Llyr Gruffydd AS, Gweinidog y Cabinet dros Wydnwch a Chynaliadwyedd Gwledig
Ar 22 Mai, cyhoeddodd Dŵr Cymru hysbysiad berwi dŵr yn effeithio ar gymunedau yn Rhondda Cynon Taf, yn dilyn problem weithredol yng Ngwaith Trin Dŵr y Maerdy.
Cyhoeddwyd yr hysbysiad er mwyn bod yn ofalus yn dilyn mater a effeithiodd ar y broses dosio cemegol yn y gwaith trin. Achoswyd hyn gan bibell wedi byrstio yn bwydo ceulydd i'r broses drin. Er bod hyn yn golygu nad oedd y broses drin yn gweithredu fel y bwriadwyd, parhaodd dŵr i basio trwy weddill y camau trin ac felly dim ond yn rhannol y cafodd ei drin. Nid oedd y digwyddiad hwn yn cynnwys gormod o gemegau yn mynd i mewn i'r cyflenwad dŵr, fel yr awgrymwyd mewn rhai sylwebaethau, ond yn hytrach roedd yn lleihau effeithiolrwydd rhan o'r broses drin.
Mewn ymateb, fe wnaeth Dŵr Cymru atal dŵr rhag mynd i mewn i'r rhwydwaith dros dro a chynghori cwsmeriaid i ferwi dŵr tap tra bod y mater yn cael ei ymchwilio a'i ddatrys. Er bod yr atgyweiriad wedi'i gwblhau o fewn oriau, roedd angen rheoli pellach ar ddŵr oedd eisoes yn y system, ac arhosodd yr hysbysiad berwi dŵr yn ei le nes bod ansawdd y dŵr wedi'i gadarnhau'n llawn.
Mae'r hysbysiad bellach wedi'i godi'n llawn ar draws yr holl ardaloedd yr effeithwyd arnynt, yn dilyn samplu ansawdd dŵr oedd yn gyson glir, cadarnhad bod y rhwydwaith wedi'i fflysio'n llawn, a'r holl gyflenwadau wedi'u hadfer i'r safonau uchel y mae cwsmeriaid yn eu disgwyl. Cafodd yr hysbysiad ei godi yn raddol rhwng dydd Llun 25 Mai a dydd Mawrth 26 Mai. Ystyriwyd bod y dull graddol yn briodol oherwydd maint yr ardal yr effeithiwyd arni a'r amser a gymerodd i ganiatáu i ddŵr wedi'i drin yn llawn symud trwy'r system a sicrhau bod canlyniadau profion yn cadarnhau bod cyflenwadau yn bodloni safonau ansawdd dŵr yfed.
Gall gwsmeriaid nawr ddefnyddio eu dŵr tap fel arfer at bob pwrpas, gan gynnwys yfed, coginio a brwsio dannedd, ac nid oes unrhyw gyngor iechyd cyhoeddus yn parhau i fod ar waith.
Rwy'n cydnabod y tarfu yr achosodd y digwyddiad hwn i drigolion, busnesau a gwasanaethau cyhoeddus, yn enwedig yn ystod y cyfnod diweddar o dywydd cynnes, ac rwy'n diolch i gymunedau am eu hamynedd a'u dealltwriaeth wrth i'r mater gael ei ddatrys yn ddiogel.
Hoffwn hefyd ddiolch i Dŵr Cymru, Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, partneriaid iechyd cyhoeddus a'r holl sefydliadau a ymatebodd am eu hymateb cydgysylltiedig a phroffesiynol, gan gynnwys y cymorth a ddarparwyd i aelwydydd sy'n agored i niwed a safleoedd blaenoriaeth. Yn ystod y digwyddiad, gwelodd Dŵr Cymru gynnydd yn nifer y cwsmeriaid fu’n cofrestru ar gyfer eu gwasanaeth blaenoriaeth. Hoffwn dynnu sylw at bwysigrwydd y gwasanaeth hwn i bob cwsmer sy'n nodi eu bod yn agored i niwed cyn i ddigwyddiad ddigwydd.
Mae Dŵr Cymru yn rhoi iawndal i gwsmeriaid cartrefi a chwsmeriaid nad ydynt yn gartrefi yr effeithiwyd arnynt. Bydd taliadau'n cael eu gwneud yn uniongyrchol i gyfrifon banc cwsmeriaid o fewn 10 diwrnod lle mae manylion yn cael eu cadw, neu drwy siec lle nad yw'r wybodaeth hon ar gael. Bydd cwsmeriaid cartrefi yn derbyn £20 y dydd am gyfnod yr hysbysiad berwi dŵr, gyda chwsmeriaid nad ydynt yn gartrefo yn gallu gwneud cais am daliadau ewyllys da priodol lle maent wedi ysgwyddo costau neu golledion ychwanegol. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan Dŵr Cymru.
Mae Dŵr Cymru bellach wedi rhoi'r gorau i weithredu, ac yn adfer y sefyllfa, a chafodd gorsafoedd dŵr potel eu cau am hanner dydd ar 27 Mai.
Bydd Dŵr Cymru yn cynnal‑adolygiad o'r digwyddiad i nodi gwersi a chryfhau gwydnwch a pharodrwydd. Bydd hyn yn destun craffu annibynnol gan yr Arolygiaeth Dŵr Yfed, a fydd yn ymchwilio i'r digwyddiad ac yn sicrhau bod unrhyw gamau pellach angenrheidiol yn cael eu cymryd.