Datganiad Ysgrifenedig: Ymateb Llywodraeth Cymru i Gyllideb Hydref y DU 2026

Heddiw, cyflwynodd Canghellor y Trysorlys, John Healey, Gyllideb Hydref y DU, gan gynnwys rhagolwg newydd y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR) ar gyfer economi a chyllid cyhoeddus y DU a gymerodd i ystyriaeth y gwrthdaro yn y Dwyrain Canol am y tro cyntaf. 

Mae'r amodau economaidd byd-eang yn dal yn heriol, gyda chostau ynni uwch, pwysau ar y gadwyn gyflenwi, risgiau sy'n gysylltiedig â'r hinsawdd ac ansicrwydd rhyngwladol ehangach yn parhau i bwyso ar ragolygon twf yng Nghymru a ledled y byd. Mae'r dylanwadau allanol hyn wedi dwysáu'r pwysau ar gyllid cyhoeddus sydd eisoes o dan straen. Mae'r Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR) yn disgwyl i GDP gynyddu 1.2% yn unig eleni ac 1.0% y flwyddyn nesaf. 

Bydd Llywodraeth Cymru yn cael £448m o gyllid ychwanegol dros gyfnod presennol yr adolygiad gwariant. Crynhoir hyn yn Nhabl 1 isod. Nid yw’n cymryd i ystyriaeth newidiadau o ganlyniad i arbedion cyfraniadau pensiwn cyflogwyr. 

Tabl 1: Newidiadau i Setliad Llywodraeth Cymru

Er bod y Canghellor wedi datgan ei fwriad i symud pŵer a chyllid allan o San Steffan, ni chafodd hynny ei ymestyn i Gymru. 

Nid yw'r cyllid adnoddau ychwanegol a gyhoeddwyd heddiw yn gwrthdroi'r toriad yn ein cyllid mewn termau real. Bydd ein cyllid adnoddau 0.5% yn is mewn termau real y flwyddyn ariannol nesaf. 

Mae'r sefyllfa cyllid cyfalaf hefyd yn parhau i fod yn destun pryder sylweddol. Mae cyllideb cyfalaf Llywodraeth Cymru yn gostwng hefyd mewn termau real ym mhob un o'r blynyddoedd sy'n weddill yng nghyfnod yr Adolygiad Gwariant. O ganlyniad, bydd ein cyllid cyfalaf bron 10% yn is mewn termau real erbyn 2029-30. Mae hyn yn cyfyngu'n sylweddol ar ein gallu i fuddsoddi mewn mesurau twf economaidd a'r seilwaith cyhoeddus y mae cymunedau a busnesau yn dibynnu arno.

Mae gallu Llywodraeth Cymru i reoli'r sefyllfa gyllidebol anodd hon yn cael ei ddwysáu gan y cyfyngiadau a osodir gan Lywodraeth y DU ar fenthyca a mynediad at Gronfa Wrth Gefn Cymru yn y blynyddoedd i ddod.  Er gwaethaf galwadau dro ar ôl tro gan Lywodraeth Cymru a chefnogaeth gan y Senedd am fwy o hyblygrwydd cyllidol, mae Llywodraeth y DU wedi cadw cyfyngiadau sy'n ddiangen o dynn. 

Bydd y mesurau costau byw a gyhoeddwyd gan y Canghellor yn y Gyllideb yn helpu i leddfu rhywfaint ar y pwysau sy'n wynebu aelwydydd ledled Cymru, gan gynnwys costau ynni. Mae Cabinet Llywodraeth Cymru wedi bod yn trafod sut y gallwn gefnogi aelwydydd orau drwy'r cyfnod anodd hwn. Nawr bod Llywodraeth y DU wedi ymateb yn gadarnhaol i alwadau Llywodraeth Cymru i ddarparu'r cyllid gofynnol, mae'n bleser gennyf gadarnhau y byddwn yn gwneud taliad costau byw o £100 i bob aelwyd ym mandiau treth gyngor A i D.

Fodd bynnag, gallai Llywodraeth y DU fod wedi cymryd camau pellach i dargedu'r rhai sydd angen cymorth fwyaf. Mae'n siom bod Llywodraeth y DU wedi dewis peidio â dadrewi cyfraddau'r Lwfans Tai Lleol, a fyddai wedi helpu rhai o'r aelwydydd mwyaf agored i niwed yng Nghymru i osgoi digartrefedd. 

Roedd angen i Lywodraeth y DU ddwyn ymlaen gyfran sylweddol fwy o'i hymrwymiad o £14 biliwn i fuddsoddi yn rheilffyrdd Cymru sydd dan rheolaeth Llywodraeth y DU, na'r £302m sydd wedi'i ddyrannu ar hyn o bryd yng nghyfnod yr adolygiad gwariant hwn. Mae Llywodraeth y DU yn methu â gwrthdroi degawdau o danfuddsoddi yn seilwaith rheilffyrdd Cymru, a fyddai'n gwireddu manteision economaidd ac o ran cysylltedd ledled Cymru.

Nid oedd y Gyllideb hon gan Lywodraeth y DU yn un a darodd y nod o safbwynt Cymru. Byddwn nawr yn ystyried y goblygiadau wrth inni fireinio'n derfynol ein penderfyniadau cyn cyhoeddi Cyllideb Cymru ar 17 Tachwedd 2026. 

Blaenoriaeth Llywodraeth Cymru o hyd yw creu Cymru sy'n gallu meithrin ei heconomi, cryfhau gwasanaethau cyhoeddus, gwella bywyd bob dydd, a llywio ei dyfodol ei hun. Bydd y pwysau parhaus ar wariant o ddydd i ddydd, ynghyd â setliad cyfalaf sy'n crebachu, yn ei gwneud yn anoddach buddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus, seilwaith a thwf 

economaidd. Er gwaethaf y pwysau hyn, bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i frwydro dros Gymru a dadlau'r achos dros y cyllid teg a'r buddsoddiad sydd eu hangen ar gymunedau.