Canllawiau anstatudol ar gyfer byrddau gwasanaethau cyhoeddus a byrddau partneriaeth rhanbarthol: Asesiadau, data a thystiolaeth

Mae’r canllawiau hyn yn cefnogi Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol wrth iddyn nhw baratoi eu hasesiadau statudol o dan ddwy Ddeddf ar wahân. Mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn cwblhau asesiadau llesiant o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, ac mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn cwblhau Asesiadau o Anghenion y Boblogaeth o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Er bod y dyletswyddau hyn yn deillio o wahanol ddeddfwriaeth, mae’r naill a’r llall yn gofyn am dystiolaeth gytbwys, cyfranogiad ystyrlon, ac ystyriaeth o anghenion tymor hwy drwy dueddiadau yn y dyfodol.

Mae partneriaid wedi dweud wrthym y gall y dirwedd deimlo’n gymhleth, gyda themâu, gofynion o ran tystiolaeth, a gweithgarwch ymgysylltu yn gorgyffwrdd.

Nod y canllawiau anstatudol hyn yw cynnig eglurder yn y gofod cyffredin hwn, gan gynnig awgrymiadau ymarferol i helpu Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol i gysoni gwaith lle y bo hynny’n briodol, gan barhau i fodloni gofynion statudol penodol pob Deddf. Mae’r canllawiau hyn ar gyfer aelodau bwrdd, cydlynwyr bwrdd, dadansoddwyr, arweinwyr ymgysylltu, ac unrhyw un sy’n cyfrannu at y dystiolaeth sy’n sail i’r asesiadau.

Bwriad y canllawiau hyn yw eich helpu i wneud y canlynol:

• adeiladu sylfaen dystiolaeth gyffredin lle mae hynny yn gwneud synnwyr
• cydlynu gweithgarwch ymgysylltu â chymunedau a phartneriaid
• defnyddio dull cyson a chymesur o ddadansoddi
• cefnogi defnydd cyson o ffynonellau data cydnabyddedig sydd o ansawdd uchel
• creu cyswllt penodol rhwng tystiolaeth a phenderfyniadau, a
• chefnogi asesiadau cliriach a mwy cydlynol ar draws eich rhanbarth

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod rhanbarthau’n wahanol o ran maint a strwythurau partneriaeth. Nid yw’r canllawiau hyn yn gorfodi un asesiad ar y cyd; mae Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn cadw eu hymreolaeth i gwblhau asesiadau unigol pan fo hyn er budd pennaf iddyn nhw.

Dylid darllen y canllawiau hyn fel rhai sy’n cefnogi cylch parhaus o asesu, cynllunio, cyflawni ac adolygu, yn hytrach na fel ymarfer unigol neu untro. Disgwylir i asesiadau adeiladu ar y dystiolaeth, y dysgu a’r blaenoriaethau a nodwyd mewn fersiynau blaenorol o asesiadau llesiant, cynlluniau llesiant, Asesiadau o Anghenion y Boblogaeth a Chynlluniau Ardal, gan ddyfnhau dealltwriaeth dros amser ac ymateb i dueddiadau sy’n dod i’r amlwg yn hytrach nag ailddechrau dadansoddi ym mhob cylch.

Mae’r adran hon yn rhoi trosolwg ar fframweithiau statudol y Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus a'r Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol. Mae’n crynhoi’r prif ddyletswyddau o dan bob Deddf ac yn tynnu sylw at le mae gofynion yn cyd-fynd yn naturiol.

Mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn cwblhau asesiadau llesiant o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, sy’n gofyn am asesiad o lesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol ar gyfer ardal yr awdurdod lleol, gan gynnwys dadansoddiad ar lefel ardal gymunedol. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol hefyd yn mynnu bod Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn ystyried dangosyddion llesiant cenedlaethol, Adroddiadau Tueddiadau’r Dyfodol statudol, a’r pum ffordd o weithio. Mae’r asesiadau hyn yn cyfrannu at ddatblygu Cynllun Llesiant sy’n nodi’r amcanion llesiant y mae’r Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn eu cyflawni dros y pum mlynedd nesaf.

Mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn cwblhau Asesiadau o Anghenion y Boblogaeth o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, sy’n gofyn am asesiad o anghenion gofal a chymorth, anghenion gofalwyr, ystod a lefel y gwasanaethau sydd eu hangen, a sut bydd gwasanaethau’n cael eu darparu drwy gyfrwng y Gymraeg. Rhaid i Asesiadau o Anghenion y Boblogaeth fod yn sail i Gynlluniau Ardal ac Adroddiadau ar Sefydlogrwydd y Farchnad.

Er bod y dyletswyddau deddfwriaethol yn wahanol, mae’r ddau asesiad yn gofyn am ddefnydd cytbwys o dystiolaeth ansoddol a meintiol, cynnwys pobl a chymunedau mewn modd ystyrlon, ac ystyried sut gallai anghenion newid yn y dyfodol. Mae’r tebygrwydd hwn yn creu cyfleoedd ar gyfer gwaith cydlynol ar draws Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol ac ar gyfer datblygu cynnyrch dadansoddi cyffredin.

O dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn cyhoeddi’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol bob pum mlynedd. Mae hyn yn darparu asesiad cenedlaethol o gyflwr adnoddau naturiol Cymru a’r ffactorau sbarduno a’r pwysau sy’n effeithio arnyn nhw, gan gynnwys dylanwadau cymdeithasol ac economaidd. Er bod Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn ystyried mai ‘llesiant amgylcheddol’ yw’r nod eang o gael amgylchedd naturiol iach a ffyniannus, mae pedwar nod Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer Rheoli Adnoddau Naturiol yn Gynaliadwy yn diffinio’n union sut beth yw hynny’n ymarferol. Gan fod nodau Rheoli Adnoddau Naturiol yn Gynaliadwy yn canolbwyntio ar ddiogelu adnoddau, adeiladu ecosystemau gwydn, creu lleoedd iach, a sbarduno economi gylchol, cyflawni’r pedwar nod hyn yw’r ffordd ymarferol o sicrhau llesiant amgylcheddol.

Ar raddfa ranbarthol, mae Datganiadau Ardal yn trosi’r dystiolaeth genedlaethol hon yn wybodaeth sy’n seiliedig ar leoedd am risgiau, cyfleoedd a blaenoriaethau amgylcheddol. Gyda’i gilydd, gall y ffynonellau hyn ddarparu cyd-destun defnyddiol wrth ystyried llesiant amgylcheddol yn y ddau asesiad.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn rhannu egwyddorion gwaith tebyg.

Bwriad y gymhariaeth hon yw cefnogi trafodaethau cynllunio cynnar drwy egluro cyfrifoldebau statudol penodol Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol a thynnu sylw at le mae cydweithio’n bosibl.

Mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn aml yn gweithio gyda’r un cymunedau ac yn defnyddio tystiolaeth debyg. Pan fo partneriaethau’n mynd ati i gysoni eu gwaith, maen nhw wedi dweud bod hyn yn dwyn budd i gymunedau a sefydliadau, gan gynnwys llai o syrffed ar ymgynghoriadau, naratif cliriach i’r cyhoedd, defnydd mwy effeithlon o gapasiti dadansoddi, a chyd-ddealltwriaeth gryfach ar draws sectorau.

Mae’r adran hon yn nodi’r prif feysydd lle gallai cysoni fod yn ddefnyddiol. Efallai y bydd partneriaethau am fabwysiadu rhai o’r dulliau hyn neu bob un ohonyn nhw, yn dibynnu ar yr hyn sy’n gweddu orau i’w hardal a’u rhanbarth.

Mae’r tabl isod yn rhoi darlun lefel uchel o’r meysydd ffocws nodweddiadol ar gyfer Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, ochr yn ochr â’r gofod cyffredin lle gall gweithio ar y cyd ychwanegu gwerth. Nid dyletswyddau statudol yw’r rhain – mae’r rheini wedi’u hamlinellu yn Adran 1 – ond maen nhw’n cynrychioli’r meysydd ymarferol lle mae gwaith y partneriaethau’n gorgyffwrdd. Efallai y bydd yn ddefnyddiol i bartneriaethau ddefnyddio’r tabl hwn yn ystod trafodaethau cynllunio cynnar i nodi lle mae dulliau tebyg a chyson yn fwyaf defnyddiol.

Gall Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol ddewis cynhyrchu naill ai ddau asesiad ar wahân neu un asesiad cyfun. Mae’r ddau fodel yn cael eu cefnogi yn y canllawiau hyn. Yr hyn sy’n bwysig yw bod pa bynnag ddull a ddewiswch yn darparu’r gwerth a’r budd mwyaf i’ch ardal a’ch rhanbarth.

Ystyried un asesiad cyfun

Efallai y bydd rhai rhanbarthau am gynhyrchu un asesiad cyfun sy’n bodloni gofynion statudol asesiad llesiant Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ac Asesiad Anghenion y Boblogaeth Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol. Mae’r dull hwn yn cael ei ganiatáu mewn deddfwriaeth bresennol ac mae’n cael ei gefnogi pan fo’n ychwanegu gwerth yn lleol. Y gofyniad allweddol yw bod y cynnyrch cyfun yn cyflawni’r ddwy ddyletswydd statudol yn glir ac yn dryloyw. Pan fo dull un asesiad yn cael ei ddefnyddio, mae angen gohebiaeth ar y cyd gan Gadeiryddion Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol a Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn nodi’r ystyriaeth a’r gefnogaeth.

Mae rhai rhanbarthau eisoes wedi dangos y gall un asesiad wedi’i strwythuro’n dda lwyddo i gyflawni’r ddwy ddyletswydd, gwella’r cydlynu, a lleihau unrhyw ddyblygu ar draws partneriaid a chymunedau. 

Gall un asesiad cyfun fod yn arbennig o addas pan:

• Mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol eisoes yn rhannu tystiolaeth, gwaith ymgysylltu neu waith dadansoddi
• Mae themâu a blaenoriaethau’n gorgyffwrdd yn sylweddol
• Byddai un naratif yn cefnogi cyfathrebu cliriach ar draws y rhanbarth
• Mae’r capasiti lleol yn gyfyngedig ac y byddai dau asesiad ar wahân yn dyblygu gwaith heb fod angen
• Mae partneriaid yn dymuno creu un cynnyrch hygyrch ar gyfer y cyhoedd neu at ddiben craffu

Os bydd eich partneriaeth yn dewis y dull hwn, dylech sicrhau bod:

• Yr holl ofynion statudol ar gyfer y ddau asesiad wedi’u nodi’n glir
• Cydymffurfedd ac atebolrwydd yn cael eu cynnal
• Yr asesiad yn aros yn gryno, yn gymesur, ac yn bwrpasol
• Blaenoriaethau pob partneriaeth wedi’u nodi’n glir
• Tystiolaeth fanwl yn cael ei chysylltu drwy atodiadau, catalogau data neu ddangosfyrddau sy’n golygu bod modd olrhain canfyddiadau a blaenoriaethau yn ôl i’r dystiolaeth maen nhw’n seiliedig arni
• Y cynnyrch yn ddwyieithog, yn hygyrch ac yn hawdd ei ddefnyddio

Gall llawer o bartneriaethau barhau i gynhyrchu dau asesiad ar wahân. Mae’r cyfleoedd i gysoni a ddisgrifir isod yr un mor berthnasol i bartneriaethau sy’n cynhyrchu asesiadau ar wahân. Hyd yn oed pan fydd y cynnyrch terfynol yn dal yn wahanol, mae gwerth mewn rhannu tystiolaeth, cydlynu’r ymgysylltu neu gysoni gwaith dadansoddi i gryfhau ansawdd cyffredinol y ddau asesiad.

Ar gyfer partneriaethau sy’n cynhyrchu asesiadau ar wahân, dylai’r cysoni fod yn gymesur ac yn bragmatig. Nid oes angen union yr un cynnwys na chyhoeddiad ar y cyd er mwyn cysoni. Gellir dangos hyn drwy gynnyrch tystiolaeth sy’n cael eu rhannu neu eu comisiynu ar y cyd, gweithgarwch ymgysylltu cydgysylltiedig, tybiaethau dadansoddi sy’n gyson â’i gilydd, neu gyfeirio penodol rhwng asesiadau.

Dylai partneriaethau allu egluro sut mae cysoni wedi lleihau unrhyw ddyblygu, wedi cryfhau dealltwriaeth, neu wedi gwella’r cydlynu ar gyfer cymunedau, yn hytrach na bodloni trothwy safonol neu benodol.

Mae Adran 5.3 yn nodi’r disgwyliadau o ran cyhoeddi ar gyfer asesiadau ar y cyd, ac atodiad a ac atodiad b ar gyfer asesiadau ar wahân.

1. Sylfaen dystiolaeth sy’n gyffredin

Mae’r ddau asesiad yn defnyddio tueddiadau demograffig, anghydraddoldebau, anghenion o ran y Gymraeg, dealltwriaeth o gymunedau, a phwysau sy’n dod i’r amlwg. Efallai y bydd partneriaethau hefyd am ddefnyddio ffynonellau tystiolaeth cenedlaethol a rhanbarthol perthnasol lle maen nhw ar gael, fel adroddiadau cenedlaethol, asesiadau rhanbarthol a thystiolaeth thematig a gynhyrchir gan bartneriaid. Er enghraifft, gallai tystiolaeth amgylcheddol o’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol a Datganiadau Ardal Cyfoeth Naturiol Cymru helpu i ddarparu cyd-destun am y cyfleoedd a’r pwysau amgylcheddol yn y rhanbarth sy’n sail i’r ddau asesiad. Mae ffiniau Datganiadau Ardal yn cyd-fynd yn fras â phatrwm Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, a allai helpu partneriaethau i ddefnyddio tystiolaeth amgylcheddol ranbarthol sy’n gyffredin rhyngddyn nhw. Mae datblygu colofn dystiolaeth sy’n gyffredin yn seiliedig ar setiau data cenedlaethol a lleol cydnabyddedig yn gallu gwella cysondeb, cefnogi cymhared ar draws Cymru, lleihau unrhyw ddyblygu, a chryfhau hyder yng nghanfyddiadau’r asesiadau.

2. Gweithgareddau ymgysylltu cydgysylltiedig neu integredig

Mae dinasyddion, gofalwyr, darparwyr gwasanaethau a grwpiau cymunedol yn aml yn cyfrannu at y ddau asesiad. Gall cydlynu’r ymgysylltu leihau unrhyw syrffed a chreu sylfaen dystiolaeth sy’n fwy cydlynol. Gall partneriaethau elwa hefyd o sesiynau ymgysylltu neu ddadansoddi a gyflwynir ar y cyd â phartneriaethau allanol fel Hwb Dyfodol.

3. Amserlenni a cherrig milltir sy’n gyson â’i gilydd

Gall mapio cylchoedd Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol gyda’i gilydd ar y dechrau un helpu partneriaid i nodi cyfleoedd ar gyfer gweithio ar y cyd ar gasglu tystiolaeth, meddwl am syniadau ar gyfer y dyfodol, a phrosesau drafftio, adolygu a chymeradwyo statudol ffurfiol. Er nad yw’r cylchoedd statudol yn cyd-fynd yn awtomatig, mae lle iddyn nhw redeg ar adegau tebyg. Mae angen asesiadau llesiant Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol unwaith bob cylch etholiadol llywodraeth leol, ac mae’n rhaid i Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol gyhoeddi Asesiad o Anghenion y Boblogaeth unwaith fesul cylch etholiadol o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Gan nad yw deddfwriaeth yn rhagnodi amserlen wahanol ar gyfer Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, gall partneriaethau ddewis cydlynu eu cerrig milltir allweddol. Mae creu llinell amser syml ar y cyd sy’n dangos cyfnodau casglu tystiolaeth, cyfnodau ymgysylltu, cyfnodau drafftio a phwyntiau cyhoeddi ar gyfer y ddwy ddyletswydd yn gallu cefnogi prosesau cynllunio ar y cyd, lleihau unrhyw ddyblygu, a thynnu sylw at le gellir comisiynu gweithgarwch dadansoddi neu ymgysylltu ar y cyd.

4. Cydweithio o ran dadansoddi

Gall grwpiau gorchwyl a gorffen ar y cyd, arbenigedd tebyg ym maes sicrhau ansawdd neu arbenigedd dadansoddol ar y cyd helpu i sicrhau cysondeb a lleihau’r pwysau ar dimau dadansoddi rhanbarthol. Efallai y bydd partneriaethau’n gweld gwerth mewn cydweithio nid yn unig rhwng Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, ond hefyd gydag asiantaethau cenedlaethol neu allanol fel Iechyd Cyhoeddus Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru, neu ganolfannau academaidd a dadansoddol i fanteisio ar arbenigedd penodol.

5. Syniadau ar y cyd ar gyfer y dyfodol

Mae’r ddau asesiad yn elwa o edrych tua’r dyfodol. Mae dull gweithredu ar y cyd ar gyfer cynllunio ar gyfer senarios a chynllunio ar gyfer y dyfodol yn gallu helpu i greu naratif cydlynol sy’n edrych tua’r dyfodol ar draws y ddau gynnyrch.

6. Cynnyrch cyffredin lle maen nhw’n ychwanegu gwerth

Gall y rhain gynnwys crynodebau o dystiolaeth ranbarthol, adrannau thematig, proffiliau demograffig, canfyddiadau wrth ymgysylltu, neu gatalogau data sy’n cefnogi’r ddau asesiad heb ddyblygu gwaith.

Gyda’i gilydd, gall y cyfleoedd hyn helpu i greu asesiadau sy’n fwy cydlynol, yn haws eu rheoli, ac yn fwy addas ar gyfer gweithredu ar y cyd.

Mae’r adran hon yn rhoi trosolwg ymarferol o sut mae rolau a chyfrifoldebau yn cael eu trefnu fel arfer ar draws Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol. Yn hytrach na dyblygu gofynion statudol, mae’n nodi sut mae pob partneriaeth yn mynd i’r afael â’i dyletswyddau asesu fel arfer, a sut gellir cydlynu cyfrifoldebau’n ymarferol. Bwriad yr adran hon yw cefnogi trafodaethau cynllunio cynnar am arweinyddiaeth, cyfraniadau, a gwaith a rennir.

Mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn canolbwyntio’n bennaf ar lesiant sy’n seiliedig ar leoedd, ac mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn canolbwyntio ar anghenion gofal a chymorth. Mae pob partneriaeth yn arwain ei hasesiad statudol ei hun; fodd bynnag, mae’r naill a’r llall yn cyflawni tasgau tebyg fel casglu tystiolaeth, cynnwys pobl, dadansoddi tueddiadau, a dehongli gwybodaeth.

Fel arfer, mae Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus yn arwain gwaith sydd:

• Ar draws yr ardal ac yn canolbwyntio ar y gymuned, gan ddefnyddio gwybodaeth am leoedd, tueddiadau’r boblogaeth, a llesiant cymunedau. Mae hyn yn cynnwys defnyddio tystiolaeth bresennol llais y gymuned a gweithio gyda phartneriaid i gynnwys pobl nad yw eu lleisiau’n cael eu clywed yn aml. At ddibenion y canllawiau hyn, gall “ddim yn cael eu clywed yn aml” gynnwys pobl sy’n wynebu rhwystrau strwythurol rhag cymryd rhan, fel anfantais gymdeithasol neu economaidd, nodweddion gwarchodedig, grwpiau risg uwch neu grwpiau ymylol, neu rwystrau sy’n gysylltiedig â daearyddiaeth neu fynediad digidol.
• Yn strategol a chydweithredol, gan ddod â nifer o gyrff cyhoeddus (ac aelodau eraill) at ei gilydd i edrych ar faterion cyffredin sy’n ymwneud â llesiant.
• Yn digwydd dros dymor hir, gan ddefnyddio tueddiadau’r dyfodol a’r pum ffordd o weithio i lywio cynlluniau llesiant y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus.
• Yn eang o ran anghenion tystiolaeth, gan gyfuno data, canfyddiadau a phrofiad ansoddol o bob rhan o gymunedau.

Fel arfer, mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn arwain gwaith sydd:

• Yn canolbwyntio ar grwpiau poblogaeth ledled y rhanbarth, gan edrych ar anghenion pobl hŷn, plant a phobl ifanc, gofalwyr, pobl anabl ac eraill. Mae hyn yn cynnwys ymgysylltu â phobl sydd â phrofiad uniongyrchol a gofalwyr ar draws grwpiau blaenoriaeth, gan sicrhau bod lleisiau amrywiol yn cael eu cynrychioli.
• Yn canolbwyntio ar wasanaethau, gan gyfeirio at ystod a lefel y gwasanaethau sydd eu hangen, a ddarperir mewn partneriaeth, sy’n ymateb i amrywiaeth y boblogaeth, gan gynnwys darpariaeth cyfrwng Cymraeg.
• Yn canolbwyntio ar y galw a digonolrwydd, gan gefnogi Cynlluniau Ardal pum mlynedd ac Adroddiadau Sefydlogrwydd y Farchnad.

Gall rolau amrywio ar draws partneriaethau, ond gall eglurder ar y cychwyn ynghylch arweinyddiaeth, cyfraniad a phrosesau gwneud penderfyniadau helpu i osgoi unrhyw ddyblygu a chefnogi asesiadau mwy cydlynol. Gall disgwyliadau clir ynghylch pwy sy’n arwain, pwy sy’n cyfrannu, a sut mae gwaith yn cael ei rannu leihau dyblygu unrhyw ymdrech a chefnogi naratif cyson ar lefel ranbarthol.

• Rolau clir o ran cyfrannu: Pan fo un bartneriaeth yn arwain, gall y llall gyfrannu gwybodaeth, data neu arbenigedd heb ddyblygu ymdrech.
• Cyfathrebu a llywodraethu: Gall cytuno ar sut bydd canfyddiadau’n cael eu cyflwyno i’r ddau fwrdd helpu i greu stori gydlynol ar draws y rhanbarth.

Efallai y bydd Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol am gytuno ar ddull gweithredu ar y cyd ar gyfer ymgysylltu sy’n osgoi unrhyw ddyblygu, sy’n cysoni amserlenni, ac sy’n lleihau’r baich ar gymunedau a rhanddeiliaid. Gall dull gweithredu cydlynol helpu’r ddwy bartneriaeth i ddefnyddio sylfaen gyffredin o wybodaeth am gymunedau, profiad uniongyrchol, a safbwyntiau rhanddeiliaid. Efallai y bydd partneriaethau’n awyddus i nodi gweithgor neu arweinydd ymgysylltu ar y cyd i gydlynu gweithgarwch, cadw golwg gyffredinol ar yr wybodaeth sydd eisoes yn bodoli, a sicrhau bod gweithgarwch ymgysylltu’n gynhwysol, yn ddwyieithog, ac yn gymesur ar draws y ddwy ddyletswydd.

Er mwyn cryfhau’r dull hwn o weithredu ar y cyd, efallai y bydd partneriaethau yn awyddus hefyd i wneud y canlynol:

• Gwneud ymdrechion bwriadol i gynnwys pobl y mae eu lleisiau’n aml yn cael eu tangynrychioli, gan gynnwys y rheini nad ydynt fel arfer yn cymryd rhan mewn prosesau ymgysylltu ffurfiol.
• Defnyddio cyfryngwyr dibynadwy, sefydliadau cymunedol a dulliau wedi’u teilwra i gyrraedd y bobl sydd anoddaf i’w cael i ymgysylltu, gan sicrhau bod gweithgareddau ymgysylltu yn hygyrch ac yn sensitif yn ddiwylliannol.
• Adolygu’r wybodaeth sydd eisoes yn bodoli am gymunedau a thystiolaeth llais y dinesydd i asesu digonolrwydd, gan nodi bylchau demograffig, gofodol neu thematig, a phenderfynu lle mae angen rhagor o ymgysylltu.
• Lleihau’r syrffed o ran ymgysylltu drwy gysoni cylchoedd ymgysylltu, rhannu gwybodaeth ar draws y ddwy bartneriaeth a chyfuno gweithgareddau lle y bo hynny’n briodol.

Mae rhannu’r un dull ymgysylltu yn helpu i sicrhau bod y ddau asesiad yn seiliedig ar amrywiaeth eang a chryf o safbwyntiau, yn helpu i ddehongli tystiolaeth yn fwy cyson, ac yn lleihau’r baich diangen ar gymunedau.

Mae’r disgwyliadau yn yr adran hon wedi cael eu datblygu ar y cyd gan Dasglu Asesu a Chynghori Cenedlaethol, gan ddefnyddio canllawiau statudol, cylchoedd blaenorol, ac adborth gan bartneriaethau. Nid yw’r disgwyliadau’n disodli dyletswyddau cyfreithiol. Yn hytrach, maen nhw’n nodi ymrwymiadau ymarferol y gallai cyrff cenedlaethol a phartneriaethau lleol eu mabwysiadu i helpu i sicrhau eglurder a chysondeb ar draws y cylch asesu nesaf.

Mae cyrff cenedlaethol yn deall y pwysau sy’n wynebu partneriaethau ac maen nhw wedi ymrwymo i helpu i wneud y broses yn un bwrpasol a hawdd ei rheoli. Mae cyrff cenedlaethol wedi ymrwymo i wneud y canlynol:

• Darparu cyngor clir, cyson sy’n cyd-fynd, ac sy’n seiliedig ar ganllawiau statudol ac unrhyw beth a ddysgir.
• Cynnig offer ac adnoddau ymarferol i gefnogi dulliau cymesur a chyson.
• Helpu i gael mynediad at setiau data craidd, dangosyddion cenedlaethol, ymchwil a gwybodaeth am dueddiadau’r dyfodol.
• Hwyluso dysgu ar y cyd a chymorth gan gymheiriaid ar draws rhanbarthau.
• Annog dulliau cytbwys sy’n cyfuno data meintiol, gwybodaeth ansoddol a phrofiad bywyd mewn ffordd dryloyw ac ymarferol.

Efallai y bydd Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol am ddefnyddio’r disgwyliadau hyn i lywio gwaith cynllunio cynnar a chefnogi dull gweithredu ar y cyd ar draws y rhanbarth. Fel partneriaethau, dylech wneud y canlynol:

• Mabwysiadu dull cytbwys a thryloyw o ymdrin â thystiolaeth, gan egluro sut y gwnaeth y dystiolaeth hon siapio eich casgliadau.
• Cydlynu prosesau ymgysylltu lle y bo hynny’n ymarferol, gan ddefnyddio dulliau cynhwysol a dwyieithog, a dangos sut mae mewnbwn pobl wedi llywio eich asesiad.
• Cryfhau cyfranogiad drwy sicrhau bod lleisiau pobl nad ydynt yn cael eu clywed yn aml yn cael eu cynnwys yn rhagweithiol, gan ddefnyddio dulliau sy’n gymesur, yn hygyrch ac yn ddiwylliannol sensitif.
• Defnyddio gwybodaeth sydd eisoes yn bodoli gan gymunedau, gofalwyr a defnyddwyr gwasanaethau, gan nodi unrhyw fylchau yn y ddarpariaeth ddemograffig neu ddaearyddol cyn ymgysylltu o’r newydd.
• Defnyddio ystyriaethau sy’n ymwneud â’r Gymraeg, cydraddoldebau ac ystyriaethau economaidd-gymdeithasol yn gyson ac yn benodol.
• Mabwysiadu dulliau cymesur a realistig, gan ddogfennu rhagdybiaethau a chyfyngiadau’n glir.
• Cytuno ar ddisgwyliadau lleol ar gyfer drafftio, ansawdd tystiolaeth a sicrwydd dadansoddol.
• Edrych ar ddulliau cyffredin i ymdrin â chynllunio ar gyfer senarios a chynllunio ar gyfer y dyfodol lle y bo hynny’n briodol.
• Defnyddio dull cwrs bywyd o’r blynyddoedd cynnar hyd at ddiwedd oes i sicrhau anghenion cynhwysfawr cymunedau a sicrhau ffocws ar angen Gofal Lliniarol Diwedd Oes (hynny yw, Dechrau’n dda, Byw’n dda, Heneiddio’n dda, Diweddu’n dda)

Mae’r set hon o gyd-ddisgwyliadau yn helpu i greu dull gweithredu cliriach a mwy cydlynol ar draws y ddwy ddyletswydd. Mae’n rhoi hyder ynghylch yr hyn y bydd cyrff cenedlaethol yn ei gefnogi, ac eglurder ynghylch sut y gall partneriaethau fynd i’r afael â’u cyfrifoldebau mewn ffordd effeithiol y gellir ei chyflawni. Mae’n helpu i ddehongli tystiolaeth yn fwy cyson, yn lleihau unrhyw ddyblygu, ac yn cryfhau’r cysylltiad rhwng asesiadau a’r cynlluniau sy’n dilyn.

Nid yw’r disgwyliadau hyn yn statudol, ond maen nhw’n adlewyrchu arfer da a nodwyd ledled Cymru. Gall disgwyliadau ar y cyd helpu i greu safonau cyson a helpu i sicrhau eglurder i’r rheini sy’n cyfrannu at yr asesiadau. Mae’r disgwyliadau hyn yn cefnogi asesiadau cymesur a chytbwys sy’n defnyddio sawl math o dystiolaeth.

Mae’n bwysig bod asesiadau’n seiliedig ar ddefnydd cymesur, cytbwys a thryloyw o dystiolaeth, ac mae gan gyrff cenedlaethol a phartneriaethau lleol rôl i’w chwarae o ran hwyluso hyn. Dylai partneriaethau ddefnyddio amrywiaeth eang o dystiolaeth, gan gynnwys ystadegau swyddogol, data gweinyddol, ymchwil, dealltwriaeth o gymunedau, profiad uniongyrchol a thystiolaeth amgylcheddol, i ddatblygu cyd-ddealltwriaeth o anghenion llesiant a gofal a chymorth lleol. Dylai partneriaethau flaenoriaethu’r defnydd o ffynonellau tystiolaeth dibynadwy a chydnabyddedig sydd â sicrwydd ansawdd, lle y bo hynny’n bosibl. Gall defnyddio setiau data, dangosyddion a diffiniadau cyffredin helpu i wella cysondeb ledled Cymru a chefnogi prosesau cymharu rhwng lleoedd. Pan fo tystiolaeth amgen neu dystiolaeth a gynhyrchir yn lleol yn cael ei defnyddio, dylai partneriaethau fod yn dryloyw ynghylch y dulliau a ddefnyddir ac unrhyw gyfyngiadau. Mae Atodiad C yn cynnwys rhagor o ganllawiau ar wahanol ffynonellau data a thystiolaeth, eu cryfderau a’u cyfyngiadau.

Dylai asesiadau ganolbwyntio ar ddehongli tystiolaeth yn hytrach nag atgynhyrchu llawer iawn o ddata. Dylai’r pwyslais fod ar egluro beth mae’r dystiolaeth yn ei ddangos, pam mae’n bwysig yn lleol, a sut mae’n helpu i nodi cryfderau, heriau, anghydraddoldebau a thueddiadau sy’n dod i’r amlwg. Dylai partneriaethau sicrhau bod modd olrhain y canfyddiadau, y casgliadau a’r blaenoriaethau sydd wedi’u cynnwys gyda’r asesiadau yn ôl i’r data, yr ymchwil a’r dystiolaeth a gasglwyd ac a ddadansoddwyd. Yn ogystal, dylai asesiadau amlinellu’r dull a ddefnyddir i gasglu a dadansoddi data, gan gynnwys unrhyw gyfyngiadau neu ystyriaethau a allai effeithio ar sut mae modd dehongli’r dystiolaeth.

Er mwyn helpu i fod yn dryloyw, efallai y bydd partneriaethau am gadw catalog data ategol neu adnodd tebyg i gofnodi setiau data, ymchwil a gwybodaeth allweddol a ddefnyddir yn yr asesiad. Mae hyn yn golygu bod modd i asesiadau ganolbwyntio ar ddehongli strategol a blaenoriaethau ar y cyd, gan sicrhau tryloywder y sylfaen dystiolaeth hefyd. Mae dull clir o gasglu, dadansoddi a chyflwyno tystiolaeth yn helpu i gryfhau cysondeb ar draws partneriaethau, lleihau unrhyw ddyblygu, nodi bylchau mewn tystiolaeth a helpu i wneud penderfyniadau mwy gwybodus sy’n canolbwyntio ar y dyfodol. I helpu gyda hyn, mae Atodiad C yn cynnwys rhagor o wybodaeth am ddulliau gweithredu yng nghyswllt data a thystiolaeth fel rhan o’r broses asesu.

Nod blaenoriaethu yw troi’r dystiolaeth a gasglwyd fel rhan o’r asesiadau yn set glir a hawdd ei thrin o faterion y gall y bartneriaeth weithredu arnyn nhw ar y cyd. Yn hytrach na llunio rhestrau hir neu benodau thematig helaeth, efallai y bydd partneriaethau am ganolbwyntio ar nodi nifer fach o flaenoriaethau lle bydd ymdrech ar y cyd yn cael yr effaith fwyaf. Mae hyn yn adlewyrchu newid o ran dull gweithredu: o ddisgrifio popeth sy’n bwysig, i ganolbwyntio ar y materion sy’n gofyn am weithredu strategol, cydlynol ar draws y bartneriaeth.

Os ydych yn canolbwyntio ar nifer lai o flaenoriaethau yn y cam asesu, nid yw hyn yn dileu’r disgwyliad y bydd tystiolaeth ehangach wedi cael ei hystyried. Gall partneriaethau gynnal dadansoddiad eang yn fewnol a dewis cyhoeddi naratif mwy dethol, sy’n sicrhau nad yw materion pwysig yn cael eu hanwybyddu hyd yn oed pan nad ydynt yn dod i’r amlwg fel blaenoriaethau ar gyfer gweithredu ar y cyd yn y cam hwn.

Yn y canllawiau hyn, mae cyfeirio at “blaenoriaethau” yn disgrifio’r nifer fach o faterion allweddol sy’n deillio o’r asesiad y mae angen i’r bartneriaeth roi sylw iddyn nhw. Nid yw’r rhain yn flaenoriaethau nac yn amcanion statudol ffurfiol Llywodraeth Cymru ond yr hyn a nodwyd drwy ymarfer asesiad o anghenion.

Ar gyfer Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, mae amcanion llesiant statudol yn cael eu gosod yn nes ymlaen fel rhan o’r gwaith o ddatblygu’r Cynllun Llesiant, yn dilyn etholiadau llywodraeth leol ac o bosibl yn cynnwys aelodau gwahanol o Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus. Ar gyfer Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol, cytunir ar ymrwymiadau ffurfiol drwy’r Cynllun Ardal a’r Adroddiad ar Sefydlogrwydd y Farchnad.

Rydym yn annog partneriaethau i nodi set benodol o flaenoriaethau yn ystod y cam asesu, gan fod hyn yn cefnogi cynllunio cliriach a mwy strategol yn nes ymlaen. Mae nifer fach o flaenoriaethau, lle mae gweithredu ar y cyd yn hanfodol ac na all un sefydliad penodol gyflawni newid ar ei ben ei hun, yn darparu sail gryfach ar gyfer datblygu Amcanion Llesiant, blaenoriaethau Cynllun Ardal ac ymrwymiadau cydgysylltiedig y partneriaethau.

Dylai’r blaenoriaethau hyn gael eu llywio gan ystod eang a chynrychioladol o leisiau, gan gynnwys cymunedau a grwpiau y mae eu profiadau’n cael eu hadlewyrchu’n llai aml mewn prosesau ymgysylltu ffurfiol.

Wrth flaenoriaethu, dylai hyn ddwyn ynghyd yr ystod lawn o wybodaeth sydd ar gael – data meintiol, tystiolaeth ansoddol gan gynnwys llais y gymuned, profiad bywyd a barn broffesiynol – a throsi hyn yn gyd-ddealltwriaeth o’r hyn sydd bwysicaf. Yn y cam hwn, gall fod yn arbennig o fuddiol ystyried sut y gallai pob mater ddatblygu dros y blynyddoedd nesaf, gan ddefnyddio technegau syml o ran cynllunio ar gyfer senarios a chynllunio ar gyfer y dyfodol i edrych ar gyfleoedd, risgiau, neu bwysau sy’n dod i’r amlwg er enghraifft, Adroddiad Tueddiadau’r Dyfodol. Efallai y bydd partneriaethau am ddefnyddio cymorth gan sefydliadau fel Hwb Dyfodol sy’n gallu cynnig cymorth i Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus o ran meddwl am y dyfodol a meddwl yn y tymor hir, a/neu Iechyd Cyhoeddus Cymru ar gyfer dulliau meddwl drwy systemau.

Efallai y byddai’n ddefnyddiol i bartneriaethau strwythuro’r cam hwn o amgylch nifer fach o gwestiynau:

1. Beth mae’r dystiolaeth yn ei ddangos yn gyson?
   Dylech ystyried blaenoriaethau sy’n ymddangos ar draws data meintiol, gwybodaeth ansoddol, a llais cymunedau.
2. Pam mae hyn yn bwysig o ran llesiant neu o ran gofal a chymorth yn eich ardal?
   Mae angen pwyso a mesur y goblygiadau i bobl, i gymunedau, neu i wasanaethau.
3. Beth sydd wrth wraidd y flaenoriaeth hon?
   Efallai y bydd partneriaethau am edrych ar y ffactorau, yr ymddygiad, y pwysau, neu’r amodau sy’n creu neu’n atgyfnerthu’r flaenoriaeth, yn hytrach na chanolbwyntio ar yr hyn sydd fwyaf gweladwy yn unig. Gall deall yr hyn sydd wrth wraidd hyn helpu i nodi lle gall ymyrraeth gynnar a chamau ataliol fod yn effeithiol.
4. Sut mae profiad bywyd yn atgyfnerthu pwysigrwydd y flaenoriaeth hon?
   Rhowch sylw arbennig i grwpiau nad yw eu lleisiau’n cael eu cynrychioli mor aml. 
5. Ble mae’r bartneriaeth yn ychwanegu gwerth?
   Canolbwyntiwch ar flaenoriaethau na all unrhyw un sefydliad penodol fynd i’r afael â nhw’n effeithiol ar ei ben ei hun.
6. Beth sydd o fewn gallu’r bartneriaeth i newid neu ddylanwadu?
   Gall hyn helpu i wahaniaethu rhwng blaenoriaethau sy’n addas ar gyfer gweithredu ar y cyd a’r materion hynny sy’n cael eu sbarduno gan ffactorau y tu hwnt i reolaeth leol.
7. Sut gallai’r flaenoriaeth hon newid dros amser?
   Defnyddiwch syniadau ar gyfer y dyfodol i edrych ar beth allai ddigwydd dros y pump i ddeng mlynedd nesaf.
8. A yw gweithredu ar y cyd yn ymarferol ac yn gymesur?
   Byddwch yn realistig ynghylch dylanwad, adnoddau, ac amseru.

Nid fframwaith sgorio yw bwriad yr awgrymiadau hyn. Yn syml, maen nhw’n ffordd o gefnogi trafodaeth sy’n pwyso a mesur ac yn seiliedig ar dystiolaeth.

Mae’r enghraifft ganlynol yn dangos sut mae un Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus wedi mynd ati i flaenoriaethu gan ddefnyddio tystiolaeth a dylanwad ar y cyd:

Dylai allbwn y cam hwn fod yn naratif byr sy’n egluro’r blaenoriaethau a ddewiswyd a’r rhesymeg y tu ôl iddyn nhw. Nid oes angen i’r naratif hwn fod yn hir. Yn syml, mae angen iddo wneud y canlynol:

• disgrifio’r nifer fach o flaenoriaethau a nodwyd
• crynhoi’r dystiolaeth a’r wybodaeth a arweiniodd at y blaenoriaethau
• esbonio pam mae angen gweithredu ar draws y bartneriaeth
• myfyrio’n gryno ar sut y gallai’r flaenoriaeth newid yn y dyfodol
• gosod y cyfeiriad ar gyfer archwilio manylach yn ystod gwaith cynllunio

Nid oes angen gwreiddio data ategol, dadansoddiadau a gwybodaeth am gymunedau yn yr asesiad er y dylai’r rhesymeg dros bob blaenoriaeth fod yn dryloyw. Dylai’r darllenwyr allu gweld y brif dystiolaeth, y ffynonellau data, canfyddiadau ymchwil, a’r prosesau ymgysylltu sy’n cefnogi pob casgliad a blaenoriaeth allweddol. Mae gan bartneriaethau yr hyblygrwydd o ran sut maen nhw’n dewis gwneud hyn. Efallai y bydd partneriaethau am wneud hyn drwy ddefnyddio dangosfyrddau, atodiadau neu gatalog data byw neu yng nghorff yr asesiad, os ydyn nhw’n dymuno gwneud hynny. Dylai partneriaethau ddarparu rhestr glir o’r ffynonellau tystiolaeth allweddol a gafodd eu hystyried, yn hytrach nag atgynhyrchu allbwn dadansoddiadau manwl. Mae hyn yn rhoi eglurder i ddarllenwyr heb fynnu bod pob set ddata, siart neu ddadansoddiad manwl yn cael ei gyhoeddi.

Catalogau data a deunyddiau ategol

Dylai partneriaethau gadw cofnod o’r prif setiau data, yr ymchwil a’r wybodaeth a ddefnyddir wrth ddatblygu’r asesiad. Dylid ymgorffori hyn yn yr asesiad, ei gyhoeddi fel catalog data, atodiad technegol, neu ei gadw drwy adnodd digidol hygyrch. Fel rhan o’r asesiadau, mae’n bwysig bod y fethodoleg a’r dull a ddefnyddiwyd i lywio’r asesiad yn glir, a bod unrhyw gyfyngiadau ar y fethodoleg yn cael eu nodi’n glir. Er mwyn sicrhau bod ffocws i’r asesiadau, cydnabyddir y gallai crynodeb o’r fethodoleg fod yn briodol yn yr asesiad ei hun, ac y gellir darparu trosolwg manylach o’r dull gweithredu fel atodiad technegol.

Efallai y byddai’n ddefnyddiol hefyd i bartneriaethau gytuno i gadw’r broses asesu’n gymesur. Gall hyn gynnwys canolbwyntio ar ddyfnder yn hytrach nag ehangder, gan osgoi manylion technegol diangen, a chydnabod na fydd pob mater a nodir yn y dystiolaeth yn dod yn flaenoriaeth.

Rhaid i Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol gyhoeddi asesiadau yn unol â gofynion statudol. Gall partneriaethau ddewis fformatau cyhoeddi gwahanol, gan gynnwys fformatau gwefan yn gyntaf, cynnwys digidol rhyngweithiol, neu adroddiadau traddodiadol, cyn belled â bod yr allbynnau’n hygyrch, yn ddwyieithog ac yn dryloyw.

Dylai’r cyhoeddiad egluro sut mae tystiolaeth, prosesau ymgysylltu a gwybodaeth ar gyfer y dyfodol wedi llywio canfyddiadau, casgliadau a blaenoriaethau sydd yn yr asesiad. Dylai darllenwyr allu deall pa dystiolaeth a ddefnyddiwyd, o ble y daeth, a sut y cyfrannodd at gasgliadau’r asesiad. Dylai’r hyn a gyhoeddir ganolbwyntio ar y naratif, y rhesymeg y tu ôl i’r blaenoriaethau a ddewiswyd, a rhestr syml o ffynonellau tystiolaeth allweddol, yn hytrach na’r cynnwys dadansoddol llawn. Nid oes angen atgynhyrchu data manwl, dadansoddiadau a chrynodebau ymgysylltu yn yr asesiad ei hun. Fodd bynnag, dylai partneriaethau sicrhau bod y dystiolaeth ategol allweddol ar gael drwy atodiadau cysylltiedig, catalogau data, dangosfyrddau, neu adnoddau ategol eraill.

Mae’r diagram isod yn crynhoi’r gwahaniaeth rhwng:

• y gwaith a gafodd ei wneud yn ystod yr asesiad
• yr allbynnau y mae angen eu cyhoeddi

Y bwriad yw cefnogi dull gweithredu cymesur, lle mae partneriaethau’n gwneud gwaith dadansoddi ac ymgysylltu da, ond dim ond yn cyhoeddi’r hyn sydd ei angen i gyfiawnhau ac egluro eu blaenoriaethau y cytunwyd arnyn nhw.

Image

Mae'r ffeithlun hwn yn crynhoi'r dull o asesu a chyhoeddi a nodir yn y canllawiau ar gyfer Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus (BGCau) a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol (BPRh). Mae'n dangos sut y dylai partneriaethau adeiladu ar dystiolaeth, data, ymchwil, ymgysylltu a phrofiad bywyd sy'n bodoli eisoes i ddeall llesiant, anghenion ac anghydraddoldebau, nodi nifer fach o flaenoriaethau, a dangos sut mae tystiolaeth wedi llywio casgliadau. Mae hefyd yn crynhoi'r wybodaeth y disgwylir ei chyhoeddi mewn asesiadau, gan gynnwys prif ganfyddiadau, tueddiadau'r dyfodol, blaenoriaethau, ffynonellau tystiolaeth ac adnoddau ategol. Mae'r ffeithlun yn pwysleisio y dylai asesiadau fod yn gymesur, yn hygyrch, yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn canolbwyntio ar weithredu ar y cyd.

Dylai’r asesiad ddangos llwybr clir rhwng tystiolaeth, dadansoddiad, canfyddiadau, blaenoriaethau, a chynlluniau dilynol. Gellir defnyddio deunyddiau ategol, fel catalogau data, methodolegau, dangosfyrddau, ac atodiadau technegol, i helpu i fod yn dryloyw a chaniatáu i’r asesiad ei hun ganolbwyntio o hyd ar ddehongli, blaenoriaethau, a gweithredu ar y cyd.

Y bwriad yw datblygu’r atodiadau hyn a byddan nhw’n cael eu siapio drwy ymgysylltu pellach â Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol a thimau dadansoddi rhanbarthol. Gall rhanbarthau addasu neu ychwanegu at yr atodiadau hyn yn ôl yr angen.

• Atodiad A: Rhestrau Gwirio Gofynion Statudol Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus
• Atodiad B: Rhestr Wirio Gofynion Statudol Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol
• Atodiad C: Data, llenyddiaeth lwyd a gwybodaeth ansoddol
• Atodiad D: Catalog Data Rhanbarthol
• Atodiad E: Rhestr o Dermau Allweddol

Paratoi asesiad o Lesiant Lleol

Mae’r atodiad hwn yn nodi’r gofynion statudol y mae’n rhaid i Fwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus eu bodloni wrth baratoi ac ymgynghori ar ei asesiad o lesiant lleol o dan Ran 4 o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, a chyhoeddi’r asesiad hwnnw.

Y bwriad yw cefnogi byrddau i sicrhau bod yr holl ddyletswyddau cyfreithiol yn cael eu cyflawni mewn ffordd glir, gyson ac amlwg, gan ganiatáu hyblygrwydd priodol o ran sut mae’r asesiad yn cael ei ddatblygu a’i gyflwyno.

Sut mae defnyddio’r atodiad hwn

Pwrpas

Mae’r atodiad hwn yn darparu rhestr wirio ymarferol o ofynion statudol i gefnogi:

• gwaith cynllunio a drafftio
• sicrwydd mewnol
• prosesau llywodraethu a chraffu

Rhaid bodloni’r holl ofynion isod oni nodir yn wahanol.

Crynodeb o’r Gofynion Statudol

Dehongli a dangos y gofynion

Mae’r term ‘rhaid’ yn adlewyrchu dyletswydd statudol. Nid yw’r atodiad hwn yn disodli’r canllawiau statudol a dylid ei ddarllen ochr yn ochr â nhw.

Mae’r rhestr wirio’n ailddatgan gofynion statudol yn hytrach na dyfynnu’n uniongyrchol, er mwyn sicrhau eglurder, cysondeb, a hwylustod. Dylai byrddau sicrhau bod bwriad pob dyletswydd statudol yn cael ei gyflawni’n llawn.

Dylai byrddau allu dangos sut mae pob gofyniad wedi cael ei fodloni, sut mae tystiolaeth wedi cyfrannu at y dadansoddiad, a sut y daethpwyd i’r canfyddiadau a’r casgliadau. Bydd hyn yn helpu gyda phrosesau craffu effeithiol, atebolrwydd, a hyder yng nghadernid yr asesiad.

Rhestr Wirio Statudol

1. Dyletswydd i Gynhyrchu ac Amseru

☐ Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus baratoi a chyhoeddi asesiad o lesiant lleol.
☐ Rhaid cyhoeddi’r asesiad o leiaf flwyddyn cyn cyhoeddi’r cynllun llesiant lleol.
☐ Rhaid cyhoeddi’r asesiad o fewn y 12 mis cyn etholiad llywodraeth leol cyffredin.

2. Gofynion Cynnwys Craidd

2.1 Diffinio’r Ardal

☐ Rhaid i’r asesiad nodi ac enwi’r cymunedau sy’n rhan o ardal y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus.

Dylai ardaloedd cymunedol adlewyrchu ardaloedd daearyddol lleol ac amrywiadau yn yr ardal mewn modd ystyrlon, yn hytrach na dibynnu ar ffiniau gweinyddol yn unig.

2.2 Dadansoddiad o Lesiant

Rhaid i’r asesiad ddadansoddi cyflwr llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol, a diwylliannol:

☐ ar gyfer pob cymuned, ac
☐ ar gyfer yr ardal gyfan

☐ Rhaid i’r asesiad ddadansoddi llesiant y bobl sy’n byw yn yr ardal.

Dylai lefel y manylder fod yn ddigon i gefnogi casgliadau cadarn, yn hytrach na chynnwys popeth.

2.3 Gofynion Dadansoddi Ychwanegol

☐ Rhaid i’r asesiad gynnwys unrhyw ddadansoddiad pellach sy’n cael ei wneud gan y bwrdd.
☐ Rhaid i’r asesiad gynnwys unrhyw ddata a gwybodaeth berthnasol arall y mae’r bwrdd yn eu hystyried yn briodol.

Mater i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus benderfynu arno yw strwythur a fformat yr asesiad, ar yr amod bod gofynion statudol yn cael eu bodloni.

3. Ffocws ar y dyfodol

☐ Rhaid i’r asesiad gynnwys rhagfynegiadau o’r tueddiadau tebygol mewn llesiant yn y dyfodol ar draws y pedwar dimensiwn.
☐ Rhaid i’r asesiad roi sylw i Adroddiad Tueddiadau’r Dyfodol Gweinidogion Cymru (lle y bo’n berthnasol).

4. Cysoni â’r Fframwaith Cenedlaethol

☐ Rhaid i’r asesiad gyfeirio at y dangosyddion cenedlaethol.

5. Defnydd o Dystiolaeth

☐ Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ddefnyddio amrywiaeth eang o dystiolaeth a dadansoddiadau fel sail i’r asesiad.
☐ Rhaid i’r sylfaen dystiolaeth gynnwys ffynonellau meintiol ac ansoddol, lle y bo hynny’n briodol.

Nid oes angen i’r asesiad atgynhyrchu’r holl ddata sylfaenol. Gellir crynhoi’r data, neu gyfeirio at ddata, neu gyfeirio’r darllenwyr at ddata lle mae hyn yn helpu gydag eglurder a hygyrchedd.

Dylai’r dull o drin tystiolaeth fod yn gymesur, gan ganolbwyntio ar faterion perthnasol sy’n effeithio ar lesiant yn yr ardal.

6. Integreiddio Asesiadau Statudol Eraill

Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ystyried adolygiadau ac asesiadau statudol perthnasol, gan gynnwys:

☐ asesiadau risg newid hinsawdd
☐ asesiadau o ddigonolrwydd mewn meithrinfeydd a gofal plant
☐ asesiadau o ddigonolrwydd cyfleoedd chwarae
☐ asesiadau o anghenion y boblogaeth
☐ asesiadau strategol o droseddu, anhrefn, camddefnyddio sylweddau, ac aildroseddu
☐ datganiadau ardal amgylcheddol perthnasol

Nid oes angen i’r asesiad ddyblygu’r asesiadau hyn ond dylai eu defnyddio a chyfeirio atyn nhw’n briodol.

7. Ystyried Pobl ac Anghydraddoldebau

☐ Rhaid i’r asesiad ystyried llesiant y bobl yn yr ardal.

Wrth wneud hynny, rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus roi sylw i anghenion gwahanol grwpiau, gan gynnwys:

☐ pobl agored i niwed neu bobl dan anfantais
☐ pobl â nodweddion gwarchodedig
☐ plant a phobl ifanc 
☐ pobl y mae angen gofal a chymorth arnyn nhw, a gofalwyr*

* Mae’r gofyniad hwn yn ymwneud â deall llesiant ar lefel y boblogaeth. Dylai’r asesiad ddefnyddio tystiolaeth sy’n bodoli eisoes, gan gynnwys asesiadau o anghenion y boblogaeth, ac nid yw’n gofyn am ddyblygu dadansoddiad manwl o anghenion gofal a chymorth a wneir drwy Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol.

8. Yr Egwyddor Datblygu Cynaliadwy

☐ Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ddefnyddio’r egwyddor datblygu cynaliadwy wrth baratoi’r asesiad.

Mae hyn yn cynnwys:

☐ defnyddio dull hirdymor
☐ ystyried sut mae atal
☐ cynnwys pobl a chymunedau perthnasol
 

9. Gofynion Ymgynghori

Cyn cyhoeddi

Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ymgynghori â phobl benodol, gan gynnwys:

☐ Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol
☐ cyfranogwyr sydd wedi’u gwahodd
☐ partneriaid eraill
☐ pwyllgor craffu’r awdurdod lleol
☐ cyrff a mudiadau gwirfoddol perthnasol
☐ cynrychiolwyr preswylwyr a busnesau
☐ undebau llafur
☐ pobl eraill sydd â diddordeb mewn llesiant

☐ Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ddarparu asesiad drafft i ymgyngoreion.
☐ Rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ganiatáu digon o amser ar gyfer ystyriaeth ac adborth ystyrlon.

10. Cyhoeddi a Dosbarthu

Ar ôl cyhoeddi’r asesiad, rhaid i’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ei anfon at y canlynol:

☐ Gweinidogion Cymru
☐ Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol
☐ Archwilydd Cyffredinol Cymru
☐ pwyllgor craffu’r awdurdod lleol

11. Llywodraethu a Chyfrifoldeb

☐ Rhaid i holl aelodau statudol y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus gytuno ar yr asesiad a’i gyhoeddi ar y cyd.
☐ Ni ddylid dirprwyo’r swyddogaeth o baratoi a chyhoeddi’r asesiad i is-grwpiau.

Paratoi Asesiad o Anghenion y Boblogaeth

Mae’r atodiad hwn yn nodi’r gofynion statudol yn Adran 2 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a (Llesiant) (Cymru) 2014.

Y bwriad yw cefnogi byrddau i sicrhau bod yr holl ddyletswyddau cyfreithiol yn cael eu cyflawni mewn ffordd glir, gyson ac amlwg, gan ganiatáu hyblygrwydd priodol o ran sut mae’r asesiad yn cael ei ddatblygu a’i gyflwyno.

Sut mae defnyddio’r atodiad hwn

Pwrpas

Mae’r atodiad hwn yn darparu rhestr wirio ymarferol o ofynion statudol i gefnogi:

• gwaith cynllunio a drafftio
• sicrwydd mewnol
• prosesau llywodraethu a chraffu

Rhaid bodloni’r holl ofynion isod oni nodir yn wahanol, hynny yw, canllaw yn unig yw’r datganiadau dylai.

Crynodeb o’r Gofynion Statudol

Categorïau a gymerwyd o Godau Ymarfer o Adran 2 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a (Llesiant) Cymru 2014.

Asesiad o Anghenion y Boblogaeth - Rhestr Wirio Statudol - “Rhaid”

1. Dyletswydd Graidd (Adran 14)

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd gynnal asesiad ar y cyd o’r canlynol:

• pobl y mae angen gofal a chymorth arnyn nhw
• gofalwyr y mae angen cymorth arnyn nhw

☐ Rhaid i’r asesiad nodi:

• anghenion heb eu diwallu
• ystod a lefel y gwasanaethau sydd eu hangen
• ystod a lefel y gwasanaethau ataliol sydd eu hangen
• sut y bydd gwasanaethau’n cael eu darparu drwy gyfrwng y Gymraeg 

2. Trefniadau Partneriaeth

☐ Rhaid i awdurdodau lleol ffurfio trefniant partneriaeth gyda’r bwrdd iechyd ar gyfer yr asesiad
☐ Rhaid i drefniadau partneriaeth penodol fod ar waith i gynnal yr asesiad
☐ Rhaid cynhyrchu un adroddiad cyfun o asesiad o anghenion y boblogaeth ar gyfer pob ardal bwrdd iechyd

3. Llunio’r Adroddiad

☐ Rhaid cynhyrchu adroddiad ar yr asesiad o anghenion y boblogaeth
☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd gymeradwyo’r adroddiad yn ffurfiol
☐ Rhaid cyhoeddi’r adroddiad ar wefannau partneriaid
☐ Rhaid anfon copi at Weinidogion Cymru pan gaiff ei gyhoeddi 

4. Cynnwys yr Asesiad (Adran 1 – Anghenion)

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd asesu ar y cyd:

• faint o bobl y mae angen gofal a chymorth arnyn nhw ac i ba raddau
• faint o ofalwyr y mae angen cymorth arnyn nhw ac i ba raddau
• nifer yr anghenion heb eu diwallu ac i ba raddau

☐ Rhaid i’r adroddiad gynnwys asesiadau o grwpiau poblogaeth sy’n flaenoriaeth (fel y nodir yn y Cod)
☐ Rhaid i’r asesiad adlewyrchu:

• yr anghenion presennol
• tueddiadau’r dyfodol a heriau hirdymor

5. Cynnwys yr Asesiad (Adran 2 – Gwasanaethau)

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd asesu ar y cyd:

• ystod a lefel y gwasanaethau sydd eu hangen
• ystod a lefel y gwasanaethau ataliol sydd eu hangen
• y camau sydd angen eu cymryd i ddarparu gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg

☐ Rhaid i Adran 2 gynnwys asesiad o’r gwasanaethau ataliol sydd eu hangen yn unol ag adran 15

6. Dyletswyddau Cyfreithiol a Chydraddoldeb

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd gynnal Asesiad o'r Effaith ar Gydraddoldeb, sy’n cwmpasu’r holl nodweddion gwarchodedig

7. Disgwyliadau o ran ymgysylltu

☐ Rhaid i ystod eang o unigolion a sefydliadau fod yn rhan o’r broses asesu
☐ Rhaid i brosesau ymgysylltu gynnwys:

• dinasyddion (gan gynnwys plant a grwpiau nad ydynt yn cael eu clywed yn aml)
• gofalwyr
• darparwyr yn y trydydd sector a’r sector preifat

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd sefydlu a rhoi cyhoeddusrwydd i weithdrefn ar gyfer cael barn pobl (o’r testun craidd)
☐ Rhaid i’r adroddiad nodi sut mae ymgysylltu wedi digwydd (dinasyddion a darparwyr) 

8. Amseru a Chylch

☐ Rhaid i awdurdodau lleol a byrddau iechyd gynhyrchu un adroddiad fesul cylch etholiadau llywodraeth leol

9. Adolygu a Diweddaru

☐ Rhaid i’r trefniant partneriaeth barhau i adolygu’r adroddiad
☐ Rhaid adolygu’r adroddiad o leiaf hanner ffordd drwy’r cylch
☐ Os bydd newid sylweddol yn digwydd, rhaid cynhyrchu, cyhoeddi ac anfon atodiad at Weinidogion Cymru (o’r rhwymedigaethau testun craidd a’r crynodeb)

10. Dyletswydd o ran y Gymraeg

☐ Rhaid i’r asesiad nodi:

• yr angen am wasanaethau yn y Gymraeg
• ystod a lefel y ddarpariaeth Gymraeg sydd ei hangen
• bylchau yn y ddarpariaeth

☐ Rhaid i adran 2 nodi’r camau y mae angen eu cymryd i ddarparu gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg

11. Llywodraethu a Darparu

☐ Rhaid i gyrff partneriaeth gynhyrchu un adroddiad cyfun sy’n ymdrin â’r canlynol:

• ardal pob awdurdod lleol
• ardal gyfan y bwrdd iechyd

☐ Rhaid i bartneriaid gymryd rhan yn y broses asesu (drwy drefniadau llywodraethu’r bartneriaeth)
☐ Rhaid i bartneriaid rannu’r wybodaeth sy’n ofynnol ar gyfer yr asesiad

Mae’r atodiad hwn yn nodi dull lefel uchel o ddefnyddio data, tystiolaeth a gwybodaeth mewn ffordd sy’n gymesur, yn bwrpasol ac yn gyson ar draws Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol. Ni fwriedir iddo ychwanegu baich na rhagnodi gofynion technegol manwl. Yn hytrach, mae’n cynnig hawliau a disgwyliadau ymarferol i gefnogi proses asesu symlach, sy’n canolbwyntio ar y cyd-flaenoriaethau y gall partneriaethau ddylanwadu’n ystyrlon arnyn nhw.

Asesiad cymesur a phwrpasol

Rydym yn annog partneriaethau i fabwysiadu dull cymesur o ymdrin â thystiolaeth a dadansoddiad. Nid cynhyrchu adroddiad hollgynhwysfawr yw pwrpas yr asesiad. Yn hytrach, dylai ddarparu naratif clir sy’n: 

• disgrifio beth mae’r dystiolaeth yn ei ddangos
• nodi rhagdybiaethau allweddol, cyfyngiadau a bylchau yn y dystiolaeth, gan gynnwys a oes dyddiad ar gyfer y data, neu ddata anghyflawn neu ddim ar gael, a beth mae hyn yn ei olygu o ran dehongli.
• tynnu sylw at yr hyn sydd bwysicaf
• esbonio pam mae rhai materion penodol yn dod i’r amlwg fel blaenoriaethau
• dangos pam mae angen gweithredu ar draws y bartneriaeth

Dylai partneriaethau nodi pa dystiolaeth maen nhw wedi’i defnyddio, er enghraifft, rhestr o setiau data allweddol, ffynonellau, ymchwil a gwybodaeth am gymunedau. Dylai darllenwyr allu nodi’r dystiolaeth sy’n sail i’r prif honiadau, casgliadau a blaenoriaethau, a bod unrhyw gyfyngiadau neu fylchau yn cael eu cydnabod yn glir. Gellir cynnwys hyn yn yr asesiad, ei gyhoeddi fel catalog data, atodiad technegol, neu ei gadw drwy adnodd digidol hygyrch. Un o’r prif ddisgwyliadau yw bod yr asesiad yn adrodd stori glir am sut mae’r dystiolaeth wedi llywio’r canfyddiadau a bod y dystiolaeth berthnasol ar gael yn glir.

Hawliau ymarferol ar gyfer gweithio gyda thystiolaeth

Efallai y bydd partneriaethau am ddefnyddio’r hawliau canlynol i wneud y broses asesu’n haws ei rheoli:

• Fformatau hyblyg: Gall partneriaethau ddefnyddio unrhyw fformat neu dechnoleg, fel llwyfannau ar-lein, dangosfyrddau rhyngweithiol, fideos, ffeithluniau, neu adroddiadau ysgrifenedig traddodiadol, ar yr amod bod allbynnau’n hygyrch, yn dryloyw ac yn hawdd i’r cyhoedd eu deall. Pan fo dangosfyrddau rhyngweithiol neu offer data byw yn cael eu defnyddio, dylai partneriaethau sicrhau bod dehongli yn hytrach na swmp y data yn parhau i fod yn ganolog. Dylai dangosfyrddau helpu i sicrhau tryloywder a dealltwriaeth, nid disodli barn ddadansoddol neu esboniad naratif.
• Mae bylchau’n dderbyniol: Os yw data’n gyfyngedig, yn aneglur neu’n esblygu, gallwch nodi hyn yn hytrach na cheisio llenwi pob bwlch.
• Cynnyrch tystiolaeth sy’n gyffredin: Efallai y byddwch yn dewis datblygu catalogau data rhanbarthol, proffiliau thematig neu ddangosfyrddau a rennir i gefnogi asesiadau Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol.

Nodi a chasglu data a thystiolaeth ar gyfer eich asesiad

Bydd dealltwriaeth glir o’r hyn y bwriedir i’r asesiad ei gyflawni yn helpu i gyfeirio eich proses casglu tystiolaeth ar y materion sydd bwysicaf i’ch ardal. Mae esbonio eich diben yn glir o’r cychwyn cyntaf yn helpu i lunio strwythur yr asesiad, yn nodi lle mae angen archwilio’n ddyfnach, ac yn rhoi golwg glir ar y blaenoriaethau a fydd yn dilyn yn eich asesiadau Llesiant neu Gynlluniau Anghenion y Boblogaeth.

Mae’n debygol y bydd llawer o’r data sydd ei angen arnoch yn bodoli’n barod. Un o’r tasgau cynnar allweddol yw nodi ffynonellau perthnasol a deall beth all pob un ei gyfrannu. Efallai y bydd ffynonellau defnyddiol yn cynnwys:

• Ystadegau swyddogol - fel data a gynhyrchir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, Llywodraeth Cymru neu Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae’r rhain yn darparu data cadarn y gellir ei gymharu dros amser ac ar draws ardaloedd, er yn aml nid oes llawer o fanylder ar lefel gymunedol.
• Data gweinyddol - gwybodaeth a gesglir drwy ddarparu gwasanaethau. Gall hyn gynnig cipolwg ar y galw a’r defnydd o wasanaethau amser real, ond gall amrywio o ran ansawdd neu o ran bod yn ddata cyflawn.
• Gwybodaeth leol a chymunedol - gwybodaeth a gynhyrchir drwy ymgynghoriadau, adroddiadau partneriaid neu ymgysylltu lleol, sy’n gallu datgelu materion nad ydynt i’w gweld mewn setiau data cenedlaethol.
• Llenyddiaeth lwyd - gwerthusiadau, crynodebau ymchwil ac adroddiadau rhanddeiliaid sy’n rhoi gwybodaeth gyd-destunol neu thematig. Gall y rhain amrywio o ran ansawdd a dylid eu dehongli’n ofalus.
• Gwybodaeth ansoddol a thystiolaeth gymunedol - fel cyfweliadau, gweithdai neu weithgareddau cyd-gynhyrchu, sy’n rhoi dyfnder ac esboniad ond efallai nad yw’n cynrychioli pob grŵp yn gyfartal.
• Ffynonellau tystiolaeth amgylcheddol – gan gynnwys yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol a Datganiadau Ardal Cyfoeth Naturiol Cymru, sy’n rhoi gwybodaeth ranbarthol am gyfleoedd, pwysau, a risgiau amgylcheddol

Nid oes dim un ffynhonnell unigol yn rhoi darlun cyflawn. Gall defnyddio sawl math o dystiolaeth gyda’i gilydd helpu i ategu canfyddiadau, tynnu sylw at yr hyn sy’n croesddweud ei gilydd, a meithrin dealltwriaeth fwy cyflawn o lesiant ac angen.

Wrth ystyried y mathau uchod o dystiolaeth, dylai partneriaethau ddechrau drwy ystyried ffynonellau tystiolaeth cydnabyddedig a dibynadwy, gan gynnwys ystadegau swyddogol, fframweithiau dangosyddion cenedlaethol, setiau data gweinyddol, ac ymchwil sydd wedi ennill ei phlwyf. Mae defnyddio’r ffynonellau hyn yn hyrwyddo cymharedd, cysondeb a hyder mewn canfyddiadau ledled Cymru. Gellir defnyddio ffynonellau eraill wedyn i gasglu gwybodaeth a data ychwanegol a all ategu’r data hwn drwy wybodaeth fwy lleol.

Wrth ystyried y defnydd o ddata sy’n bodoli’n barod, gan gynnwys gwybodaeth ansoddol gan ddinasyddion a gasglwyd drwy sianeli ymgysylltu sydd eisoes yn bodoli neu ar waith, dylai partneriaethau fynd ati’n feirniadol i ystyried pa mor gadarn a chynrychioladol yw’r dystiolaeth a’i goblygiadau o ran canfyddiadau. Yn benodol, dylech ystyried:

• a oes amrywiaeth o grwpiau demograffig yn cael eu cynrychioli
• a yw amrywiadau daearyddol ar draws y rhanbarth yn cael eu hadlewyrchu
• a yw’r dystiolaeth yn ymdrin â’r themâu allweddol sy’n debygol o ddylanwadu ar lesiant a/neu anghenion gofal a chymorth
• a yw safbwyntiau pobl sydd â phrofiad uniongyrchol wedi cael eu cynnwys yn ystyrlon

Casglu data newydd

Pan fo bylchau yn cael eu nodi yn y dystiolaeth, efallai y bydd partneriaethau am gasglu data cymesur a phenodol i gryfhau’r asesiad. Nid oes disgwyl i neb gynnal gweithgarwch newydd helaeth i fynd i’r afael â phob bwlch yn y dystiolaeth, ond yn hytrach i gael sylfaen dystiolaeth gytbwys sy’n sail gredadwy i’ch canfyddiadau.

Mae canfod bylchau’n gynnar yn caniatáu i bartneriaethau gynllunio eu dull gweithredu a gwneud y defnydd gorau o’r adnoddau sydd ar gael. Mae ymarfer syml i fapio data yn gallu helpu i egluro pa wybodaeth sydd eisoes yn bodoli, ymhle mae’r bylchau, a pha fylchau sydd bwysicaf i fynd i’r afael â nhw.

Mae’r capasiti ar gyfer casglu data sylfaenol yn amrywio ledled Cymru. Efallai y bydd gan rai ardaloedd ddigon o gapasiti mewnol ar gyfer dadansoddi, tra bydd angen i eraill ddefnyddio ymchwilwyr allanol neu bartneriaid academaidd. Dylai penderfyniadau ynghylch sut mae casglu tystiolaeth newydd ystyried sgiliau lleol, adnoddau a phwysigrwydd cymharol eich angen am dystiolaeth.

Pan fo angen casglu data newydd, dylai partneriaethau ystyried pwy i’w cynnwys, pa ddulliau sy’n briodol, ac a oes angen cymryd camau i sicrhau bod grwpiau nad ydynt yn cael eu clywed yn aml yn cael eu cynnwys yn ystyrlon. Lle y bo’n bosibl, efallai y byddai’n briodol integreiddio data ychwanegol sy’n cael ei gasglu i weithgareddau ymgysylltu sydd wedi’u cynllunio ac sydd eisoes yn bodoli yn hytrach na chreu ymarferion cwbl newydd.

Dadansoddi a dehongli eich data

Ar ôl i chi gasglu eich data a’ch tystiolaeth, y cam nesaf yw dadansoddi a dehongli’r hyn maen nhw’n ei ddangos gyda’i gilydd am anghenion pobl, y ffactorau sy’n eu siapio, a’r goblygiadau ar gyfer y dyfodol. Nod y cam hwn yw egluro beth mae’r dystiolaeth yn ei olygu a pham ei bod yn bwysig, nid cyflwyno pob dadansoddiad yn llawn nac atgynhyrchu pob set ddata. Dylai eich asesiad amlinellu’r dull dadansoddi a sut rydych chi wedi dod i’ch casgliad, wedi’i lywio gan y cwestiynau craidd a osodwyd ar ddechrau’r asesiad. Dylai’r rhain lywio eich dehongliad a helpu i weld beth yw’r negeseuon pwysicaf.

Fel rhan o’r dehongliad hwn, efallai y byddai’n ddefnyddiol i bartneriaethau ystyried eu penderfyniadau ynghylch ffiniau – y dewisiadau a wnaed ynghylch yr hyn sydd wedi’i gynnwys yn y dadansoddiad, yr hyn sydd wedi’i hepgor, a pham. Mae bod yn glir am y ffiniau hyn yn helpu i osgoi bylchau cudd neu dybiaethau ffug. Efallai y bydd partneriaethau am ofyn:

1. Pa grwpiau, lleoedd, ffynonellau data neu themâu rydym wedi’u cynnwys – a beth sydd y tu allan i’r ffin?
2. A oes unrhyw safbwyntiau, profiadau neu ffactorau dylanwadol pwysig ar goll o’n tystiolaeth?
3. Pe byddem yn ehangu neu’n culhau’r ffin ychydig, a fyddai’r mater yn edrych yn wahanol?
4. Sut gallai ein dewisiadau o ffiniau effeithio ar ein dealltwriaeth o anghydraddoldebau neu amrywiadau lleol?

Dadansoddi sefyllfa a dadansoddi ymateb

Mae’n debygol y bydd eich dadansoddiad yn cynnwys y ddau isod:

• Dadansoddiad o sefyllfa: deall yr amodau economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol, a diwylliannol yn eich ardal, neu anghenion grwpiau penodol o’r boblogaeth.
• Dadansoddiad o’r ymatebion: ystyried beth mae’r dystiolaeth yn ei awgrymu ynghylch pa faterion y dylid eu blaenoriaethu, y mathau o ymyriadau a allai helpu, a’r hyn sy’n hysbys am yr hyn sy’n gweithio neu ddim yn gweithio.

Adnabod patrymau, anghydraddoldebau a thueddiadau

Dylai’r dadansoddiad edrych ar y prif batrymau a thueddiadau yn eich ardal, sut maen nhw’n amrywio rhwng grwpiau neu leoedd, a sut maen nhw’n cymharu ag ardaloedd eraill neu feincnodau cenedlaethol. Mae hyn yn cynnwys nodi anghydraddoldebau, ystyried a ydyn nhw’n mynd yn fwy neu’n mynd yn llai, a phwyso a mesur sut mae amodau wedi newid ers yr asesiad diwethaf.

Defnyddio dull meddwl trwy systemau wrth ddehongli

Wrth ddadansoddi tystiolaeth, efallai y bydd partneriaethau am ystyried sut mae materion yn gysylltiedig â’i gilydd, sut mae camau gweithredu neu bwysau mewn un rhan o’r system yn effeithio ar rannau eraill, a sut mae sbardunau cyffredin yn dylanwadu ar gyfrifoldebau Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol. Gall defnyddio dull meddwl trwy systemau helpu i nodi dynameg sylfaenol nad yw efallai’n weladwy wrth edrych ar ffynonellau data unigol. Efallai y byddai’n ddefnyddiol i bartneriaethau ofyn:

• Beth sy’n achosi neu’n atgyfnerthu’r patrwm rydym yn ei weld?
• A yw gwasanaethau, mathau o ymddygiad, amgylcheddau, neu bolisïau’n rhyngweithio mewn ffyrdd annisgwyl?
• Pa ganlyniadau anfwriadol a allai ddeillio o benderfyniadau neu bwysau presennol?
• Ymhle y gallai camau ataliol gael yr effaith fwyaf? 

Mae’r dull hwn yn annog dehongliad mwy cyfannol ac ataliol ac yn helpu i osgoi tybiaethau cul neu gyfyng.

Deall yr hyn sy’n sbarduno ac yn achosi

Dylai’r dehongli fynd y tu hwnt i ddisgrifio patrymau, gan edrych ar y ffactorau sylfaenol sy’n sbarduno a’r ffactorau sy’n gallu achosi. Gall y rhain adlewyrchu newidiadau i wasanaethau lleol, datblygiadau polisi ehangach, newidiadau demograffig neu ddigwyddiadau allanol. Mae deall pam mae tueddiadau’n digwydd yn gallu helpu i lywio’r math o gamau gweithredu a allai fod yn ofynnol a lle gallai ymyrraeth gynnar ac ataliol gael yr effaith fwyaf.

Defnyddio nifer o ffynonellau

Mae defnyddio nifer o ffynonellau gyda’i gilydd yn caniatáu i bartneriaethau gryfhau eu dadansoddiad. Gall ffynonellau tystiolaeth ategu ei gilydd, tynnu sylw at bethau sy’n croesddweud ei gilydd neu ddatgelu gwahanol safbwyntiau. Pan fo ffynonellau’n cynnig gwybodaeth wahanol – er enghraifft, rhwng barn y cyhoedd a data gweinyddol – gall edrych ar y rhesymau dros y gwahaniaethau hyn gynnig cipolwg gwerthfawr.

Cysylltu tystiolaeth â chasgliadau

Dylai partneriaethau allu dangos sut mae tystiolaeth wedi llywio canfyddiadau, casgliadau a blaenoriaethau allweddol. Dylai dadansoddiad wahaniaethu’n glir rhwng tystiolaeth, dehongliad, a barn. Pan fo barn broffesiynol neu farn rhanddeiliaid yn dylanwadu ar gasgliadau, dylid gwneud hyn yn glir ochr yn ochr â’r dystiolaeth ategol.

Bod yn dryloyw ynghylch rhagdybiaethau a chyfyngiadau

Mae’n arferol i fylchau mewn tystiolaeth, ansicrwydd a chyfyngiadau fodoli. Mae cydnabod y rhain yn amlwg yn cryfhau eich dadansoddiad ac yn helpu i lywio meysydd ar gyfer gwaith yn y dyfodol. Mae’n arfer da hefyd bod yn dryloyw ynghylch unrhyw dybiaethau sydd wedi’u gwneud yn ystod y dadansoddiad, a pham roedd angen y tybiaethau hyn. Mae hyn yn helpu i ddeall y canfyddiadau ac yn meithrin hyder yn y dehongliad.

Beth sydd angen ei gynnwys (elfennau naratif sylfaenol)

Yn ogystal â’r pwyntiau hyn am y dull dadansoddi a thystiolaeth, dylai partneriaethau fod yn ymwybodol o gynnyrch terfynol eu hasesiadau. Dylai pob asesiad gynnwys naratif cryno sy’n ymdrin â’r canlynol:

• Yr hyn y mae’r dystiolaeth yn ei ddangos: y prif ganfyddiadau o ddata, ymchwil a phrofiad bywyd, gan gynnwys cyfeiriadau clir at y prif ffynonellau tystiolaeth a ddefnyddiwyd
• Yr hyn mae’r asesiad yn ei gynnwys a ddim yn ei gynnwys: esboniad byr o unrhyw gyfyngiadau, ansicrwydd neu ffiniau allweddol yn y dystiolaeth, gan gynnwys lle dylid bod yn ofalus wrth drin casgliadau.
• Pam mae hyn yn bwysig: y goblygiadau i lesiant neu i anghenion gofal a chymorth
• Beth sy’n newid: y prif dueddiadau, pwysau, a chryfderau sy’n dod i’r amlwg ar draws y rhanbarth
• Pam mae hyn yn flaenoriaeth ar gyfer Cynlluniau Llesiant a Chynlluniau Ardal: pam mae hyn yn flaenoriaeth ar gyfer gweithredu.
• Pan fo’r bartneriaeth yn ychwanegu gwerth: materion lle mae angen gweithredu ar y cyd, ac ni all sefydliadau unigol gyflawni newid ar eu pen eu hunain

Dylai’r naratif hwn fynd ati’n uniongyrchol i lywio'r gwaith o nodi nifer lai o flaenoriaethau, gan adlewyrchu eich bwriad i asesiadau fod yn fwy dethol a strategol.

Dadansoddiad fesul ardal gymunedol yn yr Asesiad (Llesiant)

Ar gyfer Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn mynnu bod asesiadau’n “nodi’r cymunedau sy’n rhan o’r ardal” ac yn dadansoddi cyflwr llesiant ym mhob cymuned a’r ardal gyfan. Mae gan bartneriaethau hyblygrwydd o ran sut y cyflwynir hyn. Nid yw’n ofynnol cynhyrchu penodau unigol neu atodiadau ar gyfer pob ardal gymunedol, oni bai fod hyn yn cael ei ffafrio’n lleol.

Gellir integreiddio dadansoddiad o ardal gymunedol yn y prif naratif, ar yr amod bod yr asesiad yn tynnu sylw’n glir at le mae llesiant yn amrywio rhwng cymunedau ac yn nodi unrhyw anghydraddoldebau, amrywiadau neu batrymau lleol nodedig. Pan fydd atodiad unigol neu ddeunydd atodol yn fwy ymarferol, mae hyn hefyd yn dderbyniol. Yr hyn sy’n bwysig yw bod yr asesiad yn dangos dealltwriaeth glir o amrywiadau ar lefel gymunedol ac yn adlewyrchu’r ddealltwriaeth hon yn y dadansoddiad cyffredinol.

Cynllunio ar gyfer senarios ac ar gyfer y dyfodol

Er mwyn helpu i sicrhau gwell penderfyniadau, efallai y bydd partneriaethau am gynnwys golwg gryno a chymesur sy’n edrych i’r dyfodol. Nid oes angen gwaith modelu cymhleth ar gyfer hyn. Yn hytrach, mae modd defnyddio dulliau syml ac ymarferol, megis:

• Trafodaethau “beth os” gyda phartneriaid
• Brasluniau o senarios byr (er enghraifft, optimistaidd, llinell sylfaen, heriol)
• Llinellau tuedd a ddaw o ddangosyddion cenedlaethol, rhagolygon demograffig neu wybodaeth leol
• Ystyried pa newidiadau sydd fwyaf tebygol o siapio’r 5-10 mlynedd nesaf

Nid rhagweld y dyfodol yw’r diben, ond helpu partneriaethau i ystyried sut gallai blaenoriaethau esblygu a lle bydd angen gweithredu ar y cyd fwyaf. Bydd y cipolwg hwn i’r dyfodol yn cefnogi’r broses flaenoriaethu a ddisgrifir yn Adran 5.

Bwriad yr atodiad hwn yw cefnogi partneriaethau drwy gyfeirio at ffynonellau data cenedlaethol, rhanbarthol a thematig cydnabyddedig. Wrth i gynnyrch data, dangosfyrddau ac adnoddau tystiolaeth barhau i esblygu, bydd yr atodiad hwn yn cael ei drin fel adnodd byw a’i adolygu o bryd i’w gilydd. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda phartneriaid, gan gynnwys Data Cymru a darparwyr data cenedlaethol eraill, i gefnogi mynediad at ffynonellau data cydnabyddedig sydd â sicrwydd ansawdd a hyrwyddo mwy o gysondeb yn y dystiolaeth a ddefnyddir ledled Cymru. Dylai partneriaethau sicrhau eu bod yn defnyddio’r setiau data a’r adnoddau dadansoddol diweddaraf sydd ar gael adeg cynnal yr asesiadau.

Isod, ceir rhestr o ffynonellau data a phrif gysylltiadau i gefnogi’r gwaith o ddatblygu asesiadau strategol o anghenion. Nid yw’r rhestr yn cynnwys popeth, a bydd disgwyl i Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol ddod o hyd i ddata lleol, rhanbarthol a chenedlaethol i benderfynu beth yw’r angen yn eu hardaloedd a’u rhanbarthau. Mae’r dolenni isod yn cyfeirio at ffynonellau data sefydledig i gefnogi byrddau ac i gynyddu capasiti, a dylai partneriaethau ddechrau drwy ystyried y ffynonellau cenedlaethol cydnabyddedig a restrir isod cyn datblygu dangosyddion lleol neu fesurau amgen. Nid oes disgwyl i’r data hwn gael ei gyflwyno mewn asesiadau lleol a rhanbarthol. Bydd dehongli data yn bwysicach na dim ond dangos y data mewn adroddiadau asesu, ac mae modd cynnwys hyperddolenni.

Ffynhonnell data/cyswllt

• Llesiant Cymru: 2025 - Mae’r adroddiad yn ystyried cynnydd yn erbyn y 50 dangosydd cenedlaethol, a osodwyd gan Weinidogion Cymru yn 2016, ochr yn ochr ag amrywiaeth o fathau eraill o ddata perthnasol.
• Dangosfwrdd Clystyrau Gofal Sylfaenol - Data canlyniadau iechyd y boblogaeth ac iechyd y cyhoedd ar lefel Cymru, Bwrdd Iechyd a Chlystyrau Gofal Sylfaenol.
• Crynodeb Clystyrau Gofal Sylfaenol - Crynodeb ar ffurf tabl o fetrigau allweddol.
• Adnodd adrodd Fframwaith Canlyniadau Iechyd y Cyhoedd - Oddeutu 50 o ddangosyddion iechyd y cyhoedd yn ymwneud â ffactorau risg, yr elfennau ehangach sy’n penderfynu ar iechyd a chanlyniadau iechyd gydol oes. Data cyfredol a data tueddiadau ar lefel Cymru, Bwrdd Iechyd ac Awdurdod Lleol ynghyd â dadansoddiadau fel oedran, rhyw, ac amddifadedd ar lefel ardal.
• Dangosfwrdd Iechyd a Llesiant Plant Ysgolion Uwchradd - Data o 2017-2023 (bob dwy flynedd) sy’n ymdrin ag ystod eang o bynciau sy’n ymwneud ag iechyd a llesiant plant 11-16 oed. Data pwerus gan ddefnyddio arolwg y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion. Roedd yr arolwg diweddaraf yn cynnwys tua 120,000 o blant. Data ar lefel Cymru, Bwrdd Iechyd ac Awdurdod Lleol.
• Adnodd adrodd canser Cymru - Ystadegau swyddogol ar achosion o ganser, goroesi a marwolaethau. Dadansoddiadau yn ôl Awdurdod Lleol, Bwrdd Iechyd ac amddifadedd ar lefel ardal.
• Dangosfwrdd Rhaglen Mesur Plant - Ystadegau swyddogol ar fesur gordewdra a gorbwyso ymysg plant 4-5 oed. Dadansoddiadau yn ôl Awdurdod Lleol, Bwrdd Iechyd, Clystyrau Gofal Sylfaenol, ethnigrwydd ac amddifadedd ar lefel ardal.
• Porth Data Gofal Cymdeithasol Cenedlaethol Cymru - Data Gwasanaethau Cymdeithasol Cenedlaethol
• Dangosfyrddau - Data Cymru - Dangosfyrddau Data Cymru
• Cyfoeth Naturiol Cymru / Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 - Asesiadau Rheoli Adnoddau Naturiol yn Gynaliadwy a bioamrywiaeth - Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 / Datganiad Ardal Cyfoeth Naturiol Cymru.
• ArmedForces@gov.wales / Peter.Kellam@gov.wales - Anghenion Cymuned y Lluoedd Arfog (Llywodraeth Cymru)
• NHSPI.NationalPEoLCProgramme@wales.nhs.uk - Rhaglen Genedlaethol Gofal Lliniarol a Gofal Diwedd Oes (Perfformiad a Gwelliant GIG Cymru)
• Y Swyddfa Ystadegau Gwladol - Mae’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn cyhoeddi amrywiaeth o ddata sy’n ymwneud ag asesiadau, gan gynnwys data sy’n ymwneud â phoblogaeth, demograffeg, a gweithgarwch economaidd.
• StatsCymru - Data ac ystadegau ar gyfer Cymru ar amrywiaeth o bynciau.
• Mynegai Amddifadedd Lluosog Cymru: 2025 - Cymharu amddifadedd cymharol ar draws ardaloedd.
• Arolwg Cenedlaethol Cymru - Data o arolwg cenedlaethol Cymru sy’n cwmpasu amrywiaeth o bynciau, gydag ymatebwyr ledled Cymru.

Mae’r rhestr termau hon yn rhoi diffiniadau o’r termau allweddol a ddefnyddir drwy gydol y canllawiau hyn a’r atodiadau cysylltiedig. Y bwriad yw cefnogi cyd-ddealltwriaeth gyson ar draws Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol a’u partneriaid.

Mae diffiniadau’n cael eu rhoi at ddiben eglurder a defnyddioldeb yn y canllawiau hyn ac nid ydynt yn disodli diffiniadau statudol lle mae’r rhain yn bodoli.

A

Adroddiad Tueddiadau’r Dyfodol

Adroddiad cenedlaethol sy’n cael ei gyhoeddi gan Weinidogion Cymru sy’n darparu dadansoddiad o dueddiadau hirdymor sy’n effeithio ar lesiant yng Nghymru.

Anghydraddoldebau

Gwahaniaethau mewn canlyniadau rhwng grwpiau neu leoedd, sy’n aml yn adlewyrchu dosbarthiad anwastad adnoddau, cyfleoedd, neu amodau.

Asesiad (cyffredinol)

Proses strwythuredig o gasglu, dadansoddi a dehongli tystiolaeth i ddeall llesiant neu angen.

Asesiad cyfun

Un ddogfen integredig sy’n bodloni gofynion asesiad llesiant y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus ac Asesiad o Anghenion y Boblogaeth y Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol, pan fo partneriaethau’n dewis mabwysiadu’r dull hwn.

Asesiad o Anghenion y Boblogaeth

Yr asesiad statudol sy’n cael ei gynnal gan Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, gan ganolbwyntio ar anghenion gofal a chymorth, anghenion gofalwyr, a darparu gwasanaethau.

Asesiad o lesiant lleol (asesiad Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus)

Yr asesiad statudol sy’n cael ei baratoi gan Fwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, sy’n dadansoddi llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol, a diwylliannol ar draws ardal a’i chymunedau.

Atal

Cymryd camau i atal problemau rhag digwydd neu waethygu, yn hytrach nag ymateb ar ôl iddyn nhw godi.

B

Blaenoriaethau (yn y canllawiau hyn)

Nifer fach o faterion allweddol sydd wedi’u nodi drwy’r asesiad y mae angen rhoi sylw iddyn nhw mewn partneriaeth. Nid yw’r rhain yn amcanion statudol ond maen nhw’n sail i gamau cynllunio diweddarach. 

Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus

Y bartneriaeth statudol sydd wedi’i sefydlu ym mhob ardal awdurdod lleol sy’n gyfrifol am wella llesiant drwy gydweithio.

Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol

Partneriaeth statudol sy’n gyfrifol am asesu a chynllunio gwasanaethau i ddiwallu anghenion gofal a chymorth ar draws rhanbarth.

C

Canllawiau statudol

Canllawiau sy’n cael eu cyhoeddi o dan ddeddfwriaeth ac mae’n rhaid eu hystyried wrth arfer swyddogaethau statudol.

Catalog data

Rhestr strwythuredig o setiau data, ymchwil a ffynonellau tystiolaeth a ddefnyddir mewn asesiad. Gellir cyhoeddi hwn fel atodiad neu ei gadw fel adnodd ar wahân.

Cydgynhyrchu

Dull o weithio gyda phobl a chymunedau fel partneriaid cyfartal wrth lunio tystiolaeth, dadansoddiad, neu wasanaethau.

Cymesur (dull)

Dull gweithredu sy’n briodol i raddfa, arwyddocâd a phwrpas y gwaith, gan osgoi cymhlethdod, baich, neu ddyblygu diangen.

Cymunedau (ardaloedd cymunedol)

Ardaloedd daearyddol mewn ardal Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus a ddefnyddir i ddadansoddi amrywiadau lleol mewn llesiant. Dylai’r rhain adlewyrchu amrywiad a hunaniaeth leol ystyrlon yn hytrach na ffiniau gweinyddol yn unig.

Cynllun Ardal (Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol)

Y cynllun statudol sy’n cael ei gynhyrchu gan Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol sy’n nodi sut bydd anghenion gofal a chymorth yn cael eu diwallu, ar sail yr Asesiad o Anghenion y Boblogaeth.

Cynllun Llesiant (cynllun llesiant lleol)

Y cynllun statudol sydd wedi’i lunio gan Fwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus, sy’n nodi amcanion lleol a chamau i wella llesiant ar sail yr asesiad.

Cynllunio ar gyfer senarios ac ar gyfer y dyfodol

Technegau a ddefnyddir i ystyried sut y gall amodau neu anghenion newid dros amser, gan gefnogi meddwl yn y tymor hir a blaenoriaethu.

D

Dadansoddiad o’r sefyllfa

Dadansoddiad sy’n disgrifio’r sefyllfa bresennol o ran llesiant neu angen, gan gynnwys patrymau, tueddiadau, ac anghydraddoldebau.

Dadansoddiad o’r ymatebion

Dadansoddiad sy’n ystyried yr hyn y mae’r dystiolaeth yn awgrymu y dylid ei wneud, gan gynnwys nodi blaenoriaethau, ymyriadau, neu gamau gweithredu.

Dangosfyrddau (dangosfyrddau data)

Adnoddau rhyngweithiol neu ddigidol sy’n cael eu defnyddio i gyflwyno ac archwilio data’n weledol. Gallai’r rhain gefnogi’r asesiad ond nid oes angen iddyn nhw fod wedi’u gosod ynddo.

Dangosyddion cenedlaethol

Mesurau a gaiff eu cyhoeddi gan Weinidogion Cymru i olrhain cynnydd tuag at y nodau llesiant cenedlaethol.

E

Egwyddor datblygu cynaliadwy

Y gofyniad i weithredu mewn ffordd sy’n diwallu anghenion presennol heb danseilio gallu cenedlaethau'r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain.

Ll

Llenyddiaeth lwyd

Deunydd nad yw wedi’i gyhoeddi’n ffurfiol fel gwerthusiadau, adroddiadau mewnol, papurau briffio a chrynodebau ymchwil, a allai ddarparu tystiolaeth gyd-destunol ddefnyddiol.

Llesiant

Amodau economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol, a diwylliannol ardal a’i phobl, o’u hystyried gyda’i gilydd.

Llesiant amgylcheddol

Cyflwr yr amgylchedd naturiol, gan gynnwys gwydnwch ecosystemau, adnoddau naturiol a’u cyfraniad at lesiant.

I

Integreiddio (ffyrdd o weithio)

Ystyried sut mae amcanion, polisïau neu sefydliadau gwahanol yn rhyngweithio ac yn effeithio ar ei gilydd.

N

Nodau llesiant

Y saith nod cenedlaethol sy’n disgrifio’r math o Gymru y mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ceisio ei chyflawni.

P

Profiad bywyd

Gwybodaeth a chipolwg a geir drwy brofiad personol uniongyrchol, a ddefnyddir yn aml i ategu data meintiol.

S

Sylfaen dystiolaeth gyffredin

Set sydd wedi’i datblygu ar y cyd o ddata, gwybodaeth a dadansoddiadau y gall Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol eu defnyddio fel sail i’w hasesiadau.

T

Tystiolaeth

Gwybodaeth a ddefnyddir i lywio asesiad, gan gynnwys data meintiol, gwybodaeth ansoddol, ymchwil, data gweinyddol, a phrofiad bywyd.

Y

Ymgynghori

Y broses ffurfiol a ddefnyddir gan bartneriaethau i geisio barn am asesiadau neu gynlluniau drafft gan unigolion a sefydliadau penodol, gan ganiatáu digon o amser ar gyfer adborth sy’n seiliedig ar wybodaeth.

Ymgysylltu

Proses ehangach o gynnwys pobl, cymunedau a rhanddeiliaid yn y gwaith o lunio tystiolaeth a deall anghenion neu lesiant.

Esboniadau Allweddol Traws-System

Gofal a chymorth (yn y canllawiau hyn)

Mae’n cyfeirio at ystyried llesiant pobl y mae angen gofal a chymorth arnyn nhw, a gofalwyr, ar lefel y boblogaeth mewn asesiadau. Nid yw hyn yn ymestyn i gynllunio gwasanaethau’n fanwl, y mae Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol yn gyfrifol amdano.

Cysoni (gwaith Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus a Bwrdd Partneriaeth Rhanbarthol)

Cydlynu tystiolaeth, prosesau ymgysylltu, dadansoddi neu brosesau rhwng Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus a Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol i wella effeithlonrwydd a chydlyniaeth, gan gynnal cyfrifoldebau statudol penodol ar yr un pryd.

Dyblygu (i’w osgoi)

Ailadrodd prosesau casglu data, dadansoddi neu ymgysylltu yn ddiangen ar draws partneriaethau. Mae’r canllawiau hyn yn annog rhannu dulliau i leihau unrhyw ddyblygu.

Cyfeirio (at ddata a thystiolaeth)

Dyfynnu neu gyfeirio at ffynonellau tystiolaeth yn hytrach nag atgynhyrchu setiau data neu ddadansoddiad llawn yn yr asesiad.