Adam Price AS, y Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni
Heddiw rwy'n amlinellu'r camau nesaf ar gyfer dyfodol Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (NICW).
Ers ei sefydlu yn 2018, mae NICW wedi darparu cyngor annibynnol gwerthfawr i Weinidogion Cymru ar anghenion seilwaith hirdymor Cymru. Mae ei waith wedi helpu i lywio syniadau ar ystod o heriau strategol, gan gynnwys ynni adnewyddadwy, gwydnwch llifogydd, addasu i'r hinsawdd ac, yn fwyaf diweddar, Asesiad Seilwaith cynhwysfawr cyntaf erioed Cymru.
Yn ein maniffesto, mynegwyd ymrwymiad y gofynnir i NICW ymchwilio i faterion sy'n ymwneud â seilwaith digidol yng Nghymru. Gyda'r penawdau newyddion cyfredol ynghylch AI, canolfannau data a datblygiadau mewn telathrebu, mae hyn yn ymddangos yn fwy perthnasol nag erioed. Rwyf am i'n hagwedd at seilwaith digidol adlewyrchu gwerthoedd Cymru.
Er mwyn cyflawni'r gwaith hwn, rwy'n ymestyn tymhorau'r Comisiynwyr Eurgain Powell, Helen Armstrong, Nick Tune ac Aleena Khan tan fis Rhagfyr 2027. Rwyf hefyd yn cadarnhau'r Cadeirydd dros dro, Dr Jenifer Baxter, fel Cadeirydd am yr un cyfnod.
Mae'r estyniad hwn o delerau hefyd yn rhoi cyfle i ystyried rôl, swyddogaethau a ffurf sefydliadol NICW yn y dyfodol, yng nghyd-destun polisi economaidd a seilwaith eraill Llywodraeth Cymru.
Er y bydd gan waith NICW ffocws tymor hwy, ni fydd yn digwydd ar ei ben ei hun. Yn y tymor agos, rydym ar hyn o bryd yn gweithio ar draws y Llywodraeth ym meysydd polisi digidol, cynllunio, ynni, dŵr ac economaidd i ddatblygu fframwaith polisi strategol ar gyfer canolfannau data a seilwaith cyfrifiadurol AI yng Nghymru. Fel rhan o'r gwaith hwn, byddwn yn asesu galw yn y dyfodol, capasiti seilwaith ac arfer gorau rhyngwladol, cyn ystyried opsiynau ar gyfer dull polisi Cymreig sy'n cefnogi buddsoddiad, yn darparu mwy o sicrwydd i gymunedau a datblygwyr, ac yn cyd-fynd ag amcanion ehangach ar gyfer twf economaidd, seilwaith digidol a'r trawsnewid i sero net. Byddaf yn gwneud datganiad pellach ar y gwaith hwn maes o law.
Wrth i Gymru wynebu galw cynyddol i gyflawni buddsoddiad seilwaith mawr, mae achos cryf dros sicrhau bod ein trefniadau sefydliadol wedi'u paratoi nid yn unig i asesu anghenion yn y dyfodol ond hefyd i gefnogi hyder wrth gynllunio, datblygu a chyflawni prosiectau arwyddocaol cenedlaethol. Tynnwyd sylw at y mater hwn yn ymchwil NICW ei hun i gyflawni prosiectau seilwaith a gyhoeddwyd ym mis Mawrth.
Hoffwn i Gymru elwa o fodel integredig sy'n dwyn ynghyd asesiad strategol o anghenion seilwaith hirdymor Cymru; sicrhau a goruchwylio rhaglenni a phrosiectau seilwaith mawr; a swyddogaethau datblygu a chyflawni prosiectau strategol, yn enwedig lle mae'r rhain yn cefnogi datblygiad economaidd seiliedig ar le ac amcanion twf cenedlaethol.
Byddai dull o'r fath yn esblygiad sylweddol o'r sefyllfa bresennol a bydd yn darparu fframwaith cryfach a mwy cydlynol i Gymru ar gyfer cynllunio, sicrhau a chyflawni buddsoddiad mewn seilwaith dros y tymor hir.
Felly, rwyf wedi gofyn bod ystyried y materion hyn ar gyfer seilwaith economaidd yn rhan o'r gwaith sy'n cael ei wneud ar hyn o bryd ar ddylunio'r asiantaeth datblygu economaidd newydd.
Unwaith y bydd penderfyniadau wedi'u gwneud ar gylch gwaith a model gweithredu yr asiantaeth ddatblygu newydd, byddwn yn gallu ystyried a oes angen unrhyw beth pellach i sicrhau bod gennym swyddogaethau asesu, sicrwydd a chyflawni seilwaith cadarn yng Nghymru. Bydd ymgysylltu cynhwysfawr yn digwydd gyda rhanddeiliaid perthnasol ac ar draws y llywodraeth cyn i unrhyw gynigion gael eu cyflwyno.
Bydd y dystiolaeth, yr argymhellion a'r dadansoddiad gwerthfawr a gynhyrchwyd gan NICW dros y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys Asesiad Seilwaith Cymru, yn parhau i lywio datblygu polisi ar draws y llywodraeth wrth i ni weithio i adeiladu Cymru fwy gwydn, ffyniannus a chynaliadwy.
Byddaf yn gwneud cyhoeddiad pellach ar y mater hwn ar ôl i mi dderbyn cyngor ac argymhellion pellach gan Banel Cynghori Dylunio yr asiantaeth datblygu economaidd.