Cyfarfod o Grŵp Cynghori'r Gweinidog ar Ofalwyr Di-dâl: 16 Mawrth 2026

Yn bresennol

Kate Cubbage, Cynghrair Cynhalwyr a Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru - CADEIRYDD
Alyson Hoskins, Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru
Dawn Bowden, y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol
Denise Moultrie, Llywodraeth Cymru
Trudy Heald, Llywodraeth Cymru
Amanda Phillips, Llywodraeth Cymru
Suzanne Becquer-Moreno, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
Rachel Wright, Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
Kim Dolphin, Rhwydwaith Dysgu a Gwella Swyddogion Gofalwyr 
Bobbie-Jo Haarhoff, Cynrychiolydd Gofalwyr Di-dâl 
Jayne Newman,  Gofalwr Di-dâl
Albie Sutton, Bwrdd Cynghori Gofalwyr Ifanc
Rob Simkins, Gofalwyr Cymru
Jon Antoniazzi, Cynghrair Cynhalwyr a Marie Curie
David Watkins, Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
Valerie Billingham, Swyddfa'r Comisiynydd Pobl Hŷn
Nick Andrews, Prifysgol Abertawe
Dan Burrows, Prifysgol Caerdydd
Adam Frewen, Arolygiaeth Gofal Cymru
Naomi Harper, Cyngor Sir y Fflint 
Anna Bird, Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
Ffion Scott, Bwrdd Cynghori Gofalwyr Ifanc
Victoria Lloyd, Age Cymru
Myfanwy Moran, Pennaeth Gwasanaethau Oedolion Casnewydd
Kate Young, Fforwm Cymru Gyfan
Sean O’Neill, Plant yng Nghymru

Yn mynychu 

Lucy Hoddinott, Llywodraeth Cymru 
Claire Nelson, Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan

Ymddiheuriadau

Louise Bushell-Bauers, Arolygiaeth Gofal Cymru
Hannah Williams, Gofal Cymdeithasol Cymru
Rachel Williams, Parkinsons UK    
Naheed Ashraf, Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan
Tanya Tye, Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf  Morgannwg
Josie Yuen, Iechyd Cyhoeddus Cymru 
Hannah Williams, Gofal Cymdeithasol

Agorodd y Cadeirydd y cyfarfod gan groesawu pawb a oedd yn bresennol a nodi'r ymddiheuriadau.

Nododd y Gweinidog mai hwn oedd ei chyfarfod olaf fel y Gweinidog Plant a Gofal Cymdeithasol, a diolchodd i aelodau'r grŵp am eu hymrwymiad a'u mewnwelediadau.

Soniodd y Gweinidog am y cyfleoedd diweddar i ymgysylltu'n uniongyrchol â gofalwyr, gan gynnwys mynychu Derbyniad i Ofalwyr yng Nghastell Windsor ym mis Chwefror 2026, ochr yn ochr â chynrychiolwyr gofalwyr di-dâl o'r grŵp, a thynnodd sylw at lofnodi'r Cyfamod Gofalwyr Ifanc ym mis Tachwedd 2025 fel carreg filltir allweddol. 

Cyfeiriwyd at y penderfyniad a wnaed ym mis Tachwedd 2025 i ymestyn y Gronfa Seibiant Byr a Chymorth Gofalwyr hyd at 2029, gan barhau i gefnogi gofalwyr di-dâl gyda seibiannau a chostau hanfodol. Bu'r Gweinidog yn canmol y gwaith partneriaeth parhaus gyda Gofalwyr Cymru, Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru, ac Age Cymru i gyflwyno rhaglenni cenedlaethol a chryfhau'r gydnabyddiaeth a roddir i ofalwyr.

Hefyd nododd y Gweinidog bryderon a godwyd yn ystod ymchwiliad y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol ym mis Ionawr 2026 ynghylch mynediad anghyson at gymorth i ofalwyr di-dâl, a chroesawodd ddiweddariad gan Gymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru ar eu gwaith i wella ansawdd a chysondeb asesiadau anghenion gofalwyr. 

Dywedodd y Gweinidog fod awdurdodau lleol wedi ymateb i'r cais a wnaed i'w harweinwyr cyngor ym mis Rhagfyr 2025 am wybodaeth am eu cynlluniau gwella ar gyfer asesiadau anghenion gofalwyr a seibiant. Bydd Arolygiaeth Gofal Cymru yn rhoi sylw pellach i hyn gyda Chyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol ym mis Ebrill 2026. 

Roedd y Gweinidog yn falch o allu cadarnhau bod yr ymgynghoriad cyhoeddus ar y Strategaeth Genedlaethol ddrafft ar gyfer Gofalwyr Di-dâl yn mynd rhagddo, a diolchodd i'r Grŵp Llywio am eu gwaith. Bydd y cyfrifoldeb am gymeradwyo'r strategaeth yn derfynol yn trosglwyddo i'r Gweinidog nesaf ar ôl yr etholiad. 

I gloi, mynegodd y Gweinidog ei diolch personol i'r grŵp, gan dynnu ar ei phrofiad ei hun o ofalu ac ailddatgan pwysigrwydd y maes gwaith hwn.

Dywedodd Alyson Hoskins fod adroddiad bwrdd prosiect Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru yn cael ei adolygu cyn ei gyhoeddi, a'r disgwyl oedd y byddai'n cael ei gyhoeddi ar ôl y Pasg. 

Mae'r adroddiad yn canolbwyntio'n gryf ar wybodaeth, cyngor, a chymorth ac asesiadau o anghenion gofalwyr. Mae Alyson wedi cwrdd â chynrychiolwyr gofalwyr di-dâl y grŵp fel rhan o'r broses hon. 

Nododd Alyson fod cyllid ychwanegol gan Lywodraeth Cymru wedi'i ddyrannu i gynhyrchu fideo hyfforddi i ymarferwyr sy'n cynnal asesiadau anghenion gofalwyr yn y Gymraeg a'r Saesneg. 

Rhoddwyd diweddariad i'r grŵp ar hynt y Cynllun Cyflawni ar gyfer Gofalwyr Di-dâl 2025 i 2026, gan dynnu sylw at y cynnydd cadarnhaol a wnaed ar draws pob un o'r pedair blaenoriaeth strategol. Nodwyd datblygiadau o ran gwella cydnabyddiaeth o ofalwyr di-dâl; cryfhau mynediad at wybodaeth, cyngor, ac asesiadau anghenion gofalwyr; ehangu cymorth ymarferol megis seibiannau byr a chymorth ariannol; a gwella cymorth i ofalwyr mewn addysg a chyflogaeth. Pwysleisiodd y cyflwyniad rôl bwysig gweithio mewn partneriaeth a phrofiad bywyd wrth gyflawni, a hefyd pwysigrwydd cydnabod y meysydd lle mae angen gweithredu pellach. Mae'r camau nesaf yn cynnwys cynnal adolygiad manwl o'r cynllun cyflawni; cyhoeddi adroddiad blynyddol ym mis Mehefin; a defnyddio'r dysgu i lywio'r gwaith o ddatblygu'r Strategaeth Genedlaethol newydd ar gyfer Gofalwyr Di-dâl.

Cytunodd yr Aelodau ar bwysigrwydd cynnal momentwm yr holl gamau cadarnhaol a gymerwyd yn y cyfnod cyn yr etholiad

Cam Gweithredu

• bydd yr adroddiad blynyddol ar gyfer 2025 i 2026 yn cael ei gyhoeddi cyn gynted â phosibl ar ôl yr etholiad 

Nododd Denise Moultrie fod yr ymgynghoriad ar y Strategaeth Genedlaethol ddrafft ar gyfer Gofalwyr Di-dâl yn fyw ac y byddai'n cau ar 13 Ebrill. Mae saith ar hugain o ymatebion wedi dod i law hyd yn hyn, ac mae digwyddiadau ymgynghori wedi'u trefnu dros y pythefnos nesaf. Mae pecynnau ymgysylltu i gyflwyno sesiynau i randdeiliaid ar gael. 

Cam Gweithredu

• dydd aelodau'n cael pecynnau ymgysylltu a gwybodaeth am ddigwyddiadau ymgynghori

Nododd Dan Burrows fod cyllid wedi'i sicrhau gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Iechyd a Gofal ar gyfer prosiect newydd o dan arweiniad yr Athro Siobhan O'Dwyer i archwilio syniadau dynladdiad a dynladdiad ymhlith gofalwyr di-dâl a'r bobl y maent yn gofalu amdanynt. Bydd yr astudiaeth yn archwilio teipolegau a ffactorau sy'n cyfrannu, gan gynnwys pwysau ac amgylchiadau a allai arwain gofalwyr tuag at bwynt argyfwng.

Nod yr ymchwil yw cefnogi cydnabyddiaeth o'r heriau eithafol y gall gofalwyr eu hwynebu, a llywio ymarfer proffesiynol, deddfwriaeth a mesurau ataliol. Caiff astudiaeth Delphi ei chynnal i helpu i ddatblygu adnodd ymarferol sy'n amlinellu'r hyn y dylai gweithwyr proffesiynol ei wneud mewn senarios atal dynladdiad. Awgrymwyd bod y prosiect hwn y cyntaf o'i fath yn y byd ymchwil, ac y byddai'n dechrau yn nes ymlaen yn y flwyddyn.

Rhoddodd Nick Andrew ddiweddariadau ar ddatblygiadau yn y gymuned ehangach, gan nodi bod sesiwn "Hawlio gyda Hyder" wedi'i chynnal ar 9 Mawrth, a hefyd seminar ar iaith seibiannau byr ar 10 Mawrth 2026. 

Mae'r sesiwn Cymuned Ymarfer wedi'i threfnu ar gyfer 11 Mai 2026, a bydd cydweithwyr o Brifysgol Bryste yn bresennol i gyflwyno gwybodaeth am gymorth i ofalwyr di-dâl mewn perthynas â'r Ddeddf Iechyd Meddwl. Anogwyd y grŵp i gynnig eitemau ychwanegol ar gyfer yr agenda.

Nododd Anna Bird fod Statudau Diwygiedig Oregan Gorllewin Cymru (ORS) wedi comisiynu ymchwil ar y broses rhyddhau o'r ysbyty, ac y byddai adroddiad ar gael ar ôl ei chwblhau.

Rhoddodd Lucy Hoddinhot ddiweddariad i'r grŵp am waith y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion, sy'n cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru ac sy'n cael ei weithredu mewn partneriaeth ag Iechyd Cyhoeddus Cymru a Phrifysgol Caerdydd. Mae'r rhwydwaith yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu polisi drwy adeiladu mewnwelediad o ran beth yw profiad bywyd yn yr ysgol i bobl ifanc, gan gynnwys trwy gwestiynau penodol ar gyfer gofalwyr ifanc. 

Mae Cam 1 wedi dwyn ynghyd ddata ar faint y gofal a ddarperir gan ofalwyr ifanc, a sut mae'n effeithio ar eu cysylltiadau ag eraill a'u bywyd ysgol. Disgwylir i gasgliadau o'r cam hwn gael eu cyhoeddi ar 16 Mawrth. Bydd Cam 2 y prosiect yn cynnwys cysylltu data gofalwyr ifanc yn ddienw â chanlyniadau iechyd ac addysgol, drwy gronfa ddata SAIL. 

Cam Gweithredu

• y grŵp i gael yr adroddiad pan gaiff ei gyhoeddi

Tynnodd Kate Cubbage sylw at ddigwyddiad Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru a gynhaliwyd yn y Senedd ar 11 Mawrth i nodi Diwrnod Gweithredu Gofalwyr Ifanc.  Yn ystod y digwyddiad, cyfarfu'r Gweinidog â grŵp o ofalwyr ifanc i glywed yn uniongyrchol am y materion sydd bwysicaf iddynt. Roedd y digwyddiad hefyd yn arddangos gwaith Cyngor Ieuenctid Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru, a oedd wedi cydweithio gydag artist i greu darn o waith celf sy'n adlewyrchu Maniffesto'r Cyngor Ieuenctid.

Soniodd Ffion Scott am ei phrofiad o gyd-gadeirio'r digwyddiad, a oedd yn seiliedig ar thema Diwrnod Gweithredu Gofalwyr Ifanc eleni, sef "Dyfodol Teg i Bob Gofalwr Ifanc". Diolchodd Ffion i bawb a fu'n rhan o'r gweithgareddau cyn ac yn ystod y digwyddiad. 

Fe ddarparodd Jon Antionazzi gyflwyniad a oedd yn amlinellu lefel y cymorth a roddir i ofalwyr di-dâl sy’n cefnogi pobl sy'n derbyn gofal diwedd oes gartref. Tynnodd ymchwil sylw at y ffaith bod y gofalwyr di-dâl hyn yn darparu gofal cartref helaeth, gyda 56% o ofalwyr di-dâl yn teimlo nad oeddent yn cael y cymorth yr oedd ei angen arnynt, ac nid oedd 68% yn cael cynnig asesiad anghenion gofalwyr. 

Nodwyd y gallai rhagor o gymorth a hyfforddiant fod yn fuddiol i'r rheini sy'n cyflwyno asesiadau anghenion gofalwyr, yn benodol ar gyfer gofalwyr sy'n darparu gofal diwedd oes. 

Yn ogystal, roedd Jon o'r farn nad oedd fawr ddim cymorth profedigaeth i ofalwyr os oedd y person yr oeddent wedi gofalu amdanynt yn marw gartref.  Cyfeiriodd Jon at fodel "Cymorth Olaf" yr Alban a oedd yn darparu cyngor ymarferol ar gyfer tasgau gofal diwedd oes o ddydd i ddydd, gan awgrymu y gallai Cymru elwa o gael rhaglen genedlaethol debyg.

Cam Gweithredu

• Jon i gysylltu â Rhwydwaith Dysgu a Gwella Swyddogion Gofalwyr (COLIN) ar sut y gellir defnyddio asesiadau anghenion gofalwyr mewn modd mwy effeithiol yn y gofod hwn. 
• yn amodol ar barhad y grŵp Cynghori Gweinidogol, bydd ystyriaeth bellach o gyfrifoldebau gofal diwedd oes a'r cymorth angenrheidiol i ofalwyr di-dâl yn cael eu hychwanegu at yr agenda ar gyfer y cyfarfod nesaf

Cadarnhawyd bod pob cam gweithredu wedi'i gwblhau.

Nododd Bobbie Jo ei bod wedi cysylltu'n flaenorol â'r Cadeirydd ynglŷn â mater ar gyfer yr agenda. Ymddiheurodd Kate nad oedd hwnnw wedi'i gynnwys ar yr achlysur hwn, a chadarnhaodd y byddai'n trafod gyda Bobbie Jo ar ôl y cyfarfod.

Cadarnhaodd Denise y byddai cyfansoddiad a chylch gwaith y grŵp yn y dyfodol yn cael eu penderfynu unwaith y byddai Gweinidog newydd yn cael ei benodi. Diolchwyd i'r Aelodau am y cyngor a'r gefnogaeth yr oeddent wedi eu rhoi i'r Gweinidog.

Bydd cofnodion y cyfarfod yn cael eu cylchredeg fel arfer, a byddai unrhyw drefniadau cyfarfod yn y dyfodol yn cael eu cyfathrebu maes o law.