Gwerthusiad terfynol o Sêr Cymru II

Trosolwg

Mae’r adroddiad hwn yn gwerthuso rhaglen Sêr Cymru II a ariannwyd gan Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop (ERDF), a gynhaliwyd rhwng Rhagfyr 2015 a Mehefin 2023.

Nod y rhaglen oedd cynyddu capasiti ymchwil mewn meysydd STEMM o fewn Sefydliadau Addysg Uwch Cymru (SAU) drwy ddenu talent o safon fyd-eang a chefnogi ymchwilwyr ar wahanol gamau gyrfa.

Mae’r gwerthusiad yn canolbwyntio ar aliniad y rhaglen â nodau strategol, perfformiad yn erbyn targedau, a’i heffeithiau ehangach.

Mae’r adroddiad yn cynnwys argymhellion ar gyfer strwythur unrhyw raglenni olynol.

Prif ganfyddiadau

• Mae gan Gymru gyfran isel o incwm ymchwil y DU a staff STEMM o hyd. Er bod Sêr Cymru II wedi cefnogi meysydd pwnc i dyfu incwm ymchwil yn gyflymach na sefydliadau cymharol, mae anghydraddoldebau cyffredinol yn parhau. Dylai rhaglenni’r dyfodol ganolbwyntio ar feysydd sydd â’r effaith gymdeithasol ac economaidd fwyaf.
• Mae’r rhaglen yn cyd-fynd â pholisïau llywodraethau Cymru a’r DU i gynyddu buddsoddiad Ymchwil, Datblygu ac Arloesi (RD&I) y tu allan i Lundain a’r De Ddwyrain. Dylai fersiynau’r dyfodol dargedu meysydd sy’n gystadleuol yn rhyngwladol yn strategol a blaenoriaethau cenedlaethol.
• Cyflawnodd Sêr Cymru II y rhan fwyaf o dargedau’r cynllun busnes, gan gynnwys £78.8m mewn incwm ymchwil (targed: £45m) a 179 o ymchwilwyr newydd (targed: 102). Bu llwyddiant arbennig i Gadeiryddion ac Ysgolheigion Ymchwil, er bod rhai dyfarniadau wedi wynebu heriau o ran cymhwysedd a thystiolaeth.
• Gwelodd y meysydd pwnc a gefnogwyd dwf cyflymach mewn incwm ymchwil a chyhoeddiadau.
• Fe wnaeth y rhaglen hyrwyddo ymchwil rhyngddisgyblaethol a gwella ansawdd cyhoeddiadau.
• Fodd bynnag, dim ond 41% o ymchwilwyr a arhosodd yng Nghymru ar ôl y cyllid.
• Cyfyngodd y gofynion gweinyddol ar ymgysylltiad strategol a chefnogaeth i ymchwilwyr. Dylai rhaglenni’r dyfodol symleiddio prosesau a gwella cefnogaeth i ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa.
• Cyfrannodd y rhaglen at gyfleoedd cyfartal, cynaliadwyedd ac allgymorth, ond bu effaith gyfyngedig ar leddfu tlodi a hyrwyddo’r Gymraeg.