Rebecca Evans AS, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi, Ynni a Chynllunio
Ers cyhoeddi'r Cynllun Gweithredu Gwynt ar y Môr yng Ngwanwyn y llynedd, dyfarnwyd Contractau Gwahaniaeth Llywodraeth y DU i ddau brosiect gwynt ar y môr yn nyfroedd Cymru. Mae prosiect gwaelod sefydlog Awel y Môr 755 MW RWE oddi ar arfordir Gogledd Cymru a phrosiect arnofio Erebus 100 MW Blue Gem Wind yn y Môr Celtaidd yn gam ymlaen ym mhotensial Cymru i ddarparu electronau gwyrdd o wynt ar y môr i grid Cymru.
Mae'r prosiectau hyn yn cynrychioli buddsoddiadau sylweddol sy'n cyd-fynd â nodau ynni adnewyddadwy ein llywodraeth ac yn dangos pwysigrwydd bwrw ymlaen â'r Cynllun Gweithredu Gwynt ar y Môr a chreu'r amgylchedd i wneud y mwyaf o'r gwerth i bobl Cymru.
Rydym wedi galw ar Lywodraeth y DU ac Ystâd y Goron i sicrhau bod gan y prosiectau prawf ac arddangos yn y Môr Celtaidd fynediad at gyllid priodol i greu momentwm ledled y rhanbarth a gweithredu fel cam i gyflawni prosiectau Rownd 5. Byddai hyn hefyd yn gweithredu fel catalydd o fewn y gadwyn gyflenwi ac yn helpu i ddangos gallu ac arbenigedd cyflenwi rhanbarthol.
Rydym hefyd wedi cynnal trafodaethau adeiladol gyda Llywodraeth y DU ynghylch esblygiad y cymorth Contractau ar gyfer Gwahaniaeth, yn enwedig ynghylch cynnwys technolegau gwynt dŵr dwfn.
Mae Gweinidogion Cymru hefyd wedi cwrdd â'n cymheiriaid yn y DU i atgyfnerthu pwysigrwydd sicrhau bod pecyn o gymorth ledled y DU yn cael ei ddarparu drwy'r Bonws Diwydiant Glân a Rowndiau Dyrannu Contract ar gyfer Gwahaniaeth yn y dyfodol. Er mwyn hyrwyddo'r cyfle, cyflwynodd Ynni Morol Cymru sesiwn yn ddiweddar yn ymdrin â Bonws y Diwydiant Glân i'r gadwyn gyflenwi yng Nghymru, i godi ymwybyddiaeth o'r gefnogaeth sydd ar gael ar gyfer prosiectau posibl.
Er mwyn cefnogi argymhellion y Cynllun Gweithredu, rwyf wedi darparu adnoddau ychwanegol o fewn fy mhortffolio i gydlynu'r gwaith o ddatblygu a chyflawni'r camau gweithredu buddsoddi a'r gadwyn gyflenwi, sy'n cynnwys cyllideb uwch ar gyfer Busnes Cymru i gefnogi'n benodol weithgareddau'r gadwyn gyflenwi ar draws y sector ynni. Mae adnoddau ychwanegol o bortffolios eraill hefyd ar gael i ganolbwyntio ar yr agenda sgiliau.
Rydym hefyd wedi cyhoeddi Prosbectws Porthladdoedd Cymru sy'n manylu ar flaenoriaethau ein porthladd a'u huchelgeisiau i fuddsoddi i ddarparu cymorth i'r sector gwynt ar y môr. Rydym wedi defnyddio'r offeryn hyrwyddo hwn yn helaeth ers Hydref diwethaf, gan gynnwys yn Uwchgynhadledd Buddsoddi Cymru i atgyfnerthu'r ffaith bod Cymru'n 'agored i fusnes' ar draws cadwyn werth y sector.
Fel dilyniant, mae fy swyddogion yn gweithio'n rhagweithiol gyda gweithredwyr porthladdoedd Cymru i ddatblygu'r Prosbectws ymhellach gydag offrymau rhanbarthol penodol.
Rydym hefyd yn gweithio'n agos gyda GB Energy, Ystâd y Goron a'r Gronfa Gyfoeth Genedlaethol i drosoli cyllid i Gymru, ar gyfer seilwaith porthladdoedd a'r gadwyn gyflenwi ehangach. Fel rhan o'r gweithgaredd hwn, cyflwynodd Ynni Morol Cymru fwrdd crwn ariannu ym mis Ionawr i'r sefydliadau amlinellu eu ffrydiau cyllido unigol a ble roedd y cyfle i fuddsoddi.
Rydym hefyd wedi gweithio gyda'r Adran Busnes a Masnach a'r partneriaid uchod ac Equinor i gyflwyno digwyddiad masnach a buddsoddi yn Oslo yn ystod mis Chwefror. Nod y sesiwn oedd amlinellu cyfleoedd cydweithredu a buddsoddi yn y gadwyn gyflenwi yng Nghymru.
Rydym wedi ac yn parhau i estyn allan yn rhagweithiol at gwmnïau cadwyn gyflenwi Haen 1 i fesur eu diddordeb mewn buddsoddi yng Nghymru. Fodd bynnag, mae ein gallu i gael llwyddiant yn dibynnu ar brosiectau gwynt ar y môr o amgylch Cymru yn cwblhau'r agweddau ariannol. Felly, mae'n hanfodol bod datblygwyr a'r gadwyn gyflenwi ehangach yn hyderus bod llwybrau hirdymor cynaliadwy i'r farchnad. Dim ond drwy hyn fyddwn yn gallu datgloi'r cyfleoedd gweithgynhyrchu a chyflogaeth gwerth uchel ledled Cymru.
I'r perwyl hwnnw, rwy'n croesawu canlyniad cadarnhaol proses lesio Rownd 5 Ystâd y Goron ar gyfer y Môr Celtaidd. Mae pob un o'r tri datblygwr prosiect Equinor, menter ar y cyd ESB ac EDF Power Solutions Gwynt Glas, ac Ocean Winds wedi dod i Gytundeb ar gyfer Lesio.
Gallaf hefyd gadarnhau bod Ystâd y Goron wedi sefydlu Fforwm Datblygwyr y Môr Celtaidd, gyda chefnogaeth ysgrifenyddiaeth a ddarperir gan Ynni Morol Cymru, sy'n cynnwys y prosiectau prawf ac arddangos yn y Môr Celtaidd ynghyd â chynigwyr llwyddiannus Rownd 5. Bydd y Fforwm yn canolbwyntio ei sylw i ddechrau ar werth cymdeithasol a thrwyddedu amgylcheddol.
Mae Gweinidogion a swyddogion Cymru wedi parhau i ymgysylltu'n weithredol â holl ddatblygwyr prosiectau gwynt ar y môr, i ddeall eu heriau yn llawn ac i bwyso arnynt i wneud y mwyaf o werth eu buddsoddiad yng Nghymru. Mae hyn yn cynnwys cyfarfod a gynhelais gyda menter ar y cyd JERA Nex bp i drafod y camau nesaf ar gyfer eu prosiect Mona 1.5 GW oddi ar arfordir Gogledd Cymru.
Mae'r camau gweithredu galluogi yr ydym wedi'u cymryd yn ystod y naw mis diwethaf yn cynnwys darparu cyllid ychwanegol i Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), ar gyfer gwella'r swyddogaeth drwyddedu morol yn barhaus ac i gefnogi caniatâd ar gyfer prosiectau gwynt ar y môr.
Rydym hefyd wedi cael ymgysylltiad helaeth â Llywodraeth y DU a Llywodraethau Datganoledig eraill i fwrw ymlaen â mesurau iawndal amgylcheddol priodol. Gallaf gadarnhau bod yr Offeryn Statudol Adfer Morol wedi'i osod ac mae'r Gronfa Adfer Morol wedi agor. Rydym wedi cytuno â Llywodraeth y DU y bydd gan unrhyw brosiectau ar y môr yng Nghymru yr opsiwn i gael mynediad i'r gronfa pe bai angen unrhyw fesurau iawndal am ddifrod i Ardal Forol Warchodedig.
Rydym yn gweithio gyda CNC ac yn cyfrannu at y broses Cydweithio ar gyfer Gwynt ar y Môr ar gyfer Iawndal Strategol i nodi iawndal strategol addas i Gymru. Rydym hefyd yn cydweithio ar bolisi Diwygio Mesurau Iawndal Amgylcheddol y DU, a gosododd Llywodraeth y DU yr Offeryn Statudol ar 26 Chwefror. Bydd y diwygiad yn cynnwys hierarchaeth newydd o opsiynau iawndal am ddifrod i Ardaloedd Gwarchodedig Morol gan ddatblygu gwynt ar y môr.
Ochr yn ochr â hyn, rydym yn gweithio ar y cyd ag Ystâd y Goron i drosoli eu harbenigedd mapio morol a deall sut y gall y Map Llwybr Cyflenwi Morol fwydo i'r broses gynllunio morol. Bydd y gwaith hwn yn cynnwys datblygu asesiad gofodol o foroedd Cymru a fydd yn llywio cynllunio morol.
Rydym yn cydnabod bod grid yn flaenoriaeth i'r sector, ac rydym yn mewnbynnu proses Cynllun Ynni Gofodol Strategol (SSEP) NESO, gan roi cyngor ar ddulliau mapio ar gyfer ardal forol Cymru a nodi cyfleoedd i alinio cynllunio morol â'r SSEP.
Yn fwy cyffredinol, mae Llywodraeth Cymru a NESO wedi bod yn gweithio gyda'i gilydd i sicrhau bod polisïau a data Cymru yn cael eu hymgorffori yn y dystiolaeth a ddefnyddir i ddatblygu'r llwybrau SSEP yr ydym yn disgwyl eu gweld yr haf hwn.
Er bod yn rhaid i ni aros nes ein bod yn gweld allbynnau y broses SSEP i asesu pa mor dda y maent yn cyflawni ein nodau strategol, rydym yn cydnabod yr ymdrech gydgysylltiedig y mae NESO wedi'i wneud dros y flwyddyn ddiwethaf i gynnwys sefydliadau Cymreig yn ei syniadau.
Bydd datblygu sgiliau a gweithlu yn hwylusydd hanfodol i gyflawni'r canlyniadau rydyn ni eu heisiau'n llwyddiannus. Mae colegau yng Nghymru yn arwain o ran archwilio pa gyfleoedd sydd eu hangen ar y sector. Mae dau o brosiectau diweddar Ystâd y Goron yng Nghymru yn canolbwyntio ar sgiliau. Yn gyntaf, mae Grŵp Colegau Castell-nedd Port Talbot yn cynnal astudiaeth ddichonoldeb ar sefydlu academi gwynt arnofiol ar y môr ym Mhort Talbot, tra bod Coleg Penfro yn cymryd safbwynt Coridor yr M4 ar sgiliau sy'n cwmpasu ynni adnewyddadwy ar y môr a thechnolegau datgarboneiddio diwydiannol.
Mae'r gweithgaredd hwn ochr yn ochr â gwaith ardderchog Coleg Llandrillo Menai wrth ddarparu prentisiaethau ar gyfer y sector gwynt ar y môr yng ngogledd Cymru.
Yn olaf, mae'n bleser gennyf gyhoeddi fy mod yn gwneud buddsoddiad o £8 miliwn yn Marine Power Systems, sydd wedi'u lleoli yn Abertawe ac sy'n dylunio ystod o dechnolegau dŵr dwfn ar gyfer y sector gwynt ar y môr. Cyd-sefydlwyd y cwmni gan ddau o raddedigion o Brifysgol Abertawe yn 2018 ac mae wedi datblygu set gynhwysfawr o hawliau Eiddo Deallusol sy'n cwmpasu pensaernïaeth platfform, systemau angori a dyluniadau modiwlaidd. Bydd y buddsoddiad hwn yn datgloi gweithgareddau modelu dichonoldeb technegol a gweithgynhyrchu ychwanegol, a fydd yn sylfaen i ehangu'r cwmni yn y dyfodol.
Wrth ddarparu'r cymorth hwn, hoffwn danlinellu ymrwymiad y llywodraeth hon i ddatblygu cadwyn gyflenwi gwerth ychwanegol uchel yng Nghymru, er mwyn gwneud y mwyaf o'r cyfle economaidd a chadw cymaint o werth â phosibl yma yng Nghymru.