Risgiau i’r sector Landlordiaid cymdeithasol cofrestredig: diweddariad

1.1 Mae'r papur hwn yn rhoi diweddariad chwe mis ar y Trosolwg Risg Sector a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2026. Mae'n crynhoi'r prif ddatblygiadau ers ei gyhoeddi a allai effeithio ar broffil risg y sector Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig. Mae'r risgiau nad ydynt wedi'u cynnwys yn y diweddariad hwn yn parhau fel y'u disgrifiwyd yn Nhrosolwg Risg Sector Ebrill 2026. Cyhoeddir diweddariad llawn ym mis Ebrill 2027.

2.1 Newid gwleidyddol (yn diweddaru paragraff 2.1 o Drosolwg Risg Sector Ebrill 2026)

Yn dilyn etholiadau'r Senedd ym mis Mai 2026, ffurfiwyd Llywodraeth Cymru newydd. Roedd ei chynllun 100 Diwrnod Cyntaf a Rhaglen Lywodraethu yn cynnwys y camau gweithredu canlynol sy'n berthnasol i Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig:

a. Sefydlu Unnos – corff datblygu cenedlaethol a galluogwr tai cymdeithasol newydd a fydd yn gweithio’n agos gydag awdurdodau lleol a chymdeithasau tai i gasglu tir a sicrhau cyllid ar gyfer tai cymdeithasol

b. Dechrau'r gwaith o ddeddfu ar gyfer Hawl i Gartref Digonol

c. Cynigion amlinellol ar wneud rhentu yng Nghymru yn decach

d. Adolygu'r Rhaglen Cartrefi Cynnes bresennol, a gweithio i gyflwyno newidiadau fel y gallwn fynd ymhellach ac yn gyflymach i wella effeithlonrwydd ynni cartrefi – codi safonau byw, mynd i'r afael â thlodi tanwydd, a lleihau allyriadau carbon i fwy o aelwydydd, yn gyflymach

e. Archwilio opsiynau ar gyfer lleihau cymhlethdod a biwrocratiaeth prosesau cynllunio ac ymestyn hawliau datblygu a ganiateir, gan gynnwys ar gyfer tai dan arweiniad y gymuned ac ynni adnewyddadwy aelwydydd

f. Gweithio gydag awdurdodau lleol a phartneriaid rhanbarthol eraill i ddatblygu Fframwaith Datblygu Cenedlaethol newydd sy'n diwallu anghenion Cymru, yn grymuso llywodraeth leol ac yn lleihau costau, biwrocratiaeth a dyblygu

g. Gweithio gydag awdurdodau lleol i adolygu effeithiolrwydd mesurau presennol ar ail gartrefi a llety gwyliau ac asesu pa gamau pellach y mae eu hangen i helpu pobl ifanc i aros yn eu cymunedau ac i hyrwyddo’r Gymraeg a diwylliant Cymru.

Dylai byrddau Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig fonitro'r datblygiadau hyn ac ystyried eu goblygiadau posibl ar gyfer strategaethau corfforaethol, rhaglenni datblygu, cynlluniau ariannol a chapasiti gweithredol.

3.1 Ffynonellau cyllid (atodiad i adran 6.3 o Drosolwg Risg Sector Ebrill 2026)

Efallai y bydd gan Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig yr opsiwn o ymrwymo i fenthyciadau sy'n gysylltiedig â chynaliadwyedd, lle bydd y benthyciwr yn cynnig gostyngiad ar gost y benthyciad ar yr amod bod y benthyciwr yn cyflawni nodau cymdeithasol penodol a/neu nodau amgylcheddol i gytuno arnynt rhwng y ddwy ochr. Wrth benderfynu a ddylid dilyn yr opsiwn hwn, dylai byrddau ystyried cost gwirio bod y nodau y cytunwyd arnynt wedi'u cyflawni a'r niwed posibl i enw da os na chânt eu cyflawni, yn ogystal â'r arbedion cost o gyfradd llog is.

4.1 Y system gynllunio (atodiad i adran 11.3 o SRO Ebrill 2026)

Mae ymgynghoriad ar y gweill ar newidiadau i'r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol, y mae ei gylch gwaith yn cynnwys nifer, mathau a lleoliad tai newydd, yn ogystal ag integreiddio tai ag adfywio, trafnidiaeth, twf economaidd a seilwaith. Mae'r ymgynghoriad yn rhedeg tan 20 Tachwedd.

4.2 Gofynion niwtraliaeth o ran maethynnau (atodiad i adran 11.3 o Drosolwg Adolygiad Sector Ebrill 2026)

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau ac astudiaethau achos i gynorthwyo cynghorau i fwrw ymlaen â Chynlluniau Datblygu Lleol ac i benderfynu ar geisiadau cynllunio mewn ardaloedd yr effeithir arnynt gan y problemau hyn. Mae llawlyfr lliniaru ar gyfer datblygwyr hefyd wedi'i ddatblygu gan yr awdurdodau lleol yr effeithir arnynt.

4.3 Strategaeth (atodiad i adran 11.5 o Drosolwg Adolygiad Sector Ebrill 2026)

Wrth osod eu strategaethau datblygu, dylai Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig ystyried bod y llywodraeth wedi diwygio sail ei tharged o 20,000 o gartrefi fforddiadwy erbyn 2030 fel bod hyn yn cynnwys cartrefi ar gyfer rhent cymdeithasol a rhent canolradd yn unig lle mae fforddiadwyedd wedi'i sicrhau am byth.

5.1 Iechyd a diogelwch landlordiaid (atodiad i adran 12.1 o Drosolwg Adolygiad Sector Ebrill 2026)

Bellach mae Deddf Diogelwch Adeiladau (Cymru) yn gyfraith gwlad. Mae'n sefydlu cyfundrefn diogelwch adeiladau newydd yng Nghymru, gan reoleiddio'r asesiad a'r rheolaeth barhaus o risgiau diogelwch adeiladau yn ystod cyfnod meddiannu adeiladau preswyl aml-feddiannaeth. Mae trosolwg o Ddeddf Diogelwch Adeiladau (Cymru) 2026 i'w weld yma. Mae amserlen gam wrth gam wedi'i gosod ar gyfer cydymffurfio, gyda chofrestru ar gyfer adeiladau dros 18m o uchder neu o leiaf 7 llawr yn agor ym mis Rhagfyr 2027.

5.2 Gosodiadau (atodiad i Adran 13.4 o Drosolwg Adolygiad Sector Ebrill 2026)

Bellach mae Deddf Digartrefedd a Dyrannu Tai Cymdeithasol (Cymru) yn gyfraith gwlad. Oni bai bod eithriad statudol yn berthnasol, dim ond i bobl ar y gofrestr tai gyffredin a gynhelir gan yr awdurdod lleol y gall Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig wneud cynnig o'u llety yn unol â Rhan 6 o Ddeddf Tai 1996 (cynnig o dai cymdeithasol). Bydd cynghorau hefyd yn gallu gofyn i Landlord Cymdeithasol Cofrestredig wneud cynnig o lety addas i ymgeisydd a enwir y mae'r ddyletswydd derfynol yn ddyledus iddo. Bydd gofyn i awdurdodau lleol hefyd baratoi a chynnal Cynlluniau Atal, Cymorth a Llety ar gyfer pob ymgeisydd y mae'r awdurdod yn ystyried bod ganddo ddyletswydd tuag ato o dan Ran 2 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014, a dylai'r mesurau a gymerir gan Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig i gefnogi'r tenantiaid hyn a chynnal y denantiaeth fod yn gydnaws â'r rhain. Dylai Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig baratoi ar gyfer gweithredu'r gofynion hyn.