Fframwaith recriwtio y Tîm Penodiadau Cyhoeddus: asesiad effaith integredig

Mae'r Asesiad Effaith Integredig hwn yn archwilio effeithiau cyflwyno Fframwaith Recriwtio ac Asesu newydd ar gyfer Penodiadau Cyhoeddus. Mae'r Fframwaith yn safoni sut mae ymgyrchoedd penodiadau cyhoeddus yn cael eu cynnal, gan gynnwys sut mae rolau yn cael eu hysbysebu, sut mae ymgeiswyr yn cael eu hasesu, a phenderfyniadau'n cael eu gwneud, gan ganolbwyntio ar degwch, tryloywder a hygyrchedd. Gan fod y Fframwaith yn effeithio ar bwy all gael mynediad at gyfleoedd penodiadau cyhoeddus a sut y gwneir penderfyniadau dethol, mae ganddo oblygiadau ar draws cydraddoldeb, anfantais economaidd-gymdeithasol, y Gymraeg, diogelu data a chanlyniadau llesiant ehangach. Mae'r asesiad hwn yn dod â'r ystyriaethau hyn ynghyd i sicrhau bod effeithiau'n cael eu nodi, eu lliniaru a'u cysoni â dyletswyddau Llywodraeth Cymru.

Y tymor hir

Mae'r fframwaith wedi'i ddatblygu mewn ymateb i dueddiadau tymor hir:

• Mae cyfreithlondeb ac ymddiriedaeth ddemocrataidd yn dibynnu fwyfwy ar sefydliadau sy'n adlewyrchu'r bobl y maent yn eu gwasanaethu.
• Mae poblogaeth Cymru yn newid — o ran oedran, ethnigrwydd, anabledd, iaith a chefndir economaidd-gymdeithasol — ond nid yw hyn wedi'i adlewyrchu eto yng nghyfansoddiad byrddau.
• Mae heriau llywodraethiant yn y dyfodol (hinsawdd, iechyd, pwysau demograffig, trawsnewid digidol) yn gofyn am fewnwelediad amrywiol a phrofiad bywyd i lywio penderfyniadau cynaliadwy.

Mae'r model asesu newydd yn ymateb i'r tueddiadau hyn drwy foderneiddio sut y mae Cymru'n nodi ac yn asesu talent. Mae'n gwella eglurder i ymgeiswyr, yn adeiladu ar arferion presennol drwy gynyddu cysondeb, ac yn cryfhau'r cyflenwad o bobl sy'n barod i gyfrannu at arweinyddiaeth gyhoeddus hirdymor. Bydd buddsoddi mewn gwaith allgymorth a chynrychiolaeth yn helpu i ddatblygu cronfa gynaliadwy o ymgeiswyr a chefnogi gwydnwch mewn arweinyddiaeth gyhoeddus dros amser.

Atal

Nod y fframwaith hwn yw lleihau rhwystrau i gyfranogiad drwy fynd i'r afael â ffactorau a all gyfrannu at gynrychiolaeth isel. Efallai y bydd rhai ymgeiswyr posibl yn ansicr a yw penodiadau cyhoeddus yn apelio atynt neu efallai y byddant yn cael y prosesau a'r iaith yn anodd eu defnyddio. Mae'r fframwaith yn cefnogi gwelliant drwy:

• gael gwared ar rwystrau diangen.
• ymgorffori offer asesu strwythuredig, teg sy'n cydymffurfio â'r cod.
• cyflwyno ymarferion sy'n seiliedig ar senarios sy'n caniatáu i ymgeiswyr ddangos barn, gwerthoedd, mewnwelediad cymunedol a phrofiad bywyd perthnasol, nid statws proffesiynol yn unig.
• cefnogi paneli i gydnabod profiad bywyd perthnasol heb ei gwneud yn ofynnol i ymgeiswyr ddatgelu nodweddion gwarchodedig.

Mae gweithgarwch allgymorth (digwyddiadau cymunedol, sesiynau briffio wedi'u targedu, gweithdai meithrin gallu) yn cefnogi ymwybyddiaeth a hyder drwy gynnwys cymunedau sydd heb gael eu cynrychioli yn ddigonol yn hanesyddol. Caiff allgymorth ei gynllunio i gyrraedd gwahanol rannau o Gymru a, lle bo'n briodol, caiff ei gyflwyno yn ddwyieithog i gefnogi siaradwyr Cymraeg a chymunedau Cymraeg eu hiaith. Mae hyn yn helpu i ehangu'r ystod o safbwyntiau ar fyrddau ac yn cefnogi gwneud penderfyniadau sy'n adlewyrchu gwahanol leoedd a phrofiadau ledled Cymru.

Integreiddio

Gall penodiadau cyhoeddus ddylanwadu ar bob un o'r saith nod llesiant, o Gymru fwy cyfartal i Gymru wydn, am fod aelodau'r bwrdd yn llywio cyfeiriad strategol, penderfyniadau gwario, risg ac atebolrwydd cyhoeddus. Mae'r fframwaith yn cyd-fynd ag:

• Ymrwymiadau Rhaglen Llywodraeth Cymru ar gydraddoldeb, y Model Cymdeithasol o Anabledd, gwrth-hiliaeth, a gwasanaethau sy'n canolbwyntio ar y dinesydd. 
• Uchelgeisiau corfforaethol ar recriwtio cynhwysol a chydraddoldeb y gweithlu.
• Blaenoriaethau trawslywodraethol megis safonau'r Gymraeg, gweithredu ar newid hinsawdd, tegwch economaidd-gymdeithasol a chanlyniadau yn seiliedig ar leoedd (rhanbarthol) ledled Cymru.

Drwy wella hygyrchedd, tryloywder a chynrychiolaeth, mae'r fframwaith yn cefnogi agendâu ehangach gan gynnwys canlyniadau iechyd, cyfranogiad diwylliannol, moderneiddio digidol, stiwardiaeth amgylcheddol a gwaith teg. Gall llywodraethiant cryfach helpu cyrff cyhoeddus i gyflawni eu dyletswyddau statudol yn fwy effeithiol, gan gefnogi buddion llesiant lluosog.

Cydweithio

Mae'r fframwaith wedi'i gyd-gynllunio drwy gydweithio ar draws Llywodraeth Cymru, cyrff cyhoeddus a phartneriaid allanol, gan gynnwys arbenigwyr recriwtio, arbenigwyr cydraddoldeb, aelodau bwrdd, a phobl sydd â phrofiad bywyd. Mae sesiynau rhanddeiliaid wedi llywio'r gwaith o ddatblygu offer ymarferol, templedi a senarios asesu.

Bwriedir sicrhau cydweithio parhaus drwy bartneriaethau allgymorth, rhwydweithiau cymunedol ac ymgysylltu â chyrff cyhoeddus i brofi a mireinio'r model. Mae hyn wedi'i gynllunio i sicrhau bod modd defnyddio'r fframwaith o hyd, ei fod yn gymesur ac yn cyd-fynd ag anghenion gweithredol.

Cyfranogiad

Mae pobl y mae penodiadau cyhoeddus yn effeithio arnynt - gan gynnwys darpar ymgeiswyr, aelodau paneli (gan gynnwys cadeiryddion paneli), aelodau presennol o fyrddau, arbenigwyr recriwtio, arbenigwyr amrywiaeth a chynhwysiant, cynrychiolwyr o Lywodraeth Cymru, a chynrychiolwyr o gyrff hyd braich - wedi llywio gwaith datblygu drwy weithdai, sesiynau adborth a thrafodaethau wedi'u targedu. Bwriedir i'r dull gweithredu barhau i fod yn ailadroddol, gan ddefnyddio adborth parhaus i gefnogi gwelliant dros amser. Mae adborth hyd yn hyn wedi llywio cynigion megis canllawiau cliriach i ymgeiswyr, fformatau asesu amgen lle bo'n briodol, gwell gwybodaeth am gymorth ac addasiadau rhesymol, a'r angen am hyfforddiant cyson i aelodau paneli i gefnogi'r gwaith o ddefnyddio'r offer newydd mewn ffordd deg a hyderus.

Bydd gwaith cyflawni yn parhau i gynnwys pobl yn uniongyrchol drwy weithgarwch allgymorth a dolenni adborth strwythuredig. Er mwyn cefnogi cysondeb ac archwiliadwyedd, bydd gwaith cyflenwi yn cael ei gefnogi gan dempledi safonol, hyfforddiant panel a gwiriadau sicrhau ansawdd.

Effaith

Dadleuon o blaid

• Yn cynyddu tegwch, tryloywder ac amddiffynoldeb penderfyniadau.
• Yn gwella cynrychiolaeth a mewnwelediad bywyd ar fyrddau.
• Yn gwella ymddiriedaeth y cyhoedd yn y broses o wneud penderfyniadau.
• Yn creu profiad gwell i ymgeiswyr a llwybr cliriach ar gyfer ymgeiswyr tro cyntaf.
• Yn cryfhau llywodraethiant a goruchwylio risg ar draws cyrff cyhoeddus.

Dadleuon yn erbyn / risgiau

• Efallai y bydd angen amser a hyfforddiant ar baneli i addasu i offer a dulliau newydd.
• Mae risg o weithredu anghyson ledled Cymru (gan gynnwys ymarfer iaith Gymraeg ac allgymorth rhanbarthol) os nad yw hyfforddiant panel a threfniadau sicrhau ansawdd yn cael eu hymgorffori.
• Mae angen adnoddau ychwanegol ar allgymorth ac ymgysylltu mwy cynhwysol.
• Efallai y bydd yn well gan rai rhanddeiliaid fodelau asesu traddodiadol neu fe all newid fod yn heriol iddynt.

Lliniaru

• Rhaglen hyfforddi gynhwysfawr ar gyfer aelodau paneli.
• Gwiriadau sicrhau ansawdd i gefnogi cysondeb ledled Cymru, gan gynnwys cydymffurfiad dwyieithog (safonau'r Gymraeg) a chwmpas allgymorth rhanbarthol cyson.
• Gwaith allgymorth a chynrychiolaeth yn cael ei flaenoriaethu fel rhan graidd o gyflawni yn hytrach nag fel “ychwanegiad”.
• Monitro a gwerthuso parhaus, gan gynnwys data amrywiaeth ac adborth gan ymgeiswyr.

Costau ac arbedion

Mae'r prif gostau'n ymwneud â:

• hyfforddi aelodau'r paneli.
• dylunio a chyflawni gweithgarwch allgymorth ac ymgysylltu.
• datblygu offer asesu a chynnal canllawiau.
• amser staff i ymgorffori'r fframwaith a monitro'r canlyniadau.
• cymorth arbenigol allanol am gyfnod cyfyngedig i lywio'r dull gweithredu a chryfhau sicrwydd.

Er hynny, gellir gwrthbwyso'r costau hyn drwy:

• leihau ailadrodd yn ystod yr ymgyrch drwy brosesau cliriach.
• gwell effeithlonrwydd ymgyrchu a llai o risg o benodiadau sydd wedi methu neu benodiadau hirfaith.
• llai o amser cymorth i baneli dros amser drwy dempledi safonol, canllawiau cliriach a llai o ymholiadau ad hoc.
• lleihau'r risg o her ac ail-weithio drwy lwybrau archwilio cliriach a sgorio a chofnodi penderfyniadau yn fwy cyson.
• gwell llywodraethiant hirdymor gan arwain at effeithlonrwydd ariannol a gweithredol mewn cyrff cyhoeddus.

Gall cydweithio ar draws Llywodraeth Cymru ac â phartneriaid leihau dyblygu a hwyluso rhannu adnoddau, digwyddiadau ar y cyd a hyfforddiant cydgysylltiedig, gan ddefnyddio sianeli sefydledig a rhwydweithiau cymunedol i gynyddu cyrhaeddiad.

8.1 Sut y mae pobl y mae'r cynnig yn fwyaf tebygol o effeithio arnynt wedi'u cynnwys yn y gwaith o'i ddatblygu?

Mae'r bobl y mae'r Fframwaith Recriwtio ac Asesu newydd fwyaf tebygol o effeithio arnynt wedi bod yn rhan o'r Fframwaith Recriwtio ac Asesu newydd drwy gydol y gwaith o'i ddatblygu. Cynhaliwyd ymgysylltu drwy weithdai rhanddeiliaid, sesiynau adborth, trafodaethau un‑i‑un, a mewnbwn wedi'i dargedu gan arbenigwyr cydraddoldeb a chynhwysiant.

Fe wnaethom gynnwys:

• Pobl â nodweddion gwarchodedig - gan gynnwys sefydliadau pobl anabl, cymunedau ethnig leiafrifol, cynrychiolwyr LHDTC+, BSL, arbenigwyr allgau digidol ac arbenigwyr cydraddoldeb rhywedd - a roddodd adborth manwl ar hygyrchedd, lleihau rhagfarn, fformatau amgen, a dulliau asesu tecach.
• Pobl sy'n profi anfantais economaidd-gymdeithasol – casglwyd mewnwelediadau drwy bartneriaid allgymorth, cyfranwyr profiad bywyd‑, a staff sy'n gweithio'n uniongyrchol gyda chymunedau sydd heb gael eu cynrychioli'n ddigonol mewn arweinyddiaeth gyhoeddus. Tynnodd eu hadborth sylw at yr angen am ddeunyddiau iaith glir, eglurder am ddisgwyliadau, a llwybrau ar gyfer ymgeiswyr tro cyntaf.
• Siaradwyr Cymraeg ac arbenigwyr Cymraeg – cynghorodd cydweithwyr o dimau Cymraeg 2050 a thimau Cymraeg ar ofynion iaith, hygyrchedd deunyddiau dwyieithog, a sut i osgoi atal ymgeiswyr wrth hyrwyddo'r defnydd o'r Gymraeg.
• Pobl sydd eisoes yn weithgar mewn cyrff cyhoeddus – profodd aelodau bwrdd presennol a chyn-aelodau, cadeiryddion paneli, ac uwch aelodau paneli annibynnol gynigion a rhoi mewnwelediad ymarferol i degwch, defnyddioldeb ac effaith.
• Rhanddeiliaid ehangach – gan gynnwys partneriaid yr Uned Cyrff Cyhoeddus, recriwtwyr arbenigol, academyddion, a sefydliadau sy'n cynrychioli pobl ifanc a grwpiau cymunedol.

Llywiodd y cyfranogiad hwn y fframwaith yn uniongyrchol drwy symleiddio iaith, gwella hygyrchedd, egluro disgwyliadau, cryfhau meini prawf profiad bywyd, ac ymgorffori ystyriaethau o ran y Gymraeg i gefnogi arferion cyson ledled Cymru.

8.2 Beth yw'r effeithiau cadarnhaol a negyddol mwyaf arwyddocaol? 

Effeithiau cadarnhaol

Mae'r fframwaith yn cryfhau tegwch, tryloywder a chynrychiolaeth ar draws penodiadau cyhoeddus. Dyma rai o'r prif fanteision:

• Pobl a Chynhwysiant: Bwriad canllawiau cliriach, deunyddiau mewn iaith glir‑, asesiadau sy'n seiliedig ar senarios‑, cydnabyddiaeth gryfach o brofiad byw, a ffocws ar gael gwared ar rwystrau diangen yw gwella mynediad a hyder yn y broses, yn enwedig i bobl o gefndiroedd incwm isel‑, pobl anabl, cymunedau lleiafrifoedd ethnig, siaradwyr Cymraeg, ac ymgeiswyr tro cyntaf‑.
• Diwylliant a'r Gymraeg: Bwriad recriwtio dwyieithog cyson (gan gynnwys dewis o ran y Gymraeg a phaneli Cymraeg lle bo angen) a chydnabod cymhwysedd diwylliannol/profiad bywyd yw cefnogi cyfranogiad a hyder yn y Gymraeg yn y broses.
• Yr Economi: Mae gwell llywodraethiant yn gwella sefydlogrwydd sefydliadol, yn cryfhau gwneud penderfyniadau, ac yn cyfrannu at lesiant economaidd hirdymor. Mae cronfa ehangach o ymgeiswyr yn hyrwyddo symudedd cymdeithasol ac yn lleihau anghydraddoldeb cyfle.
• Yr amgylchedd: Dim effaith amgylcheddol uniongyrchol, ond gall cyrff cyhoeddus mwy gwybodus wella penderfyniadau tymor hir sy'n effeithio ar adnoddau naturiol, seilwaith, a pholisi amgylcheddol.

Effeithiau negyddol neu niwtral

• Efallai y bydd dulliau asesu newydd yn anghyfarwydd i rai ymgeiswyr ac fe allai hyn achosi pryder neu berl iddynt dynnu eu cais yn ôl.
• Os yw allgymorth yn anghyson, gall patrymau presennol o dangynrychiolaeth barhau.
• Risg y bydd paneli yn defnyddio offer newydd yn anghyson os nad yw'r hyfforddiant yn cael ei gwblhau.
• Gall disgwyliadau o ran y Gymraeg, os ydynt wedi'u llunio'n wael, atal ymgeiswyr yn anfwriadol.

Themâu yn sgil cynnwys pobl

• Awydd cryf am gyfathrebu Cymraeg/Saesneg hygyrch.
• Angen gwerthfawrogi profiad bywyd, nid cefndiroedd proffesiynol yn unig.
• Pwysigrwydd tryloywder ynghylch meini prawf, terfynau geiriau, a fformatau cyfweliadau.
• Disgwyliadau clir ynglŷn â gofynion o ran y Gymraeg.
• Cefnogaeth gref i leihau rhagfarn a sicrhau hyfforddiant i holl aelodau'r panel.
• Barn gyffredin bod rhaid i fyrddau adlewyrchu cymunedau Cymru yn well er mwyn cyflawni'r nodau llesiant.

8.3 Yn sgil yr effeithiau a nodwyd, sut y bydd y cynnig: 

Manteisio i'r eithaf ar y cyfraniad at y nodau llesiant

Bydd Llywodraeth Cymru yn manteisio i'r eithaf ar gyfraniad y cynnig at y nodau llesiant drwy ymgorffori'r fframwaith fel ymagwedd gyson, ledled Cymru at benodiadau cyhoeddus a thrwy ei ddefnyddio i gryfhau cynrychiolaeth, tryloywder a gallu ar draws cyrff cyhoeddus. Bydd hyn yn cael ei gefnogi drwy ddisgwyliadau clir ar gyfer recriwtio hygyrch a dwyieithog, allgymorth cyson ar draws rhanbarthau (gan gynnwys cymunedau gwledig a chymunedau Cymraeg), ac offer ymarferol sy'n galluogi pobl â gwahanol gefndiroedd a phrofiad bywyd i ddangos eu haddasrwydd.

Osgoi, lleihau a lliniaru effeithiau negyddol

Mae camau gweithredu allweddol i leihau risgiau ac effeithiau anfwriadol yn cynnwys:

• Hyfforddiant a chymorth paneli: hyfforddiant gorfodol i aelodau paneli (gan gynnwys cadeiryddion) yn cwmpasu sgorio teg a chyson, cyfweliadau cynhwysol, cydnabod profiad bywyd, a gofynion y Gymraeg; gyda chymorth templedi a deunyddiau briffio.
• Sicrhau ansawdd a chysondeb: gwiriadau sicrhau ansawdd cymesur ar gofnodion sgorio a nodiadau penderfyniadau i leihau amrywiad rhwng paneli a ledled Cymru, gan gynnwys gwiriadau ar arferion dwyieithog a chwmpas allgymorth rhanbarthol.
• Profiad ymgeiswyr a hygyrchedd: canllawiau iaith glir, gwybodaeth glir am addasiadau rhesymol a fformatau amgen, a llwybrau adborth fel y gellir nodi a mynd i'r afael â materion yn gyflym.
• Allgymorth ac ymwybyddiaeth: gweithgarwch ymgysylltu wedi'i gynllunio â chymunedau a phartneriaid i feithrin ymwybyddiaeth a hyder, gan gynnwys gweithgarwch wedi'i dargedu mewn rhanbarthau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol a chymunedau Cymraeg eu hiaith.
• Y Gymraeg: negeseuon clir a chymesur ar ofynion y Gymraeg fel bod y Gymraeg yn cael ei chefnogi a'i hyrwyddo heb atal ymgeiswyr yn anfwriadol.

8.4 Sut y caiff effaith y cynnig ei monitro a'i gwerthuso wrth iddo fynd rhagddo ac ar ôl iddo gael ei gwblhau?  

Bydd effaith yn cael ei monitro drwy gasglu data ac adborth rhanddeiliaid, gan gynnwys goruchwyliaeth gan y Tîm Penodiadau Cyhoeddus yn rhan o lywodraethiant arferol a gwelliant parhaus. Byddwn yn defnyddio set fer o fesurau i olrhain a yw'r fframwaith yn gwella tegwch, hygyrchedd, profiad a chynrychiolaeth o ran y Gymraeg (gan gynnwys lledaeniad rhanbarthol), ac i nodi unrhyw ganlyniadau anfwriadol.

• Data am geisiadau, rhestri byr a phenodiadau (gan gynnwys cydraddoldeb a monitro economaidd-gymdeithasol lle bo ar gael) a lledaeniad rhanbarthol/daearyddol.
• Dewis o ran y Gymraeg (lle mae wedi'i gofnodi) ac adborth ar hygyrchedd dwyieithog.
• Adborth o brofiad ymgeiswyr (eglurder, hygyrchedd, hyder mewn tegwch).
• Cwblhau hyfforddiant paneli a gwiriadau sicrhau ansawdd cymesur ar gofnodion sgorio/penderfyniadau.

Byddwn yn cwblhau adolygiad cynnar ar ôl yr ymgyrchoedd cyntaf o dan y fframwaith a chrynodeb blynyddol wedi hynny. Bydd canfyddiadau'n cael eu defnyddio i ddiweddaru offer canllawiau, hyfforddiant, allgymorth ac asesu lle bo angen.