Datganiad ansawdd ar gyfer diabetes

Mae diabetes yn gyflwr iechyd difrifol yng Nghymru, sy'n effeithio ar oddeutu un o bob deuddeg oedolyn (tua 8% o'r boblogaeth), gan gynnwys achosion sydd wedi cael diagnosis ac achosion heb ddiagnosis. Amcangyfrifir bod 65,000 o bobl yn parhau heb ddiagnosis, a 350,000 arall mewn perygl uchel o ddatblygu diabetes math 2. 

Mae diabetes yn effeithio ar fywydau pob dydd y rhai sy'n byw gyda'r cyflwr. Gall arwain at gymhlethdodau a all effeithio'n sylweddol ar iechyd a llesiant, megis methiant yr arennau, dallineb a cholli aelodau o'r corff. Mae hefyd yn cyfrannu'n sylweddol at gyflyrau hirdymor eraill, gan gynnwys clefyd cardiofasgwlaidd, clefyd yr arennau a chlefyd yr afu, ac mae gan y cyflwr oblygiadau eang ar draws y system iechyd.

Mewn dadansoddiad diweddar o gostau salwch, amcangyfrifwyd bod cost uniongyrchol diabetes yn y DU yn £10.7 biliwn yn 2021 i 2022, a bod dros 60% o'r gwariant hwn yn cael ei briodoli i reoli cymhlethdodau. Amcangyfrifir bod diabetes bellach yn cyfrif am fwy na 6% o gyllideb iechyd y DU. Yn flaenorol, roedd modelu hanesyddol wedi rhagweld y byddai diabetes yn cynrychioli tua 10% o'r gwariant iechyd cyffredinol, gan godi i 17% erbyn 2035i 2036 pe bai'r tueddiadau'n parhau.

Yng Nghymru, mae amcanestyniadau'n dangos y gallai 48,000 o bobl yn ychwanegol fod yn byw gyda diabetes erbyn 2035, gan ddod â'r cyfanswm i oddeutu 1 o bob 11 oedolyn. Mae'r baich ariannol yn sylweddol, gyda derbyniadau i'r ysbyty sy'n gysylltiedig â diabetes yn costio £4,518 y cyfnod ar gyfartaledd yn 2021 i 2022 (ac eithrio'r rhai sy'n ymwneud â cholli aelodau o'r corff), a chostau presgripsiynau ar gyfer meddyginiaethau diabetes yn cyrraedd £105 miliwn yn 2022 i 2023.

O'r 220,000 o bobl y mae'n hysbys eu bod yn byw gyda diabetes yng Nghymru, mae gan tua 90% ddiabetes math 2 ac mae gan 8% ddiabetes math 1. Mae'r gweddill yn byw gyda ffurfiau mwy prin gan gynnwys diabetes y pancreas, diabetes yn ystod beichiogrwydd a diabetes monogenig, ymhlith eraill. Amcangyfrifir bod nifer yr achosion o ddiabetes math 1 ymhlith pob oedran tua 0.32%, ac mae cyfraddau uwch i'w gweld ymhlith grwpiau oedran iau ac ardaloedd mwy difreintiedig.

Gellir atal cyfran sylweddol o ddiabetes math 2. Mae polisi iechyd Cymru yn rhoi pwyslais cryf ar atal sylfaenol er mwyn sicrhau bod modd i bawb fyw bywydau iach gyda maeth da a ffyrdd o fyw egnïol, gan gynnal mynegai màs y corff iach. Gall pobl sy'n byw gyda diabetes math 2 fynd i ryddhad drwy ymyrraeth briodol, a dylai pawb sydd wedi cael diagnosis o ddiabetes math 2 gael cyfle i archwilio a yw hyn yn bosibl.

Mae cysylltiad cryf rhwng gordewdra a'r tebygolrwydd o ddatblygu diabetes math 2. Mae'r dull gweithredu cenedlaethol ar gyfer mynd i'r afael â her gordewdra wedi'i nodi yn y Strategaeth Pwysau Iach, Cymru Iach, a dylai gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol gynorthwyo pobl i fynd i'r afael â'r ffactorau risg sy'n gysylltiedig â gordewdra. Dylai pobl sydd â chyn-ddiabetes neu sydd mewn perygl uchel o ddatblygu diabetes gael eu cyfeirio at Raglen Atal Diabetes Cymru Gyfan. 

Mae gofal diabetes cynnar o ansawdd uchel yn hanfodol i atal cymhlethdodau. Mae hunanreoli diabetes yr un mor bwysig â rheolaeth feddygol i bawb sy'n byw gyda diabetes. Er mwyn atal datblygiad y cyflwr a chymhlethdodau, mae ymyrraeth briodol yn hanfodol, gan gynnwys mynediad at sgrinio llygaid rheolaidd yn unol ag arferion gorau. Agwedd allweddol ar ddarparu gofal o ansawdd uchel yw sicrhau bod pobl sy'n byw gyda diabetes yng Nghymru yn cael eu trin yn unol â llwybrau y cytunwyd arnynt ac a gymeradwywyd. Mae cymorth ar gyfer llesiant seicolegol a mynediad amserol at gymorth priodol yn cael eu cydnabod fel elfennau pwysig o reoli diabetes yn effeithiol.

Nid yn unig y mae nifer yr achosion o ddiabetes math 2 yn cynyddu'n gyflym, mae patrwm y clefyd yn newid hefyd. Mae nifer cynyddol o oedolion iau a phlant yn datblygu diabetes math 2, ac mae gan ddiabetes math 2 gwrs mwy ymosodol yn y grwpiau oedran hyn, gyda pherygl uwch o gymhlethdodau. Mae cysylltiad amlwg hefyd â ffactorau economaidd-gymdeithasol ehangach a chefndiroedd ethnig lleiafrifol. Mae cysylltiadau tebyg yn bresennol o ran diabetes math 2 yn ystod beichiogrwydd. Bellach, mae diabetes math 2 yn effeithio ar fwy o achosion o feichiogrwydd nag y mae diabetes math 1. Dylid cynllunio gwasanaethau i fynd i'r afael â'r anghydraddoldebau hyn a chyfrannu at ganlyniadau mwy teg.

Mae diabetes math 1 yn gyflwr gydol oes sy'n gofyn am gydbwyso gofalus rhwng y gofynion inswlin a chymeriant bwyd, gweithgarwch ac ymarfer corff. Bellach, mae technoleg yn chwarae rhan bwysig wrth drin diabetes math 1. Mae gan systemau dolen gaeedig hybrid (pympiau inswlin lled-awtomataidd) y potensial i leihau cymhlethdodau a lleihau'r baich rheoli dyddiol. Mae'n hanfodol sicrhau mynediad cyfartal at y technolegau hyn ar draws daearyddiaeth, ethnigrwydd, oedran a statws amddifadedd yng Nghymru. 

Mae canlyniadau yn ystod beichiogrwydd ar gyfer pobl â diabetes math 1 wedi dechrau gwella ac mae hyn yn gysylltiedig â defnyddio monitorau glwcos parhaus. Mae gan systemau dolen gaeedig hybrid y potensial i wella canlyniadau ymhellach. Mae treialon diweddar wedi dangos ei bod yn bosibl canfod diabetes math 1 yn ystod cyfnod cyn-glinigol, ac mae potensial y bydd triniaethau yn dod i'r amlwg sy'n gohirio dechrau diabetes math 1. Gallai rhoi diagnosis o ddiabetes math 1 mewn cyfnod cyn-glinigol leihau'r trawma o dderbyn unigolyn i'r ysbyty ar adeg y diagnosis a lleihau'r risg o ddatblygu cetoasidosis diabetig. Dylai gwasanaethau sicrhau'r wybodaeth ddiweddaraf ynghylch datblygiadau o'r fath a bod yn barod i gyflwyno datblygiadau arloesol newydd fel y bo'n briodol.

Mae plant yn wynebu heriau unigryw wrth fyw gyda diabetes, ac yn elwa ar fynediad at ofal arbenigol, addysg strwythuredig, cymorth mewn ysgolion, ac arweiniad i rieni a gwarcheidwaid. Mae Rhwydwaith Diabetes Cymru i Blant a Phobl Ifanc yn helpu i ddarparu gofal teg o ansawdd uchel drwy hyrwyddo cydweithio rhwng timau diabetes pediatrig yng Nghymru. Yn ogystal â hwyluso gwelliannau i wasanaethau drwy adolygu data archwilio cenedlaethol yn rheolaidd, mae’r rhwydwaith yn cefnogi datblygiad proffesiynol drwy hyfforddiant ac addysg, ac annog rhannu arferion gorau. Mae hefyd yn chwarae rhan wrth ddatblygu llwybrau ac adnoddau cyson, gan helpu i leihau amrywiad diangen a gwella canlyniadau i blant a phobl ifanc sy'n byw gyda diabetes.

Gall rhai grwpiau sy'n byw gyda diabetes wynebu heriau penodol, er enghraifft, cleifion mewnol (mae gan 23% o gleifion mewnol ddiabetes), pobl sy'n byw mewn sefyllfa gofal, pobl heb gartref, pobl ag anableddau dysgu neu bobl â salwch meddwl difrifol. Mae angen gwasanaethau pwrpasol a chynhwysol i leihau canlyniadau niweidiol ymhlith y poblogaethau hyn.

Mae gweithlu gwybodus sydd wedi'i hyfforddi'n dda yn sail i ddarparu gwasanaethau diabetes rhagorol. Mae cefnogi datblygiad gyrfa, annog cynllunio olyniaeth, a hyrwyddo cadw a recriwtio staff yn hanfodol i gynnal gofal o ansawdd uchel. Mae arloesi hefyd yn chwarae rhan hanfodol. Mae gwasanaethau yn cael eu cynllunio fwyfwy i ddiwallu anghenion pobl yn nes at y cartref, gan gynnwys mewn lleoliadau cymunedol. Ar yr un pryd, mae technolegau sy'n dod i'r amlwg megis deallusrwydd artiffisial yn cynnig y potensial i wella systemau ymhellach, symleiddio prosesau, a hyrwyddo'r gwaith o ddatblygu gwasanaethau.

Mae'r datganiad ansawdd diwygiedig hwn yn rhan o bwyslais cryfach ar ansawdd wrth ddarparu gofal iechyd a bydd yn sail i drefniadau cynllunio ac atebolrwydd yn y dyfodol ledled GIG Cymru. Mae'n nodi disgwyliadau allweddol ar gyfer cynllunio gwasanaethau, gyda chymorth arweinyddiaeth a chydweithio cenedlaethol drwy'r Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Diabetes yn rhan o Perfformiad a Gwella GIG Cymru.

Bydd ansawdd gofal diabetes yn cael ei fesur a'i fonitro gan ddefnyddio ffynonellau data ac archwiliadau cenedlaethol amrywiol. Mae'r rhain yn darparu gwybodaeth hanfodol i lywio'r gwaith o gynllunio gwasanaethau, ysgogi gwelliannau, a sicrhau atebolrwydd ar draws y system. Mae'r ffynonellau allweddol yn cynnwys:

• Archwiliad Diabetes Cenedlaethol: monitro prosesau gofal, targedau triniaeth a chanlyniadau ar gyfer oedolion â diabetes.
• Archwiliad Diabetes Pediatrig Cenedlaethol: asesu ansawdd a chanlyniadau gofal i blant a phobl ifanc.
• Archwiliad Diabetes Cenedlaethol – Gofal Traed: mesur perfformiad yn ôl canllawiau clinigol y Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE) a monitro canlyniadau niweidiol i bobl â diabetes sy'n datblygu clefyd y traed sy'n gysylltiedig â diabetes.
• Atlas Dirnadaeth ac Amrywiad Diabetes GIG Cymru: darparu data ar ganlyniadau, therapïau a chostau (mynediad i'r GIG yn unig).
• Porth Gwybodaeth Gofal Sylfaenol: cynorthwyo'r gwaith o fonitro dangosyddion gofal sylfaenol yn lleol ac yn genedlaethol (mynediad i'r GIG yn unig).
• Mesurau Canlyniadau a Adroddir gan Gleifion: cofnodi profiadau bywyd a'r canlyniadau sy'n bwysig i bobl â diabetes.
• Wyth Metrig Diabetes Gwerth Uchel: set graidd o fesurau â blaenoriaeth a ddefnyddir i helpu'r gwaith o feincnodi a gwella gwasanaethau, wedi'u cydlynu gan y Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Diabetes.
• Archwiliad Diabetes yn ystod Beichiogrwydd Cenedlaethol: monitro gofal a chanlyniadau i fenywod â diabetes yn ystod beichiogrwydd.

Bydd y setiau data hyn yn helpu i sicrhau adroddiadau tryloyw, gwella ansawdd yn barhaus, ac atebolrwydd ar lefelau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol.

Teg

1. Bydd y Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Diabetes yn dwyn rhanddeiliaid ynghyd gan gynnwys clinigwyr, rheolwyr, y trydydd sector, gofalwyr cymdeithasol, a phobl sydd â phrofiad bywyd o ddiabetes i ddatblygu adnoddau cenedlaethol sy'n hyrwyddo gofal diabetes o ansawdd uchel sy'n fwy cyson a theg. 
2. Bydd y Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Diabetes yn meithrin dealltwriaeth sy'n seiliedig ar ddata gan ddefnyddio'r holl adnoddau sydd ar gael. Bydd yr adnoddau hyn yn cynnwys archwiliadau cenedlaethol, atlasau amrywiadau, metrigau gwerth uchel a ffynonellau data eraill i ddangos amrywiadau direswm ac annog gwella ansawdd.
3. Bydd y Rhwydwaith Clinigol Strategol Cenedlaethol ar gyfer Diabetes yn hyrwyddo ac yn galluogi mabwysiadu technoleg diabetes, gan gynnwys systemau dolen gaeedig hybrid, i wella canlyniadau clinigol, gan roi sylw penodol ar sicrhau mynediad teg. 
4. Bydd byrddau iechyd yn nodi camau gweithredu wedi'u targedu a'u rhoi ar waith i wella canlyniadau ymhlith grwpiau sy'n wynebu rhwystrau rhag cael gafael ar ofal. Mae hyn yn cynnwys datblygu dulliau gweithredu wedi'u teilwra ar gyfer pobl â diabetes math 2 o dan 40 oed, pobl ifanc ac oedolion ifanc, a phobl sy'n byw mewn lleoliadau gofal.

Diogel

5. Bydd gweithwyr gofal iechyd proffesiynol sy'n gofalu am bobl sy'n byw gyda diabetes yn cael yr wybodaeth a'r hyfforddiant priodol i ddarparu gofal o ansawdd uchel gan leihau niwed.
6. Bydd achosion o niwed sy'n gysylltiedig â gofal diabetes mewn lleoliadau cartref, preswyl neu gleifion mewnol yn cael eu hadrodd drwy systemau adrodd lleol a chenedlaethol mewn modd amserol. Bydd byrddau iechyd yn defnyddio'r data hwn i dargedu hyfforddiant, addysg a chymorth i staff sy'n darparu gofal yn y lleoliadau hyn, gan sicrhau bod yr hyn a ddysgir yn cael ei nodi a'i gymhwyso i atal achosion rhag digwydd eto.
7. Bydd byrddau iechyd yn darparu cymorth gwell o safon uchel (y llwybr) i blant a phobl ifanc â diabetes wrth iddynt bontio o wasanaethau plant i wasanaethau oedolion, gan gynnwys cymorth seicogymdeithasol a phwyslais ar atal niwed cyffredin fel cetoasidosis diabetig (DKA) a diabetes math 1 ac anhwylderau bwyta (T1DE).  
8. Bydd pob gweithiwr gofal iechyd proffesiynol sy'n ymwneud â gofalu am bobl â diabetes yn darparu cynllunio cyncenhedlu effeithiol. Bydd gofal rhagorol drwy gydol beichiogrwydd gyda diabetes sy'n bodoli eisoes yn cynnwys defnyddio technoleg yn effeithiol. Bydd mwy o bwyslais ar ddilyniant ac ymyrraeth yn dilyn llwybrau diabetes yn ystod beichiogrwydd er mwyn atal diabetes math 2 yn y dyfodol. 
9. Mae byrddau iechyd yn defnyddio Llwybr Atgyfeirio Cymru Gyfan ar gyfer cleifion newydd sy’n dangos arwyddion o ddiabetes math 1 er mwyn atal cetoasidosis diabetig a derbyniadau i’r ysbyty.

Effeithiol

10. Bydd byrddau iechyd yn helpu i atal diabetes math 2 drwy nodi'r rhai sydd â risg uchel a'u cyfeirio at Raglen Atal Diabetes Cymru Gyfan. 
11. Bydd byrddau iechyd yn cyflawni'r gofynion llwybr cenedlaethol ar gyfer darparu gwasanaethau rhyddhad i bobl sy'n byw gyda diabetes math 2.
12. Bydd Sgrinio Llygaid Diabetig Cymru yn darparu apwyntiadau hygyrch ar gyfnodau a argymhellir ac yn gweithio tuag at wella hygyrchedd canlyniadau a lleihau anghydraddoldeb o ran mynediad at apwyntiadau.
13. Bydd byrddau iechyd yn darparu llwybrau gofal diabetes safonedig y cytunwyd arnynt yn genedlaethol ar draws lleoliadau cymunedol ac ysbytai.
14. Bydd byrddau iechyd yn datblygu gwasanaethau i bobl sydd â diabetes math 1 cyn-glinigol ac yn cynnig cyfle i unigolion sydd newydd gael diagnosis o ddiabetes math 1 a diabetes cyn-glinigol gymryd rhan mewn treialon ymchwil priodol.
15. Bydd byrddau iechyd yn optimeiddio'r gwaith o gyflawni'r wyth proses gofal a thargedau triniaeth ar gyfer pobl â diabetes.
16. Bydd byrddau iechyd yn rhoi cynlluniau fesul cam ar waith i sicrhau bod pob person y mae system dolen gaeedig hybrid wedi’i argymell ar ei gyfer â mynediad at y driniaeth hon. 
17. Bydd byrddau iechyd yn cymryd rhan yn yr holl archwiliadau diabetes cenedlaethol ac yn defnyddio'r ffynonellau data hyn yn rheolaidd i hyrwyddo gwella ansawdd wrth ddarparu gwasanaethau a chanlyniadau.

Effeithlon 

18. Bydd byrddau iechyd yn mabwysiadu cronfeydd data electronig i wella effeithlonrwydd gofal diabetes a chyfathrebu ar draws lleoliadau gofal sylfaenol, cymunedol ac eilaidd, gyda chymorth llwyfannau cenedlaethol megis Ap y GIG.
19. Mae metrigau diabetes gwerth uchel yn cael eu casglu, eu dadansoddi a'u defnyddio yn rheolaidd gan fyrddau iechyd i lywio gweithgarwch gwella ansawdd.
20. Bydd byrddau iechyd yn ceisio cynyddu ymyriadau gwerth uchel y cytunwyd arnynt yn genedlaethol a lleihau ymyriadau gwerth isel wrth drin diabetes.

Canolbwyntio ar yr unigolyn

21. Bydd byrddau iechyd yn darparu mynediad parhaus at amrywiaeth o wybodaeth ac adnoddau addysgol i helpu i reoli diabetes, gan gynnwys rhaglenni addysg strwythuredig ar gyfer diabetes a chymorth gan gymheiriaid yn ddigidol.
22. Bydd byrddau iechyd yn darparu offer a chymorth priodol yn unol â'r llwybr seicoleg diabetes, gan gynnwys gweithlu wedi'i hyfforddi'n briodol.
23. Bydd pobl â diabetes yn cael eu grymuso i gydweithio â'u tîm gofal iechyd wrth gynllunio gofal diabetes personol.
24. Bydd byrddau iechyd yn darparu gwasanaeth integredig a chyfannol i bobl â diabetes, yn rhan o'r rhaglen genedlaethol Cymunedol o'r Cychwyn.
25. Bydd byrddau iechyd a'r trydydd sector yn cydweithio i ddarparu cyfleoedd i bobl sy'n byw gyda diabetes gael cymorth gan gymheiriaid.
26. Mae Mesurau Canlyniadau a Adroddir gan Gleifion ar gyfer diabetes yn cael eu casglu yn rheolaidd gan fyrddau iechyd a'u defnyddio i lywio'r gwaith o ddatblygu a gwella gwasanaethau.

Amserol

27. Bydd byrddau iechyd yn darparu addysg amserol i gynorthwyo â rheoli diabetes yn effeithiol ym mlwyddyn gyntaf y diagnosis.
28. Bydd byrddau iechyd yn darparu mynediad prydlon at ofal i bobl sy'n profi problemau traed sy'n gysylltiedig â diabetes. Bydd hyn yn cynnwys mynediad hunangyfeiriedig brys at aelodau o'r tîm traed amlddisgyblaethol ar gyfer achosion actif o glefyd diabetig y traed.

Mae Perfformiad a Gwella GIG Cymru wedi datblygu’r llwybrau canlynol y cytunwyd arnynt yn genedlaethol i’w mabwysiadu gan sefydliadau’r GIG:

• Llwybr Cetoasidosis Diabetig Ailadroddus mewn Oedolion
• Llwybr Rhaglen Atal Diabetes Cymru Gyfan
• Llwybr Gofal Traed Diabetes
• Llwybr Cyncenhedlu Diabetes
• Llwybr Seicoleg Diabetes
• Gofal Trosiannol a Phontio i Oedolion Ifanc
• Llwybr Diabetes Math 1
• Llwybr Diabetes Math 2

Mae'r rhain i'w gweld ar dudalen we llwybrau a chanllawiau gwefan Perfformiad a Gwella GIG Cymru.

Mae rhagor o wybodaeth ar dudalen we Perfformiad a Gwella GIG Cymru – Diabetes.