Panel Cynghori Cyfiawnder Ieuenctid Cymru: 6 Gorffennaf 2026

• Mike Connolly (MC) (Cyd-gadeirydd), Llywodraeth Cymru (CSD)
• Karin Phillips (KP) (Cyd-gadeirydd), Aelod o’r Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid
• Phil Bowen (PB), Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid
• Cheryl De Freitas CDF), Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid
• Paula Williams (PW), Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid 
• Darren Trollope (DT), Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid
• Lynzi Jarman (LJ), Llywodraeth Cymru (JPD)
• James Gerard (JG), Llywodraeth Cymru (JPD)
• Martyn Gunter (MG), Llywodraeth Cymru (Addysg)
• Tom Cartright (TC), Llywodraeth Cymru (Ymchwil Gymdeithasol)
• Meg Colley (MeC), Llywodraeth Cymru (Gwasanaethau Cymdeithasol)
• Panny Hall (PH), Llywodraeth Cymru (Gwasanaethau Cymdeithasol)
• Julia Allen (JA), Llywodraeth Cymru (Diogelu)
• Alan Webster (AW), Y Weinyddiaeth Gyfiawnder 
• Elisa Mclauglin (EM), Y Weinyddiaeth Gyfiawnder
• Eleri Thomas (ET), Dirprwy Gomisiynydd yr Heddlu a Throseddu Gwent
• Dafydd Llywelyn (DLl), Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu Dyfed Powys 
• Dean Llewellyn (DeLl), Uned Gyswllt yr Heddlu
• Gwen James (GJ), Swyddfa’r Comisiynydd Heddlu a Throseddu
• Stephen Wood (SW), Rheolwyr YOT Cymru (YMC)
• James Warr (JW), Rheolwyr YOT Cymru (YMC)
• Kirsty Davies (KD), Rheolwyr YOT Cymru (YMC)
• Jay McCabe (JM), Rheolwyr YOT Cymru (YMC)
• Davinia Harries-Davies DHD), Rheolwyr YOT Cymru (YMC)
• Martina Feilizer (MF), Cynrychiolydd academaidd
• Kate Williams (KW), Cynrychiolydd academaidd
• Philip O’Connell (PO’C), ar ran DCC Nicholas McLain
• David Richmond (DR), Y Gwasanaeth Ieuenctid yn y Ddalfa
• Rachel Morgan (RM), Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru 
• Julie Davies (JD), Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol
• Sarah Day (SD), Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol
• Christopher Millis (CM), Cymdeithas Cyfarwyddwyr Addysg Cymru
• Lacey Meredith (LM), HMPPS ar ran Louise Lawrence
• Fallon Gallagher (FG), Tîm Glasbrint Cymru, HMPPS 
• Tim Melville (TM), Ynadon Ieuenctid

Ymddiheuriadau

• Sasha Yilmaz, Llywodraeth Cymru (CSD)
• Alison Lott, Llywodraeth Cymru (CSD)
• Mark Bradley, Llywodraeth Cymru (Iechyd)
• Padraig McNamara, Llywodraeth Cymru (Iechyd)
• Stephanie Roberts-Bibby, Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid
• Paul Morris, Uned Gyswllt yr Heddlu
• DCC Nicholas McLain, Heddlu Gwent 
• Andrea Brazier, HMIP 
• Michelle Davies, Cynrychiolydd iechyd BIP Bae Abertawe 
• Helen Davies, HMIP 
• Surinder Randhawa, GLITEF
• Louise Lawrence, HMPPS
• Daniel Jones, Uned Atal Trais
• Rocio Cifuentes, Comisiynydd Plant Cymru 
• Mark Brace, Rhwydwaith Cymunedau Mwy Diogel
• Jake Morgan, SOLACE

Croesawodd KP aelodau i’r cyfarfod a nododd y trefniadau hybrid. Croesawyd aelodau newydd, Chris Mills y cynrychiolydd ar gyfer Cymdeithas Cyfarwyddwyr Addysg Cymru a Dean Llewellyn, Uned Gyswllt yr Heddlu.

Nodwyd yr ymddiheuriadau.

Dywedwyd wrth y Panel fod cyfarfod wedi’i gynnal cyn WYJAP gyda’r Dirprwy Brif Weinidog a’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad. Canolbwyntiodd y trafodaethau ar ddiwygio cyfiawnder ieuenctid, rôl y Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid yn y dyfodol a chyfleoedd ar gyfer mwy o ymwneud gan Lywodraeth Cymru ym maes cyllid cyfiawnder ieuenctid, goruchwyliaeth a llywodraethu. 

Dywedwyd wrth y Panel fod trafodaethau yn parhau rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a’r Weinyddiaeth Gyfiawnder ynglŷn â diwygiadau a amlinellwyd yn y Papur Gwyn Cyfiawnder Ieuenctid a threfniadau’r dyfodol yng Nghymru. 

Rhoddodd MC ddiweddariad ar ddatblygiadau diweddar Llywodraeth Cymru, gan gynnwys newidiadau i gyfrifoldebau Gweinidogol ar ôl ffurfio Llywodraeth newydd Cymru. Mae’r cyfrifoldeb am droseddu a chyfiawnder bellach yn nwylo’r Dirprwy Brif Weinidog a Gweinidog Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Chydraddoldeb. 

Clywodd y Panel fod Llywodraeth newydd Cymru wedi nodi atal, ymyrraeth gynnar a llunio polisïau yn seiliedig ar dystiolaeth fel egwyddorion allweddol. Roedd gwaith ar y gweill yn ymwneud â rhaglen 100 diwrnod cyntaf Llywodraeth Cymru, gan gynnwys cynlluniau i sefydlu Asiantaeth Atal Troseddu Genedlaethol.

Hysbyswyd yr aelodau fod swyddogion Llywodraeth Cymru yn paratoi cyngor i Weinidogion ynglŷn â threfniadau llywodraethu cyfiawnder ieuenctid yn y dyfodol a’r rôl y gallai Llywodraeth Cymru ei chyflawni yn dilyn trafodaethau gyda’r Weinyddiaeth Gyfiawnder.

Roedd y Dirprwy Brif Weinidog wedi nodi ei bod hi eisiau ymgysylltu'n uniongyrchol â Rheolwyr YOT Cymru a mynd i gyfarfod o’r WYJAP yn y dyfodol. 

Cam gweithredu 1: Gwahodd y Dirprwy Brif Weinidog i gyfarfod WYJAP ar 12 Hydref.

Rhoddodd AW drosolwg o’r Papur Gwyn Cyfiawnder Ieuenctid, Torri Troseddau Ieuenctid, Newid Bywydau Ifanc, gan amlinellu cynlluniau Llywodraeth y DU ar gyfer diwygio’r system cyfiawnder ieuenctid: roedd y rhain yn cynnwys diwygiadau yn ymwneud ag ymyrraeth gynnar, Datrysiadau y Tu Allan i'r Llys, remánd, dedfrydu, cofnodion troseddol, ieuenctid yn y ddalfa a threfniadau goruchwylio’r gwasanaeth cyfiawnder ieuenctid.

Croesawodd aelodau’r panel y cyfle i drafod y cynigion ond pwysleisiodd yr angen am ddiwygiadau i gydnabod y dirwedd polisi a darparu gwasanaethau unigryw yng Nghymru. Tynnodd yr aelodau sylw at y dull integredig sydd eisoes wedi'i fabwysiadu ar draws gwasanaethau Cymru a phwysigrwydd sicrhau bod diwygiadau'n ategu trefniadau presennol yn hytrach na'u dyblygu. 

Canolbwyntiodd y trafodaethau ar:

• effaith diwygiadau ar gyfiawnder ieuenctid yng Nghymru
• rôl Llywodraeth Cymru yn y dyfodol
• goblygiadau posib diwygiadau plismona
• yr angen i ymgysylltu â Llywodraeth Cymru cyn i gynlluniau polisi gael eu cwblhau
• pwysigrwydd adlewyrchu strwythurau data, deddfwriaeth a gwasanaethau Cymreig mewn diwygiadau yn y dyfodol

Tynnodd PW sylw at y ffaith bod gwaith wedi dechrau rhwng Byrddau Cyfiawnder Ieuenctid a Llywodraeth Cymru i asesu goblygiadau’r Papur Gwyn ar Gymru ac i sicrhau y byddai'r gwasanaethau a'r mentrau datganoledig yng Nghymru yn cael eu hystyried gan y Weinyddiaeth Gyfiawnder wrth weithredu’r cynlluniau yn y Papur Gwyn Cyfiawnder Ieuenctid. Unwaith y bydd yr ymarfer mapio wedi dod i ben, caiff ei rannu gyda'r Panel a bydd ar agenda'r Panel yng nghyfarfod mis Hydref. Croesawodd aelodau'r panel y gwaith hwn.

Cam gweithredu 2: Ychwanegu dadansoddiad o oblygiadau Papur Gwyn Llywodraeth y DU ar Gymru at agenda WYJAP ym mis Hydref.

Partneriaeth gyda phlismona

Diolchodd KP i DCC Nicola Brain am ei gwaith hyd yma ar yr agenda plismona sy'n canolbwyntio ar y plentyn. Ategodd DLl y diolchiadau a dywedodd y byddai ACC Nicholas McLain yn cymryd yr awenau oherwydd ymddeoliad. 

Cyflwynodd DLl bapur WYJAP 06.07.26.01 ar drefniadau llywodraethu’r heddlu yng Nghymru ac amlinellodd strwythurau a oedd yn cefnogi cyfiawnder ieuenctid a phlismona sy'n canolbwyntio ar y plentyn ar draws pedair ardal yr heddlu. Croesawodd yr aelodau'r papur gan nodi ei werth o ran gwella dealltwriaeth o strwythurau llywodraethu a threfniadau atebolrwydd.

Tynnodd DLl sylw at ansicrwydd parhaus yn ymwneud â chynlluniau i ddiwygio plismona’n ehangach a phwysigrwydd ystyried effeithiau posib ar drefniadau ariannu gwasanaethau cyfiawnder ieuenctid a strwythurau partneriaethau lleol. Pwysleisiodd aelodau’r panel bwysigrwydd cynnal perthnasoedd lleol rhwng Gwasanaethau Cyfiawnder Ieuenctid a phlismona, waeth beth fo’r newidiadau llywodraethu yn y dyfodol. 

Cyfeiriodd DT at bapur WYJAP 06.07.26.02 a rhoddodd ddiweddariad am waith i ddatblygu dull mwy cyson ar gyfer Cymru gyfan o ran Datrysiadau y Tu Allan i’r Llys (OoCR). Roedd Grwpiau Gorchwyl a Gorffen wedi datblygu cynigion yn ymwneud ag atgyfeiriadau, prosesau gwneud penderfyniadau a chanlyniadau. Roedd proses ymgynghori ar y gweill gyda heddluoedd a Gwasanaethau Cyfiawnder Ieuenctid ledled Cymru. 

Croesawodd yr aelodau'r cynnydd a phwysleisiwyd pwysigrwydd cynhyrchu amserlen gyflawni. Cytunwyd y byddai'r amserlen weithredu ddangosol yn cael ei rhannu â'r panel cyn y cyfarfod ym mis Hydref. 

Cam gweithredu 3: Bydd cyd-weithgor Datrysiadau y Tu Allan i’r Llys (OOCR) yn datblygu crynodeb lefel uchel o weithgareddau allweddol gydag amseriadau dangosol i'w rhannu gyda'r Panel cyn cyfarfod mis Hydref.

Tynnodd y drafodaeth sylw at gyfraniad sylweddol cyllid Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu tuag at weithgarwch cyfiawnder ieuenctid ac atal. Cynghorodd JG Lee Jones, Swyddfa Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu De Cymru fod gwaith dadansoddi wedi dechrau ar gyllido ac efallai y byddai DLl eisiau cysylltu ag e yn y lle cyntaf. 

Cam gweithredu 4: DLl i gysylltu â Lee Jones i fapio a nodi buddsoddiad presennol Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu ym maes cyfiawnder ieuenctid a gweithgaredd atal er mwyn hysbysu trafodaethau ar lywodraethiant yr heddlu yn y dyfodol ac adrodd yn ׅôl i gyfarfod nesaf WYJAP ym mis Hydref.

Partneriaeth gydag Iechyd

Derbyniodd y Panel bapur WYJAP 06.07.26.03 oherwydd nad oedd cydweithwyr iechyd Llywodraeth Cymru yn gallu dod i’r cyfarfod. Diweddarodd LJ y Panel ar waith oedd yn mynd rhagddo gyda chydweithwyr iechyd Llywodraeth Cymru yn ymwneud ag Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu (SLCN). Roedd y gwaith wedi canolbwyntio ar nodi arferion gorau a gwella cysondeb y ddarpariaeth ar draws Cymru.  

Mae Gwasanaeth Cyfiawnder Ieuenctid Pen-y-bont ar Ogwr wedi’i ddefnyddio fel meincnod cychwynnol ar gyfer arferion gorau yn dilyn ei arolwg HMIP yn ddiweddar. Roedd fframwaith arferion gorau drafft yn cael ei ddatblygu.

Roedd gwaith pellach yn cael ei wneud ar y cyd ar draws Llywodraeth Cymru a phartneriaid iechyd i nodi atebion hirdymor i heriau er mwyn cael mynediad at gymorth ar gyfer anghenion lleferydd, iaith a chyfathrebu. Nododd yr aelodau bwysigrwydd dull sy'n ymdrin â'r system gyfan.

Diolchodd KP i LJ am y diweddariad a thynnodd sylw at y ffaith nad oedd papur WYJAP 06.07.26.03 yn adlewyrchu’r cynnydd a wnaed hyd yma. Fel y nodwyd yn y papur, gofynnodd KP i gydweithwyr iechyd meddwl rannu adroddiadau blynyddol y Strategaeth Iechyd Meddwl a Lles Meddyliol, a'r Strategaeth Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio gyda’r Panel ar ôl ei chyhoeddi. 

Cam gweithredu 5: Cydweithwyr iechyd Llywodraeth Cymru i roi diweddariad pellach ar Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu a ffyrdd posib ymlaen yng nghyfarfod WYJAP ym mis Hydref.

Cam gweithredu 6: Cydweithwyr iechyd meddwl i rannu â’r Panel adroddiadau blynyddol y Strategaeth Iechyd Meddwl a Llesiant Meddyliol, a’r Strategaeth ar Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio ar ôl iddi gael ei chyhoeddi.

Partneriaeth gydag addysg

Rhannodd MG fanylion papur WYJAP 06.07.26.04 ac amlygodd ddatblygiadau yn ymwneud â diogelwch, presenoldeb, gwaharddiadau ac ymddygiad mewn ysgolion. Roedd grŵp amlasiantaeth newydd sy'n archwilio digwyddiadau mewn ysgolion wedi cwrdd yn ddiweddar am y tro cyntaf. 

Darparwyd diweddariadau hefyd ar:

• Mae cyllid Rhaglen Swyddogion Heddlu Ysgolion ar gyfer 2026 i 2027, wedi’i gadarnhau gan Lywodraeth Cymru er mwyn parhau â’r bartneriaeth ffurfiol rhwng yr Heddlu a swyddfeydd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu, heddluoedd ac ysgolion.
• Canllawiau Gwahardd a Chadw, mae gwaith yn mynd rhagddo ar ymrwymiadau’r Llywodraeth mewn perthynas ag ymrwymiadau ymddygiad a phresenoldeb. Bydd cyhoeddiad yn digwydd o fewn y 100 diwrnod cyntaf lle bydd Canllawiau Gwahardd a Chadw yn cael eu cynnwys. 
• Datblygiad protocol diogelwch ysgolion Cymru gyfan, mae Cyngor Dinas Caerdydd yn parhau i arwain y gwaith gydag awdurdodau lleol a phartneriaid i ddatblygu dull cyson i ysgolion reoli digwyddiadau lle mae plant yn dod ag arfau ar dir yr ysgol. Cynhaliwyd cyfarfod cyntaf y grŵp llywio ar 2 Mehefin. Mae'r dull cenedlaethol hwn yn cael ei gyd-gynhyrchu a bydd yn cael ei gefnogi gan gyllid yn 2026 i 2027, gyda'r bwriad o'i lansio mewn ysgolion yn hwyrach ym mlwyddyn ysgol 2026 i 2027.
• Presenoldeb ac Ymgysylltiad mewn Ysgolion, mae pecyn o gynlluniau peilot adferol ledled Cymru wedi'u cyflwyno ar draws Cymru i helpu i fynd i’r afael â  phroblemau ymddygiad a chefnogi presenoldeb. Gan adeiladu ar arferion llwyddiannus sydd eisoes ar y gweill, bydd y cynlluniau peilot hyn yn profi dulliau arloesol, drwy gelf, chwaraeon a theatr i helpu dysgwyr i 
  ail-ymgysylltu ag ysgolion. 

Tynnodd cynrychiolwyr Gwasanaeth Cyfiawnder Ieuenctid sylw at bwysigrwydd sicrhau bod gwasanaethau cyfiawnder ieuenctid wedi cyfrannu at y gwaith hwn i gynnal cysondeb gyda dulliau dargyfeirio ac atal.

Cyfeiriodd DeLl at bapur WYJAP 06.07.05 a rhoddodd y wybodaeth ddiweddaraf am Grŵp Strategol Cymru Gyfan ar gyfer Plant yn y Ddalfa sydd newydd ei sefydlu, sy’n canolbwyntio ar leihau’r niwed a’r trawma a brofir gan blant yn nalfa’r heddlu.

Clywodd aelodau enghreifftiau positif o arferion sy'n dod i'r amlwg ar draws Cymru, gan gynnwys:

• lleihau cyfnodau cadw cyfartalog
• gwell dulliau sy'n ystyriol o drawma
• amgylcheddau cadw gwell
• mwy o graffu ar noeth-chwilio a defnyddio grym
• mwy o bwyslais ar ddiogelu a lles

Croesawodd aelodau'r panel y cynnydd ond pwysleisiwyd mai'r amcan yn y pen draw oedd lleihau nifer y plant a oedd yn cyrraedd dalfa’r heddlu.

Canolbwyntiodd y drafodaeth ar:

• Trefniadau Oedolyn Priodol.
• Llety addas a lleoliadau dros nos.
• Defnyddio data i nodi anghymesuredd.
• Plant â phrofiad o fod mewn gofal.
• Cyfleoedd ar gyfer gweithio mewn partneriaeth.
• Rhannu’r hyn a ddysgwyd ar draws Cymru. 

Dywedodd DeLl y byddai'n sôn am y pwyntiau a godwyd yn y cyfarfod nesaf o Grŵp Strategol Cymru Gyfan ar gyfer Plant yn y Ddalfa. Cytunwyd ychwanegu Plant yn Nalfa’r Heddlu at agenda WYJAP ym mis Hydref. 

Cam gweithredu 7: Grŵp Plant yn Nalfa’r Heddlu i’w ychwanegu fel eitem o flaenoriaeth ar yr agenda ym mis Hydref. 

Rhoddodd SW ddiweddariad ar ail-sefydlu’r Grŵp Llywio ar gyfer Dad-droseddoli Plant â Phrofiad o Fod Mewn Gofal. Cyfarfu’r grŵp ym mis Mehefin ac roedd yn cynnwys cynrychiolwyr Llywodraeth Cymru, plismona, Gwasanaethau Cyfiawnder Ieuenctid, darparwyr gofal preswyl, sefydliadau maethu a’r trydydd sector.

Byddai’r Grŵp Llywio yn canolbwyntio ar y canlynol:

• Gweithredu Protocol Cymru Gyfan.
• Gwella’r broses o gasglu a dadansoddi data.
• Adolygu materion ymarfer sy'n ymwneud â chadw yn y ddalfa a llety.
• Cysylltiadau sy'n ymwneud â phlant sydd ar goll.
• Lleihau troseddoli sy'n deillio o leoliadau gofal. 

Croesawodd y Panel y pwyslais newydd ar y gwaith hwn a chydnabod ei bwysigrwydd wrth fynd i'r afael ag anghymesuredd o fewn y system cyfiawnder ieuenctid. Cytunodd SW i rannu'r gwahoddiad i'r cyfarfod gyda DeLl.  

Cam gweithredu 8: SW i rannu gwahoddiad i gyfarfod ar gyfer y grŵp llywio 
Dad-droseddoli Plant â Phrofiad o Fod Mewn Gofal gyda DeLl.

Cytunodd y Panel fod cofnodion y cyfarfod blaenorol yn gofnod cywir. Adolygwyd camau gweithredu oedd heb eu cwblhau.

Cytunodd y Panel y dylai’r camau sy'n ymwneud â mapio trefniadau goruchwylio Llywodraeth Cymru i blant barhau ar agor nes y daw eglurhad pellach o gyfrifoldebau Gweinidogol. Cytunodd yr Aelodau hefyd y dylai’r camau gweithredu sy'n ymwneud ag ymgysylltu â Chyfarwyddwyr Gweithredol Gweithwyr Proffesiynol Perthynol i Iechyd ynglŷn ag Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu, aros ar agor. Roedd yr holl gamau gweithredu eraill wedi'u cwblhau.

Diolchodd y cyd-gadeiryddion i’r aelodau am eu cyfraniadau a nodwyd pwysigrwydd parhau â’r trafodaethau ynglŷn â diwygio cyfiawnder ieuenctid, diwygio plismona a threfniadau llywodraethu’r dyfodol yng Nghymru.

Bydd cyfarfod nesaf y Panel yn cael ei gynnal ar 12 Hydref 2026.