Datganiad ansawdd integredig anableddau dysgu

Mae'r datganiad ansawdd hwn yn amlinellu'r ymrwymiad i ddarparu gofal iechyd a chymdeithasol sy'n galluogi i bobl ag anableddau dysgu fyw bywydau boddhaus; a thrwy hynny hyrwyddo cydraddoldeb canlyniadau:

• i blant
• pobl ifanc
• oedolion ag anableddau dysgu ledled Cymru

Mae Llywodraeth Cymru yn datblygu datganiadau ansawdd, yn unol â'r Fframwaith Clinigol Cenedlaethol (2018) a'i hymrwymiad i Gymru Iachach (2018), i ddiffinio'r canlyniadau a'r safonau y byddem yn disgwyl eu gweld mewn gwasanaethau o ansawdd uchel. 

Bwriedir i'r datganiadau hyn fod yn ganllaw i bawb o ran sut y dylai gofal da edrych ar draws iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. 

Mae tystiolaeth yn awgrymu bod unigolion ag anableddau dysgu yn aml yn profi canlyniadau sy'n sylweddol waeth, ac yn wynebu rhwystrau wrth geisio cael mynediad at wasanaethau, ac maent mewn mwy o berygl o brofi digwyddiadau niweidiol mewn lleoliadau iechyd a gofal cymdeithasol, gan gynnwys marwolaeth.

Rydym hefyd yn cydnabod bod y ffactorau ehangach sy'n dylanwadu ar iechyd pobl ag anableddau dysgu yn gofyn am fynd i'r afael â ffactorau fel:

• tai
• cyflogaeth
• cynhwysiant cymdeithasol
• addysg
• mynediad at gymorth cymunedol

sydd gyda'i gilydd yn llunio canlyniadau iechyd ac anghydraddoldebau y tu hwnt i ofal clinigol.

Gan adeiladu ar strategaeth drawslywodraethol flaenorol, mae gwella tegwch y canlyniadau i bobl ag anableddau dysgu yn flaenoriaeth allweddol. Bydd hyn yn cael ei gyflawni trwy ddarparu gwasanaethau integredig sy'n galluogi bywydau boddhaus. 

Mae'r datganiad ansawdd hwn yn ddisgrifiad integredig ar gyfer yr holl wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. 

Mae'r uchelgeisiau hyn yn bryder system gyfan, gydol oes, ac nid ydynt yn gyfrifoldeb ar asiantaethau anableddau dysgu arbenigol yn unig. Amcan y datganiad ansawdd hwn yw sicrhau atebolrwydd cyfartal ac ansawdd y ddarpariaeth gwasanaeth ar draws y system gyfan.

Mae'n bwysig nodi bod y rhai sydd â phrofiad byw, ynghyd â'u teuluoedd a'u gofalwyr, gwasanaethau addysg, y trydydd sector, a sefydliadau'r sector preifat, i gyd yn chwarae rhan ganolog wrth gyflawni'r datganiad ansawdd hwn. 

Bydd cynllun gweithredu dilynol yn cael ei ddatblygu i drosi'r dyheadau hyn yn gamau gweithredu pendant.

Mae plant, pobl ifanc, ac oedolion ag anabledd dysgu yn bobl yn gyntaf oll. 

Mae llawer wedi cael ei ysgrifennu am derminoleg, diffiniadau, a diagnosis. Fodd bynnag, mae meini prawf diagnostig cyffredinol ar gyfer pennu anabledd dysgu, ac mae Llywodraeth Cymru yn annog ymagwedd pragmatig, sy'n adlewyrchu'r model cymdeithasol o anabledd. 

Fel cysyniad cymdeithasol, mae'r term wedi datblygu i gynnwys nifer fawr o syndromau a llawer o wahanol gyflyrau isorweddol. Felly, mae'n bwysig nodi bod llawer iawn o amrywiaeth yn bodoli o fewn y boblogaeth. 

Mae pobl ag anabledd dysgu sy'n byw yng Nghymru yn gwneud defnydd sylweddol o wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. 

Maent yn aml yn boblogaeth anweledig, efallai na fyddant wedi'u nodi fel rhai sydd ag anabledd dysgu, efallai na fydd dulliau casglu data yn tynnu sylw at eu hanabledd dysgu isorweddol, neu efallai eu bod wedi'u heithrio o gasglu data.

Mae'n anodd pennu nifer y bobl ag anabledd dysgu ond credir ei fod tua 2.2% o'r boblogaeth. 

Er bod llawer yn cael ei ysgrifennu am anghenion iechyd a gofal cymdeithasol pobl ag anableddau dysgu, mae ymchwil ar arferion gorau wrth ddarparu gwasanaethau yn parhau i esblygu. Er bod rhai canllawiau penodol yn bodoli:

• Canllawiau ar gyfer gweithwyr cymdeithasol sy’n gweithio gyda theuluoedd ble mae gan y rhiant anabledd dysgu, Llyw Cymru
• Anabledd Dysgu Matrics, GIG Cymru
• Fframwaith Lleihau Arferion Cyfyngol, Llywodraeth Cymru
• Proffil Iechyd Unwaith i Gymru, GIG Cymru
• Ymddygiad Heriol ac Anableddau Dysgu, NICE
• Adroddiad Adolygu Cyfleoedd Dydd a Gwasanaethau Seibiant neu Seibiant Byr 

mae diffyg canllawiau cenedlaethol wedi bod ar draws y system, gan arwain at amrywiad anghyson, heb ei warantu ledled Cymru.

Er mwyn cyflawni trawsnewidiad ystyrlon, mae angen dull integredig sy'n mynd i'r afael â'r rhwystrau strwythurol a diwylliannol hyn, yn meithrin cydweithredu ar draws sectorau, ac yn blaenoriaethu anghenion a phrofiadau pobl ag anableddau dysgu. 

Mae'r datganiad ansawdd hwn yn gosod y cyfeiriad ar gyfer y weledigaeth honno. 

Y dull gweithredu 

Cafodd y datganiad ansawdd hwn ei ddatblygu trwy integreiddio ystod eang o fewnwelediadau ac arbenigedd i sicrhau ei fod yn gynhwysfawr, yn berthnasol, ac wedi ei seilio ar brofiad bywyd a phrofiad proffesiynol. 

Mabwysiadodd y broses ddull gweithredu cyfranogol a systematig, sy'n cynnwys mireinio ac ymgysylltu â rhanddeiliaid cenedlaethol a rhanbarthol, gyda chefnogaeth annibynnol i hwyluso'r broses o ymgysylltu â phobl ag anabledd dysgu. Ymgymerwyd â hyn o fewn fframwaith a phroses angenrheidiol y Ddyletswydd Ansawdd. 

Nodweddion ansawdd

Mae’r priodoleddau ansawdd wedi'u llunio ar sail y 12 safon ansawdd iechyd a gofal. Nod y Safonau yw darparu fframwaith clir i helpu i gynllunio, darparu a monitro gwasanaethau iechyd a gofal yng Nghymru. 

Mae'r safonau a'r galluogwyr canlynol wedi'u halinio â'r Safonau Ansawdd Iechyd a Gofal (2023) yn y Ddyletswydd Ansawdd (2023).

Diogel

Er mwyn darparu gofal iechyd a chymdeithasol diogel i bobl ag anableddau dysgu, mae gwasanaethau yn nodi'n glir ac yn deall y boblogaeth o bobl ag anableddau dysgu y maent yn eu gwasanaethu trwy gydol oes. 

Mae data mewn perthynas ag ystod eang o ganlyniadau ar gyfer pobl ag anableddau dysgu ar gael yn rhwydd ac yn cael ei ddefnyddio'n aml. 

Mae cynllunio'r gweithlu yn sicrhau argaeledd gweithwyr proffesiynol arbenigol a chyffredinol digonol o'r ystod lawn o broffesiynau ar draws iechyd a gofal cymdeithasol gyda'r sgiliau cywir i reoli anghenion gofal pobl ag anabledd dysgu. 

Amserol

Mae adnabod pobl ag anableddau dysgu yn gynnar yn cael ei flaenoriaethu er mwyn hwyluso cymorth amserol i deuluoedd a chynllunio anghenion integredig yn y dyfodol. 

Mae pobl ag anableddau dysgu yn derbyn gwasanaethau iechyd rhagweithiol, gan gynnwys strategaethau canfod yn gynnar ar gyfer bregusrwydd hysbys mewn gwiriadau iechyd, sgrinio, brechiadau, a chyngor ar ffordd o fyw; pob un wedi'i anelu at atal dirywiad mewn iechyd meddwl a chorfforol a lleihau niwed y gellir ei osgoi.

Darperir mynediad amserol at ddarpariaeth gwasanaethau anableddau dysgu amlbroffesiynol integredig arbenigol drwy gydol oes yn unol â Modelau Gwasanaeth Integredig Cymru Gyfany cytunwyd arnynt gan ddefnyddio iaith gyson. 

Modelau Gwasanaeth Integredig Cymru Gyfan yw dull a strwythur y cytunwyd arnynt yn genedlaethol ar gyfer uno gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol i alluogi gofal cydgysylltiedig a chyson ledled Cymru. 

Effeithiol

Mae gofal i bobl ag anableddau dysgu yn gyson â llwybrau y cytunwyd arnynt yn genedlaethol, wedi'u hoptimeiddio yn lleol, gwerth uchel, sy'n seiliedig ar dystiolaeth ar draws system iechyd a gofal cymdeithasol integredig. 

Llwybrau sy'n seiliedig ar dystiolaeth ar llwybr diffiniedig trwy wasanaethau sy'n cydlynu gofal ar draws gweithwyr proffesiynol a lleoliadau.  

Mae'r systemau iechyd a gofal integredig hyn yn darparu ystod eang o wasanaethau cyfannol i alluogi canlyniadau boddhaus ac ystyrlon i unigolion a'u teuluoedd. 

Mae pobl ag anableddau dysgu yn cael eu cefnogi trwy gydol oes i gael mynediad at gyfleoedd ystyrlon yn ystod y dydd, gan gynnwys:

• addysg
• hamdden
• gwirfoddoli
• cyfeillgarwch
• perthnasoedd
• a chyflogaeth â thâl

fel rhan o ddull cyfannol sy'n hyrwyddo annibyniaeth, pwrpas a llesiant.

Effeithlon

Mae'r system iechyd a gofal cymdeithasol yn blaenoriaethu'r canlyniadau sy'n bwysicaf i bobl ag anabledd dysgu a'u teuluoedd, gan sicrhau gofal effeithlon sy'n sicrhau bywydau mwy boddhaus.

Mae gwasanaethau yn werth uchel, yn sicrhau bod pob buddsoddiad yn gwella ansawdd ac yn gwneud y mwyaf o ganlyniadau unigolion. 

Teg

Darperir gwasanaethau eiriolaeth hygyrch, annibynnol, sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn i:

• rymuso unigolion i fynegi eu barn
• deall eu hawliau
• chymryd rhan lawn mewn penderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau

Mae pobl ag anabledd dysgu a'u teuluoedd yn derbyn cynnig gweithredol o wybodaeth hygyrch wedi'i theilwra i'w helpu i ddeall y gwasanaethau sydd ar gael i'w cefnogi gan gynnwys y cynnig rhagweithiol o wasanaethau, gwybodaeth a chyfathrebu yn Gymraeg yn unol â Safonau'r Gymraeg.

Mae hyrwyddo hawliau dynol, cyfartaledd, hawliau anabledd, dulliau gwrth-hiliaeth, a dulliau i frwydro yn erbyn ableddiaeth yn sail i'r gwasanaethau.

Mae dull cydgysylltiedig, system gyfan, cynhwysfawr o addasiadau rhesymol yn sail i ddarpariaeth gwasanaethau, er budd ystod o boblogaethau agored i niwed. 

Mae'r ddarpariaeth gwasanaeth ar draws Cymru yn deg, gyda Modelau Gwasanaethau Integredig Cymru Gyfan cyson a llwybrau gofal sy'n seiliedig ar dystiolaeth gydol oes yr unigolyn.

Bydd iechyd a gofal cymdeithasol yn sicrhau bod eu gwasanaethau yn gweithio i bob person ag anableddau dysgu, gan gynnwys y rhai sydd â nodweddion gwarchodedig.

Canolbwyntio ar yr Unigolyn

Mae ymrwymiad i gynnwys pobl ag anableddau dysgu, a'u teuluoedd neu ofalwyr lle bo hynny'n briodol, wrth wneud penderfyniadau mewn perthynas â darparu gofal iechyd a gofal cymdeithasol.

Mae pontio rhwng gwasanaethau ac ar draws ffiniau yn ddi-dor ac wedi'i gydlynu'n dda, gan ddilyn llwybrau tystiolaeth y cytunwyd arnynt yn seiliedig ar ofal sy'n canolbwyntio ar y person. 

Mae dull unedig yn cael ei fabwysiadu ar gyfer blaenoriaethau strategol, gyda chyd-gynhyrchu yn ganolog iddo. 

Mae'r amgylcheddau a'r adeiladau a ddefnyddir gan wasanaethau wedi'u cynllunio i ddiwallu anghenion amrywiol pobl ag anabledd dysgu, gan ymgorffori dyluniad sy'n ymatebol yn synhwyraidd ac yn ystyriol o drawma. 

Mae gan bobl ag anabledd dysgu fynediad at lety priodol, o ansawdd uchel trwy gydol eu bywydau, gan gynnwys opsiynau sy'n diwallu anghenion newidiol, yn hyrwyddo annibyniaeth, yn ystyried dewis personol, ac yn cynnig seibiannau byr.

Arweinyddiaeth

Mae strwythur arweinyddiaeth system gyfan wedi'i ddiffinio'n glir ar gyfer anableddau dysgu, sy’n pontio ffiniau rhanbarthol a chenedlaethol, y ffiniau polisi-ymchwil-ymarfer, gyda llinellau cyfathrebu ac atebolrwydd clir, gydag arbenigedd anabledd dysgu perthnasol yn ganolog iddo. 

Mae hyn:

• yn weladwy, gwrthsefyll ac aml-broffesiynol
• yn cynnwys tîm cenedlaethol, gyda rôl i:
  • mewnosod ansawdd
  • sicrhau gwelliant
  • monitro canlyniadau
• yn cynnwys bwrdd gweithredol a enwir a aelodau o'r cabinet sy'n gyfrifol am:
  • gyrru blaenoriaethau strategol ymlaen
  • tyrchu y tu hwnt i wasanaethau arbenigol i oedolion, tuag at ddarparu gwasanaeth ar draws y system i bobl ag anabledd dysgu

Rhoddir trefniadau cynllunio cadarn ar gyfer olyniaeth ar waith o ran arweinwyr presennol ac arweinwyr y dyfodol, gan sicrhau mynediad teg at gyfleoedd datblygu i wella gwybodaeth arbenigol am anableddau dysgu.

Y Gweithlu

Mae gwybodaeth am y gweithlu ar gael yn rhwydd ac yn cael ei defnyddio'n weithredol i gefnogi cynllunio'r gweithlu yn y ffordd orau posibl, gyda thwf cynaliadwy i ateb y galw a chynllunio olyniaeth rhagweithiol, gan gynnwys cynllunio gweithlu iaith Gymraeg. 

Ar gyfer y system gyfan, mae fframwaith addysg wedi'i weithredu'n dda ar gyfer pob gweithiwr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol sy'n amlinellu'r wybodaeth, y sgiliau a'r gwerthoedd sy'n berthnasol i natur ac arbenigedd eu gwaith.   

Mae gweithlu hyblyg, amlbroffesiynol sy'n gallu gweithio ar draws ffiniau traddodiadol i gefnogi darparu gwasanaethau arbenigol ar gyfer anableddau dysgu gydol oes. 

Mae hyn yn unol â Modelau Gwasanaethau Integredig Cymru Gyfan a llwybrau sy'n seiliedig ar dystiolaeth y cytunwyd arnynt, er mwyn sicrhau cysondeb ledled Cymru o ran darparu gwasanaethau, strwythurau'r gweithlu, yn unol â Strategaeth y Gweithlu ar gyfer Iechyd a Gofal Cymdeithasol.

Mae gweithgarwch y gweithlu yn ystyried rolau gwasanaethau darparwyr preifat a'r trydydd sector, gwirfoddolwyr, a gofalwyr, yn ogystal â gwasanaethau statudol.

Diwylliant

Mae Cymru'n arwain dulliau gweithredu cynhwysol a dulliau sy'n seiliedig ar werthoedd ar gyfer pobl ag anableddau dysgu sy'n cynnwys herio'n weithredol ableddiaeth a bod yn ymwybodol o'r cymhlethdodau a gyflwynir gan groestoriad o hunaniaethau, megis ethnigrwydd. 

Mae'r dull hwn yn gofyn am wynebu camsyniadau a thynnu sylw at ragfarn i feithrin diwylliant cynhwysol a theg i bawb.

Yn unol ag uchelgeisiau'r Gymraeg, mae angen i wasanaethau sicrhau defnydd cynyddol o'r Gymraeg gyda'r boblogaeth flaenoriaeth hon. 

Gyda gwelliannau i wybodaeth ymhlith y boblogaeth a gwybodaeth broffesiynol am anableddau dysgu, mae pobl, eu teuluoedd a'u gofalwyr yn cael eu grymuso i hunanreoli a llywio eu hanghenion gofal, gan alluogi gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol i ddarparu'r gofal gorau posibl. 

Mae diwylliant o chwilfrydedd, cofleidio arloesedd, a hyrwyddo tystiolaeth sy'n seiliedig ar ymarfer, yn ogystal ag ymarfer sy'n seiliedig ar dystiolaeth, yn cael ei feithrin yn weithredol. 

Gwybodaeth

Mae'n hollbwysig cael deallusrwydd cryfach i ddylanwadu ar arferion sy'n seiliedig ar dystiolaeth, sy'n cael eu cymell gan ddata, a gwneud penderfyniadau. 

Mae cyhoeddi data mesuradwy y cytunwyd yn genedlaethol yn creu system ddysgu sy'n hyrwyddo sicrwydd, gwelliant parhaus a darparu gwasanaethau teg, gan wella dealltwriaeth a mynd i'r afael â gwendidau iechyd ar draws cymunedau amrywiol. 

Mae systemau digidol integredig yn cael eu mabwysiadu i lywio set ddata genedlaethol, gan alluogi darparu gwasanaethau diogel, o ansawdd uchel a chyson, a sicrhau cyfathrebu di-dor a gofal cydgysylltiedig rhwng gwasanaethau iechyd a chymdeithasol. 

Dysgu, gwella ac ymchwil

Creu a chynnal diwylliant dysgu hygyrch, sy'n grymuso ac yn effeithiol mewn darpariaeth gwasanaethau anableddau dysgu drwy sganio'r gorwel ac arddangos dulliau newydd. 

Mae gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol yn cymryd rhan weithredol wrth ddarparu mentrau gwella ansawdd lleol a chenedlaethol sy'n cael eu llywio gan adborth gan bobl ag anableddau dysgu a'u teuluoedd, yn ogystal â mewnwelediadau gan gyrff proffesiynol a sefydliadau sector annibynnol. 

Mae hyn yn cynnwys dulliau cyson o ran gwerthuso a rhannu'r hyn a ddysgwyd.

Mae pobl ag anableddau dysgu yn cymryd rhan wrth:

• gynllunio
• darparu
• monitro
• adolygu gwasanaethau iechyd a gofal a strategaethau cysylltiedig, gan gynnwys arloesi digidol a thechnolegol

Mae mecanwaith cenedlaethol yn cydlynu gweithgarwch ymchwil i anableddau dysgu ar draws Cymru yn strategol. Mae’r ymchwil yn hygyrch, yn berthnasol ac wedi'i ymgorffori mewn polisi ac ymarfer, gan gefnogi'r gwaith o gynhyrchu a chymhwyso tystiolaeth i wella profiadau a chanlyniadau i bobl ag anableddau dysgu.

Bydd system weithredu genedlaethol amlwg ar gyfer anableddau dysgu a strategaeth gyfathrebu gysylltiedig yn galluogi'r dull system gyfan, gan drefnu cydrannau yn fwriadol ar gyfer llwyddiant.

Mae gwaith yn datblygu yn seiliedig ar ddull gwirioneddol integredig:

• blaenoriaethu cydlynu gwasanaethau
• atebolrwydd cyffredin
• alinio cyllidebau
• symleiddio prosesau gwneud penderfyniadau
• a sefydlu amcanion ar y cyd

Mae hyn yn cynnwys comisiynu strategol a datblygu darparwyr yn gynaliadwy i ddiwallu anghenion amrywiol ac esblygol pobl. 

Mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn cael eu defnyddio'n llawn i oruchwylio darpariaeth gwasanaethau integredig, gan sicrhau bod gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn cael eu cynllunio a'u gweithredu mewn modd cydgysylltiedig ar draws pob rhanbarth, gyda Grwpiau Cynllunio glwstwr Pan a chlystyrau yn gweithredu fel hwyluswyr allweddol ar gyfer cynllunio a darparu integredig ar lefelau sirol a chymunedol.

Bydd cynllun gweithredu cynhwysfawr yn cael ei ddatblygu i gefnogi cyflawni'r datganiad ansawdd hwn. 

Bydd y cynllun gweithredu hwn yn cynnwys matrics blaenoriaeth i nodi a mynd i'r afael â'r meysydd mwyaf critigol, diffinio camau clir a mesuradwy, yn ogystal â neilltuo cyfrifoldebau penodol. 

Bydd mecanweithiau monitro a gwerthuso rheolaidd yn cael eu sefydlu i sicrhau atebolrwydd wrth gyflawni.

Hoffem ddiolch i bawb a fu'n rhan o lunio'r ddogfen hon, gyda diolch yn arbennig i gydweithwyr o fewn Pobl yn Gyntaf Cymru a Perfformiad a Gwella GIG Cymru.