael dealltwriaeth glir o orchudd yswiriant a therfynau polisi
• Cynnal data cadarn ar adeiladu ac inswleiddio i gefnogi gwerthusiadau yswiriant
• Deall manteision ac anfanteision opsiynau yswiriant amgen, gan gynnwys unrhyw effaith ar gydymffurfiaeth â chyfamod.

9.6 Effaith newid yn yr hinsawdd

(a) Mae newid yn yr hinsawdd yn cyflwyno risgiau sylweddol i RSLs, gan gynnwys cost ac anhawster cydymffurfio â gofynion carbon sero net ac effeithiau tywydd mwy eithafol. Bydd angen inswleiddio cartrefi'n well i leihau allyriadau a thorri cost gwresogi, fel eu bod yn haws i'w cadw'n oer i liniaru tymereddau uwch yn yr haf, a bod yn gydnerth rhag stormydd, llifogydd a lefelau môr uwch.

10.1 Bodlonrwydd cwsmeriaid

(a) Mae risg y gallai lefelau boddhad cwsmeriaid ostwng os yw gwasanaethau'n methu â chyflawni disgwyliadau tenantiaid neu'n methu â diwallu eu hanghenion. Mae meysydd lle mae heriau'n fwy tebygol yn cynnwys amseroedd ymateb, cyfathrebu yn ystod aflonyddwch, ac ymdrin ag atgyweiriadau ac adnewyddiadau cymhleth, gan gynnwys lleithder a llwydni.

(b) Dylai byrddau sicrhau bod trefniadau effeithiol ar waith i gyflawni a chynnal lefelau uchel o foddhad tenantiaid â'r gwasanaethau a ddarperir gan eu sefydliad.

(c) Arfer da a awgrymir

• Sicrhau bod gwasanaethau atgyweirio a chynnal a chadw yn canolbwyntio ar anghenion eu cwsmeriaid
• Monitro perfformiad gweithredol, boddhad cwsmeriaid a chwynion yn agos.

10.2 Lleithder, llwydni a chyddwysiad

(a) Mae trin lleithder, llwydni a chyddwysiad (DMC) yn effeithiol yn destun ymchwiliad arfaethedig ar ei liwt ei hun gan Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru. Mae cartrefi hŷn sydd ag inswleiddio gwael, gwydr sengl, awyru annigonol a waliau solet yn debygol o fod yn fwy agored i'r broblem hon. Gallai camddiagnosio achos y broblem neu ymateb araf effeithio'n andwyol ar iechyd tenantiaid, yn enwedig y rhai sydd â gwendidau meddygol. Mae achosion blaenorol yr Ombwdsmon hefyd wedi nodi problemau gyda chyfathrebu â thenantiaid a RSLs yn methu â glynu wrth eu polisïau eu hunain. 

(b) O 1 Ebrill 2026, o dan Atodiad i Safon Ansawdd Tai Cymru, bydd yn ofynnol i RSLs ymchwilio i beryglon a allai gyflwyno risg sylweddol gyda thebygolrwydd asesedig o niwed uniongyrchol i'r tenant/meddiannydd gan gynnwys lleithder / llwydni, o fewn 24 awr, gydag amserlenni penodol ar gyfer adferiad. Bydd peryglon a allai gyflwyno risg sylweddol heb unrhyw debygolrwydd asesedig o niwed uniongyrchol yn cael eu hymchwilio o fewn 10 diwrnod gwaith a'u cywiro o fewn cyfnod ychwanegol o 5 diwrnod gwaith. Lle nad yw'n bosibl unioni perygl o fewn yr amserlenni uchod, mae'n rhaid darparu cynllun cryno ysgrifenedig i'r tenant (copi caled neu drydanol) o fewn 5 diwrnod gwaith. Dylai RSLs sicrhau eu bod yn paratoi'n effeithiol ar gyfer y newid hwn.

(c) Arfer da a awgrymir
• Diweddaru polisïau, hyfforddi staff, a dyrannu adnoddau yn ôl yr angen mewn ymateb i'r gofynion newydd sy'n dod i rym ym mis Ebrill
• Cymryd dull systematig, rhagweithiol a dim goddefgarwch o adnabod a mynd i'r afael â phob perygl, gan osgoi'n ofalus rhoi'r bai ar denantiaid
• Sicrhau bod digon o adnoddau ar gael i fynd i'r afael â'r problemau hyn yn effeithiol.

10.3 Cyllid

(a) Gall nifer o ffactorau ysgogi costau cynnal a chadw cynyddol, a all effeithio'n andwyol ar hyfywedd ariannol, gan gynnwys:

• Oedran y stoc a'r cydrannau allweddol
• Mae tenantiaid bellach yn fwy tebygol o wneud cwynion ffurfiol neu hawliadau cyfreithiol am ddiffyg atgyweirio
• Costau llafur cynyddol oherwydd prinder gweithwyr medrus a'r cynnydd ym mis Ebrill 2025 yng Nghyfraniadau Yswiriant Gwladol Cyflogwyr
• Gofynion statudol a rheoleiddiol yn dilyn trychineb Tŵr Grenfell a marwolaeth Awaab Ishak oherwydd lleithder a llwydni
• Chwyddiant gwahaniaethol yn effeithio ar rai cydrannau, wedi'i waethygu gan Brexit a'r pandemig. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Gwneud rhagdybiaethau doeth ar gyfer cost a chyfaint atgyweiriadau ymatebol
• Dyrannu digon o adnoddau i fodloni'r galw disgwyliedig
• Monitro gwaith atgyweirio sydd ar y gweill yn agos i sicrhau bod y gwasanaeth yn parhau i ddiwallu'r galw hwnnw.

11.1 Cyllid

(a) Mae costau cynyddol wedi effeithio ar gapasiti datblygu RSLs yn gyffredinol, yn ogystal â hyfywedd cynlluniau penodol.

(b) Mae'r amgylchedd economaidd wedi effeithio ar hyfywedd contractwyr, gyda rhai cynlluniau datblygu yn dioddef o oedi a chynnydd mewn costau yn dilyn ansolfedd y prif gontractwr.

11.2 Tir

(a) Mae swm cyfyngedig o dir ar gael i'w ddatblygu, a chystadleuaeth am y tir hwnnw o fewn a thu allan i'r sector. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Gwella safle cystadleuol y sefydliad drwy gyflawni gwelliannau effeithlonrwydd
• Sicrhau bod eu proses arfarnu yn taro cydbwysedd priodol rhwng doethineb a chystadleurwydd
• Gwneud mwy o ddefnydd o dir y sefydliad ei hun ar gyfer datblygu, er enghraifft drwy adeiladu cartrefi newydd ar safleoedd garejys segur
• Ystyried manteision gweithio'n strategol gyda phartneriaid i sicrhau gwell gwerth am arian.

11.3 Risg cynllunio a ffynonellau oedi eraill

(a) Gall darpariaeth cartrefi newydd arfaethedig gael ei gohirio am amrywiaeth o resymau, gan arwain at RSL yn methu â chyflawni ei dargedau datblygu. Mae'r achosion yn cynnwys:

• Cynnydd araf drwy'r system gynllunio
• Oedi wrth aros am gymeradwyaethau statudol, e.e. SUDS (systemau draenio cynaliadwy)
• Gofynion niwtraliaeth nitrad
• Capasiti cyfyngedig contractwyr
• Problemau hyfywedd cynlluniau yn dilyn cynnydd yng nghost cydrannau.

(b) Arfer da a awgrymir

• Gwneud rhagdybiaethau doeth am yr amser a gymerir i gael caniatâd cynllunio
• Gwneud prynu tir yn amodol ar gael caniatâd cynllunio ar gyfer y nifer disgwyliedig o gartrefi newydd.

11.4 Risg y farchnad dai

(a) Mae marchnad dai Cymru yn sefydlog ar hyn o bryd, gyda phrisiau'n codi ychydig uwchlaw chwyddiant prisiau yng nghyd-destun cyfraddau llog sy'n gostwng. Mae'r galw cryfaf yng nghoridor yr M4, gyda rhai ardaloedd wedi'u heffeithio gan fesurau a gymerwyd i annog pobl i beidio â phrynu ail gartrefi. Gallai sioc allanol fawr i'r economi arwain at ostyngiad sydyn ym mhrisiau tai a chyfnodau gwerthu llawer hirach. Byddai hyn yn effeithio ar RSLs sy'n adeiladu i'w gwerthu, gan gynnwys y rhai sydd ag is-gwmni masnachol sy'n ymroddedig i adeiladu tai i'w gwerthu'n llwyr.

(b) Gallai amlygiad amhriodol neu anghymesur i'r farchnad dai fod yn risg sylweddol i gyflawni cynlluniau ariannol, gyda threfniadau rheoli yn cynnwys cynllunio senarios, profi straen, a therfynau amlygiad yn unol ag archwaeth risg y sefydliad. Dylai byrddau sicrhau bod ganddynt y sgiliau, yr wybodaeth a'r cyngor sydd eu hangen i reoli'r risg hon yn effeithiol.

(c) Arfer da a awgrymir

• Gosod terfynau priodol ar amlygiad y sefydliad i'r farchnad dai i leihau'r risg o dorri cyfamodau benthyciadau neu fethiant hylifedd
• Cynnwys strategaeth ymadael realistig mewn gwerthusiadau ar gyfer cynlluniau sy'n cynnwys datblygu i'w werthu
• Monitro'n agos y tueddiadau cyfredol a'r rhai a ragwelir yn y dyfodol mewn prisiau tai yn ardaloedd gweithredu'r sefydliad, yn ogystal â'u perfformiad gwerthu eu hunain.

11.5 Strategaeth

(a) Dylai strategaethau datblygu RSLs unigol geisio mynd i'r afael â'r prinder cenedlaethol o dai fforddiadwy, gan ystyried gofynion buddsoddi'r cartrefi presennol a'r angen i gynnal hyfywedd.

(b) Arfer da a awgrymir

• Ystyried lefelau presennol y cyflenwad a'r angen am dai / y galw yn ardaloedd gweithredu'r sefydliad a nifer yr aelwydydd newydd sy'n cael eu creu
• Gan ystyried proffil ariannol gwahanol ddaliadaethau a'r angen i ddatblygu cymunedau sy'n gynaliadwy'n gymdeithasol ac yn economaidd
• Cynnal dadansoddiad senario i lywio'r strategaeth ddatblygu
• Seilio'r Strategaeth Datblygu, y Rhaglen Datblygu Flynyddol, a chynlluniau ar gyfer cynlluniau datblygu ac adfywio unigol ar dybiaethau doeth.

11.6 Ansawdd

(a) Mae angen mesurau effeithiol i sicrhau bod cartrefi newydd yn bodloni'r holl ofynion statudol a rheoleiddiol ar gyfer ansawdd llety, gan gynnwys cydymffurfio â Rheoliadau Adeiladu a Safon Ansawdd Tai Cymru.

(b) Arfer da a awgrymir

• Cynnal rheolaeth ansawdd gadarn cyn ac ar ôl trosglwyddo cartrefi newydd, e.e. trwy ddefnyddio clerc gwaith
• Gwneud hi'n hawdd i drigolion cartrefi newydd roi gwybod am broblemau a sicrhau bod y rhain yn cael eu hystyried mewn cynlluniau yn y dyfodol.
   

12.1 Iechyd a diogelwch landlordiaid

(a) Mae diogelwch tenantiaid yn parhau i fod yn faes ffocws sylweddol i'r sector ac yn faes o ddiddordeb gwleidyddol a chyfryngau mawr. Mae angen i RSLs gydymffurfio â gofynion iechyd a diogelwch landlordiaid i gadw cwsmeriaid, contractwyr a thrydydd partïon yn ddiogel rhag peryglon sylweddol, gan gynnwys tân.

(b) Arfer da a awgrymir

• Gofyn am sicrwydd rheolaidd i'r bwrdd bod trefniadau cadarn ar waith i reoli risgiau iechyd a diogelwch ac i gydymffurfio â'r holl ofynion statudol a rheoleiddiol yn y maes hwn
• Ymgymryd â rhaglen gynhwysfawr o Asesiadau Risg Tân, gydag arolygon ymwthiol yn ofynnol ar gyfer adeiladau risg uwch.

12.2 Iechyd a diogelwch a diogelu cyflogwyr

(a) Yn ogystal â'u cyfrifoldebau fel landlordiaid, mae gan RSLs rwymedigaethau iechyd a diogelwch fel cyflogwr, yn ogystal ag amddiffyn eu preswylwyr rhag cam-drin neu esgeulustod. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Cynnal set gref o reolaethau ym maes diogelu, gan gynnwys mynnu gwiriadau DBS ar gyfer staff perthnasol, rhaglenni hyfforddi, trefniadau goruchwylio, a pholisïau a gweithdrefnau priodol
• Adolygu polisïau a threfniadau llywodraethu ar gyfer iechyd a diogelwch yn rheolaidd i sicrhau eu bod yn addas at y diben.

12.3 Newidiadau mewn gofynion statudol

(a) Roedd esgeulustod yn narpariaeth RSLs o adroddiadau Cyflwr Trydanol i denantiaid presennol pan ddaeth Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 i rym. Tynnodd hyn sylw at bwysigrwydd cydweithio a pharatoadau cynnar ar gyfer cyflwyno deddfwriaeth gymhleth.

(b) Mae cydymffurfio â deddfwriaeth yn ofyniad sylfaenol ar gyfer RSLs. Dylai byrddau fonitro newidiadau mewn deddfwriaeth yn ofalus, gan sicrhau bod paratoadau effeithiol yn cael eu gwneud cyn i ofynion newydd ddod i rym a chael cyngor cyfreithiol penodol lle mae unrhyw ansicrwydd ynghylch yr hyn sy'n ofynnol. 

(c) Arfer da a awgrymir

• Monitro cynigion ar gyfer deddfwriaeth newydd a phasio biliau perthnasol drwy Senedd y DU a Senedd Cymru
• Adolygu polisïau, gweithdrefnau a rhaglenni hyfforddi yn unol â hynny, a dyrannu digon o adnoddau i roi newid amserol ar waith.

12.4 Data

(a) Mae angen data cyflawn, cywir ac amserol i ddangos tystiolaeth o gydymffurfiaeth statudol a rheoleiddiol. Mae gofynion statudol penodol ar gyfer diogelu data wedi'u cynnwys yn y Rheoliad Diogelu Data Cyffredinol (GDPR), ochr yn ochr â Deddf Diogelu Data 2018. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Cynnal trefniadau effeithiol, gan gynnwys fframwaith sicrwydd cadarn o amgylch ansawdd a chywirdeb data, er mwyn sicrhau bod y sefydliad yn casglu ac yn cofnodi data cywir i ddangos tystiolaeth o gydymffurfiaeth â gofynion statudol a rheoleiddiol
• Cael trefniadau rheoli data a llywodraethiant data ar waith i sicrhau bod data yn cael eu dilysu'n briodol a'u storio'n ddiogel, gyda rheolaethau effeithiol dros ddefnydd a mynediad
• Sicrhau bod gan RSLs drefniadau priodol ar waith i gynnal cydymffurfiaeth â GDPR a'r Ddeddf Diogelu Data.

13.1 Bodlonrwydd tenantiaid

(a) Yn ogystal â diffygion yn y gwasanaeth atgyweirio a chynnal a chadw a drafodwyd ym mharagraff 9.1 uchod, gall boddhad cwsmeriaid gael ei effeithio gan ansawdd cyfathrebu, fforddiadwyedd rhenti a thaliadau gwasanaeth, ansawdd a diogelwch cartrefi a chymdogaethau, ac effeithiolrwydd fframweithiau ymgysylltu â thenantiaid. Mae sefydliadau sy'n cael eu hystyried yn hawdd delio â nhw, sy'n gwrando ar denantiaid ac yn gweithredu ar eu mewnbwn, ac sy'n trin cwsmeriaid â thegwch a pharch yn tueddu i gyflawni lefelau boddhad uwch.

(b) Dylai byrddau geisio sicrwydd bod eu sefydliadau yn darparu gwasanaethau sy'n diwallu anghenion amrywiol eu tenantiaid. Dylai trefniadau effeithiol fod ar waith i alluogi RSLs i ddangos bod safbwyntiau a disgwyliadau amrywiol tenantiaid yn llywio datblygiad ac adolygiad y gwasanaethau hyn, a'r ymateb i unrhyw danberfformiad.

(c) Arfer da a awgrymir

• Monitro canlyniadau adborth cwsmeriaid yn barhaus, gan gynnwys cwynion ac arolygon boddhad
• Dadansoddwch y data hyn i nodi'r prif ffactorau sy'n achosi boddhad uchel ac isel
• Blaenoriaethu gwasanaethau â lefelau boddhad isel i’w hadolygu a chymryd camau priodol i unioni hyn.

13.2 Ymgysylltu â thenantiaid

(a) Mae'n rhaid i RSLs wrando'n weithredol ar lais y tenantiaid ac integreiddio hyn i'r broses o wneud penderfyniadau. Mae ymgysylltiad ar ei gryfaf lle mae tenantiaid yn cael eu trin fel partneriaid cyfreithlon, nid dim ond ymgyngoreion, gyda'r gallu i ddylanwadu ar flaenoriaethau yn gynnar yn y broses. Lle mae tenantiaid yn gweld bod eu mewnbwn yn gwneud gwahaniaeth gweladwy, mae lefelau cyfranogiad a boddhad yn codi. Mae ymgysylltiad yn gryfach pan fydd RSLs yn cynnwys grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol yn weithredol, fel tenantiaid iau, pobl anabl, siaradwyr Cymraeg, a chymunedau ethnig lleiafrifol.

(b) Arfer da a awgrymir

• Rhoi llais a dylanwad i denantiaid dros bob agwedd ar y sefydliad, gan gynnwys blaenoriaethau strategol, gan ystyried amrywiaeth eu barn
• Cydnabod preswylwyr fel partneriaid allweddol wrth gyflawni pwrpas y sefydliad a'u cynnwys wrth osod ei flaenoriaethau
• Rhoi adborth i denantiaid ar yr hyn a fydd yn newid o ganlyniad i'w hymgysylltiad ac, os na ellir gweithredu unrhyw awgrymiadau, y rhesymau dros hyn.

13.3 Effaith newidiadau niweidiol yn yr economi ar drigolion

(a) Y cynnydd sydyn mewn costau a ddigwyddodd yn ystod argyfwng costau byw 2022/23 yn parhau i gael effaith andwyol ar gwsmeriaid. Gall cyfyngiadau ariannol a llai o wasanaethau sy'n cefnogi pobl ar incwm isel effeithio'n andwyol ar drigolion. Gall y problemau hyn amlygu eu hunain mewn ôl-ddyledion rhent uwch ac ymddygiad gwrthgymdeithasol.

(b) Arfer da a awgrymir
• Cymryd camau i ddangos bod rhenti'r sefydliad yn fforddiadwy i'r grŵp targed
• Rhoi mesurau priodol ar waith i liniaru effaith tlodi a chostau byw uchel, trwy gyfuniad o gymorth uniongyrchol a chyfeirio sefydliadau a all ddarparu cymorth ychwanegol.

13.4 Gosodiadau

(a) Bydd Deddf Digartrefedd a Dyrannu Tai Cymdeithasol (Cymru), ymhlith pethau eraill, yn galluogi awdurdodau lleol i orfodi RSLs i gynnig llety addas i ymgeiswyr digartref penodol. 

(b) Dylai RSLs baratoi ar gyfer y Deddf hwn fel symudiad mawr tuag at ddyletswyddau digartrefedd cynharach, mwy cyffredinol, gyda disgwyliadau mwy o gydweithrediad. 

(c) Arfer da a awgrymir

• Dylai'r paratoad gynnwys cydymffurfiaeth gyfreithiol, dyraniadau, capasiti gweithredol a gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill.

13.5 Cymdogaethau

(a) Mae cydlyniant cymunedol yng Nghymru yn cael ei lunio gan gymysgedd o bwysau economaidd strwythurol, tensiynau cymdeithasol, a newid demograffig a diwylliannol‑hirdymor. Er bod dangosyddion cyffredinol yn parhau i fod yn gymharol uchel, mae rhywfaint o fregusrwydd, gydag amrywiad amlwg rhwng lleoedd a grwpiau. Mae sgoriau cydlyniant cymunedol yn sylweddol is mewn ardaloedd mwy difreintiedig. Gallai dirywiad mewn cydlyniant cymunedol gael effaith andwyol ar drigolion ac ar gynaliadwyedd y cymunedau y mae RSL yn gweithredu ynddynt. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Gweithio mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol a sefydliadau gwirfoddol i wella cydlyniant cymdeithasol yn ardaloedd gweithredu'r sefydliad.

13.6 Tai â chymorth

(a) Oherwydd y galw cynyddol, costau llafur uchel a thoriadau ariannu hanesyddol mewn termau real, mae hyfywedd rhai gwasanaethau tai â chymorth yn ymylol. Er bod dyraniad arian ar gyfer Grant Cymorth Tai wedi codi'n ddiweddar, mae cost darparu'r gwasanaethau hyn wedi codi oherwydd ymrwymiadau Cyflog Byw Go Iawn, newidiadau i Yswiriant Gwladol ac anghenion cynyddol defnyddwyr gwasanaethau.

(b) Arfer da a awgrymir

• Craffu’n ofalus ar gontractau tai â chymorth i gael dealltwriaeth glir o’r cydbwysedd rhwng incwm a gwariant, gan ystyried risgiau tai gwag ac ôl-ddyledion, a’r cydgyfeiriad â blaenoriaethau strategol
• Ymgysylltu'n weithredol ag awdurdodau lleol a phrosesau cyllideb a chomisiynu Llywodraeth Cymru, gan gyflwyno tystiolaeth gadarn o gostau a chanlyniadau
• Ceisio aildrafod contractau sydd heb ddigon o arian, gan fod yn barod i dynnu'n ôl o ddarparu'r gwasanaethau hyn lle mae risgiau i hyfywedd ariannol neu ansawdd y cymorth yn dod yn annerbyniol.

14.1 Recriwtio a chadw

(a) Gall heriau gyda recriwtio a chadw staff gael eu hysgogi gan allu'r sector preifat i dalu cyflogau uwch, neu lwythi gwaith uchel oherwydd anghenion cynyddol tenantiaid (yn enwedig yn y sector tai â chymorth). Disgwylir i hyn fod yn risg fwy sylweddol lle mae cystadleuaeth gan brosiect seilwaith mawr, megis adeiladu gorsaf bŵer newydd. 

(b) Arfer da a awgrymir

• Datblygu a chynnal diwylliant corfforaethol cadarnhaol
• Cynnal strategaeth i gefnogi datblygiad gyrfaoedd gweithwyr y sefydliad
• Cytuno ar feini prawf clir ar gyfer recriwtio sy'n cyd-fynd â gwerthoedd sefydliadol
• Ymrwymo i raglenni hyfforddi i wella sgiliau'r gweithlu.

14.2 Costau

(a) Gall chwyddiant cyflogau gynyddu costau staffio, e.e. yn dilyn cynnydd sylweddol mewn prisiau, cystadleuaeth am staff (gan gynnwys gan gontractwyr), neu newidiadau mewn deddfwriaeth, fel y cynnydd yn 2025 yng Nghyfraniadau Yswiriant Gwladol Cyflogwyr.

(b) Arfer da a awgrymir

• Gwneud rhagdybiaethau doeth mewn cyllidebau a chynlluniau busnes ar gyfer cyflogau a chostau cysylltiedig
• Cynnal rheolaeth effeithiol dros recriwtio staff amnewid neu staff ychwanegol.

15.1 Deallusrwydd artiffisial

(a) Mae cyfleoedd a bygythiadau yn deillio o ddatblygiad deallusrwydd artiffisial (AI). Bydd sefydliadau sy'n osgoi risg yn methu â manteisio ar y buddion posibl o'r dechnoleg hon, tra bod y rhai nad ydynt yn rheoli'r risgiau negyddol yn ddigonol yn debygol o ddioddef canlyniadau andwyol, megis gwybodaeth gyfrinachol yn cyrraedd y parth cyhoeddus.

(b) Arfer da a awgrymir

• Cymryd agwedd gytbwys at AI, gan fonitro cynnydd rhaglenni yn y sector yn ofalus
• Buddsoddi’n rhagweithiol yn y dechnoleg i helpu cyflawni nodau’r sefydliad
• Cynnal rheolaethau cadarn i osgoi canlyniadau niweidiol i staff, gollyngiad gwybodaeth am breswylwyr, neu niwed i enw da a diwylliant cadarnhaol y sefydliad.

Hoffai’r Tîm Rheoleiddio Tai ddiolch i:

• Chris Mansfield / John Hargreaves – Y Gorfforaeth Cyllid Tai yn masnachu fel Hargreaves Risk and Strategy