Arteritis feirysol y ceffylau

Mae'n cael ei achosi gan y feirws ffliw ceffylau. Mae'r feirws yn digwydd ledled y byd mewn poblogaethau pedigri a phoblogaethau nad ydynt yn bedigri. Nid yw'n effeithio ar bobl.

Mae arteritis feirysol ceffylau yn glefyd hysbysadwy os caiff ei amau mewn:

• meirch (ceffylau gwrywaidd)
• cesyg (ceffylau benywaidd) sydd wedi paru neu wedi'u ffrwythloni o fewn 14 diwrnod

Os ydych yn credu bod yna achos o glefyd hysbysadwy, rhaid rhoi gwybod ar unwaith. Ffoniwch Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) ar 0300 303 8268.

Bydd methu â gwneud hyn yn drosedd.

Dylech hefyd ynysu'r ceffyl(au) dan sylw a rhoi'r gorau i'r holl weithgareddau bridio.

Gall arwyddion clinigol amrywio'n fawr, gyda rhai ceffylau heintiedig ddim yn angos unrhyw arwyddion o gwbl. 

Mae'r arwyddion clinigol yn cynnwys:

• twymyn
• syrthni
• iselder
• chwydd ar ran isaf y coesau, o amgylch y llygaid, neu'r sgrotwm neu'r chwarennau mamari 
• conjunctivitis ("llygad pinc")
• llif o'r trwyn (trwyn yn rhedeg)
• erthyliad (colli beichiogrwydd mewn cesyg)

Mewn achosion prin, gall y clefyd achosi salwch difrifol neu farwolaeth mewn ebolion ifanc.

Gall EVA ledaenu rhwng ceffylau:

• yn uniongyrchol yn ystod paru
• yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol gyda cheffyl denu
• trwy ffrwythloni artiffisial 
• cyswllt â ffetws neu ddeunyddiau geni sydd wedi'u herthylu
• cyswllt ag offer halogedig
• trwy ledaeniad anadlol (er enghraifft trwy ddiferion o anifeiliaid heintiedig) 

Gall meirch:

• gario'r firws am gyfnodau estynedig heb ddangos arwyddion clinigol 
• lledaenu'r feirws trwy baru
• lledaenu'r feirws os defnyddir eu semen ar gyfer ffrwythloni artiffisial

Gall cesyg ledaenu’r feirws:

• i'w hebolion, yn ystod beichiogrwydd neu trwy laeth
• i farch trwy baru
• i geffylau eraill trwy ledaeniad anadlol

Mae brechu yn allweddol i atal a rheoli, yn enwedig ar gyfer meirch a cheffylau denu. Dylech sicrhau bod anifeiliaid yn rhydd o haint EVA cyn dechrau gweithgareddau bridio.

Gallwch helpu i atal y clefyd drwy: 

• frechu eich anifeiliaid rhag y clefyd – siaradwch â'ch milfeddyg am gyngor
• profi'r holl feirch, ceffylau denu a chesig cyn paru
• ymarfer bioddiogelwch da ar eich safle, yn enwedig os ydych yn ymwneud â bridio
• dilyn canllawiau i ynysu a phrofi wrth fewnforio ceffylau

Mae canllawiau pellach ar atal a rheoli EVA ar gael yng Nghôd Ymarfer y Bwrdd Ardoll Betio Rasus Ceffylau (HBLB).

Mae canllawiau bioddiogelwch hefyd ar gael ar wefan BEVA.

Os cadarnheir y clefyd bydd yr achos yn cael ei reoli yn unol â'r cynllun wrth gefn ar gyfer clefydau hysbysadwy egsotig.

Mae arteritis feirysol ceffylau yn cael ei reoli o dan Orchymyn Arteritis Firysol Ceffylau 1995.