Cyfarfod Bwrdd Cynghori Allanol ar gyfer y Cynllun Hawliau Pobl Anabl, 23 Mawrth 2026: nodiadau’r cyfarfod

Aelodau'r bwrdd

• Amelia John (Cyd-gadeirydd LlC)
• Professor Debbie Foster (Cyd-gadeirydd)
• Natasha Hirst (Dirprwy gadeirydd)
• Brett Bignall
• Owain Gwilym
• Andrea Gordon
• Chaz Hampton
• Damian Bridgemen (gyda chefnogaeth Bethan Bridgeman)
• Willow Holloway
• Debbie Shaffer

Ymddiheuriadau

• Rhian Davies
• Laure Adelaide Betts
• Joe Powell
• Angharad Price

Ysgrifenyddiaeth Llywodraeth Cymru

Swyddogion o'r is-adran cydraddoldeb a hawliau dynol a'r Tîm Cynhwysiant Pobl ag Anableddau.

Gwestai

Jane Hutt AS, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, y Trefnydd a’r Prif Chwip.

Profwyd problemau hygyrchedd yn ystod y cyfarfod, yn arbennig o arwyddocaol oedd adborth sain, a effeithiodd ar gyfranogiad y rhai sy'n ymuno ar-lein.

Camau gweithredu

• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn adolygu'r cyfarfod hybrid i fynd i'r afael â materion sain a hygyrchedd. 
• Bydd aelodau'n ystyried a ddylid cynnal cyfarfodydd yn y dyfodol yn llawn ar-lein i wella hygyrchedd i gyfranogwyr o bell.

Trafododd yr aelodau’r Cylch Gorchwyl drafft a chytunwyd bod angen cryfhau ac egluro ymhellach.

Cytunodd y Bwrdd y dylai diwygiadau:

• adlewyrchu pwysigrwydd 'gweithredu' yn nheitl y Bwrdd
• egluro a chryfhau paragraffau sy'n ymwneud â diben y Bwrdd i sicrhau cyd-ddealltwriaeth, llywodraethu effeithiol a gweithrediad cyson y Bwrdd
• pwysleisio pwysigrwydd yr EAB yn gweithio’n cyd-gynhyrchiol
• cryfhau cyfeiriadau at ddull sy'n seiliedig ar hawliau a Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau (UNCRPD)
• symud amcanion penodedig i'r adran diben 
• cyfeirio croestoriadoldeb, gan gynnwys cydweithio traws-fwrdd
• cadarnhau rôl aelodau wrth ymgysylltu â Sefydliadau Pobl ag Anableddau a chymunedau pobl anabl ehangach
• cynnwys ystyriaethau effaith emosiynol. Dylid cynnwys dull sy'n seiliedig ar drawma hefyd yn y ddarpariaeth hyfforddiant EAB
• gosod prosesau clir i aelodau gynnig eitemau agenda ac amserlenni ar gyfer rhannu dogfennaeth arferol
• egluro'r mecanwaith ar gyfer cynnal cyfarfodydd ychwanegol lle bo angen

Camau gweithredu

• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn cynhyrchu Cylch Gorchwyl drafft diwygiedig sy'n adlewyrchu'r drafodaeth ac yn ei ddosbarthu i'r aelodau, fel blaenoriaeth.
• Bydd yr Ysgrifenyddiaeth yn cyflwyno'r Cylch Gorchwyl diwygiedig i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, y Trefnydd a'r Prif Chwip ar neu cyn 7 Ebrill 2026.

Trafododd yr Aelodau sut y gellid cysoni profiad, diddordebau a gallu unigol orau â gwaith y Bwrdd, gan sicrhau bod disgwyliadau'n parhau i fod yn glir, yn gymesur ac yn hyblyg.

Camau gweithredu

• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn gwahodd datganiadau o ddiddordeb i ymuno â'r Bwrdd Cynghori Allanol gan aelodau ar feysydd penodol o ddiddordeb gwaith i lywio ffyrdd o weithio yn y dyfodol. Er enghraifft, "trafnidiaeth". 
• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn mapio cysylltiadau â grwpiau perthnasol eraill gan Lywodraeth Cymru (gan gynnwys gwrth-hiliaeth, hunanladdiad a hunan-niweidio, ac anghenion dysgu ychwanegol).
• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn bwrw ymlaen â recriwtio tri aelod ychwanegol o'r Bwrdd, gan flaenoriaethu arbenigedd mewn: 
  • plant anabl, anghenion dysgu ychwanegol a chwarae
  • cynllunio ar gyfer argyfwng a newid hinsawdd
  • cynrychiolaeth gan berson anabl iau (18 i 24 oed)

Gwahaniaethu ar dai a morgeisi

Trafododd yr aelodau bryderon ynghylch pobl anabl yn cael eu trin fel risg morgais uwch gan fanciau.

Camau gweithredu

• Bydd ymchwil berthnasol gan y Grŵp Trawsbleidiol ar Fenywod yn cael ei rannu gyda'r Bwrdd gan aelod o'r EAB - Triniaeth Deg i Fenywod Cymru.
• Bydd yr Ysgrifenyddiaeth yn trafod y materion a godwyd gyda thimau polisi cynhwysiant ariannol Llywodraeth Cymru ynghylch y polisïau ariannol ac economaidd sy'n effeithio ar incwm, annibyniaeth a lles, yn unol â'r Cynllun Hawliau Pobl ag Anableddau.

Cynrychiolaeth trafnidiaeth

Tynnodd yr aelodau sylw at bwysigrwydd cynrychiolaeth mewn trafodaethau trafnidiaeth anabledd ledled y DU.

Camau gweithredu

• Bydd manylion cyswllt perthnasol grwpiau/fforymau trafnidiaeth yn y DU yn cael eu rhannu gyda'r Cyd-gadeiryddion gan yr aelod EAB sy'n cynrychioli ar Bwyllgor Cynghori ar Drafnidiaeth Pobl Anabl y DU (DPTAC).

Cynllunio ar gyfer argyfwng a newid hinsawdd

Cytunodd yr Aelodau y dylid trin cynllunio ar gyfer argyfwng a newid hinsawdd fel mater y Bwrdd cyfan yn hytrach na'u dirprwyo i is-grŵp.

Camau gweithredu

• Bydd aelod o'r EAB yn cael ei nodi i arwain ar y maes hwn, trwy'r ymgyrch rec-riwtio ar gyfer aelodau ychwanegol.
• Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn parhau i ymgysylltu â'r strwythurau cynllunio ar gyfer argyfwng presennol o fewn Llywodraeth Cymru i sicrhau bod pobl anabl yn cymryd rhan.

Dosbarthu cofnodion a chamau gweithredu

Bydd yr ysgrifenyddiaeth yn cylchredeg y nodiadau a adolygir gan y Cyd-Gadeiryddion, ac yna cyfieithu i Iaith Arwyddion Prydain a'r Gymraeg.

Y cyfarfod nesaf, wedi'i drefnu ar gyfer 30 Mehefin 2026.