Y Papur Gwyn ar Les Anifeiliaid Gwyllt

Rhif: WG55018

Llywodraeth Cymru Dogfen Ymgynghori

Y Papur Gwyn ar Les Anifeiliaid Gwyllt

Dyddiad cyhoeddi: 21 Medi 2026
Camau gofynnol: Ymatebion erbyn: 19 Hydref 2026

Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ynghylch dau gynnig mewn perthynas â lles anifeiliaid gwyllt y mae'n bosibl y byddant yn cael eu cynnwys mewn deddfwriaeth sylfaenol.

Byddai'r Bil arfaethedig ar gyfer Lles Anifeiliaid Gwyllt (Cymru) yn cyflwyno dau fesur wedi'u targedu i fynd i'r afael â phryderon lles anifeiliaid penodol sy'n ymwneud â morloi ac ysgyfarnog yng Nghymru: byddai'n sefydlu tymor cau statudol lle byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid ac yn cyflwyno trosedd newydd o aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid.

Bwriad y cynigion hyn yw mynd i'r afael â'r bylchau a'r anghysondebau a nodwyd o fewn y fframwaith deddfwriaethol presennol a sicrhau bod Cymru'n parhau i gynnal safonau uchel o ran lles anifeiliaid. Byddai'r cynigion yn ffurfio cam cyntaf â ffocws o fewn rhaglen waith ehangach i wella hygyrchedd a chydgysylltiad deddfwriaeth bywyd gwyllt yng Nghymru.

Trwy'r ymgynghoriad hwn rydym yn ceisio barn ar y cynigion, gan gynnwys eu gweithredu, effeithiau posibl, costau, buddion ac unrhyw ganlyniadau anfwriadol.

Bydd yr ymatebion a dderbynnir yn helpu i lywio ystyriaeth Llywodraeth Cymru ynghylch a ddylid bwrw ymlaen â'r cynigion.

Y dyddiad cau ar gyfer ymatebion yw canol nos ar 19 Hydref 2026.

Defnyddiwch y ffurflen ymateb i'r ymgynghoriad i roi eich barn. Gallwch wneud hyn drwy ein cyfeiriad e-bost neu gyfeiriad y swyddfa isod.

Gellir gwneud cais am y ddogfen hon mewn print bras, Braille neu mewn ieithoedd eraill.

Mae’r ddogfen hon ar gael yn Saesneg hefyd / This document is also available in English. 

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â:

Llywodraeth Cymru fydd y rheolydd data ar gyfer ymgyngoriadau Llywodraeth Cymru ac unrhyw ddata personol a roddir gennych wrth ichi ymateb i’r ymgynghoriad. 

Mae gan Weinidogion Cymru bwerau statudol y byddant yn dibynnu arnynt i brosesu’r data personol hwn, a fydd yn eu galluogi i wneud penderfyniadau cytbwys ynghylch sut maent yn arfer eu swyddogaethau cyhoeddus. Y sail gyfreithiol dros brosesu gwybodaeth yn yr ymarfer casglu data hwn yw ein tasg gyhoeddus; hynny yw, arfer ein hawdurdod swyddogol i ymgymryd â rôl a swyddogaethau craidd Llywodraeth Cymru. (Erthygl 6(1)(e)) 

Bydd unrhyw ymateb a anfonwch atom yn cael ei weld yn llawn gan staff Llywodraeth Cymru sy'n gweithio ar y materion y mae'r ymgynghoriad hwn yn ymwneud â nhw, neu sy’n cynllunio ymgyngoriadau ar gyfer y dyfodol. Yn achos ymgyngoriadau ar y cyd, mae’n bosibl hefyd y bydd hyn yn cynnwys awdurdodau cyhoeddus eraill. Pan fydd Llywodraeth Cymru yn cynnal dadansoddiadau pellach o’r ymatebion i’r ymgynghoriad, efallai y bydd trydydd parti achrededig (ee sefydliad ymchwil neu gwmni ymgynghori) yn cael ei gomisiynu i wneud y gwaith hwn. Dim ond o dan gontract yr ymgymerir â gwaith o'r fath. Mae telerau ac amodau safonol Llywodraeth Cymru ar gyfer contractau o’r fath yn cynnwys gofynion llym ar gyfer prosesu a chadw data personol yn ddiogel.

Er mwyn dangos bod yr ymgynghoriad wedi’i gynnal yn briodol, mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyhoeddi crynodeb o'r ymatebion i'r ddogfen hon. Mae’n bosibl hefyd y byddwn yn cyhoeddi’r ymatebion yn llawn. Rydym yn cyhoeddi ymatebion yn ddienw ac ni chaiff eich enw na'ch manylion cyswllt eu cynnwys. Os hoffech i'ch enw neu fanylion eraill gael eu cyhoeddi ochr yn ochr â'ch ymateb, rhowch wybod inni pan fyddwch yn cyflwyno eich ymateb, a byddwn yn eu cynnwys.

Dylech hefyd fod yn ymwybodol o'n cyfrifoldebau o dan ddeddfwriaeth Rhyddid Gwybodaeth ac y gallai Llywodraeth Cymru fod o dan rwymedigaeth gyfreithiol i ddatgelu rhywfaint o wybodaeth.

Os caiff eich manylion eu cyhoeddi fel rhan o'r ymateb i'r ymgynghoriad, caiff yr adroddiadau hyn eu cadw am gyfnod amhenodol. Ni fydd gweddill eich data a gedwir fel arall gan Lywodraeth Cymru yn cael eu cadw am fwy na thair blynedd.

O dan y ddeddfwriaeth diogelu data, mae gennych yr hawliau a ganlyn:

• yr hawl i gael gwybod am y data personol a gedwir amdanoch chi a’u gweld
• yr hawl i’w gwneud yn ofynnol inni gywiro gwallau yn y data hynny
• gwrthwynebu neu gyfyngu ar brosesu’r data (o dan amgylchiadau penodol)
• i’ch data gael ei ‘ddileu’ (o dan amgylchiadau penodol)
• i gludadwyedd y data (o dan amgylchiadau penodol)
• i gyflwyno cwyn i Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth sef ein rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer diogelu data

I gael rhagor o fanylion am yr wybodaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei chadw ac am y defnydd a wneir ohoni, neu os ydych am arfer eich hawliau o dan GDPR y DU, defnyddiwch y manylion cyswllt isod:

Dyma fanylion cyswllt Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth: 

Mae gan Gymru hanes balch o hybu safonau uchel o ran lles anifeiliaid. Mae disgwyliadau'r cyhoedd ynghylch triniaeth anifeiliaid yn parhau i esblygu, ac mae'n bwysig bod ein fframwaith deddfwriaethol yn cadw i fyny â disgwyliadau o'r fath lle mae tystiolaeth y gellir gwneud gwelliannau.

Mae'r ymgynghoriad hwn yn ceisio barn ar gynigion ar gyfer Bil Lles Anifeiliaid Gwyllt (Cymru).

Byddai'r bil yn cyflwyno dau fesur wedi'u targedu i fynd i'r afael â phryderon lles anifeiliaid penodol sy'n ymwneud â morloi ac ysgyfarnogod yng Nghymru. Byddai'r cynigion yn sefydlu tymor cau statudol i amddiffyn ysgyfarnogod yn ystod y tymor bridio, pan fyddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnogod yn fwriadol neu'n ddi-hid a chyflwyno trosedd newydd o aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid.

Er bod y cynigion hyn yn ymwneud â gwahanol rywogaethau ac amgylcheddau gwahanol, maent yn cael eu huno gan amcan cyffredin: lleihau niwed y gellir ei osgoi i anifeiliaid gwyllt a sicrhau bod Cymru'n parhau â'i thraddodiad balch o gynnal safonau uchel o les anifeiliaid.

Dylid ystyried y cynigion yng nghyd-destun ehangach cyfraith bywyd gwyllt yng Nghymru. Mae llawer o'r ddeddfwriaeth sy'n llywodraethu diogelu a rheoli bywyd gwyllt wedi datblygu dros ddegawdau lawer ac wedi'i wasgaru ar draws fframwaith cymhleth o gyfreithiau, llawer ohonynt cyn datganoli. Ochr yn ochr â'r cynigion hyn, mae Llywodraeth Cymru felly yn datblygu rhaglen waith ehangach i wella hygyrchedd, cydlyniant ac effeithiolrwydd deddfwriaeth bywyd gwyllt yng Nghymru.

Nid wyf yn credu, fodd bynnag, y dylai diwygio ehangach atal gweithredu rhag cael ei ystyried nawr lle mae pryderon lles anifeiliaid penodol wedi'u nodi. Mae'r cynigion sy'n ymwneud ag ysgyfarnogod a morloi yn cynrychioli cam cyntaf ffocws y rhaglen waith ehangach honno.

Felly, mae'r ymgynghoriad hwn yn canolbwyntio ar y ddau gynnig penodol hwn. Rydym yn awyddus i glywed barn gan ystod eang o fuddiannau, gan gynnwys rheolwyr tir, ffermwyr, sefydliadau cadwraeth, sefydliadau lles anifeiliaid, pysgota masnachol, cwmniau twristiaeth bywyd gwyllt, defnyddwyr hamdden cefn gwlad ac arfordirol, cyrff gorfodi ac aelodau o'r cyhoedd.

Bydd eich barn a'ch tystiolaeth yn helpu i lywio'r ystyriaeth o'r cynigion hyn gan Lywodraeth Cymru a byddant yn cyfrannu at ddatblygiad parhaus yr asesiadau effaith a'r ddeddfwriaeth arfaethedig gysylltiedig.

Rwy'n annog pawb sydd â diddordeb yn y materion hyn i ymateb.

Llyr Gruffydd AS
Y Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd   

Cyfraith Bywyd Gwyllt yng Nghymru

1. Mae'r gyfraith sy'n ymwneud â diogelu a rheoli bywyd gwyllt yng Nghymru wedi datblygu dros ddegawdau lawer ac wedi'i lledaenu ar draws fframwaith cymhleth o ddeddfwriaeth sylfaenol ac eilaidd.
2. Mae deddfwriaeth bywyd gwyllt yn gwasanaethu nifer o ddibenion, gan gynnwys gwarchod rhywogaethau, rheoleiddio gweithgareddau sy'n ymwneud â bywyd gwyllt, darparu trefniadau trwyddedu mewn amgylchiadau penodol, cefnogi amcanion cadwraeth a galluogi rheoli bywyd gwyllt yn briodol lle bo angen.
3. Mae llawer o'r fframwaith deddfwriaethol presennol yn rhagflaenu datganoli. Un o'r prif statudau sy'n llywodraethu gwarchod a rheoli bywyd gwyllt yw Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, er bod ystod o ddeddfwriaeth arall hefyd yn berthnasol i rywogaethau, cynefinoedd a gweithgareddau penodol.

Y rhaglen ehangach o ddiwygio'r gyfraith bywyd gwyllt

4. Mae pryderon wedi’u codi ers blynyddoedd lawer am gymhlethdod y gyfraith yn y Deyrnas Unedig ac am gyflwr anhrefnus ein llyfr statud, sy’n enfawr ac yn wasgaredig. Mae’r broblem hon yn un a achoswyd nid yn unig gan yr holl ddeddfwriaeth sylfaenol ac eilaidd a’r holl led-ddeddfwriaeth, ond hefyd gan yr anghysondeb wrth fynd ati i ddiwygio, ailddiwygio ac ailwneud y ddeddfwriaeth honno dros amser. Mae'r arfer hwn yn creu haenau o ddeddfwriaeth a allai fod yn gysylltiedig â'i gilydd mewn amryw o wahanol ffyrdd gan wneud y dirwedd ddeddfwriaethol yn anodd iawn i ddefnyddwyr lywio eu ffordd drwyddi. Yn ogystal, mae bellach yn gyffredin i'r gyfraith fod yn wahanol yng Nghymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.
5. Mae deddfwriaeth bywyd gwyllt yn dioddef problemau tebyg, ac yn 2015 nododd Comisiwn y Gyfraith fod deddfwriaeth bywyd gwyllt wedi datblygu mewn modd darniog, yn aml mewn ymateb i bwysau penodol. Daethant i'r casgliad bod y ddeddfwriaeth bresennol wedi dod yn gymhleth ac anghyson yn ddiangen.
6. Rydym o'r farn bod gwerth gwella'r sefyllfa hon mewn perthynas â Chymru. Felly, fel rhan o'n rhaglen i wella hygyrchedd cyfraith Cymru, rydym yn bwriadu dod â deddfwriaeth bywyd gwyllt bresennol at ei gilydd, ei foderneiddio a'i symleiddio. Bydd hyn yn helpu i wneud cyfraith bywyd gwyllt yng Nghymru yn haws i'w ddarganfod, ei ddeall a'i defnyddio. Byddai deddf newydd yn ddwyieithog, gan fynd i'r afael â'r ffaith bod y rhan fwyaf o'r ddeddfwriaeth bywyd gwyllt bresennol ar gael yn Saesneg yn unig ac yn helpu i gael gwared ar rwystr i ddefnyddio'r Gymraeg fel iaith y gyfraith.
7. Mae'r gwaith ehangach hwn yn cael ei ddatblygu ar wahân i'r cynigion a amlinellir yn yr ymgynghoriad hwn. Fodd bynnag, byddai unrhyw fil a gyflwynir yn ymwneud â morloi ac ysgyfarnogod, pe bai'n cael ei ddeddfu, yn rhan o gyfraith bywyd gwyllt yng Nghymru. Byddai ei ddarpariaethau felly yn cael eu hystyried, a'u hymgorffori, wrth foderneiddio a symleiddio deddfwriaeth bywyd gwyllt yn y dyfodol.

Pam rydyn ni'n ymgynghori nawr

8. Mae'r rhaglen ehangach i wella hygyrchedd cyfraith bywyd gwyllt yng Nghymru yn cael ei datblygu. Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi nodi dau fater penodol mewn perthynas ag ysgyfarnog a morloi sy'n codi pryderon ynghylch lles anifeiliaid sydd, yn ein barn ni, yn cyfiawnhau cymryd camau cynharach.
9. Mae'r mater cyntaf yn ymwneud ag absenoldeb trosedd benodol sy'n ymwneud ag aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid. Mae Cymru'n cefnogi poblogaeth bwysig o forloi llwyd a rhai o safleoedd bridio morloi mwyaf hygyrch Prydain. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae tystiolaeth a gasglwyd gan sefydliadau cadwraeth, cyrff lles anifeiliaid a phartneriaid gorfodi wedi tynnu sylw at bryderon cynyddol am effeithiau aflonyddwch dynol ar forloi a lloi bach dibynnol. Mae asiantaethau gorfodi yn adrodd eu bod yn cael eu galw i ddigwyddiadau lle mae effeithiau lles anifeiliaid yn amlwg, ond lle nad yw'r fframwaith cyfreithiol presennol yn darparu sail briodol ar gyfer camau gorfodi. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn y byddai cyflwyno trosedd aflonyddwch yn darparu amddiffyniad cliriach a mwy effeithiol.
10. Mae'r ail fater yn ymwneud ag absenoldeb tymor cau statudol ar gyfer ysgyfarnogod. Yn wahanol i rywogaethau hela eraill, gall ysgyfarnog gael eu lladd, eu hanafu neu eu cymryd drwy gydol y flwyddyn yng Nghymru ar hyn o bryd, gan gynnwys yn ystod y tymor bridio pan all benywod fod yn feichiog neu'n nyrsio ifanc sy'n ddibynnol. Mae'r sefyllfa hon yn fwyfwy afreolaidd o'i gymharu â'r egwyddor ehangach, a adlewyrchir mewn mannau eraill mewn deddfwriaeth rheoli bywyd gwyllt, y dylid gwarchod anifeiliaid gwyllt yn ystod cyfnodau bridio a dibyniaeth. Mae amddiffyniadau tebyg ar gyfer ysgyfarnogod eisoes yn bodoli mewn mannau eraill yn y Deyrnas Unedig ac, ym mis Rhagfyr 2025, cyhoeddodd Llywodraeth y DU ei bwriad i gyflwyno tymor cau ar gyfer ysgyfarnogod yn Lloegr pan fydd cyfle deddfwriaethol addas yn codi. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn bod achos cryf dros archwilio a ddylid cyflwyno deddfwriaeth sy'n sefydlu tymor cau i amddiffyn ysgyfarnogod yn ystod eu tymor bridio.
11. Morloi ar hyn o bryd yw'r unig famal morol sy'n ymddangos yn rheolaidd yn nyfroedd Cymru nad ydynt wedi'u diogelu'n gyfreithiol rhag aflonyddwch. Yng ngoleuni'r pryderon cynyddol sy'n cael eu codi, rydym o'r farn bod achos dros adolygu a yw'r sefyllfa bresennol yn parhau i fod yn gyfiawn. 
12. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn y gellir mynd i'r afael â'r ddau fater drwy fil bychan â ffocws, cyn moderneiddio cyfraith bywyd gwyllt yng Nghymru yn y dyfodol.

Diben yr ymgynghoriad hwn

13. Mae'r ymgynghoriad hwn yn ceisio barn ar gynigion i wneud y canlynol:

• cyflwyno trosedd newydd o aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu’n ddi-hid ledled Cymru
• sefydlu tymor cau statudol sy'n gwahardd lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnogod yn fwriadol neu'n ddi-hid yn ystod cyfnod penodedig a gwneud darpariaeth ar gyfer troseddau cysylltiedig

14. Bwriad y cynigion yw gwella lles anifeiliaid trwy fynd i'r afael ag amgylchiadau lle gall niwed y gellir ei osgoi ddigwydd o dan y fframwaith deddfwriaethol presennol.
15. Mae Llywodraeth Cymru yn ceisio barn ar y cynigion, eu gweithrediad ymarferol, a'u heffeithiau posibl.
16. Mae gennym ddiddordeb arbennig mewn derbyn tystiolaeth sy'n ymwneud â:

• lles anifeiliaid
• gweithredu a gorfodi
• costau a manteision
• effeithiau ar reolwyr tir, defnyddwyr arfordirol a busnesau
• effeithiau ar hamdden a thwristiaeth
• buddiannau pysgota masnachol
• effeithiau ar gymunedau gwledig ac arfordirol, ac
• unrhyw ganlyniadau anfwriadol a allai godi o'r cynigion

17. Bydd y dystiolaeth yn helpu Llywodraeth Cymru i ystyried a ddylid bwrw ymlaen â'r cynigion, ac os felly sut.

Cefndir

18. Mae gan Gymru boblogaeth o forloi llwyd sydd o bwys rhyngwladol. Mae arfordir Cymru yn cynnwys rhai o safleoedd bridio morloi pwysicaf a hygyrch Prydain, yn enwedig o amgylch Sir Benfro, Bae Ceredigion ac Ynys Môn. Mae morli llwyd yn rhywogaeth o’r pwysigrwydd pennaf ar gyfer cynnal a gwella bioamrywiaeth yng Nghymru o dan adran 7 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Felly, mae gan Gymru rôl bwysig wrth gefnogi lles y rhywogaeth hon.
19. Mae morloi yn rhan bwysig o dreftadaeth naturiol Cymru ac yn cyfrannu at gyfleoedd ar gyfer hamdden, addysg a thwristiaeth bywyd gwyllt. Bob blwyddyn, mae llawer o bobl yn ymweld ag arfordir Cymru yn benodol i weld bywyd gwyllt y môr, gan gynnwys morloi.
20. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae defnydd hamdden o'r arfordir a'r amgylchedd morol wedi parhau i gynyddu. Mae gweithgareddau fel caiacio, padlfyrddio, arforgampau, ffotograffiaeth bywyd gwyllt, cychod hamdden a defnyddio dronau yn darparu cyfleoedd gwerthfawr i bobl brofi bywyd gwyllt yn agos.
21. Mae Llywodraeth Cymru yn croesawu mwynhau'r amgylchedd morol yn gyfrifol. Fodd bynnag, mae cyfleoedd cynyddol ar gyfer rhyngweithio dynol â bywyd gwyllt hefyd yn cynyddu'r potensial ar gyfer aflonyddwch.

Y sefyllfa bresennol

22. Mae Deddf Cadwraeth Morloi 1970 yn darparu amddiffyniad i forloi mewn nifer o amgylchiadau, gan gynnwys cyfyngiadau sy'n ymwneud â lladd, anafu neu gymryd morloi yn fwriadol neu ddi-hid.
23. Gall deddfwriaeth arall hefyd fod yn berthnasol mewn perthynas â morloi mewn sefyllfaoedd penodol. Er enghraifft, gall deddfwriaeth bywyd gwyllt, morol, lles anifeiliaid a safleoedd gwarchodedig ddarparu amddiffyniad yn dibynnu ar amgylchiadau digwyddiad a ble mae'n digwydd.
24. Fodd bynnag, ar hyn o bryd nid oes unrhyw drosedd yng Nghymru o aflonyddu ar forlo yn fwriadol neu'n ddi-hid.
25. Mae hyn yn wahanol i'r sefyllfa ar gyfer mamaliaid morol eraill yng Nghymru. Mae'r Alban a Gogledd Iwerddon ill dau wedi cyflwyno amddiffyniadau cyfreithiol sy'n ymwneud ag aflonyddu ar  forloi, er eu bod yn gwneud hynny trwy wahanol ddulliau deddfwriaethol.
26. Yn yr Alban, mae amddiffyniadau yn canolbwyntio ar safleoedd dynodedig lle mae morloi yn gorffwys lle mae'n drosedd aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid yn y lleoliadau hynny.
27. Yng Ngogledd Iwerddon, mae'n drosedd i aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid ble bynnag y maent.
28. Y cynnig yw creu trosedd newydd o aflonyddu ar forlo yn fwriadol neu'n ddi-hid ble bynnag y mae'r morlo wedi'i leoli yng Nghymru, fodd bynnag, gofynnir i ymatebwyr am eu barn ar y dull hwn neu a ddylid cyfyngu'r drosedd i safleoedd gorffwyso dynodedig.

Lles anifeiliaid

29. Mae tystiolaeth a gasglwyd gan sefydliadau cadwraeth, sefydliadau lles anifeiliaid, ymchwilwyr ac asiantaethau gorfodi yn dangos y gall aflonyddu olygu canlyniadau sylweddol i forloi o ran lles.
30. Gall aflonyddu ddigwydd ar y tir ac ar y môr. Gall enghreifftiau gynnwys dod yn rhy agos at forloi, gan achosi i anifeiliaid adael safleoedd gorffwyso, gwahanu anifeiliaid oddi wrth leoliadau gorffwyso a ffefrir ac achosi ymatebion o banig.
31. Mae lloi morloi yn arbennig o agored i niwed yn ystod y tymor bridio. Am wythnosau cyntaf bywyd maent yn gwbl ddibynnol ar eu mamau a nyrsio rheolaidd i greu'r cronfeydd wrth gefn sydd eu hangen ar gyfer goroesi. Mae sefydliadau cadwraeth a chyrff adsefydlu bywyd gwyllt wedi codi pryderon y gall aflonyddwu arwain at famau a lloi bach yn cael eu gwahanu, lleihau cyfleoedd nyrsio, neu arwain at eu gadael yn rhy fuan. Gall hyn gyfrannu at gyflwr gwael, newyn, clefyd ac, mewn rhai amgylchiadau, marwolaeth.
32. Gall aflonyddu hefyd effeithio ar forloi llawndwf. Gall anifeiliaid gael eu gorfodi i adael safleoedd gorffwyso a/neu eu cytref fridio, mynd i mewn i'r dŵr yn annisgwyl, defnyddlio egni yn ddiangen neu ddioddef anafiadau yn ystod ymatebion i banig. Gall aflonyddu dro ar ôl tro effeithio ar les hyd yn oed pan fydd digwyddiadau unigol yn ymddangos yn gymharol fach.
33. Er bod y cynnig wedi'i ddatblygu ar sail lles anifeiliaid, mae Llywodraeth Cymru yn nodi y gall aflonyddu hefyd effeithio ar lwyddiant bridio a'r defnydd o safleoedd bridio a gorffwyso pwysig.
34. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi cael gwybod am bryderon gan asiantaethau gorfodi, sefydliadau cadwraeth ac elusennau bywyd gwyllt ynghylch y fframwaith cyfreithiol presennol. Mae swyddogion gorfodi yn adrodd am ddigwyddiadau lle mae'n ymddangos y bu tarfu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid a bod effeithiau lles yn amlwg, ond lle mae absenoldeb trosedd aflonyddu benodol yn cyfyngu'r opsiynau sydd ar gael i'r swyddogion.
35. Morloi ar hyn o bryd yw'r unig famal morol sydd i'w gweld yn rheolaidd yn nyfroedd Cymru nad ydynt yn elwa o amddiffyniad penodol rhag aflonyddu. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi nodi rhesymeg wyddonol glir dros y gwahaniaeth hwn mewn triniaeth.
36. Mae Llywodraeth Cymru felly o'r farn bod achos dros ddiwygio'r gyfraith i ddarparu amddiffyniad rhag aflonyddu ar forloi.

Y newid arfaethedig

37. Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ar gynnig i greu trosedd newydd o aflonyddu ar forloi yn fwriadol neu'n ddi-hid.
38. Y bwriad fyddai darparu amddiffyniad lle bynnag y mae morloi yn bodoli yng Nghymru, yn hytrach na chyfyngu amddiffyniad i safleoedd neu leoliadau penodol. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi nodi cyfiawnhad gwyddonol neu les anifeiliaid clir dros gyfyngu amddiffyniad i leoliadau dynodedig ac mae'n ystyried y gall gwneud hynny greu cymhlethdod diangen i'r cyhoedd a chyrff gorfodi.
39. Byddai'r drosedd arfaethedig wedi'i chynllunio i fynd i'r afael ag ymddygiad sy'n achosi aflonyddwch i forloi tra'n caniatáu i weithgareddau cyfrifol barhau.
40. Barn Llywodraeth Cymru yw y dylai'r drosedd fod yn berthnasol i aflonyddu di-hid yn ogystal â bwriadol. Gall cyfyngu'r drosedd i ymddygiad bwriadol yn unig ei gwneud hi'n anoddach mynd i'r afael â sefyllfaoedd lle mae person yn ymwneud ag ymddygiad sy'n creu'r hyn y byddai llawer yn ei ystyried yn risg amlwg a rhagweladwy o aflonyddu ar forloi, ond mae'r unigolyn dan sylw wedyn yn honni nad yw wedi bwriadu'r canlyniad hwnnw. Byddai cynnwys bod yn ddi-hid yn helpu i sicrhau bod unigolion yn parhau i fod yn gyfrifol am ganlyniadau gweithredoedd lle byddai'r risg o aflonyddu wedi bod yn amlwg i berson rhesymol.
41. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod llawer o bobl yn defnyddio ac yn mwynhau yr arfordir yn gyfrifol a bod ystod eang o weithgareddau hamdden, masnachol, addysgol a chadwraeth yn digwydd o amgylch arfordir Cymru. Nid y bwriad yw atal y gweithgareddau hyn lle maent yn cael eu cynnal yn gyfrifol a heb achosi aflonyddwch.
42. Cydnabyddir y gellid defnyddio gwahanol ddulliau deddfwriaethol i greu trosedd aflonyddu ar forloi a allai effeithio ar y canlyniadau cyfreithiol dilynol, er enghraifft trefniadau trwyddedu a darpariaeth sy'n ymwneud â chosbau, eithriadau ac amddiffyniadau. Barn wreiddiol Llywodraeth Cymru yw bod cysondeb â'r fframwaith aflonyddu bywyd gwyllt ehangach, fel y'i cynhwysir yn Neddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, yn cynnig manteision o ran eglurder, cydlyniant a gorfodi. Felly, rydym yn cynnig alinio unrhyw drosedd aflonyddu morloi â'r fframwaith hwnnw, ond rydym yn croesawu barn ar y dull hwn.
43. Pe bai trosedd aflonyddu ar forloi yn cael ei hymgorffori yn fframwaith Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, byddai'r drosedd ochr yn ochr â throseddau presennol eraill o dan y ddeddf honno sy'n ymwneud ag aflonyddu ar fywyd gwyllt gwarchodedig. Gellid dadlau y byddai hyn yn darparu ymagwedd fwy cyson at droseddau aflonyddu ar fywyd gwyllt, gan y disgwylir y byddai'r dull yn sicrhau lefel o gysondeb â'r dull a gymerir yn y ddeddf honno ynghylch eithriadau, amddiffyniadau a threfniadau trwyddedu.
44. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod amgylchiadau lle gall aflonyddu ar forlo fod yn anochel, wedi'i gyfiawnhau neu'n angenrheidiol. Pe bai trosedd aflonyddu ar forloi yn cael ei hymgorffori yn y fframwaith ehangach o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, gallai nifer o eithriadau presennol fod yn berthnasol. Mae'r pwerau hyn yn cynnwys:

• achub, trin a rhyddhau morlo wedi'i anafu neu'n anabl
• difa heb greulondeb forlo sydd wedi'i anafu'n ddifrifol lle nad yw adferiad yn rhesymol bosibl
• aflonyddu sy'n ganlyniad anochel i weithgaredd cyfreithlon fel arall ac na ellid fod wedi'i osgoi'n rhesymol
  
  Rydym yn ceisio barn ynghylch a yw'r eithriadau hyn yn briodol ac yn ddigonol.

45. Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn gofyn am farn ynghylch a ddylid ei ddwyn o fewn y fframwaith trwyddedu presennol a gynhwysir yn adran 16 o'r Ddeddf honno, os yw'r drosedd aflonyddu ar forloi newydd yn cael ei chyflwyno drwy ddiwygiad i Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981. Byddai hyn yn caniatáu i drwyddedau gael eu rhoi a fyddai'n caniatáu aflonyddu ar forloi at ddibenion penodol, gan gynnwys dibenion gwyddonol neu addysgol, gwarchod anifeiliaid gwyllt, marcio morloi (ar gyfer monitro), diogelu iechyd y cyhoedd a diogelwch y cyhoedd ac atal lledaeniad clefydau. Efallai y bydd hefyd yn bosibl cyhoeddi trwydded ar sail atal difrod difrifol i bysgodfeydd. Gofynnir am farn ynghylch a yw'r seiliau dros drwyddedu o fewn Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn briodol ac yn ddigonol.

Sut y gallai'r cynnig weithio yn ymarferol

46. Mae manylion unrhyw ddeddfwriaeth yn y dyfodol yn parhau i fod yn amodol ar ganlyniad yr ymgynghoriad hwn a datblygu polisi pellach. Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru yn rhagweld y byddai'r drosedd yn targedu ymddygiad sy'n tarfu ar forloi yn fwriadol neu lle mae aflonyddwch yn deillio o weithredoedd di-hid.
47. Gallai enghreifftiau gynnwys agosáu at forlo neu fynd ar ol morlo'n fwriadol.
48. Gallai aflonyddu di-hid gynnwys amgylchiadau lle byddai person rhesymol yn cydnabod bod risg rhagweladwy o achosi aflonyddu ac mae'r person yn bwrw ymlaen â gweithgaredd er gwaethaf y risg honno ac yn tarfu ar forlo o ganlyniad. Byddai p'un a oedd trosedd wedi'i chyflawni yn dibynnu ar ffeithiau ac amgylchiadau penodol pob achos.
49. Ni fyddai'r drosedd wedi'i bwriadu i greu troseddau o gysylltiadau damweiniol neu anochel â morloi lle roedd pob gofal rhesymol wedi'i gymryd.
50. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod ystod o ganllawiau a chodau ymddygiad eisoes yn bodoli i helpu pobl i osgoi tarfu ar forloi. Mae canllawiau fel arfer yn cynghori bod pobl yn cadw pellter o o leiaf 100 metr oddi wrth forloi, er y gall canllawiau safle-benodol amrywio yn ôl amgylchiadau lleol. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn bod 100m yn awgrym defnyddiol o'r pellter lleiaf y dylid ei gadw fel arfer er mwyn lleihau'r risg o aflonyddu. Nid y bwriad presennol yw nodi'r pellter o 100m yn y ddeddfwriaeth ond yn hytrach gynnwys hyn mewn canllawiau a fydd yn cyd-fynd â'r bil, a fydd yn cynnwys enghreifftiau o senarios y mae Llywodraeth Cymru yn ystyried eu bod yn briodol a'r rhai nad ydynt yn cael eu hystyried yn briodol. Byddai p'un a yw aflonyddu wedi digwydd yn dibynnu ar ffeithiau ac amgylchiadau penodol pob achos, gan gynnwys ymddygiad y person dan sylw ac ymateb y morloi dan sylw.
51. Fel gyda troseddau bywyd gwyllt eraill, byddai angen i unrhyw ddeddfwriaeth yn y dyfodol fod yn glir, yn gymesur ac yn gallu cael ei ddeall gan y cyhoedd, cwmniau twristiaeth bywyd gwyllt, cwmniau masnachol eraill, defnyddwyr hamdden, asiantaethau gorfodi a'r llysoedd.

Cwestiynau ymgynghori mewn perthynas â morloi

Cwestiwn 1: Ydych chi'n cytuno y dylai Cymru gyflwyno trosedd o aflonyddu ar forloi'n fwriadol?

Cwestiwn 2: Ydych chi'n cytuno y dylai Cymru gyflwyno trosedd o aflonyddu ar forloi'n ddi-hid?

Cwestiwn 3: Ydych chi'n cytuno y dylai'r drosedd arfaethedig fod yn berthnasol lle bynnag y mae morloi i'w gweld yng Nghymru, yn hytrach na mewn lleoliadau dynodedig fel safleoedd gorffwyso yn unig?

Cwestiwn 4: Ydych chi'n cytuno y dylai eithriadau i'r drosedd fodoli mewn rhai amgylchiadau? Os felly, a yw'r eithriadau penodol yn adran 10 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn briodol ac yn ddigonol ar gyfer trosedd aflonyddu ar forloi? Pa gamau gweithredu eraill y gallem eu hystyried i gyflawni nodau'r strategaeth? 

Cwestiwn 5: Ydych chi'n cytuno y dylai trwyddedau fod ar gael mewn rhai amgylchiadau cyfyngedig i ganiatáu gweithgareddau a fyddai fel arall yn drosedd aflonyddwch? Os felly, a ydych o'r farn bod y seiliau trwyddedu yn adran 16 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn briodol ac yn ddigonol? Pa gamau gweithredu eraill y gallem eu hystyried i gyflawni nodau'r strategaeth?

Cwestiwn 6: Oes gennych unrhyw farn mewn perthynas â'r costau, manteision, effeithiau tebygol neu weithrediad ymarferol y cynnig?

Cefndir

52. Mae'r ysgyfarnog (Lepus europaeus) yn rhywogaeth gyfarwydd yng nghefn gwlad Cymru ac ers tua throad y ganrif hi oedd unig rywogaeth o ysgyfarnog yng Nghymru. Mae i'w gweld ledled y rhan helaeth o Gymru, yn enwedig mewn tirweddau amaethyddol iseldir, ac mae'n rhan o dreftadaeth naturiol y wlad.
53. Mae’r ysgyfarnog yn rhywogaeth o’r pwysigrwydd pennaf ar gyfer cynnal a gwella bioamrywiaeth yng Nghymru o dan adran 7 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Maent hefyd o arwyddocâd diwylliannol ac yn cael eu gwerthfawrogi gan lawer o bobl sy'n byw, gweithio ac yn treulio amser mewn ardaloedd gwledig.
54. Mae'r ysgyfarnog yn gallu bridio dros gyfnod estynedig o'r flwyddyn a gall benywod fod yn feichiog, yn nyrsio ifanc sy'n ddibynnol, neu'r ddau, yn ystod rhannau o'r tymor bridio.

Y sefyllfa bresennol

55. Mae tymhorau cau yn nodwedd hirsefydlog o ddeddfwriaeth rheoli bywyd gwyllt a'u bwriadu yw darparu amddiffyniad ychwanegol yn ystod cyfnodau bridio a dibyniaeth.
56. Yn wahanol i rywogaethau hela eraill, nid oes gan ysgyfarnog dymor cau statudol yng Nghymru ar hyn o bryd.
57. Mae hyn yn golygu y gellir lladd ysgyfarnog, eu hanafu neu eu cymryd yn gyfreithlon drwy gydol y flwyddyn, gan gynnwys yn ystod eu tymor bridio.
58. Mae llawer o sefydliadau ac unigolion eisoes yn dilyn canllawiau gwirfoddol sy'n cynghori i beidio â saethu ysgyfarnog yn ystod eu tymor bridio. Fodd bynnag, nid yw'r trefniadau hyn yn orfodadwy yn gyfreithiol ac nid ydynt yn cael eu cymhwyso'n gyson.
59. O ganlyniad, mae'r sefyllfa bresennol yn wahanol i'r amddiffyniadau sydd ar gael ar gyfer rhywogaethau hela eraill yng Nghymru ac i'r amddiffyniadau a roddir i ysgyfarnogod yn yr Alban, Gogledd Iwerddon a llawer o Ewrop, lle mae tymhorau cau ar gyfer ysgyfarnogod wedi'u sefydlu'n eang.

Lles anifeiliaid

60. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn bod absenoldeb tymor cau yn achosi pryderon lles anifeiliaid.
61. Gall ysgyfarnog benywaidd fod yn feichiog, yn nyrsio ifanc sy'n ddibynnol, neu'n ymgymryd â'r ddau weithgaredd ar yr un pryd yn ystod rhannau o'r tymor bridio. Gall lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn ystod y cyfnod hwn arwain at farwolaeth benywod bridio a gall adael rhai ifanc dibynnol heb ofal mamol, gan leihau eu siawns o oroesi ac arwain at bryderon lles anifeiliaid y gellir eu hosgoi.
62. Mae'r cynnig yn ymwneud ag ystyriaethau lles anifeiliaid yn hytrach na phryderon cadwraeth ynghylch poblogaethau ysgyfarnogod.
63. Mae'r cynnig yn adlewyrchu'r egwyddor hirsefydledig y dylai anifeiliaid bridio ac ifanc dibynnol gwyllt gael amddiffyniad ychwanegol yn ystod eu cyfnodau atgenhedlu. Mae'r egwyddor hon eisoes yn cael ei hadlewyrchu yn y tymhorau cau sy'n berthnasol i rywogaethau hela eraill. Mae ysgyfarnogod yn parhau i fod yn eithriad i'r dull hwnnw yng Nghymru.
64. Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig creu tymor cau statudol lle byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid.

A ywʼr sefyllfa yn wahanol mewn rhannau eraill oʼr DU

65. Cyflwynodd yr Alban dymor cau statudol ar gyfer ysgyfarnogod a ddaeth i rym yn 2012. Mae'r tymor cau yn yr Alban yn rhedeg rhwng 1 Chwefror a 30 Medi ac mae'n drosedd lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid yn ystod y cyfnod hwnnw, yn amodol ar nifer o eithriadau, sy'n cynnwys lladd anifail lle mae wedi cael ei anablu mor ddifrifol fel nad oedd siawns resymol iddo wella, os yw'n angenrheidiol at ddibenion atal difrod difrifol i gnydau, llysiau neu ffrwythau, tyfu pren neu pan fo gweithredu wedi'i awdurdodi drwy drwydded.
66. Mae'r ddeddfwriaeth honno hefyd yn gwahardd gweithgareddau sy'n gysylltiedig â'r brif drosedd fel meddu ar neu werthu ysgyfarnog sydd wedi'i lladd, ei hanafu neu ei chymryd yn ystod y tymor cau, neu hysbysebu gwerthiannau o'r fath. Mae'r troseddau ychwanegol hyn yn gyson â'r pecyn cyffredinol sy'n ymwneud â diogelu bywyd gwyllt o dan Ddeddf 1981 yn fwy cyffredinol.
67. Mae Gogledd Iwerddon yn ei gwneud hi'n anghyfreithlon cymryd, lladd neu ddinistrio ysgyfarnog yn fwriadol yn ystod tymor cau, sy'n rhedeg o'r 1 Chwefror i 11 Awst.
68. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi nodi ei bwriad i gyflwyno tymor caeedig ar gyfer ysgyfarnogod yn Lloegr pan fydd cyfle deddfwriaethol addas yn codi.
69. Mae ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddiogelu bywyd gwyllt drwy fesurau deddfwriaethol cadarnhaol a rhagweithiol yn gytbwys, wedi'i arwain gan dystiolaeth ac wedi'i wreiddio mewn ymrwymiad gwirioneddol i les anifeiliaid. Felly, mae'n fwyfwy anodd cyfiawnhau'r sefyllfa ar gyfer ysgyfarnogod yng Nghymru o ystyried yr egwyddor lles anifeiliaid sefydledig y dylid amddiffyn anifeiliaid bridio a rhai ifanc dibynnol rhag niwed y gellir ei osgoi yn ystod cyfnodau atgenhedlu.
70. Mae Llywodraeth Cymru yn gofyn am farn ar y cynnig i greu tymor cau statudol lle byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid, ac i wneud darpariaeth ar gyfer troseddau cysylltiedig.

Y newid arfaethedig

71. Mae Llywodraeth Cymru yn ymgynghori ar gyflwyno tymor cau statudol lle byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid.
72. Byddai'r tymor cau arfaethedig yn rhedeg o'r 1 Chwefror tan 30 Medi bob blwyddyn. Mae'r dyddiadau hyn yn adlewyrchu'r ffaith bod nifer o sefydliadau bywyd gwyllt a chadwraeth yn disgrifio prif gyfnod bridio ysgyfarnogod fel un sy'n ymestyn o fis Chwefror i fis Medi, lle gall benywod fod yn feichiog, yn nyrsio ifanc sy'n ddibynnol, neu'r ddau.
73. Bwriad y cyfnod hwn yw darparu amddiffyniad trwy gydol y prif dymor bridio, pan all benywod fod yn feichiog, yn nyrsio ifanc sy'n ddibynnol neu'n cefnogi lefrod newydd annibynnol.
74. Mae'r dyddiadau arfaethedig yn gyson â'r tymor cau statudol sydd wedi'u gweithredu ar gyfer ysgyfarnogod yn yr Alban ers 2012 ac yn adlewyrchu'r ddealltwriaeth gyfredol o ymddygiad bridio ysgyfarnogod.
75. Ar hyn o bryd mae Ground Game Act 1880 yn rhoi'r hawl i feddianwyr tir ladd a chymryd ysgyfarnog ar dir y maent yn ei feddiannu, yn amodol ar gyfyngiadau penodol. Bydd angen ystyried ymhellach y berthynas rhwng yr hawliau hyn a'r drosedd newydd arfaethedig.
76. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gallai fod amgylchiadau lle gall gweithredoedd sy'n effeithio ar ysgyfarnogod fod yn anochel, yn cael ei gyfiawnhau neu'n angenrheidiol. Pe bai tymor cau ar gyfer ysgyfarnogod yn cael ei ymgorffori yn y fframwaith ehangach o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981, gallai nifer o eithriadau presennol fod yn berthnasol (sy'n golygu na fyddai person yn euog o drosedd yn yr amgylchiadau hynny). Mae'r pwerau hyn yn cynnwys:

• achub, trin a rhyddhau ysgyfarnogod wedi'u hanafu neu'n anabl
• dinistrio ysgyfarnogod sydd wedi'i anafu'n ddifrifol lle nad yw adferiad yn rhesymol bosibl
• gweithredoedd sy'n ganlyniad anochel i weithgaredd cyfreithlon fel arall ac na ellid eu hosgoi'n rhesymol

77. Mae'r ddeddf hefyd yn cynnwys eithriadau ar gyfer camau gweithredu penodol a gyflawnir gan bersonau awdurdodedig, gan gynnwys lle bo angen at ddibenion atal difrod difrifol i dda byw, bwydydd ar gyfer da byw, cnydau, llysiau, ffrwythau, tyfu pren, pysgodfeydd neu fathau eraill o eiddo.
78. Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig y byddai unrhyw ddeddfwriaeth newydd yn cynnwys eithriad, a fyddai'n golygu nad yw'n drosedd i ladd ysgyfarnog yn ystod y tymor cau, lle dangosir bod angen gweithredu at ddibenion atal difrod difrifol i dda byw, bwydydd ar gyfer da byw, cnydau, llysiau, ffrwythau, tyfu pren, pysgodfeydd neu fathau eraill o eiddo. Byddai hyn yn ddarostyngedig i'r gofyniad i gael trwydded cyn lladd ysgyfarnog, os yw'n amlwg, cyn lladd ysgyfarnog, y byddai angen lladd ysgyfarnog at y dibenion a grybwyllwyd.
79. Cynigir hefyd, lle mae ysgyfarnog wedi cael ei chymryd, ei hanafu neu ei lladd yn anghyfreithlon yn ystod y tymor cau, byddai person yn cael ei gyfyngu yn yr hyn y gallent ei wneud gyda'r ysgyfarnog. Mae hyn yn debygol o olygu y byddai'n anghyfreithlon ar unrhyw adeg, er enghraifft, meddu ar ysgyfarnog neu geisio gwerthu ysgyfarnog yng Nghymru a gafodd ei lladd neu ei chymryd yn ystod y tymor cau. Mae union gwmpas y troseddau cysylltiedig hyn yn dal i gael eu hystyried ond maent yn debygol o fod yn unol â sut mae troseddau cysylltiedig eraill o dan ddeddf 1981 yn gweithredu mewn perthynas â bywyd gwyllt arall.

Trefniadau trwyddedu

80. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gall amgylchiadau godi lle gallai fod angen rheoli ysgyfarnogod yn ystod y tymor cau. Er enghraifft, gall fod amgylchiadau lle mae ysgyfarnogod yn achosi difrod amaethyddol sylweddol ac ni ellir gohirio gweithredu rheoli tan ddiwedd y tymor cau. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod yn rhaid i unrhyw dymor cau gydbwyso amcanion lles anifeiliaid â gofynion rheoli tir rhesymol.
81. Rydym felly yn cynnig y dylai mecanwaith trwyddedu fod ar gael at ddibenion penodol.
82. Mae Llywodraeth Cymru yn cynnig y dylai'r fframwaith trwyddedu presennol a gynhwysir yn adran 16 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 fod yn gymwys mewn perthynas ag ysgyfarnogod yn ystod y tymor cau. Byddai hyn yn caniatáu i drwyddedau gael eu rhoi at ddibenion penodol pan fo'r gofynion statudol yn cael eu bodloni, gan gynnwys atal difrod difrifol i gnydau, dibenion gwyddonol neu addysgol, gwarchod anifeiliaid gwyllt neu blanhigion gwyllt, diogelu iechyd y cyhoedd neu ddiogelwch y cyhoedd, ac atal lledaeniad clefydau. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn y byddai cymhwyso'r fframwaith trwyddedu presennol yn darparu dull clir, cymesur a chyson, tra'n sicrhau y gall rheoli tir cyfreithlon a gweithgareddau angenrheidiol eraill barhau lle bo hynny'n gyfiawn.
83. Byddai hyn yn caniatáu i geisiadau gael eu gwneud sy'n trwyddedu gweithgareddau sydd fel arall wedi'u gwahardd yn ystod y tymor cau, lle ystyrir eu bod yn angenrheidiol ac yn gyfiawn, gan gynnwys amgylchiadau sy'n ymwneud â difrod difrifol i gnydau amaethyddol.

Sut y gallai'r cynnig weithio yn ymarferol

84. Yn ystod y tymor cau arfaethedig, byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid oni bai bod eithriad yn berthnasol neu y gwneir cais am drwydded, a hynny'n cael ei ganiatáu.
85. Barn Llywodraeth Cymru yw y dylai'r drosedd fod yn berthnasol i ymddygiad di-hid yn ogystal ag ymddygiad bwriadol. Gall cyfyngu'r drosedd i weithredoedd bwriadol yn unig ei gwneud hi'n anoddach mynd i'r afael â sefyllfaoedd lle mae person yn mynd ymlaen â gweithgaredd er gwaethaf yr hyn y gallai llawer ei ystyried yn risg amlwg a rhagweladwy y gall ysgyfarnog gael ei lladd, ei hanafu neu ei chymryd yn ystod y tymor cau, ond wedyn yn honni nad oedd y canlyniad hwn wedi'i fwriadu. Byddai cynnwys bod yn ddi-hid yn helpu i sicrhau bod unigolion yn parhau i fod yn gyfrifol am ganlyniadau gweithredoedd lle byddai'r risg wedi bod yn amlwg i berson rhesymol.
86. Fel y nodwyd uchod, mae'r cynnig yn darparu ar gyfer y sefyllfa lle mae ffermwyr, tirfeddianwyr a rheolwyr tir yn profi difrod difrifol i'r cnydau yn ystod y tymor cau, gan y byddai'n caniatáu gwneud cais am drwydded a fyddai'n awdurdodi lladd ysgyfarnog mewn amgylchiadau penodol.
87. Y tu allan i'r tymor cau, yn amodol ar ddarpariaethau deddfwriaethol eraill, ni fyddai'n drosedd lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid.
88. Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu i unrhyw drefniadau trwyddedu fod yn gymesur ac yn syml i'w deall.
89. Nid yw'r cynnig wedi'i fwriadu i atal gweithgareddau rheoli tir rhesymol lle mae angen ymyrraeth glir a chyfiawn.

Cwestiynau ymgynghori mewn perthynas ag ysgyfarnogod

Cwestiwn 7: Ydych chi'n cytuno y dylai Cymru gyflwyno tymor cau statudol ar gyfer ysgyfarnogod, sy'n golygu y byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnogod yn fwriadol yn ystod y cyfnod penodedig?

Cwestiwn 8: Ydych chi'n cytuno y dylai Cymru gyflwyno tymor cau statudol ar gyfer ysgyfarnog, sy'n golygu y byddai'n anghyfreithlon lladd, anafu neu gymryd ysgyfarnogod yn ddi-hid yn ystod y cyfnod penodedig?

Cwestiwn 9: Ydych chi'n cytuno â'r dyddiadau tymor cau arfaethedig o 1 Chwefror i 30 Medi? Rhowch resymau dros eich ateb, gan gynnwys unrhyw farn ar ddyddiadau eraill.

Cwestiwn 10: Oes gennych unrhyw farn ar effaith y mesurau arfaethedig ar hawliau presennol meddianwyr tir i ladd a chymryd ysgyfarnogod ar y tir sydd yn eu meddiant? 

Cwestiwn 11: Ydych chi'n cytuno y dylai eithriadau fod ar gael mewn rhai amgylchiadau? Os felly, a ydych o'r farn bod yr eithriadau penodol yn adran 10 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn briodol ac yn ddigonol ar gyfer cyflwyno trosedd o ladd, anafu neu gymryd ysgyfarnog yn fwriadol neu'n ddi-hid yn ystod y tymor cau? Pa gamau gweithredu eraill y gallem eu hystyried i gyflawni nodau'r strategaeth? 

Cwestiwn: 12:  Ydych chi'n cytuno y dylai trwyddedau fod ar gael mewn rhai amgylchiadau cyfyngedig i ganiatáu gweithgareddau a fyddai fel arall yn drosedd? Os felly, a ydych o'r farn bod y seiliau trwyddedu yn adran 16 o Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn briodol ac yn ddigonol? Pa gamau gweithredu eraill y gallem eu hystyried i gyflawni nodau'r strategaeth?

Cwestiwn 13: A ydych chi'n cytuno y dylai Cymru wneud troseddau cysylltiedig sy'n cyfyngu ar yr hyn y gall person ei wneud ag ysgyfarnog (ar unrhyw adeg) os caiff ei gymryd, ei anafu neu ei ladd yn anghyfreithlon yn ystod y tymor cau yn unol ag amddiffyniadau eraill yn Neddf 1981? Pa gamau gweithredu eraill y gallem eu hystyried i gyflawni nodau'r strategaeth?

Cwestiwn 14: Oes gennych unrhyw farn mewn perthynas â'r costau, manteision, effeithiau tebygol neu weithrediad neu weithrediad ymarferol y cynnig?

90. Ar ôl i'r ymgynghoriad ddod i ben, bydd yr holl ymatebion a dderbynnir yn cael eu dadansoddi a'u hystyried gan Lywodraeth Cymru.
91. Bydd crynodeb o'r ymatebion ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru. Gellir cyhoeddi ymatebion unigol hefyd lle mae ymatebwyr wedi nodi eu bod yn fodlon i'w hymateb gael ei gyhoeddi.
92. Bydd yr ymatebion i’r arolwg hwn yn helpu i lywio adolygiad cyntaf Llywodraeth Cymru o:

• a ddylid bwrw ymlaen â'r cynigion a gynhwysir yn yr ymgynghoriad hwn
• dyluniad manwl unrhyw ddarpariaethau deddfwriaethol yn y dyfodol sy'n ymwneud â'r cynigion hyn
• yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol drafft cysylltiedig
• yr Asesiad Effaith Integredig cysylltiedig, a
• gweithredu a gorfodi unrhyw fesurau yn y dyfodol yn ymarferol

93. Bydd Llywodraeth Cymru yn ystyried yr holl dystiolaeth a barn a gyflwynir cyn penderfynu sut i fwrw ymlaen.