Digwyddiad cymhorthfa Cronfa Arloesi Hinsawdd (DATGLOI): crynodeb

Yn ddiweddar, cynhaliodd y Gwasanaeth Ynni Sesiwn Gymhorthfa DATGLOI i gefnogi sefydliadau cymwys i ddatblygu ceisiadau cryf ar gyfer y Gronfa Arloesi Hinsawdd newydd. Roedd y sesiwn yn ategu’r digwyddiad briffio yn ystod y lansiad ac yn rhoi cyfle i fynychwyr archwilio themâu'r rhaglen yn fwy manwl, gofyn cwestiynau, a chael eglurder ar ofynion gwneud cais, ystyriaethau caffael a disgwyliadau cyflawni prosiect.

DATGLOI yw Rhaglen Arloesi Hinsawdd Llywodraeth Cymru ar gyfer 2026-27. Mae'r rhaglen yn darparu £750,000 o gyllid i gefnogi prosiectau arloesol sy'n gallu cynhyrchu tystiolaeth ymarferol, profi dulliau newydd a llywio penderfyniadau polisi hinsawdd a buddsoddi yn y dyfodol. Gall prosiectau wneud cais am gyllid o hyd at £125,000 o dan y senario cyllido is neu hyd at £250,000 o dan y senario cyllido uwch, a disgwylir i’r prosiect gael ei gyflawni erbyn mis Mawrth 2027.

Mae'r rhaglen wedi'i chynllunio i gefnogi prosiectau sy'n:

• mynd i'r afael â heriau sylweddol yn yr hinsawdd
• cynhyrchu tystiolaeth ymarferol a dysgu
• datblygu modelau cyflawni neu lwybrau gweithredu newydd
• llywio polisi, buddsoddiad a chyflwyniad ehangach yn y dyfodol
• dangos cydweithredu ystyrlon ar draws sefydliadau a sectorau

Gwahoddir ymgeiswyr i fynd i'r afael ag un neu fwy o bedwar maes her a nodwyd drwy drafodaethau gyda thimau polisi a rhanddeiliaid Llywodraeth Cymru. Mae'r themâu hyn wedi'u dewis oherwydd eu bod yn cynrychioli meysydd lle gallai arloesi ddatgloi cyfleoedd datgarboneiddio ar raddfa fawr yn y dyfodol ledled Cymru.

1. Datgarboneiddio coedwigaeth a'r sector coed

Mae'r thema hon yn canolbwyntio ar nodi llwybrau ymarferol i ddatgarboneiddio gweithrediadau coedwigaeth a chadwyni cyflenwi pren. Gallai prosiectau archwilio sut y gall tanwydd amgen, trydaneiddio neu ddulliau arloesol eraill ddisodli peiriannau a cherbydau sy'n cael eu pweru gan diesel wrth gefnogi datblygiad diwydiant pren domestig Cymru. Yr amcan yw darparu tystiolaeth, canllawiau a dulliau arddangos sy'n gallu cefnogi buddsoddiad a defnyddio yn y dyfodol.

2. Treuliad anaerobig amaethyddol

Mae'r her hon yn ceisio deall yn well sut y gellir gweithredu treuliad anaerobig amaethyddol ar raddfa fawr yng Nghymru. Disgwylir i brosiectau archwilio modelau cyflawni, dulliau cynllunio, ystyriaethau amgylcheddol a threfniadau llywodraethu a allai gefnogi amcanion trawsnewid amaethyddol cynaliadwy a rheoli maetholion.

3. Hybiau gwefru a thrafnidiaeth a rennir

Mae'r thema hon yn mynd i'r afael â rhwystrau i fabwysiadu cerbydau trydan yn y sector cyhoeddus. Anogir prosiectau i ymchwilio i seilwaith gwefru a rennir, modelau cyflenwi cydweithredol ac atebion sy’n seiliedig ar le y gellid eu hailadrodd ledled Cymru. Atgoffwyd ymgeiswyr nad mewn technoleg yn unig mae arloesedd yn y maes hwn, ond mewn goresgyn heriau cydlynu a datblygu modelau llywodraethu ymarferol.

4. Systemau data hinsawdd a charbon integredig

Mae'r bedwaredd thema yn canolbwyntio ar wella'r ffordd y mae data carbon a hinsawdd yn cael ei gasglu, ei integreiddio a'i ddefnyddio ledled Cymru. Y nod yw cefnogi gwneud penderfyniadau mwy effeithiol trwy gysoni setiau data yn well, gwell systemau adrodd a datblygu fframweithiau tystiolaeth integredig a all gefnogi cyflawni Cyllideb Garbon 4 a phenderfyniadau polisi yn y dyfodol.

Roedd rhan sylweddol o'r sesiwn wedi'i neilltuo i'r fframwaith Contractau ar gyfer Arloesi, a fydd yn cael ei ddefnyddio fel llwybr caffael ar gyfer prosiectau DATGLOI. Cafodd y mynychwyr gyflwyniad gan Tom Doyle o Innovate UK, a amlinellodd bwrpas a chymhwysiad ymarferol y fframwaith.

Mae'r dull Contractau ar gyfer Arloesi wedi'i gynllunio ar gyfer sefyllfaoedd lle nad yw atebion y farchnad bresennol yn ddigonol a lle mae angen ymchwil, datblygu neu brofi pellach. Yn hytrach na chyllido astudiaethau traddodiadol yn unig, mae'r fframwaith yn cefnogi prosiectau arloesi sy'n canolbwyntio ar ganlyniadau sy'n creu atebion ymarferol i heriau wedi'u diffinio'n glir. Anogwyd ymgeiswyr i ymgysylltu â chydweithwyr caffael yn gynnar ac ymgyfarwyddo â'r fframwaith cyn cyflwyno ceisiadau.

Ymhlith y pwyntiau allweddol a amlygwyd yn ystod y drafodaeth roedd:

• disgwylir i brosiectau gyflawni canlyniadau diriaethol yn hytrach nag ymchwil ddamcaniaethol yn unig
• bydd contractau'n cael eu dyfarnu i un sefydliad arweiniol, a all is-gontractio cymorth arbenigol lle bo angen
• gall sefydliadau arweiniol adennill costau cymwys prosiect ond ni allant gynhyrchu elw trwy'r contract a ariennir
• gall isgontractwyr gynnwys elw masnachol rhesymol yn eu gwasanaethau
• dylai prosiectau ddangos llwybr clir tuag at weithredu, defnyddio neu fabwysiadu ehangach

Roedd y sesiwn yn cynnwys trafodaeth holi ac ateb estynedig oedd yn cwmpasu agweddau ymarferol ar ddatblygu, caffael a chyflawni prosiectau. Ymhlith y themâu allweddol roedd:

Cydweithio a phartneriaethau

Gofynnodd mynychwyr am eglurhad ar lefel yr ymrwymiad partneriaeth a ddisgwylir o fewn ceisiadau. Pwysleisiodd cynrychiolwyr Llywodraeth Cymru a Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru fod cydweithio yn cael ei annog yn gryf ac y gall gryfhau cynigion prosiectau. Cynghorwyd ymgeiswyr i nodi partneriaid cyflawni allweddol, sefydliadau cymorth a rhanddeiliaid a fydd yn cyfrannu at gyflawni prosiectau yn llwyddiannus. Er nad oes angen cytundebau ffurfiol o reidrwydd yn y cam ymgeisio, mae tystiolaeth o ymgysylltu a chefnogaeth ystyrlon yn fuddiol.

Defnyddio arbenigedd lleol

Gofynnodd sawl cyfranogwr a fyddai cyflenwyr lleol, prifysgolion a sefydliadau Cymreig yn derbyn triniaeth ffafriol. Tynnodd yr ymateb sylw, er nad oes ffafriaeth sgorio ffurfiol, bod cynigion sy'n dangos gwybodaeth leol, meithrin gallu lleol a chyfranogiad ystyrlon sefydliadau Cymreig yn debygol o alinio'n gryf ag amcanion ehangach y rhaglen.

Dulliau caffael 

Trafododd mynychwyr ymarferoldeb penodi nifer o gyflenwyr, trefniadau consortiwm a modelau caffael arloesi. Eglurodd y trefnwyr fod hyblygrwydd yn y ffordd y mae prosiectau'n strwythuro cyflawni, ar yr amod bod prosesau caffael yn parhau i gydymffurfio ac yn gallu cyflawni'r canlyniadau gofynnol o fewn amserlenni’r rhaglen. Croesewir dulliau consortiwm a threfniadau cyflawni cydweithredol lle maent yn ychwanegu arbenigedd, gwydnwch a gwerth.

Ystyriaethau ariannol a TAW

Codwyd cwestiynau hefyd ynglŷn â thriniaeth TAW a rheolaeth ariannol. Cynghorwyd ymgeiswyr i ymgysylltu â thimau cyllid yn gynnar yn y broses ymgeisio ac i sicrhau eu bod yn deall trefniadau adennill TAW eu sefydliad. Cadarnhaodd y trefnwyr nad yw adennill TAW yn gost grant cymwys a thynnodd sylw at bwysigrwydd ceisio mewnbwn yr adran gyllid cyn cwblhau'r cyllidebau.

Prosiectau peilot ac arddangos

Archwiliodd y cyfranogwyr beth yw prosiect arddangos derbyniol o fewn y ffenestr gymharol fyr i gyflwyno rhaglen. Esboniodd y trefnwyr y dylai prosiectau gwerth uwch fynd y tu hwnt i waith astudio yn ddelfrydol a cheisio profi, treialu neu arddangos atebion ymarferol lle bo'n bosibl. Fodd bynnag, mae'r disgwyliadau yn parhau i fod yn gymesur â'r amserlenni sydd ar gael, a'r prif amcan yw creu tystiolaeth gredadwy a all lywio penderfyniadau buddsoddi Llywodraeth Cymru yn y dyfodol.

Daeth y sesiwn i ben gyda sawl neges bwysig i ddarpar ymgeiswyr:

• byddwch yn uchelgeisiol ond yn realistig wrth ddylunio prosiectau
• canolbwyntiwch ar gynhyrchu tystiolaeth a all ddylanwadu ar bolisi a buddsoddiad yn y dyfodol
• meddyliwch y tu hwnt i ffiniau sefydliadol ac ystyried cyfleoedd ar gyfer cydweithio ledled Cymru
• ymgysylltwch â chydweithwyr caffael a chyllid yn gynnar i ddatblygu cynigion
• ystyriwch y gallu i dyfu hirdymor a chymhwysedd ehangach yr atebion arfaethedig
• peidiwch ag oedi cyn cysylltu â thîm DATGLOI i drafod syniadau a cheisio eglurhad cyn eu cyflwyno

Mae DATGLOI wedi'i gynllunio i ddatgloi atebion ymarferol, cydweithredol a chyflawni i rai o heriau hinsawdd mwyaf cymhleth Cymru. Mae Llywodraeth Cymru a Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru yn edrych ymlaen at dderbyn ceisiadau arloesol a all helpu i gyflymu'r cynnydd tuag at Gyllideb Garbon 4 a llywio gweithredu hinsawdd yn y dyfodol ledled Cymru.