Y Cynllun Adnoddau Naturiol Integredig: cyflawni prosiect: canllawiau ar gyfer rheoli ysglyfaethwyr mewn prosiectau rheoli tir ar raddfa tirwedd

Mae'r canllawiau hyn yn cynnig fframwaith ar gyfer rheoli ysglyfaethwyr mewn ffyrdd moesegol, cyfreithiol ac ecolegol gadarn fel rhan o brosiectau cadwraeth a rheoli tir ar raddfa’r dirwedd yng Nghymru. Eu diben yw helpu ymarferwyr, perchenogion tir a chyrff cyllido i sicrhau bod mesurau rheoli ysglyfaethwyr:

• yn gyson â pholisi a deddfwriaeth Llywodraeth Cymru
• yn seiliedig ar dystiolaeth, yn gymesur, heb greulondeb
• yn cyfrannu at warchod rhywogaethau â blaenoriaeth a gwneud ecosystemau’n fwy gwydn
• yn gymwys am gyllid cyhoeddus o dan gynlluniau fel y Gronfa Rhwydweithiau Natur, y Cynllun Adnoddau Naturiol Integredig, Ffermio Bro a'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy.

Deddfwriaeth Cymru a dyletswyddau bioamrywiaeth

• Mae Adran 6 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn gosod dyletswydd statudol ar awdurdodau cyhoeddus i “gynnal a gwella bioamrywiaeth” a “hyrwyddo cydnerthedd ecosystemau”.
• Mae Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yn disgrifio cyfyngiadau sylfaenol yn y DU.
• Mae Deddf Amaethyddiaeth (Cymru) 2023 yn gwahardd defnyddio dulliau penodol i reoli ysglyfaethwyr ac yn disgrifio’r newidiadau angenrheidiol i Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 yng Nghymru.
• Deddf Lles Anifeiliaid 2006 – rhaid cymryd camau rhesymol i sicrhau bod anghenion lles pob anifail dan reolaeth dyn (gan gynnwys y rhai sy'n cael eu dal mewn trap) yn cael eu diwallu.
• Mae'r Cod Ymarfer ar gyfer Darpariaethau Rheoli Rhywogaethau yn amlinellu'r defnydd o Gytundebau a Gorchmynion Rheoli Rhywogaethau, gyda mesurau i ddiogelu lles anifeiliaid a rhywogaethau nad ydynt yn darged.

Rheoli ysglyfaethwyr yng nghyd-destun tirwedd Cymru

Gan nad oes ysglyfaethwyr brig naturiol yn y DU, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gall rhai rhywogaethau hollysol (sy’n bwyta pob peth) — fel cadnoid (llwynogod) a brain — roi pwysau anghynaliadwy ar fywyd gwyllt bregus, yn enwedig adar sy'n nythu ar y ddaear. Bryd hynny, efallai y bydd angen rheoli ysglyfaethwyr trwy dargedu cymesur i helpu rhywogaethau i ymadfer a gwneud ecosystemau’n fwy cydnerth.

Ond nid ydym am weld ysglyfaethwyr brodorol ar dirweddau a reolir yn cael eu difa’n llwyr. Wrth reoli ysglyfaethwyr, dylid ceisio efelychu rôl ecolegol ysglyfaethwyr brig absennol, a cheisio adfer y ddeinameg gytbwys rhwng yr ysglyfaethwr a'i brae. Y nod yw lleihau — nid difa —y pwysau gan ysglyfaethwyr ar rywogaethau bregus.

Rydym hefyd yn pwysleisio pwysigrwydd ystyried sut mae penderfyniadau rheoli cynefinoedd yn dylanwadu ar ymddygiad a niferoedd ysglyfaethwyr. Er enghraifft, gall ymylon coetir darniog gynyddu'r risg o ysglyfaethu mewn cynefinoedd bridio ar ucheldir cyfagos. Dylai dulliau rheoli tir integredig felly ystyried y rhyngweithiau ecolegol hyn er mwyn cefnogi canlyniadau fydd o les i fioamrywiaeth.

Sefyllfa cadwraeth ehangach y DU

• Mae rheoli ysglyfaethwyr yn cael ei gydnabod fel erfyn cadwraethol cyfreithlon pan gaiff ei ddefnyddio i amddiffyn rhywogaethau bregus, yn enwedig adar sy'n nythu ar y ddaear fel y gylfinir, y gornchwiglen a'r cwtiad aur.
• Mae sawl sefydliad cadwraeth yn y trydydd sector o blaid rheoli ysglyfaethwyr cyn belled â bod hynny:
  
  • yn angenrheidiol i atal niferoedd rhag dirywio.
  • yn cael ei gynnal o dan amodau lles ac ecolegol llym
  • yn ategu gwaith adfer a monitro cynefinoedd.

Dylid rheoli ysglyfaethwyr fod fel a ganlyn:

A. Yn seiliedig ar dystiolaeth

• Bydd data ecolegol cadarn sy'n dangos bod ysglyfaethu yn ffactor sy'n cyfyngu ar y rhywogaeth darged.
• Caiff gwaith monitro ei gynnal cyn, yn ystod ac ar ôl y mesurau rheoli i ategu'r mesurau hynny.

B. Cymesur, cyfreithiol ac wedi'i dargedu

• Ystyriwch ddulliau nad ydynt yn gofyn am ladd yr ysglyfaethwr i ddatrys problemau a defnyddiwch ddulliau sy'n lladd dim ond os yw'r dewis arall yn anymarferol, yn neilltuol o ddrud neu'n aneffeithiol.
• Canolbwyntiwch ar ysglyfaethwyr rydych yn gwybod eu bod yn effeithio ar dargedau cadwraeth (e.e., cadnoid, teulu'r frân, mincod).
• Rhaid cydymffurfio â'r holl ddeddfwriaeth megis Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 a Deddf Lles Anifeiliaid 2006.
• Rhaid i unrhyw fesurau rheoli ar frain tyddyn i ddiogelu wyau neu gywion adar gwyllt rhestredig gael eu cynnal yn unol â Thrwydded Gyffredinol 004 a roddir gan Cyfoeth Naturiol Cymru o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981. Nodir o dan y drwydded gyffredinol ar frain:
  
  • dim ond brain tyddyn y ceir eu cymryd/lladd
  • caniateir mesurau rheoli i ddiogelu wyau a chywion yn unig (nid adar llawndwf). Mae rhywogaethau y gellir eu gwarchod wedi'u rhestru mewn atodiad ar y drwydded gyffredinol (e.e. rhestrir y gornchwiglen a'r gylfinir fel rhywogaethau y gellir eu gwarchod)
  • gan mai dim ond wyau a chywion y gellir eu diogelu, dim ond rhwng 1 Chwefror a 31 Awst y gellir cymryd/lladd brain. Nid yw'r drwydded yn ddilys y tu allan i'r dyddiadau hynny.
   
• Ni chaniateir defnyddio bwa saeth na bwa croes nac unrhyw ffrwydryn heblaw bwledi a chetrys ar gyfer dryllau.
• Ni chaniateir defnyddio dulliau annethol, gan gynnwys baglau (cyffion cebl heb greulondeb yn enw arall arnynt) na thrapiau glud (yn unol â Deddf Amaethyddiaeth (Cymru) 2023). Gwaherddir y dulliau hyn yng Nghymru.

C. Moesegol a heb greulondeb

• Cydymffurfio â Deddf Lles Anifeiliaid 2006 a chodau ymarfer perthnasol.
• Sicrhau bod anghenion lles pob anifail yn cael eu diwallu a sicrhau bod rhywogaethau nad ydynt yn darged yn cael eu diogelu.
• Sicrhau bod anghenion lles anifeiliaid sydd wedi'u trapio, gan gynnwys adar denu, yn cael eu diwallu.
• Er mwyn cael defnyddio adar denu, rhaid bodloni'r canlynol:
  
  • bod pob dull cyfreithiol arall o reoli ysglyfaethwyr wedi'i ystyried a'i wrthod
  • eich bod wedi cael sêl bendith Llywodraeth Cymru
  • eich bod yn dilyn y cyfarwyddiadau a'r labeli (bydd rhagor o wybodaeth yn dilyn lle bo hynny'n briodol)

D. Integreiddio â rheoli cynefinoedd

• Peidiwch ag ystyried rheoli ysglyfaethwyr fel rhywbeth ar wahân – dylai fod yn rhan o strategaeth ehangach sy'n cynnwys:
  
  • adfer cynefinoedd
  • amddiffyn nythod
  • trafod â'r gymuned

Gall arian cyhoeddus fod ar gael i reoli ysglyfaethwyr os yw:

• Yn rhan o gynllun adfer rhywogaethau (e.e. Cynllun Gweithredu Cymru ar Ylfynirod).
• Wedi'i glirio gan Lywodraeth Cymru neu Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) drwy gynllun Rheoli Ysglyfaethwyr ac unrhyw fersiynau ohono a gyflwynir yn unol â thelerau ac amodau cynllun grant.
• Yn cyfrannu at amcanion cynlluniau grant Llywodraeth Cymru megis y Rhaglen Rhwydweithiau Natur, y Cynllun Adnoddau Naturiol Integredig, neu haenau perthnasol y Cynllun Ffermio Cynaliadwy.
• Yn ategu Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, Deddf Amaethyddiaeth (Cymru) 2023 ac yn cefnogi Rhywogaethau â Blaenoriaeth Adran 7.
• Yn cael ei warantu, ei gymeradwyo neu ei gyflwyno mewn partneriaeth â CNC.

• Datblygu Cynllun ar gyfer Rheoli Ysglyfaethwyr. yn cynnwys amcanion, rhywogaethau targed, dulliau, monitro ac adolygu.
• Trafod â Rhanddeiliaid: Cydweithio â phartneriaid y prosiect, cymunedau lleol, ffermwyr, cyrff anllywodraethol trydydd parti lle bo hynny'n briodol, a rheoleiddwyr (CNC a Llywodraeth Cymru).
• Monitro Canlyniadau: Defnyddio dangosyddion fel llwyddiant bridio, tueddiadau yn y boblogaeth a chyflwr cynefin.
• Adroddiadau Tryloyw: Cofnodi gweithgareddau a chanlyniadau ar gyfer cyllidwyr ac i fod yn atebol i'r cyhoedd.

Bydd y canllawiau hyn yn cael eu hadolygu o bryd i’w gilydd i adlewyrchu:

• newidiadau mewn deddfwriaeth neu bolisi
• tystiolaeth wyddonol newydd
• adborth gan brosiectau a gyllidir a rhanddeiliaid

Daw unrhyw newidiadau i'r ddeddfwriaeth i rym ar unwaith a rhaid cadw atynt. Cydnabyddir y gallai hyn ei gwneud yn anoddach cyflawni'r prosiect a/neu olygu mwy o gostau a/neu golledion ariannol.