Mae'n dair blynedd ers i Bwyllgor y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn gyhoeddi ei Adroddiad Sylwadau Terfynol ar y DU yn 2023.
Mae Llywodraeth newydd Cymru wedi rhoi babanod, plant a phobl ifanc yng nghanol ein blaenoriaethau cenedlaethol, gan ymrwymo i wireddu hawliau plant mewn bywyd bob dydd ledled Cymru.
Rhan ganolog o'n dull yw cryfhau amddiffyn hawliau dynol yng Nghymru, gan gynnwys hawliau plant.
Blaenoriaeth gynnar yw helpu teuluoedd gyda chostau byw trwy ddarparu cynnig gofal plant cyffredinol trawsnewidiol o 20 awr yr wythnos o ofal plant wedi'i ariannu ar gyfer pob plentyn rhwng 9 mis a 4 oed. Dyma fydd y cynnig mwyaf hael yn y DU. Mae hyn yn mynd i'r afael ag argymhellion y Cenhedloedd Unedig y dylai llywodraethau fuddsoddi mewn datblygiad plentyndod cynnar a sicrhau mynediad cyfartal i wasanaethau blynyddoedd cynnar.
Mae gan blant yr hawl i safon byw sy'n diwallu eu hanghenion corfforol, meddyliol a chymdeithasol. Mae Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig wedi tynnu sylw at dlodi fel rhwystr i hawliau plant. Nid mater economaidd yn unig yw tlodi, mae'n effeithio'n uniongyrchol ar iechyd, addysg a chyfleoedd bywyd plant.
Mae mynd i'r afael â thlodi plant yn gofyn am weithredu ar frys ac yn barhaus. Bydd y Llywodraeth hon yn cyflwyno Strategaeth Tlodi Plant newydd, uchelgeisiol gyda thargedau clir a chanlyniadau mesuradwy. Mae gwaith hefyd ar y gweill i weithredu cynllun peilot Cynnal, sef Taliad Plant Cymru, sydd â'r potensial i wneud gwahaniaeth ystyrlon i fywydau bob dydd teuluoedd. Mae prydau ysgol am ddim hefyd yn cael eu hymestyn i ddisgyblion uwchradd o aelwydydd sy'n derbyn Credyd Cynhwysol.
Mae gan bob plentyn yr hawl i addysg sy'n caniatáu iddo ddatblygu i'w botensial llawn. Mae hyn yn bwysig o ystyried pryderon Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig am anghydraddoldebau mewn cyrhaeddiad addysgol, sy'n tynnu sylw at yr angen i gryfhau'r cymorth i ddysgwyr i sicrhau deilliannau llythrennedd a rhifedd cryf.
Bydd codi safonau yn ein hysgolion yn sicrhau'r amodau gorau ar gyfer addysgu a dysgu. Mae hyn yn cynnwys datblygu Cynllun Llythrennedd a Rhifedd Sylfaenol newydd a fydd yn cyflwyno uchelgais cenedlaethol clir i godi safonau mewn llythrennedd a rhifedd, ac yn rhoi eglurder ar yr hyn y dylai plant ei ddysgu a phryd, gan gryfhau dilyniant ac atebolrwydd ar draws y system a darparu disgwyliadau craidd, seiliedig ar dystiolaeth, ar gyfer addysgu llythrennedd a rhifedd ym mhob ystafell ddosbarth. Bydd pob dysgwr yn derbyn y cymorth sydd ei angen arnynt i adeiladu sylfeini cryf, hanfodol ar gyfer y dyfodol.
Bydd y system iechyd yn canolbwyntio ar atal, ymyrraeth gynnar a lleihau anghydraddoldebau iechyd. Mae gan blant yr hawl i'r safon iechyd uchaf y gellir ei chyrraedd, ac mae sefydlu Gweinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol yn adlewyrchu'r ymrwymiad hwn. Mae hyn yn adlewyrchu pryderon Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig am anghydraddoldebau iechyd parhaus, gan gynnwys mynediad at wasanaethau a'r angen am ymyrraeth gynnar a dulliau ataliol cryfach. Byddwn yn buddsoddi eleni i gefnogi lleihau amseroedd aros y GIG a datblygu canolfannau llawfeddygol a diagnostig newydd. Mae gwaith hefyd yn parhau gyda'r Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Iechyd Plant i nodi’r meysydd gwasanaeth lle mae angen newid fwyaf, gan gynnwys amseroedd aros pediatrig.
Byddwn yn gweithio ar draws Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â'r materion sy'n effeithio ar iechyd meddwl a llesiant plant a phobl ifanc yng Nghymru ac yn datblygu system fwy integredig i ddarparu cymorth gwell pan fydd ei angen. Bydd trawsnewid gwasanaethau iechyd meddwl i ddarparu mynediad ar yr un diwrnod yn flaenoriaeth allweddol. Bydd hyn yn symud i ffwrdd o fodel gofal traddodiadol i ddull sy'n canolbwyntio ar adferiad. Bydd yn sicrhau bod cymorth sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ar gael ac yn hawdd ei gyrchu pan fydd plant a phobl ifanc yn gofyn am gymorth. Mae hyn yn mynd i'r afael â sylwadau Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig am anghenion iechyd meddwl cynyddol ymhlith plant a phwysigrwydd gwasanaethau cydgysylltiedig ac ymyrraeth gynnar gryfach.
Rydym yn adeiladu Cymru decach lle mae hawliau plant yn cael eu deall, eu parchu a'u gwireddu mewn bywyd bob dydd. Mae cyflawni ar gyfer plant yng Nghymru yn golygu troi ein hymrwymiadau yn newid gwirioneddol fel bod hawliau plant nid yn unig yn egwyddorion, ond yn realiti byw. Byddwn yn sicrhau y gall pob plentyn dyfu i fyny’n iach, wedi'i gefnogi ac yn gallu cyrraedd ei botensial llawn.