Canllawiau drafft ar gyfer rheoli safleoedd Sipsiwn a Theithwyr

Mae Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru yn nodi ei gweledigaeth ar gyfer creu Cymru yn genedl wrth-hiliol. Mae’r camau gweithredu yn y cynllun yn cynnwys y camau y byddwn yn eu cymryd i sicrhau gwrth-hiliaeth ar gyfer cymunedau Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn y gymdeithas yng Nghymru.

Rydym yn cydnabod y gwahaniaethau diwylliannol sydd yn aml wedi arwain at allgáu cymdeithasol y grwpiau hyn, ac rydym am sicrhau bod lleisiau’r cymunedau hyn yn cael eu clywed wrth ddarparu gwasanaethau. Felly, mae’r canllawiau hyn yn seiliedig ar ymgysylltu ag aelodau o’r gymuned Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Mae’r ddogfen hon yn darparu canllawiau wedi’u diweddaru ar gyfer awdurdodau lleol, gan gynnwys sut mae cydymffurfio â thelerau Deddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 (“Deddf 2013”).

Yn aml at ddibenion polisi ac er mwyn sicrhau bod y gwahaniaeth rhwng y tair cymuned hyn yn cael ei adlewyrchu, defnyddir y term Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Fodd bynnag, mae’r canllawiau hyn yn defnyddio’r diffiniad o Sipsiwn a Theithwyr fel y’i nodir yn adran 62 o Ddeddf 2013 ac adran 108 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014, sy’n datgan:

Mae ‘Sipsiwn a Theithwyr’ yn golygu:

1. Pobl sy’n arfer ffordd nomadig o fyw, beth bynnag fo’u hil neu eu tarddiad, gan gynnwys:
   1. pobl sydd, ar sail eu hanghenion addysg, eu hanghenion iechyd neu eu henaint eu hunain neu anghenion addysg, anghenion iechyd neu henaint eu teulu neu ddibynnydd, ac ar y sail honno yn unig, wedi rhoi'r gorau i deithio dros dro neu yn barhaol, ac
   2. aelodau o grŵp trefnedig o siewmyn teithiol neu bobl sy’n rhan o syrcasau teithiol (pa un a ydynt yn cyd-deithio mewn grŵp o’r fath ai peidio); a
2. Unrhyw bersonau eraill sydd â thraddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartref symudol.

Bwriad y diffiniad uchod yw sicrhau bod Sipsiwn Romani ethnig a Theithwyr Gwyddelig yn cael eu cynnwys, yn ogystal â’r rhai o unrhyw grŵp ethnig sy’n arfer ffordd nomadig o fyw. Mae’r diffiniad hefyd yn cynnwys Siewmyn Teithiol. Gallai Teithwyr Newydd hefyd fod yn rhan o’r diffiniad os ydynt yn gallu dangos traddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartrefi symudol.

Nid oes angen i unigolion o reidrwydd ddangos eu bod yn arfer ffordd nomadig o fyw yn barhaus i gael eu hystyried yn Sipsiwn neu’n Deithwyr at ddibenion y canllawiau hyn.

Bwriedir i’r ddogfen hon fod yn ganllaw i awdurdodau lleol o ran bodloni gofynion Deddf 2013 a datblygu safleoedd sy’n cael eu rheoli’n dda er mwyn i’w preswylwyr gael eu mwynhau. Mae’r canllawiau hyn yn anstatudol, ond argymhellir bod awdurdodau lleol yn ystyried y cyngor sydd yn y ddogfen hon oni bai fod ganddynt resymau cadarn dros beidio â gwneud hynny. 

Bydd tystiolaeth bod awdurdod lleol wedi ystyried y canllawiau hyn hefyd yn rhan allweddol o ystyriaeth Llywodraeth Cymru wrth benderfynu ar ddyfarnu unrhyw gyllid grant cyfalaf ynglŷn â safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdod lleol. Pan fydd trefniadau rheoli dan gontract yn bodoli ar safle sy’n destun cais am gyllid grant cyfalaf, rhaid cyflwyno copi gwag o’r contract rheoli i Lywodraeth Cymru ar gais. Bydd hyn yn helpu i fodloni Llywodraeth Cymru bod rheolaeth briodol ar waith ar safleoedd sy’n derbyn buddsoddiad.

Adeg cyhoeddi, mae gan 16 o’r 22 awdurdod lleol yng Nghymru safleoedd i Sipsiwn a Theithwyr, sy’n darparu oddeutu 465 o leiniau.

Mae’n amlwg bod angen i waith rheoli o ansawdd da gyd-fynd â darparu safleoedd. Mae Llywodraeth Cymru eisiau annog a chefnogi rhannu arferion da a dulliau cyson o reoli llety ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr. Nod y canllawiau hyn yw darparu adnodd defnyddiol i helpu i gyflawni hyn ar gyfer safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau lleol ar hyn o bryd ac yn y dyfodol.

Dylai’r canllawiau hyn fod yr un mor ddefnyddiol i helpu awdurdodau lleol sy’n bwriadu datblygu safleoedd newydd a’r rhai sydd eisoes yn rheoli safleoedd, yn ogystal â phreswylwyr safleoedd. Dylid eu defnyddio fel sail ar gyfer hwyluso rheoli safle’n dda. Y nod yw annog dulliau cadarnhaol, realistig ac ymarferol o ddatrys materion a all godi wrth reoli safleoedd drwy danfuddsoddi, esgeulustod neu ymddygiad gwrthgymdeithasol. 

Dylid darllen y canllawiau Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr ar y cyd â dogfen Llywodraeth Cymru Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru.

Bydd awdurdodau lleol sy’n ystyried y ddwy ddogfen ganllaw, yn helpu i sicrhau bod safleoedd awdurdodau lleol yng Nghymru:

• yn gynaliadwy, yn cael eu rheoli’n dda a bod gwaith cynnal a chadw’n cael ei gynllunio ac nid bob amser yn adweithiol
• yn meddu ar safonau cyfatebol i’r rhai a ddisgwylir ar safleoedd cartrefi symudol nad ydynt ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr
• yn cael eu rheoli ar y cyd â phreswylwyr i greu’r amodau angenrheidiol i annog a datblygu perthynas dda rhwng Sipsiwn a Theithwyr a’r gymuned sefydlog, a rhwng preswylwyr y safle a pherchnogion/rheolwyr

Mae’r canllawiau hyn yn disodli canllawiau 2015 ‘Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr’, sy’n ymgorffori nodau’r Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol.

Wrth ddatblygu’r canllawiau hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi ceisio cymharu’r safonau â’r rhai y gall y gymuned sefydlog ddisgwyl eu profi mewn tai o eiddo’r awdurdod lleol. Yn y rhan fwyaf o achosion, gwneir cymhariaeth uniongyrchol â mathau eraill o safleoedd cartrefi symudol, fel safonau Llywodraeth Cymru dan adran 10 Deddf Cartrefi Symudol 2013, ond mewn rhai achosion, mae’n briodol cymharu â darpariaeth tai cymdeithasol.

Drwy’r Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol, mae Llywodraeth Cymru wedi cydnabod bod angen llety diogel a diwylliannol briodol er mwyn i unigolion ffynnu mewn rhannau eraill o’u bywydau, ac mae wedi ymrwymo i fynd i’r afael â’r diffyg safleoedd a’r llety o ansawdd gwael sydd ar gael i Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru.

Cafodd safleoedd a safleoedd tramwy Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau lleol hefyd eu cynnwys yn y diffiniad o ‘safleoedd gwarchodedig’ yn Neddf 2013, gan roi’r un sicrwydd deiliadaeth i breswylwyr y safleoedd hyn.

Mae’r canllawiau hyn yn canolbwyntio’n benodol ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr sy’n eiddo i awdurdodau lleol neu’n cael eu rheoli ganddynt, yn rhai parhaol a rhai tramwy. Mae rhagor o wybodaeth am fathau eraill o safleoedd i’w chael yn Atodiad 1.

Mae’r canllawiau hyn wedi’u hanelu at y rhai sydd â chyfrifoldeb gweithredol a chyfrifoldeb o ddydd i ddydd dros safleoedd Sipsiwn a Theithwyr sy’n eiddo i awdurdodau lleol neu sy’n cael eu rheoli ganddynt. Mae hyn yn debygol o gynnwys ‘rheolwr safle’ a ‘rheolwr gweithredol’ mwy strategol gan awdurdodau lleol.

Defnyddir y term ‘rheolwr safle’ yn y ddogfen hon i ddisgrifio unrhyw berson sy’n gyfrifol o ddydd i ddydd am redeg safle awdurdod lleol. Gall teitl y swydd amrywio o un awdurdod lleol i’r llall, a gall y rolau a’r cyfrifoldebau a nodir yn y ddogfen hon fod yr un mor berthnasol i ‘ofalwr’ safle neu ‘warden’ safle. 

Mae rhai awdurdodau lleol wedi creu swydd warden safle answyddogol ar gyfer pennaeth y teulu estynedig sy’n defnyddio’r safle. Er y gall rhai o’r cyfrifoldebau a amlinellir yn y canllawiau hyn fod yn berthnasol i’r swyddi hyn, mae’n debygol mai rheolwr gweithredol yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol yn y pen draw am reoli’r safle. Bydd hyn yn arbennig o debygol pan fydd warden answyddogol y safle yn ddi-dâl.

Bwriedir i’r ‘rheolwr gweithredol’ yn y canllawiau hyn gyfeirio at swyddog yr awdurdod lleol sydd â chyfrifoldeb cyffredinol dros y safleoedd hyn. Bydd lle mae’r cyfrifoldeb yn bodoli yn dibynnu ar strwythur penodol yr awdurdod lleol, gan fod yr adran sy’n rheoli’r safleoedd hyn yn aml yn amrywio rhwng adrannau tai, cynllunio ac ystadau.

Efallai y bydd rhai awdurdodau lleol gyda safleoedd bychain yn dewis peidio â chreu rôl benodol ar gyfer ‘rheolwr safle’. Serch hynny, bydd y cyfrifoldebau a amlinellir yn y ddogfen hon yn dal yn berthnasol i awdurdodau lleol sy’n berchen ar y safleoedd hyn ac yn eu rheoli. Felly, lle mae’r ddogfen hon yn cyfeirio at gyfrifoldebau’r ‘rheolwr safle’, dylai awdurdod lleol nad yw wedi penodi i’r rôl benodol honno ddehongli’r cyfrifoldebau hynny fel rhai sy’n rhan o swyddogaeth eu rheolwr gweithredol yn lle hynny.

Pan fydd awdurdod lleol wedi rhoi’r gwaith o reoli unrhyw safle o ddydd i ddydd ar gontract allanol, disgwylir i’r rheolwr gweithredol sicrhau bod sylw dyledus yn cael ei roi i’r canllawiau hyn o hyd. Mae cyfrifoldeb yr awdurdod lleol dros reoli’r safleoedd hyn yn parhau. Dylid hysbysu Llywodraeth Cymru o enw’r person sydd â chyfrifoldebau o ddydd i ddydd dros bob safle awdurdod lleol.

Mae’r diffiniadau o’r termau a ddefnyddir yn y ddogfen ganllaw hon wedi’u cynnwys yn yr eirfa yn Atodiad 1.

Yr awdurdod lleol fel perchennog neu lesddeiliad sy’n gyfrifol am gynnal a chadw ei safleoedd yn gyffredinol, gan gynnwys gwaith atgyweirio a chydymffurfio â thelerau Deddf 2013. Mae Pennod 3 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013 yn nodi’r telerau ymhlyg sy’n gymwys i bob llain dramwy ar safle awdurdod lleol ac mae Pennod 4 yn nodi’r telerau ymhlyg sy’n gymwys i bob llain parhaol ar safle Sipsiwn a Theithwyr awdurdod lleol.

Cyfrifoldeb yr awdurdod lleol yw penderfynu sut y bydd eu safleoedd yn cael eu rheoli o ddydd i ddydd.

Mae 3 opsiwn sylfaenol ar gyfer rheoli safle:

• Mewnol
• Ar gontract
• Prydlesi safle

Rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau mai dim ond ar ôl cael barn preswylwyr neu ddarpar breswylwyr y safle y gwneir penderfyniadau ynghylch y ffordd y caiff unrhyw safle ei reoli. Fel defnyddwyr y safle, bydd gan breswylwyr farn bwysig am yr ateb mwyaf priodol a hyfyw.

Mae paragraff 52 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013 yn ei gwneud yn ofynnol yn benodol i’r awdurdod lleol ymgynghori â phreswylwyr ynghylch y gwelliannau sydd i’w gwneud i safle parhaol yn gyffredinol, ac yn benodol, ynghylch y rhai y mae’r awdurdod lleol yn dymuno iddynt gael eu hystyried wrth benderfynu ar faint unrhyw ffi llain newydd. Rhaid i'r awdurdod lleol hefyd ymgynghori â chymdeithas preswylwyr gymwys (os oes un) ynghylch yr holl faterion sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli, gwelliannau i'r safle, neu unrhyw newid arfaethedig i ddefnydd y safle ac a allai effeithio ar y preswylwyr ar y safle parhaol yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.

Gall rheolaeth fewnol gael ei darparu gan swyddogion awdurdod lleol sydd â phrofiad neu arbenigedd perthnasol, a ddylai gynnwys profiad o ymgysylltu â chymunedau Sipsiwn a Theithwyr.

Gall y rheolwr safle a gyflogir gan yr awdurdod lleol ddod o’r gymuned Sipsiwn neu Deithwyr a gall hefyd fyw ar y safle. Pan fydd y rheolwr yn byw ar y safle, mae’n bwysig bod awdurdodau lleol yn sicrhau bod hyfforddiant priodol yn cael ei ddarparu i sicrhau bod yr unigolyn yn gymwys i ymgymryd â’r rôl hon (gweler yr adran Hyfforddiant).

Cyn penodi rheolwr ar y safle, dylai awdurdodau lleol ymgynghori â phreswylwyr presennol y safle.

Efallai y bydd yr awdurdod lleol, ar ôl ymgynghori â phreswylwyr y safle, yn dewis contractio’r gwaith o reoli safle i sefydliad allanol. Dylid bod yn ofalus cyn gwneud y dewis hwn gan fod tystiolaeth anecdotaidd yn awgrymu bod safleoedd sydd â threfniadau rheoli dan gontract wedi dioddef o danfuddsoddi ynghylch cadw’r safle a bod y berthynas â phreswylwyr y safle dan straen. Fodd bynnag, gall ymgynghori â phreswylwyr helpu i ddod o hyd i atebion i faterion o’r fath.

Yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol yn y pen draw am reoli’r safle, fel perchennog y safle, hyd yn oed os yw’r gwaith o reoli’r safle’n cael ei gontractio allan i drydydd parti.

Bydd trefniadau contractio yn amodol ar bolisi caffael pob awdurdod lleol ei hun. Bydd disgwyl i awdurdodau lleol sicrhau bod gan unrhyw un a benodir y sgiliau a’r profiad angenrheidiol i gyflawni’r rôl hon, gan gynnwys profiad o ymgysylltu â chymunedau Sipsiwn a Theithwyr. Argymhellir bod pob trefniant rheoli dan gontract yn cynnwys gofyniad i arfarnu perfformiad yn rheolaidd yn erbyn amcanion y cytunwyd arnynt. Dylai’r awdurdod lleol sicrhau ei fod yn gallu terfynu’r contract os oes tystiolaeth o berfformiad gwael.

Cyn ymrwymo i unrhyw gontract rheoli, rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau bod sylw dyladwy yn cael ei roi i unrhyw safonau enghreifftiol a bennir gan Weinidogion Cymru dan adran 10 o Ddeddf 2013 ac i’r Canllawiau hyn a bod y telerau ymhlyg a nodir ym Mhenodau 3 a 4 yn gymwys i’r safle yn ôl yr angen.

Dylai awdurdodau lleol hefyd sicrhau eu bod yn cymeradwyo unrhyw delerau penodol mae'r rheolwr allanol yn ceisio’u gweithredu cyn iddynt gael eu cynnig i breswylwyr.

Rhaid i gontractau rheoli sicrhau bod yr holl ddata personol a gwybodaeth bersonol sensitif yn cael eu prosesu yn unol â Deddf Diogelu Data 2018 a GDPR y DU.

Gellid defnyddio dull gwahanol o reoli safle drwy brydlesu safle.

Mae’n bosibl y bydd awdurdodau lleol yn dymuno prydlesu eu safleoedd i sefydliadau sydd â phrofiad penodol o weithio gyda chymunedau Sipsiwn a Theithwyr ac sydd â dealltwriaeth ddiwylliannol gadarn o’r hyn sy’n ofynnol i reoli safleoedd o’r fath yn effeithiol.

Gall partneriaethau o’r fath gynnig gwell gwerth am arian a gwell perthynas â phreswylwyr, ond rhaid ymgynghori ag unrhyw gymdeithasau preswylwyr cymwys cyn i awdurdod lleol benderfynu ymrwymo i drefniant o’r fath fel sy’n ofynnol dan Ddeddf 2013.

O dan y math hwn o drefniant rheoli, mae'r awdurdod lleol yn cadw’r cyfrifoldeb dros sicrhau bod y safle’n cael ei reoli’n briodol ac yn unol â Deddf 2013 a pholisïau a gweithdrefnau’r awdurdod lleol.

Bydd priodoldeb yr opsiynau rheoli hyn yn dibynnu ar amgylchiadau pob achos unigol. Bydd cynnal rheolaeth uniongyrchol ar y safle yn sicrhau bod yr awdurdod lleol yn ymwybodol o unrhyw bryderon neu faterion cynnal a chadw yn gynnar. Bydd hyn hefyd yn helpu i sicrhau gwaith o reoli’r safleoedd hyn yn gyson, gan ailadrodd y gwaith o reoli’r stoc tai cymdeithasol cyn agosed â phosibl.

Ni ddylid byth benderfynu i reoli safle ar gontract neu dan brydles ar sail ariannol yn unig. Er bod cost yn ffactor y gall awdurdodau lleol ei ystyried, gwneir y penderfyniad terfynol ar sail yr opsiwn mwyaf priodol i sicrhau cydymffurfiaeth â’r canllawiau hyn, y ffordd fwyaf effeithiol o reoli’r safle a’r berthynas orau gyda chanlyniad i breswylwyr y safle.

Dylai Awdurdodau Lleol ddilyn eu gweithdrefn recriwtio eu hunain ar gyfer rôl rheolwr y safle, fel sy’n briodol. 

Fodd bynnag, dylai’r broses recriwtio fod yn agored ac yn deg a sicrhau cyfle cyfartal i bob ymgeisydd. Dylid ystyried cyfryngau hysbysebu amrywiol fel bod y broses recriwtio ar gael i bawb, gan gynnwys cynrychiolwyr Sipsiwn a Theithwyr neu breswylwyr safleoedd. Er enghraifft, dylid ystyried rhestru’r cyfle mewn cyhoeddiadau cymunedol fel y ‘Travellers’ Times’. Dylai hysbyseb hefyd fod ar gael ar y safle ei hun i sicrhau bod preswylwyr yn ymwybodol o’r cyfle.

Pan fydd sefydliad yn cael ei gontractio i reoli’r safle, rhaid i awdurdodau lleol ystyried addasrwydd y darpar reolwr safle ar gyfer y rôl.

Dylid cydnabod y gallai gofyniad am gymwysterau ffurfiol gan reolwr y safle gyfyngu ar gymhwysedd nifer o ymgeiswyr o blith y gymuned Sipsiwn a Theithwyr, a gall awdurdodau lleol liniaru hyn drwy ddarparu’r hyfforddiant a’r gefnogaeth briodol i helpu aelodau o’r gymuned i wneud cais. Efallai y bydd angen lefel sylfaenol o Fathemateg a Saesneg i sicrhau bod modd cwblhau tasgau gweinyddol yn effeithiol. Fodd bynnag, mae profiad o reoli tai a gweithio’n uniongyrchol gyda Sipsiwn a Theithwyr yn debygol o fod ymhlith y gofynion pwysicaf ar gyfer y rôl hon. Mae angen ymrwymiad cryf i gyfle cyfartal a chydlyniant cymunedol, gan gynnwys o fewn cymunedau a rhyngddynt hefyd. Rhaid i reolwyr safle allu dangos ymwybyddiaeth o, a’r gallu i gydymffurfio â pholisïau Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol ar gyfer rheoli safleoedd awdurdodau lleol, a’r gofynion cyfreithiol sy’n ymwneud â chytundebau cartrefi symudol a rheoli safleoedd dan Atodlen 2 i Ddeddf 2013.

Dylai darpar reolwyr hefyd allu dangos sgiliau rhyngbersonol datblygedig er mwyn gallu cyfathrebu’n effeithiol â’r holl randdeiliaid mewn gwahanol sefyllfaoedd, a hefyd er mwyn ennyn ymddiriedaeth a pharch y preswylwyr.

Dylai awdurdodau lleol roi ystyriaeth gref i gynnwys panel preswylwyr safle fel elfen o’r cyfweliad ar gyfer swydd rheolwr safle. Fel arall, gellid gwahodd ymgeiswyr i ymweld â phreswylwyr ar y safle, os bydd y preswylwyr yn cytuno. Gallai’r dulliau hyn ddarparu tystiolaeth ddefnyddiol o brofiad yr ymgeisydd o weithio ag aelodau’r cymunedau hyn a darparu sylfaen dda ar gyfer perthnasoedd da gyda’r rheolwr safle llwyddiannus.

Dylid rhoi gwybod i aelodau panel y preswylwyr, er y bydd eu barn yn rhan bwysig o’r broses recriwtio, mai’r awdurdod lleol fydd yn gwneud y penderfyniad terfynol (a/neu’r sefydliad rheoli dan gontract, os yw’n berthnasol).

Dylid hysbysu pob ymgeisydd, gan y bydd yr ymgeisydd llwyddiannus yn gweithio gyda grwpiau agored i niwed, gan gynnwys plant, y bydd unrhyw benodiad yn amodol ar archwiliad manwl gan y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) (archwiliad gan y Swyddfa Cofnodion Troseddol gynt).

Pan fydd rheolwr safle wedi cael eu benodi, dylid ystyried ei anghenion hyfforddi. Dylai hyfforddiant iechyd a diogelwch, cymorth cyntaf a diogelwch tân (gan gynnwys sut i ddefnyddio a phrofi offer a gedwir ar y safle) gael eu darparu gan yr awdurdod lleol, lle bo angen. Mae’n debygol y bydd angen i reolwyr safle gynnal asesiadau risg ar y safleoedd, felly dylid darparu’r hyfforddiant angenrheidiol iddynt i sicrhau eu bod yn gallu cyflawni’r asesiadau hyn yn gymwys.

Dylid darparu hyfforddiant ymwybyddiaeth o gydraddoldeb ac amrywiaeth gan ei bod yn hanfodol i’r rheolwr safle ddeall ffordd o fyw Sipsiwn a Theithwyr er mwyn rheoli’r safle’n sensitif ac yn llwyddiannus ac ennyn ymddiriedaeth a pharch gan breswylwyr y safle. Os nad oes gan y rheolwr gefndir Sipsiwn a Theithwyr, mae’n arbennig o bwysig bod hyfforddiant addas yn cael ei roi. Dylai ymgymryd â hyfforddiant cydraddoldeb ac amrywiaeth hefyd helpu rheolwyr safle i ystyried sut i ymateb i anghenion pobl ifanc, yr henoed neu breswylwyr anabl (er enghraifft) sy’n byw ar y safle. Mae’r hyfforddiant hwn yn aml ar gael gan fudiadau sy’n cefnogi’r cymunedau hyn, fel y rhai a restrir yn Atodiad 2.

Dylai rheolwyr safle fod yn gwbl ymwybodol o ddeddfwriaeth troseddau casineb a’r warchodaeth a roddir i Sipsiwn a Theithwyr dan Ddeddf yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a’r Llysoedd 2022. Dylent hefyd fod yn ymwybodol o’r hawliau a’r amddiffyniadau a roddir i’r cymunedau hyn o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Gall hyfforddiant fel sut i gydymffurfio â’r ddeddfwriaeth diogelu data a rhyddid gwybodaeth fod yn werthfawr yng nghyd-destun yr wybodaeth bersonol y gallai fod angen i reolwyr safle ei phrosesu.

Byddai hyfforddiant ehangach yn y cyd-destun tai cymdeithasol hefyd yn rhoi trosolwg eang o faterion tai ac yn rhoi cyfle i’r rheolwr newydd ymgyfarwyddo â materion a pholisïau tai cyfredol cyffredinol. Bydd hyfforddiant o’r fath yn helpu i sicrhau nad yw safleoedd awdurdod lleol yn cael eu rheoli ar wahân i’r dulliau a’r datblygiadau cyfredol mewn mathau eraill o ddarpariaeth tai cymdeithasol.

Dylai rheolwr safle fod mewn sefyllfa i gynghori preswylwyr ar faterion fel sut i gael gafael ar gyngor ar Gredyd Cynhwysol / Lwfans Tai Lleol. Yn gyffredinol, mae lefelau llythrennedd mewn cymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn dal yn is nag yn y boblogaeth ehangach ac mae’r ffurflenni hyn yn gallu bod yn anodd eu llenwi. Dylai rheolwr y safle fod â’r adnoddau i ddarparu pwynt cyswllt addas i breswylwyr ac yn gallu darparu cymorth. Fodd bynnag, ni ddylid disgwyl i reolwyr safle gynghori preswylwyr pa fudd-daliadau gwladol y dylent eu hawlio na llofnodi’r datganiad ar unrhyw ffurflen hawlio. Efallai y bydd rheolwyr safle am gyfeirio preswylwyr at ganllawiau gan Gyngor ar Bopeth gan gynnwys y gwasanaethau Cynghori ac Eirioli a amlinellir yn Atodiad 2 ar sut i ganfod eu hawl i fudd-daliadau a llenwi’r ffurflenni hyn yn gywir.

Efallai y byddai’n ddefnyddiol dechrau penodi rheolwr safle newydd cyn i’r rheolwr sy’n ymadael roi’r gorau i’w swydd er mwyn caniatáu cyfnod o gysgodi.

Dylai rheolwr feddu ar ddealltwriaeth dda o’r safle cyn cymryd cyfrifoldeb drosto. Dylai weithio gyda pherchennog y safle ac, os yn bosibl, y rheolwr safle sy’n ymadael i ddod yn gyfarwydd â’r safle a’r preswylwyr. Gellir deall rhywfaint o hanes llawer o safleoedd awdurdodau lleol yng Nghymru drwy adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru sef Anghenion Llety Sipsiwn-Teithwyr yng Nghymru gan Pat Niner (“adroddiad Niner”).

Pan fydd rheolwr safle presennol yn ei le, dylid creu gweithdrefnau ar gyfer trosglwyddo’r safle i’r rheolwr safle newydd. Dylai’r rhain gynnwys:

• nodi unrhyw faterion cynnal a chadw
• darparu cynlluniau ar gyfer y safle gan gynnwys dimensiynau, ffiniau caeau ac egwyliau tân (byddai ffotograff o’r awyr yn fuddiol iawn)
• rhestrau o breswylwyr a pha leiniau maen nhw’n eu defnyddio
• gwybodaeth am y cyflenwyr trydan a dŵr a lleoliad y cyflenwad yn ogystal â manylion pob cyflenwr gwasanaeth arall fel cyflenwyr poteli nwy ac unrhyw drefniadau gwaredu gwastraff sydd ar waith
• manylion am y cytundebau lleiniau presennol

Dylai rheolwr y safle ymgyfarwyddo â rhanddeiliaid y safle a meithrin cysylltiadau da â nhw.

Mae’r rhain fel arfer yn cynnwys:

• pob adran awdurdod lleol berthnasol, megis tai, addysg ac iechyd a gofal cymdeithasol
• y gymuned dai gyfagos
• y gymuned fusnes gyfagos
• darparwyr gwasanaethau i’r safle
• gwasanaethau brys
• gwasanaethau’r heddlu
• safleoedd eraill i Sipsiwn a Theithwyr yn yr awdurdod lleol
• Grwpiau cynrychioli/sefydliadau Sipsiwn a Theithwyr
• Deiliad contract Eiriolaeth a Chyngor Sipsiwn Roma a Theithwyr
• Llywodraeth Cymru

Bydd meithrin perthynas waith gref gyda’r rhanddeiliaid hyn yn annog y gwaith o reoli’r safle’n effeithiol a chydlyniant cymunedol.

O ran cyfleustodau, dylai rheolwyr safle gadw cofnod o’r canlynol:

• y cyflenwyr
• gweithdrefnau ar gyfer darparu nwy, trydan a dŵr
• gweithdrefnau ar gyfer darparu cyfleusterau gwaredu gwastraff
• trefniadau talu
• trefniadau gwasanaeth a dyddiadau ar gyfer archwilio/cynnal a chadw
• cysylltiadau a gweithdrefnau brys gan gynnwys mannau diffodd a phwyntiau hydrantau tân

Dylai’r holl allweddi ar gyfer y safle gael eu trosglwyddo i’r rheolwr newydd a dylai perchennog y safle gadw cofnod o’r allweddi a roddwyd. Os nad oes modd rhoi cyfrif am bob allwedd, dylai’r perchennog ystyried gosod cloeon newydd.

Dylid sicrhau bod y rheolwr newydd yn derbyn yr holl wybodaeth gyfrifyddu berthnasol gan gynnwys rhestr gyfredol a chynhwysfawr o’r canlynol:

• ffioedd lleiniau (gan gynnwys lle mae’r rhain yn amrywio yn ôl maint)
• cyfraddau cyfleustodau
• taliadau gwasanaeth eraill
• taliadau a wnaed a dyddiadau derbyn (dylai llyfr cofnodion fod ar waith ar gyfer pob llain)
• taliadau heb eu gwneud neu ôl-ddyledion

Lle nad yw trefniadau talu ar waith eto, dylid cytuno a fydd symiau sy’n ddyledus yn cael eu talu’n uniongyrchol i’r awdurdod lleol / sefydliad rheoli dan gontract neu i reolwr y safle. Argymhellir bod ffioedd am leiniau’n cael eu talu’n uniongyrchol i’r awdurdod lleol. Fodd bynnag, os telir y ffioedd hyn i reolwr y safle, dylid rhoi system ar waith i gofnodi’r taliadau a dderbyniwyd a throsglwyddo’r ffioedd i’r awdurdod lleol perthnasol. Yn yr achosion hyn, dylid rhoi ‘llyfr rhent’ i breswylwyr yn unol â thenantiaethau safonol. Dylid ystyried trefniadau tebyg ar gyfer delio â thaliadau am wasanaethau cyfleustodau. Caiff preswylwyr ofyn am dystiolaeth o daliadau o dan baragraff 52(1)(b) o Bennod 4, Atodlen 2 Deddf 2013.

Er mwyn sicrhau cydlyniant cymunedol ar y safle a rhwng y safle a’r gymuned sefydlog, mae’n hanfodol bod perthynas dda yn cael ei meithrin rhwng rheolwr y safle a phreswylwyr y safle. Dylid adeiladu’r berthynas hon ar ymddiriedaeth a pharch y naill a’r llall. Dylai rolau a chyfrifoldebau gael eu diffinio’n glir gyda’r ddwy ochr yn deall yr hyn y gallant ei ddisgwyl gan y llall.

Dylid cael gweledigaeth gyffredinol ar gyfer y safle. Er enghraifft:

Ein nod yw safle glân sy’n cael ei reoli a’i wasanaethu’n dda lle mae preswylwyr yn teimlo’n ddiogel ac yn gallu byw’n heddychlon.

Dylai’r weledigaeth gael ei chefnogi gan amcanion penodol y gellir eu dilyn i gyflawni’r canlyniad a ddymunir. Dylai hyn gael ei gefnogi gan amcanion y dylid cytuno arnynt fesul safle, er mwyn diwallu anghenion preswylwyr a pherchennog y safle. Er enghraifft:

Dros y 2 flynedd nesaf, bydd yr awdurdod lleol yn darparu man chwarae i blant.

Dylid nodi safonau gwasanaeth hefyd, yn ddelfrydol gan adlewyrchu polisi’r awdurdod lleol ar gyfer dyrannu tai cymdeithasol yn yr ardal. Er enghraifft:

• Dylid gwneud gwaith atgyweirio brys ar gyflenwadau dŵr neu garthffosiaeth o fewn 24 awr.
• Bydd y mannau cymunedol yn cael eu glanhau gan reolwr y safle ddwywaith yr wythnos.
• Bydd rheolwyr safle’n ymgynghori â phreswylwyr yn flynyddol er mwyn deall y gwasanaethau sydd eu hangen ac yn mynd ar drywydd cyfleoedd i ddarparu’r rhain.

Dylai trafodaethau ynghylch nodau ac amcanion y safle fod yn agored i bob preswylydd a bod yn ystyriol o unrhyw rwystrau posibl o ran llythrennedd. 

Dylid rhoi ystyriaeth ofalus i amcanion y safle. Dylent fod yn ymrwymiadau ystyrlon, cadarn ac ni ddylent fod yn afrealistig. Dylid cytuno ar nodau ac amcanion terfynol ar y cyd â phreswylwyr lle bo hynny’n bosibl. Efallai y bydd yr awdurdod lleol yn dymuno darparu bod perfformiad rheolwr y safle yn cael ei werthuso yn erbyn yr amcanion hyn.

Mae rheoli safle’n effeithiol yn allweddol i safle Sipsiwn a Theithwyr llwyddiannus ac mae cynnal a chadw effeithlon yn rhan allweddol o hyn. Heb hyn, gallai hyfywedd hirdymor y safle fod mewn perygl gan beri i breswylwyr adael y safle, a allai arwain at fwy o wersylloedd diawdurdod.

Gall safle sy’n cael ei reoli a’i gynnal a’i gadw’n dda hefyd helpu i feithrin perthynas dda â’r gymuned sefydlog a helpu’r gymuned gyfagos i oresgyn camsyniadau cyffredin am safleoedd Sipsiwn a Theithwyr.

Dylid llunio cynllun rheoli a chynnal a chadw safle ar ôl ymgynghori rhwng preswylwyr, rheolwyr ac awdurdodau lleol, a dylai fod ar gael i’r holl breswylwyr a rhanddeiliaid. Dylai’r cynllun gynnwys gwaith cynnal a chadw wedi’i gynllunio ac ystyried rheoli risg o ran cynnal a chadw ymatebol.

Dylai’r cynllun cynnal a chadw gynnwys yr amserlen arfaethedig o waith parhaus i sicrhau bod y safle’n parhau i fod yn gynaliadwy yn y tymor hir. Efallai y bydd angen cyflwyno’r cynllun cynnal a chadw i Lywodraeth Cymru os yw’r awdurdod lleol yn gwneud cais am gyllid Grant Cyfalaf Safleoedd ar gyfer gwaith adnewyddu. Mae hyn er mwyn bodloni Llywodraeth Cymru nad yw’r cyllid hwn yn cael ei ddefnyddio i gefnogi safleoedd anghynaliadwy neu i dalu am waith cynnal a chadw arferol a ddylai fod yn rhan o’r cytundeb cartref symudol 

Dylai’r cynllun cynnal a chadw fod yn hyblyg o ran anghenion newidiol preswylwyr presennol a rhai newydd sy’n cyrraedd. Os na all (neu os nad oes disgwyl i) reolwr safle ymgymryd â rôl ymarferol tasgau cynnal a chadw, er enghraifft, codi sbwriel neu dorri gwair, dylid cyfeirio’r rhain at adrannau eraill yn yr awdurdod lleol, hynny yw, Ystadau neu Iechyd yr Amgylchedd, neu drefniadau a wneir drwy gaffael y gwasanaethau hyn. Pan fydd y tasgau hyn yn cael eu cyfeirio at adrannau neu ddarparwyr eraill, bydd yn dal yn gyfrifoldeb ar reolwr y safle i sicrhau bod y rhain yn cael eu cwblhau a dylid cynnwys y rhain yn y cynllun cynnal a chadw. Pan fydd rheolwr dan gontract yn cael ei gyflogi gan sefydliad rheoli trydydd parti, gallai rhywfaint o'r cyfrifoldeb dros drefnu’r gwasanaethau hyn fod ar ysgwyddau’r rheolwr gweithredol.

P’un ai yw’r gwaith o reoli’r safle’n cael ei wneud yn fewnol neu wedi’i gontractio allan, dylai’r preswylwyr fod â phrif bwynt cyswllt bob amser. Dylai unigolyn a enwir (e.e. rheolwr y safle) fod ar gael yn ystod oriau swyddfa rheolaidd a gweithredu fel y pwynt cyswllt cyntaf i’r awdurdod lleol.

Dylai preswylwyr hefyd gael rhifau cyswllt mewn argyfwng y tu allan i oriau, boed hynny ar gyfer rheolwr y safle neu swyddog tai arall yn yr awdurdod lleol. Beth bynnag fo’r trefniant, dylid darparu’r manylion cyswllt a’r rhifau i breswylwyr mewn modd clir a hygyrch.

Dylai’r preswylwyr ddisgwyl i’r oriau swyddfa a bennwyd ymlaen llaw gael eu dilyn gan reolwr y safle (neu ddirprwy penodedig) ac eithrio mewn achosion o argyfwng.

Yn achos gwyliau neu absenoldeb estynedig, dylai’r awdurdod lleol drefnu darpariaeth rheoli safle a dylid rhoi gwybod i breswylwyr am y trefniadau hyn. Mae hyn yn arbennig o bwysig lle mae preswylwyr yn dibynnu ar reolwr y safle am wasanaethau o ddydd i ddydd fel darparu tocynnau mesuryddion trydan neu roi gwybod am ddiffygion. Mewn amgylchiadau lle mae sefydliad rheoli trydydd parti yn cael ei benodi, bydd disgwyl iddo drefnu gwasanaeth addas a darparu'r manylion perthnasol i breswylwyr. 

Rhaid i’r cytundeb cartref symudol, fel sy’n ofynnol o dan Ddeddf 2013, hefyd amlinellu rhwymedigaethau’r awdurdod lleol fel perchennog y safle. Rhaid i'r awdurdod lleol gydymffurfio â phob un o'r gofynion canlynol:

• peidio â gwneud unrhyw beth neu ganiatáu i unrhyw beth gael ei wneud a fyddai’n atal y preswylydd rhag gallu cadw ei gartref symudol mewn cyflwr cadarn, neu rhag cynnal a chadw’r tu allan i’r cartref symudol, y llain a’r cartref symudol ei hun, mewn cyflwr glân a thaclus
• darparu, ar gais, (ac yn amodol ar i’r preswylydd dalu uchafswm ffi o £30 os yw’n ofynnol gan yr awdurdod lleol), fanylion ysgrifenedig cywir am faint a lleoliad y llain a’r sylfaen y gosodwyd y cartref symudol arni
• darparu, ar gais y preswylydd, yn rhad ac am ddim, dystiolaeth ddogfennol i gefnogi ac esboniad o’r canlynol:
  • unrhyw ffi newydd am y llain
  • unrhyw daliadau am nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill y mae’n rhaid i’r preswylydd eu talu i’r awdurdod lleol o dan y cytundeb
  • unrhyw daliadau, costau neu dreuliau eraill y mae’n rhaid i’r preswylydd eu talu o dan y cytundeb
  • bod yn gyfrifol am atgyweirio'r sylfaen y gosodwyd y cartref symudol arni ac am gynnal a chadw unrhyw wasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol i'r llain neu i'r cartref symudol
  • bod yn gyfrifol am atgyweirio amwynderau eraill a ddarperir gan yr awdurdod lleol ar y llain, gan gynnwys unrhyw gytiau allan a chyfleusterau a ddarperir
  • cadw’r rhannau hynny o’r safle mewn cyflwr glân a thaclus, gan gynnwys ffyrdd mynediad, ffensys a choed sy’n lunio terfyn y safle, nad ydynt yn gyfrifoldeb i unrhyw un sy’n byw mewn cartref symudol sydd wedi’i leoli ar y safle

Dylai awdurdodau lleol benderfynu pa rai o’r dyletswyddau hyn fydd yn gyfrifoldeb y rheolwr gweithredol a pha rai fydd yn gyfrifoldeb y rheolwr safle. Gweler Pennod 6: cytundeb llain i gael rhagor o wybodaeth.

Efallai y bydd gofyn i reolwyr safle gyflawni dyletswyddau ychwanegol hefyd, gan gynnwys y canlynol (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt):

• sicrhau diogelwch preswylwyr safleoedd drwy gydymffurfio â chanllawiau a deddfwriaeth berthnasol.
• sicrhau bod yr holl gytundebau cartrefi symudol, rhestrau aros a pholisïau dyrannu yn gyfredol ac yn cael eu gweithredu yn unol â chanllawiau Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol.
• cysylltu â sefydliadau ac asiantaethau sy’n darparu gwasanaethau ar y safle i sicrhau bod gwersi’n cael eu dysgu a bod arferion gorau’n cael eu rhoi ar waith.
• hwyluso asesiadau angenrheidiol a chyfarfodydd ar y safle, lle bo angen.
• rheoli cyllideb y safle, gan gynnwys sicrhau bod ffioedd lleiniau a ffioedd eraill yn cael eu casglu a’u prosesu yn ôl y gofyn.

Rhaid egluro’r cytundeb cartref symudol yn llawn i’r preswylwyr mewn ffordd glir a hygyrch. Ni ddylid cyflwyno cytundebau fel dogfen ysgrifenedig yn unig heb roi esboniad llafar hefyd. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr y gallai torri’r cytundeb yn ddifrifol arwain at gymryd camau cyfreithiol yn eu herbyn, a allai gynnwys achosion troi allan.

Efallai y bydd preswylwyr yn penderfynu ffurfio cymdeithas preswylwyr i sicrhau yr ymgynghorir â nhw ar faterion sy’n ymwneud â’r gwaith o reoli un o’r safleoedd. O dan adran 61 o Ddeddf 2013, mae cymdeithas preswylwyr gymwys yn un sydd:

• yn cynrychioli preswylwyr o leiaf 50% o’r cartrefi symudol ar safle
• yn annibynnol ar berchennog neu reolwr y safle
• â’i haelodaeth yn agored i’r holl breswylwyr (ac eithrio rheolwyr sy’n byw ar y safle)
• yn meddu ar reolau a chyfansoddiad sy’n agored i’r cyhoedd eu harchwilio ac yn cadw rhestr o’r aelodau
• yn meddu ar gadeirydd, ysgrifennydd a thrysorydd etholedig
• â phenderfyniadau yn cael eu gwneud drwy bleidleisio democrataidd, lle mae gan bob llain un bleidlais

Pan fo cymdeithas preswylwyr gymwys yn bodoli, mae'n orfodol i'r awdurdod lleol ymgynghori â'r gymdeithas ynghylch yr holl faterion sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli'r safle, neu welliannau iddo, a allai effeithio ar y preswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol. 

Rhaid i awdurdodau lleol hefyd ymgynghori â phreswylwyr ynghylch gwneud unrhyw welliannau i’r safle yn gyffredinol, ac yn enwedig lle mae’r ffi am y llain yn debygol o gael ei heffeithio o ganlyniad i’r gwelliannau arfaethedig sy’n cael eu gwneud. 

Fodd bynnag, mae bob amser yn arfer da i awdurdodau lleol gymryd camau i gael barn preswylwyr am unrhyw faterion ynghylch gweithredu a rheoli eu safle sy’n debygol o effeithio arnynt, hyd yn oed os nad oes cymdeithas preswylwyr gymwys.

Mae’r gofyniad i ymgynghori â phreswylwyr yn golygu rhoi o leiaf 28 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig iddynt am y gwelliannau arfaethedig. Rhaid i’r hysbysiad ymgynghori ddisgrifio’r gwelliannau arfaethedig mewn ffordd glir a hygyrch ac egluro sut y byddant o fudd i’r preswylydd yn y tymor hir a’r tymor byr. Rhaid i’r hysbysiad hefyd egluro sut y gallai’r gwelliannau sy’n cael eu cynnig effeithio ar ffi’r llain pan gaiff ei hadolygu nesaf a nodi pryd a ble y gall preswylwyr gyflwyno sylwadau am y cynigion. Rhaid i’r awdurdod lleol ystyried unrhyw sylwadau a wneir gan breswylwyr am y gwelliannau arfaethedig cyn rhoi’r gwelliannau ar waith. 

Mae’r gofyniad i ymgynghori â chymdeithas preswylwyr gymwys yn golygu rhoi o leiaf 28 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig ynghylch yr holl faterion sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli'r safle, neu welliannau iddo, a allai effeithio ar y preswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol. Rhaid i'r hysbysiad ddisgrifio'r materion sy'n cael eu hystyried a sut y gallant effeithio ar breswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol yn y tymor hir a'r tymor byr ac esbonio pryd a ble y gall y gymdeithas gyflwyno sylwadau am y materion hyn. Unwaith eto, mae’n ofynnol i’r awdurdod lleol ystyried unrhyw sylwadau a wneir gan y gymdeithas cyn penderfynu a ddylid bwrw ymlaen ai peidio, neu sut.

Bydd ymgynghori effeithiol yn helpu i ddatblygu ymdeimlad o berchnogaeth i breswylwyr yn ogystal â meithrin perthynas dda rhwng preswylwyr, rheolwyr ac awdurdodau lleol. Bydd yn helpu i feithrin ymddiriedaeth rhwng y partïon ac yn lleihau’r posibilrwydd o wrthdaro.

Gallai trafodaethau ymgynghori fod ar ffurf fforymau neu weithgorau lleol. Gall trafodaethau fod yn ddeublyg; gellir cynnal cyfarfodydd ar y safle ymysg preswylwyr a/neu gelir cynnal grwpiau swyddogol mwy ffurfiol. Gellir gwahodd cynrychiolwyr preswylwyr i ymuno â thrafodaethau gyda darparwyr, fel yr awdurdod lleol, yr heddlu a Gwasanaethau Addysg i Deithwyr, yn dibynnu ar beth yw’r cynnig. Gall fod yn fuddiol cynnal y ddau fath o gyfarfod er mwyn i’r cynrychiolwyr allu bwrw ymlaen â’r syniadau, a/neu faterion/pryderon sy’n ymwneud â’r safle. Efallai y bydd angen i reolwr y safle hwyluso unrhyw fforymau ar y safle, ond dylid disgwyl y byddai’r trafodaethau hyn weithiau’n eithrio’r rheolwr er mwyn annog trafodaethau llawn a gonest ymysg preswylwyr.

Dylai’r grwpiau trafod hyn ganiatáu fforwm agored a gonest i breswylwyr fynegi pryderon neu eu cefnogaeth o ran cynlluniau arfaethedig a chytuno ar ffyrdd o symud ymlaen. Dylai rheolwr y safle sicrhau bod cynrychiolwyr preswylwyr yn ymwybodol o amseroedd a dyddiadau yn ogystal â lleoliad y cyfarfodydd a’r agenda arfaethedig. Dylid bod yn ofalus i sicrhau bod barn wirioneddol y preswylwyr yn cael ei cheisio a’i hystyried yn briodol.

Rhaid i unrhyw ddogfennau ymgynghori fod yn hygyrch ac yn briodol i gynulleidfa eang a dylent fod ar gael mewn fformatau eraill yn ychwanegol at y gair ysgrifenedig. Pan fydd preswylwyr yn gwneud cais am hynny, dylai sylwadau, trafodaethau neu adborth i’r ymgynghoriad fod yn ddienw.

Dylai rheolwyr safle sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cael cyfle cyfartal i ddefnyddio eu hawl i gael eu clywed. Mae’r hawl hon wedi’i hymgorffori yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn. Yn aml, bydd gan blant a phobl ifanc farn wahanol i’w rhieni, ond mae’n bosibl y bydd y newidiadau’n cael effaith yr un mor sylweddol arnyn nhw. Bydd y rhan fwyaf o gynigion o dan ymgynghoriad yn effeithio ar blant a phobl ifanc sy’n byw ar y safle mewn rhyw ffordd a dylid gofyn am eu barn os yw hynny’n wir. Wrth ymgynghori â phobl ifanc, argymhellir bod rheolwyr safle yn defnyddio’r Safonau Cenedlaethol ar gyfer Cyfranogiad Plant a Phobl Ifanc.

Rhaid i’r awdurdod lleol roi hysbysiadau preifatrwydd i breswylwyr yn nodi pryd a pham y bydd eu gwybodaeth yn cael ei chasglu gan yr awdurdod lleol ac a fydd yr wybodaeth yn cael ei rhannu ag unrhyw un arall. Dim ond at y dibenion a nodir yn yr Hysbysiad Preifatrwydd y dylid defnyddio gwybodaeth preswylwyr. Dylai rheolwr y safle hefyd roi gwybod i breswylwyr am eu hawl i gyflwyno Cais Gwrthrych am Wybodaeth i gael copi o’r wybodaeth sydd gan yr awdurdod lleol amdanynt. Fel y rheolydd data, yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol am gydymffurfio â deddfwriaeth diogelu data wrth brosesu data preswylwyr yn y pen draw.

Mae’n bwysig ei fod yn cael ei nodi’n glir i breswylwyr pa rolau a chyfrifoldebau fydd yn gyfrifoldeb i reolwr y safle a pha rai fydd yn cael eu cyflawni’n uniongyrchol gan yr awdurdod lleol. 

Yn union fel y dylai’r preswylwyr gael pwynt cyswllt brys, felly hefyd y rheolwr; dylai’r rheolwr hefyd fod ag enw cyswllt yn yr awdurdod lleol ar gyfer pryd bynnag y bydd angen iddo ofyn am awdurdod neu gyngor angenrheidiol i gyflawni ei ddyletswyddau

Dylai rheolwr y safle sicrhau bod y rheolwr gweithredol yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am sut mae’r safle’n cael ei reoli a’i weithredu, gan gynnwys cyllid, lleiniau gwag a gwaith cynnal a chadw.

Dylai rheolwr y safle a’r awdurdod lleol sicrhau eu bod yn datblygu ac yn cynnal perthynas waith gref er mwyn sicrhau bod y safle’n cael ei gadw’n ddiogel, a gwarchod llesiant ac anghenion diwylliannol y preswylwyr.

Dylai ffurflenni cais am leiniau awdurdod lleol fod ar gael gan swyddfa dai’r awdurdod lleol yn ogystal â chan reolwr unrhyw safle’r awdurdod lleol. Dylai ffurflenni fod yn glir ac yn hawdd eu deall a’u llenwi.

Cyfarfodydd ymgeiswyr gyda rheolwr y safle ddylai fod y pwynt cyswllt cyntaf. Dylai’r ymgeisydd lenwi ffurflen gais lle bo hynny’n ymarferol, ond pan fydd rhwystrau llythrennedd yn bodoli, dylai rheolwr y safle egluro manylion y ffurflen a thelerau cytundeb cartref symudol ar y safle ar lafar. Rhaid i reolwr y safle sicrhau bod ymgeisydd yn deall telerau’r cytundeb cartref symudol yn llawn ac yn cytuno iddynt cyn iddynt ymrwymo iddo.

Dylai ymgeiswyr fod yn dawel eu meddwl y bydd yr holl wybodaeth a gyflwynir ar ffurflen gais yn cael ei thrin yn gyfrinachol ac yn unol â deddfwriaeth diogelu data.

Dylid sicrhau bod ymgeiswyr yn ymwybodol bod dyrannu lleiniau yn dibynnu ar sawl ffactor a all gynnwys:

Capasiti

• Mae trosiant lleiniau a mannau gwag ar safleoedd awdurdodau lleol fel arfer yn isel. O ganlyniad, mae’r rhan fwyaf o safleoedd yn llawn, a allai olygu y bydd angen i ymgeiswyr dreulio rhywfaint o amser ar restr aros.

Ffioedd 

• Bydd angen i awdurdodau lleol fod yn fodlon bod ymgeiswyr yn debygol o dalu eu ffi llain a ffioedd eraill sy’n ddyledus.

Prawf Adnabod

• Dylid gwneud pob ymdrech i sicrhau rhyw fath o brawf o bwy yw ymgeisydd sy’n dymuno ymrwymo i gytundeb cartref symudol ar safle awdurdod lleol.
• Gall hyn fod ar ffurf pasbort, trwydded yrru, tystysgrif geni, bil cyfleustodau neu dderbynebau o'r safle blaenorol a ddefnyddiwyd ganddynt. Os nad oes ‘id llun’ ar gael, gellir derbyn llythyr a llun wedi’u llofnodi gan gyswllt proffesiynol (er enghraifft, athro neu feddyg teulu) i gadarnhau pwy yw’r unigolyn. Os nad yw ymgeisydd yn gallu darparu’r rhain, gall rheolwr y safle ofyn am ryw fath o wirio pwy yw’r ymgeisydd gan aelodau eraill o’r teulu a allai fod yn byw ar y safle.
• Pan fydd aelod presennol o safle awdurdod lleol yn dymuno aseinio ei lain i aelod o’r teulu, bydd angen prawf o gysylltiadau teuluol.

Dylid anfon ceisiadau am leiniau awdurdod lleol i swyddfa dai’r awdurdod lleol. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am oriau swyddfa drwy reolwr y safle ac yn aml byddant ar gael ar wefan yr awdurdod lleol.

Bydd ffurflenni cais yn cael eu hystyried yn unol â pholisi dyrannu lleiniau’r awdurdod lleol. Bydd hyn yn cynnwys ystyried anghenion yr ymgeisydd a’i deulu, a ddylai fod wedi’u nodi eisoes yn Asesiadau o Lety Sipsiwn Teithwyr (GTAA) yr awdurdod lleol. Ni ddylai’r awdurdod lleol wneud penderfyniad terfynol ar unrhyw gais hyd nes y bydd wedi ymgynghori â rheolwr y safle.

Ni ddylai ceisiadau am lain awdurdod lleol ei gwneud yn ofynnol i’r ymgeisydd nodi amcangyfrif o hyd yr arhosiad a dylid ystyried bod pob cais llwyddiannus yn ddilys cyhyd ag y bo’r gan y safle ganiatâd cynllunio. Pan wneir cais am lain tramwy, caiff yr awdurdod lleol ofyn i'r ymgeisydd am amcangyfrif o hyd yr arhosiad gan fod gan ddefnyddwyr hawl i aros ar lain tramwy am gyfnod o dri mis ar y mwyaf.

Dylai’r awdurdod lleol ystyried ceisiadau am lain ar safle awdurdod lleol o fewn cyfnod rhesymol, ac o fewn 28 diwrnod i dderbyn y cais lle bynnag y bo modd. Gallai oedi diangen roi ymgeiswyr mewn perygl o fod yn ddigartref neu gael eu gorfodi i ddefnyddio gwersyll diawdurdod oherwydd diffyg dewis cyfreithiol arall. Dylid hysbysu ymgeiswyr o’r amserlen ddisgwyliedig ar gyfer penderfynu ar eu cais.

Os bydd cais yn aflwyddiannus, dylid egluro’r rhesymau dros hyn yn glir i’r ymgeisydd cyn gynted ag y bo’n ymarferol. Dylid rhoi gwybod i’r ymgeisydd am yr hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad a’r broses apelio, fel rhan o’r penderfyniad ysgrifenedig ac ar lafar.

Dylid hysbysu ymgeiswyr hefyd na fydd gwrthodiad cychwynnol yn eu hatal rhag gwneud cais eto yn y dyfodol. Dylid cyfeirio pob ymgeisydd aflwyddiannus yn ôl at adran dai’r awdurdod lleol, a rhaid iddynt eu helpu i sicrhau llety arall os ydynt yn ddigartref neu mewn perygl o ddigartrefedd.

Lle bo’n bosibl, dylid dyrannu lleiniau tramwy gwag dros dro i ymgeiswyr tra byddant yn aros am benderfyniad ynghylch eu cais am lain breswyl barhaol. Fodd bynnag, ni chaniateir i unrhyw ymgeiswyr y gellir dyrannu llain dramwy iddynt o dan y trefniadau hyn aros ar y llain am fwy na thri mis.

Os oes gan ymgeisydd gysylltiadau teuluol ag aelodau presennol o safle awdurdod lleol, caiff yr awdurdod lleol ystyried caniatáu i’r ymgeisydd ddefnyddio’r safle dros dro os oes digon o gapasiti yn ddiogel ar eu cyfer. Cyn penderfynu ar ganiatáu hyn, rhaid i’r awdurdod lleol gael barn y preswylwyr presennol yn gyntaf. Rhaid ystyried cydlyniad a chytgord y safle yn ei gyfanrwydd a llesiant y preswylwyr presennol cyn gwneud penderfyniad terfynol.

Gall awdurdodau lleol benderfynu nad oes angen i ymgeiswyr gwblhau proses ymgeisio lawn ar gyfer llain ar safle tramwy. Yn hytrach, gallant ofyn am eirdaon boddhaol yn unig ac am yr wythnos gyntaf o ffioedd cyn caniatáu i ymgeisydd ddefnyddio llain dramwy wag.

Dylai rheolwyr safleoedd tramwy feithrin perthynas â rheolwyr safleoedd tramwy a safleoedd awdurdod lleol eraill i sicrhau y rhoddir cyhoeddusrwydd da am leiniau gwag i’r rhai a allai fod angen eu defnyddio.

Argymhellir yn gryf bod awdurdodau lleol yn cyhoeddi eu polisïau a’u gweithdrefnau ar gyfer dyrannu lleiniau awdurdodau lleol, gan gynnwys sut i wneud cais, sut y bydd ceisiadau’n cael eu hasesu, manylion ynghylch sut yr ystyrir anghenion blaenoriaethol a’r amserlenni disgwyliedig ar gyfer penderfynu. 

Disgwylir i awdurdodau lleol fod â pholisi clir a hygyrch o ran rhestrau aros ar gyfer y rhai sydd yn dymuno cael llain yn eu hardal. 

Os oes rhestr aros ar waith, dylai’r awdurdod lleol egluro’n glir sut mae’r rhestr yn gweithio a rhoi gwybod i ymgeiswyr am eu safle cyffredinol ar y rhestr pan ofynnir am hynny. Yn anochel, os bydd amgylchiadau ymgeiswyr yn newid neu os bydd ymgeiswyr newydd yn symud i’r ardal sydd ag angen blaenoriaethol lle ystyrir bod llain cartref symudol yn llety addas (fel y nodir isod), mae trefn benodol y rhestr aros yn debygol o newid. Fodd bynnag, dylai awdurdodau lleol allu rhoi adborth cyffredinol i ymgeiswyr am yr amser aros disgwyliedig.

Dylai’r polisi rhestr aros gynnwys manylion am bwy sy’n gymwys i gael llain awdurdod lleol. Argymhellir rhestrau aros sy’n caniatáu cofnodi’n benodol yr angen am lain awdurdodedig dan y canllawiau Asesiadau Llety Sipsiwn a Theithwyr. Yn yr un modd â mathau eraill o dai cymdeithasol, dylid rhoi blaenoriaeth am lain awdurdod lleol i’r rhai sydd â’r angen mwyaf ac sydd heb unrhyw lain arall ar gael. Dylai’r meini prawf ar gyfer asesu anghenion ymgeiswyr a’r weithdrefn ar gyfer dyrannu fod yn glir ac yn dryloyw er mwyn atal pryderon ynghylch camrannu. 

Mae gan awdurdodau lleol ddyletswyddau penodol i helpu ymgeiswyr sy’n ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref dan Ddeddf Tai (Cymru) 2014. Mae person yn ddigartref o dan y Ddeddf honno os oes ganddo lety, ond ei fod yn cynnwys strwythur symudol neu gerbyd sydd wedi’i ddylunio neu ei addasu i bobl fyw ynddo ac nid oes unrhyw fan lle mae gan y person hawl neu ganiatâd i’w leoli ac i breswylio ynddo. Mae person dan fygythiad o ddigartrefedd os yw’n debygol y bydd y person yn dod yn ddigartref o fewn 56 diwrnod.

Rhaid i awdurdodau lleol:

• helpu i atal ymgeiswyr sydd dan fygythiad o ddigartrefedd rhag dod yn ddigartref
• sicrhau llety dros dro i ymgeiswyr cymwys sydd ag angen blaenoriaethol
• helpu i sicrhau bod llety addas ar gael i'w ddefnyddio gan ymgeiswyr digartref sy'n gymwys i gael cymorth
• sicrhau llety i ymgeiswyr sydd ag angen blaenoriaethol pan ddaw’r ddyletswydd i sicrhau llety dros dro i ben

Mae Adran 70 Deddf Tai Cymru (2014) yn disgrifio’r canlynol fel pobl sydd ag angen blaenoriaethol (ynghyd ag unrhyw un y gellid disgwyl yn rhesymol iddynt fod yn byw gyda nhw):

• menywod beichiog
• y rhai sydd â phlant dibynnol sy’n byw gyda nhw
• pobl agored i niwed am ryw reswm arbennig (er enghraifft, pobl oedrannus neu anabl neu bobl â salwch corfforol neu feddyliol)
• y rhai sydd wedi cael eu gwneud yn ddigartref neu dan fygythiad o ddigartrefedd o ganlyniad i argyfwng
• y rhai a gafodd eu gwneud yn ddigartref o ganlyniad i gam-drin domestig
• y rhai sy’n 16 neu’n 17 oed
• y rhai sydd wedi cyrraedd 18 oed (ond dan 21 oed) ac sydd angen help i gael llety ar ôl gadael gofal cymdeithasol
• y rhai sydd wedi cyrraedd 18 oed (ond dan 21 oed) ac sydd mewn perygl penodol o gael eu hecsbloetio’n rhywiol neu’n ariannol
• y rhai sydd wedi bod yn ddigartref ers gadael lluoedd arfog rheolaidd y Goron
• person sydd â chysylltiad lleol ag ardal yr awdurdod tai lleol ac sy’n agored i niwed o ganlyniad i garcharu

Efallai y bydd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried meini prawf asesu ychwanegol ar gyfer lleiniau awdurdodau lleol. Er enghraifft, gellir ystyried y canlynol hefyd:

• y rhai sy’n byw ar hyn o bryd dan amodau gorlawn neu afiach ar safleoedd awdurdod lleol presennol
• y rheini sy’n meddiannu gwersyll diawdurdod ar hyn o bryd ac sy’n dymuno symud i safle awdurdod lleol.
• y rhai sydd â gwrthwynebiad diwylliannol cydnabyddedig tuag at dai confensiynol
• y rhai sy’n ceisio symud i gefnogi perthnasau oedrannus ac anabl sy’n byw ar safle awdurdod lleol

Gellir rhoi ystyriaeth ddyledus hefyd i grwpiau teuluol a goblygiadau ehangach cais ar eu bywyd teuluol. 

Mae’n arfer da i awdurdodau lleol ymgynghori ar eu polisïau dyrannu a rhestrau aros i sicrhau bod y broses a’r gweithdrefn ar gyfer penderfynu ar geisiadau, dyraniadau ac anghenion blaenoriaethol yn glir, yn dryloyw ac yn addas i’r diben.

Argymhellir hefyd bod yr awdurdod lleol yn adolygu’r polisïau dyrannu a rhestrau aros o bryd i’w gilydd i sicrhau eu bod yn parhau i fod yn addas i’r diben.

Lle bo’n bosibl, dylai ymgeiswyr gael llain sy’n gweddu orau i’w gofynion.

Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 (‘Deddf 2010’) yn rhoi amddiffyniad i bobl anabl rhag gwahaniaethu yn eu herbyn mewn perthynas â’u tai ac mae’n berthnasol i’r ffordd y mae awdurdod lleol yn trin ymgeiswyr digartref ac yn dyrannu eu stoc dai. Rhaid i awdurdodau lleol wneud addasiadau rhesymol ar gyfer pobl anabl ac ni allant wahaniaethu yn erbyn pobl anabl wrth reoli eu tai.

Rhaid i’r awdurdod lleol wneud addasiadau rhesymol i leiniau a blociau amwynder i’w galluogi i fod yn addas ar gyfer ymgeisydd ag anabledd.

Gall awdurdodau lleol ddefnyddio’r Grant Cyfleusterau i’r Anabl i sicrhau y gwneir lleiniau a bloc amwynder yn rhai hygyrch.

Caiff preswylwyr presennol ar leiniau awdurdod lleol aseinio eu cytundeb llain i aelod o’u teulu neu gyfnewid eu llain gyda defnyddiwr arall ar safle awdurdod lleol. Mae paragraffau 41 a 42 o Atodlen 2 i Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn nodi’r amgylchiadau pan ddylid caniatáu hyn a rhwymedigaethau preswylwyr a pherchnogion safleoedd.

I aseinio llain, rhaid i’r preswylwyr gael cymeradwyaeth yr awdurdod lleol. Yn achos cyfnewid, rhaid i'r preswylydd newydd arfaethedig eisoes fyw ar lain sy'n eiddo i'r awdurdod lleol yn ardal yr un awdurdod lleol.

Ni all y preswylydd na’r awdurdod lleol (gan gynnwys rheolwr y safle) ofyn am unrhyw daliad am gytuno i unrhyw aseiniad.

Rhaid i'r preswylydd sy'n dymuno aseinio ei gytundeb i berson arall roi cais am gymeradwyaeth i'r awdurdod lleol. Rhaid i’r cais gynnwys tystiolaeth bod y preswylydd newydd arfaethedig yn aelod o’i deulu neu, yn achos cyfnewid, yn dystiolaeth o gytundeb rhwng y ddwy set o breswylwyr.

Rhaid i'r awdurdod lleol ymateb i'r cais o fewn 28 diwrnod i'w dderbyn a rhaid iddo gymeradwyo'r cais oni bai ei bod yn rhesymol iddo wrthod. Rhaid i'r awdurdod lleol roi hysbysiad o'i benderfyniad i'r person a wnaeth y cais, ac os na roddir cymeradwyaeth i aseinio'r cytundeb, rhaid i'r hysbysiad esbonio'r rhesymau pam.

Pan fydd y gwaith o reoli safle awdurdod lleol o ddydd i ddydd yn cael ei gontractio allan i sefydliad rheoli, erys y cyfrifoldeb am gymeradwyo ceisiadau aseinio yn nwylo’r awdurdod lleol. Os cafodd rheolwr safle sefydliad rheoli gais am aseiniad gan breswylydd, rhaid iddo ei drosglwyddo i’r awdurdod lleol cyn gynted ag y bo'n ymarferol.

Gall yr awdurdod lleol gymeradwyo aseiniad hyd yn oed os yw ffioedd yn ddyledus gan y preswylydd sy'n ymadael, neu os yw'r preswylydd hwnnw wedi torri un o delerau'r cytundeb. Fodd bynnag, gellir cymeradwyo’r aseiniad ar yr amod bod y preswylydd sy’n gadael yn talu’r holl ffioedd sy’n ddyledus ac yn datrys unrhyw dor-amod o'u cytundeb cartref symudol (lle bo hynny’n ymarferol) cyn iddynt adael. Ni all yr awdurdod lleol gymeradwyo aseiniad yn ddarostyngedig i unrhyw amodau eraill.

Os nad yw’r personau a wnaeth y cais am aseiniad yn cael hysbysiad o benderfyniad gan yr awdurdod lleol neu os gwrthodir eu cais, gallant apelio i Dribiwnlys Eiddo Preswyl (RPT). Rhaid gwneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl o fewn tri mis i dderbyn yr hysbysiad penderfynu, neu, os na ddarparwyd hysbysiad o benderfyniad gan yr awdurdod lleol, o fewn tri mis a 29 diwrnod o’r dyddiad y gwnaed y cais am aseiniad.

Pan fydd deiliad cytundeb cartref symudol yn marw, mae gan unrhyw berson sy’n byw gyda nhw yn y cartref symudol ar y pryd hawl i’w holynu ar y llain. Mae hyn yn cynnwys y gwraig weddw, gŵr gweddw, partner sy’n goroesi neu unrhyw aelod o deulu’r ymadawedig (fel y’i diffinnir dan adran 55(3) y Ddeddf 2013).

Os oedd deiliad y cytundeb llain yn byw ar ei ben ei hun ar adeg ei farwolaeth, yr olynydd fydd y person sydd â’r hawl i etifeddu ystâd yr ymadawedig dan delerau unrhyw ewyllys neu, lle nad oes ewyllys, dan gyfreithiau diffyg ewyllys. Mae’r person sy’n etifeddu’r cartref symudol yn gallu ei werthu a throsglwyddo’r cytundeb cartref symudol llawn i’r prynwr, ar yr amod bod yr awdurdod lleol yn cytuno. Caiff y person sy'n etifeddu'r cartref symudol hefyd fyw yno neu ei roi i aelod o'i deulu, gyda chytundeb yr awdurdod lleol.

Nid oes gan ddeiliaid lleiniau tramwy yr hawl i wneud cais am aseinio eu llain ac, os byddant yn marw tra’n defnyddio llain dramwy, nid oes gan eu buddiolwyr unrhyw hawliau olynu.

Mae adran 49 o Ddeddf 2013 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol roi datganiad ysgrifenedig i breswylydd arfaethedig ar safle parhaol neu dramwy cyn iddo ymrwymo i gytundeb cartref symudol gyda’r awdurdod. Rhaid i’r datganiad ysgrifenedig:

• nodi enwau a chyfeiriadau’r partïon
• cynnwys manylion clir am y tir lle y caiff y defnyddiwr arfaethedig osod ei gartref symudol arno
• datgan y telerau penodol a’r telerau ymhlyg sydd i’w cynnwys yn y cytundeb

Rhaid i reolwr y safle hefyd roi’r cytundeb cartref symudol i’r ymgeisydd yn unol â Deddf 2013 y mae’n rhaid i’r ymgeisydd gytuno arno cyn dod ag unrhyw gartrefi symudol i’r safle.

Mae’r cytundeb yn gontract rhwymol a gaiff ei lunio gan yr awdurdod lleol a fydd yn rhoi eglurder a sicrwydd i’r ymgeisydd, rheolwr y safle a’r awdurdod lleol.

Dylid egluro’r cytundeb yn llawn i’r ymgeisydd, yn benodol, rolau a chyfrifoldebau rheolwr y safle, yr awdurdod lleol a’r ymgeisydd ar ôl iddo ymrwymo i’r cytundeb. Dylai’r cytundeb hefyd ddatgan y dylai ymgeisydd gael cyngor cyfreithiol os oes rhywbeth yn y cytundeb nad yw’n ei ddeall.

Mae’r telerau ymhlyg a nodir ym Mhennod 4 o Atodlen 2 Deddf 2013 yn berthnasol i bob cytundeb ar gyfer llain barhaol ar safle Sipsiwn a Theithwyr awdurdod lleol. Ni all awdurdodau lleol na thrigolion wrth-wneud y telerau hyn. 

Mae’r telerau ‘ymhlyg’ ar gyfer cytundeb llain parhaol yn cynnwys:

• terfynu cytundebau
• aseiniadau
• adennill unrhyw ordaliadau
• ail-leoli cartrefi symudol
• mwynhad tawel o’r cartref symudol
• hawl perchennog y safle i fynd i mewn i’r llain
• pennu ffioedd lleiniau
• rhwymedigaethau’r defnyddiwr
• rhwymedigaethau perchennog y safle o ran cynnal a chadw a diogelwch y safle

Gall yr ymgeisydd a’r awdurdod lleol hefyd gytuno ar delerau penodol. Gall y rhain gynnwys manylion fel y gwasanaethau y gall y preswylwyr eu defnyddio ar y safle a gofyniad i’r defnyddiwr a phawb arall sy’n byw ar y llain gydymffurfio â rheolau’r safle. 

Bydd y termau ‘penodol’ yn esbonio rheolau safle lleol a gallant gynnwys canlyniadau:

• iaith neu ymddygiad bygythiol tuag at staff, preswylwyr eraill neu gontractwyr
• ôl-ddyledion rhent
• defnydd amhriodol o’r safle gan gynnwys gweithgarwch troseddol
• difrod i leiniau neu flociau amwynder (eu hunain neu eraill)
• ymddygiad gwrthgymdeithasol gan gynnwys tarfu drwy sŵn
• gwrthod mynediad i reolwr, awdurdod lleol neu gontractwyr i ymgymryd â dyletswyddau ar ôl rhoi rhybudd ymlaen llaw (os oes angen)
• methu â chadw anifeiliaid anwes domestig dan reolaeth briodol na glanhau ar eu hôl
• cadw mwy o anifeiliaid na'r niferoedd y cytunwyd arnynt

Dylid cynnwys unrhyw reolau sy’n ymwneud â chadw anifeiliaid neu ymgymryd â gweithgareddau economaidd ar y safle o dan y telerau ‘penodol’.

Mae gan breswylwyr ar safle parhaol gyfrifoldeb o dan eu cytundeb cartref symudol i wneud y canlynol:

• cydymffurfio â’r telerau sydd yn y cytundeb, a allai gynnwys rheolau penodol ar gyfer y safle (‘telerau penodol’)
• talu ffi’r llain i berchennog / rheolwr y safle
• talu i berchennog/rheolwr y safle yr holl symiau sy'n ddyledus mewn perthynas â gwasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol
• cadw eu cartref/cartrefi symudol mewn cyflwr cadarn
• cadw tu allan eu cartref/cartrefi symudol a'r llain, gan gynnwys ffensys a blociau cyfleustodau a gyflenwir gyda'r llain, mewn cyflwr glân a thaclus
• os ydych yn ceisio ad-daliad am gostau neu dreuliau brys, darparu tystiolaeth ddogfennol i berchennog / rheolwr y safle
• darparu o leiaf 4 wythnos o rybudd ysgrifenedig os ydynt am derfynu eu cytundeb
• rhoi mynediad i berchennog/rheolwr y safle i’r llain o dan yr amodau a nodir yn y Ddeddf 2013

Os nad yw ymgeiswyr yn cytuno ar y telerau penodol a gynigiwyd, dylent drafod eu pryderon gyda’r awdurdod lleol. Os na fydd yr awdurdod lleol yn cytuno i newid y telerau, caiff y preswylydd wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl am i’r cyfnod gael ei amrywio neu ei ddileu. Rhaid gwneud cais o’r fath o fewn chwe mis i’r telerau gael eu gwneud.

Yn ogystal, os yw’r ymgeisydd yn credu bod un o’r telerau penodol yn annheg, gall gwyno wrth y Swyddfa Masnachu Teg, neu unrhyw gorff cymwys, yn unol â darpariaethau Rheoliadau Telerau Annheg mewn Contractau Defnyddwyr 1999.

Dylid rhoi amser rhesymol i’r preswylydd ofyn unrhyw gwestiynau sy’n ymwneud â’r cytundeb ac ymholi ynghylch unrhyw wybodaeth a ddarparwyd, cyn bod angen llofnodi’r cytundeb.

Rhaid i’r ymgeisydd lofnodi’r cytundeb (neu wneud ei farc) i ddweud ei fod wedi deall y rheolau (pa un a gawsant eu hegluro iddo ar lafar neu wedi darllen testun ysgrifenedig y cytundeb ei hun). Dylid rhoi cyfle i ymgeiswyr wahodd trydydd parti i helpu gyda darllen a/neu esboniadau os oes angen. Unwaith y bydd y cytundeb wedi’i lofnodi a’i ddeall yn llawn a bod y rheolwr a’r ymgeisydd yn fodlon, gellir gosod y garafán yn gadarn ar y llain benodedig.

Gall awdurdodau lleol a phreswylwyr lleiniau parhaol ofyn i gytundebau newydd gael eu mabwysiadu os yw’r trefniadau presennol yn peri problemau. Rhaid i’r ddau barti gytuno i amrywio neu ddileu telerau. Os nad yw hyn yn bosibl, gall un parti neu’r llall wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl am benderfyniad annibynnol ynghylch a ddylid newid y telerau. Ni all awdurdodau lleol ddiwygio’r telerau heb gytundeb gan breswylwyr neu’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl.

Dylai cytundeb drafft y llain gynnwys manylion ffi’r llain a chostau eraill a’r diwrnod y byddant yn ddyledus. Dylai hyn gynnwys pa wasanaethau a chyfleustodau sydd wedi’u cynnwys yn ffi’r llain.

Rhaid i’r cytundeb hefyd gynnwys y dyddiad blynyddol y bydd ffi’r llain yn cael ei hadolygu. Eglurir y mater hwn yn fanylach yn Pennod 7.

Rhaid i’r cytundeb llain egluro i’r preswylwyr beth fydd cost y ffi am y llain a diffinio unrhyw daliadau gwasanaethau eraill perthnasol ar wahân. Er enghraifft, gall y cytundeb llain gynnwys gwybodaeth am gostau ffioedd dŵr a charthffosiaeth am y flwyddyn honno.

Dylai’r gwasanaethau (e.e. casglu sbwriel, gwasanaethau post) a ddarperir ar y safle fod yr un fath ag ar gyfer tai cymdeithasol, lle bo hynny’n bosibl. Dylai’r gwasanaethau a ddarperir fod yn unffurf ar draws lleiniau.

Mae’r telerau ymhlyg ar gyfer lleiniau tramwy sy’n eiddo i awdurdod lleol wedi’u nodi ym Mhennod 3 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013. 

O ystyried natur dros dro llety tramwy, nid oes gan ddefnyddwyr lleiniau tramwy yr un hawl i herio telerau’r cytundebau cartref symudol hynny yn yr un ffordd â phreswylwyr safle parhaol.

Fodd bynnag, gall cytundeb i breswylwyr safleoedd tramwy ddisgwyl i’r holl gyfleusterau gael eu cadw mewn cyflwr gweithio da a dilynir protocolau diogelwch i sicrhau amgylchedd byw diogel.

Ni ddylai awdurdodau lleol ofyn am unrhyw flaendal i sicrhau llain breswyl. Bydd gofyn i’r defnyddiwr dalu’r ffioedd sy’n ddyledus ar gyfer ei lain. Argymhellir talu rhent lleiniau yn wythnosol ymlaen llaw, ac os felly, byddai’n rhesymol i’r awdurdod lleol ofyn am daliad wythnos (neu gyfran ohono) wrth gyrraedd y safle. Dylai rheolwr y safle drafod opsiynau talu gyda’r ymgeisydd. Gall hyn gynnwys materion yn ymwneud â debydau uniongyrchol, archebion sefydlog neu Gredyd Cynhwysol.

Dylai’r cytundeb llain ddangos yn glir pryd mae ffi’r llain yn ddyledus, swm y ffi llain a phob un o’r gwasanaethau sydd wedi’u cynnwys yn y cyfanswm.

Dylai pob preswylydd newydd gael map o’r safle yn tynnu sylw at feysydd allweddol fel swyddfa’r safle, hydrantau tân, mannau ymgynnull tân, cyfleusterau ailgylchu, biniau/sgipiau cymunedol, cyfleusterau storio nwy ac unrhyw gyfleusterau cymunedol. Dylai’r map hefyd ddangos lle mae eu llain yng nghyd-destun gweddill y safle a dangos yn glir ffiniau’r llain. Dylai’r wybodaeth hon fod yn syml ac yn glir er mwyn goresgyn unrhyw rwystrau llythrennedd a, lle bo modd, defnyddio symbolau i ddiffinio lleiniau, pwyntiau cysylltu, pwyntiau tân ac ati.

Dylai preswylwyr newydd hefyd gael gweld eu llain a’u cyfleustodau, gan gynnwys pwyntiau cysylltu dŵr a thrydan, yn bersonol cyn gynted â phosibl ar ôl iddynt gyrraedd.

Dylai’r holl gyfleustodau fod ar gael o’r diwrnod y mae’r ymgeisydd yn symud i’r llain. Er enghraifft, nid yw’n dderbyniol i’r cyflenwad dŵr i’r llain gael ei ddiffodd ar ôl i’r preswylydd ddechrau preswylio ar y llain. Yn ogystal, dylai unrhyw drefniadau neu addasiadau arbennig y cytunwyd arnynt rhwng yr awdurdod lleol a'r defnyddiwr fod yn eu lle yn barod pan fydd yn dechrau preswylio ar y llain.

Rheolwr y safle sy’n gyfrifol am ddangos y llain i’r preswylwyr ynghyd â’r pwyntiau cysylltu, draenio a’r bloc amwynder ac, er enghraifft, sut mae defnyddio’r gawod neu’r gwres (ar safleoedd preswyl) a sut mae gosod y peiriant golchi. Dylid gwneud hyn wrth gyrraedd y llain.

Dylai rheolwr y safle hefyd egluro’r trefniadau ar gyfer y cyfleustodau, yn enwedig y trefniadau talu. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am lefydd lle gellir prynu cardiau talu (os ydynt yn cael eu defnyddio).

Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am y rheoliadau tân ar y safle a’r rhwystrau tân rhwng y lleiniau. Mae gwybodaeth benodol am rwystrau tân i'w cael yn y canllawiau Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Dylid hysbysu preswylwyr na ddylid torri’r toriad tân o dan unrhyw amgylchiadau.

Gall methu â chydymffurfio olygu bod yr awdurdod lleol yn gwneud cais llys i derfynu’r cytundeb llain a chymryd meddiant o’r llain yn achos safle preswyl.

Yn achos safle tramwy, caiff yr awdurdod lleol gyflwyno hysbysiad ar unwaith yn ei gwneud yn ofynnol i'r defnyddiwr adael.

Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am wasanaethau ar y safle, er enghraifft trefniadau casglu sbwriel a phostio, a threfniadau glanhau a chynnal a chadw. Dylent ddeall beth maen nhw’n gyfrifol am ei lanhau a’i gynnal a’i gadw a beth fydd rheolwyr y safle’n ei lanhau.

Dylid egluro gweithdrefnau argyfwng yn llawn i’r preswylwyr. Dylai hyn gynnwys manylion am y man ymgynnull tân, hydrantau tân, manylion cyswllt mewn argyfwng a lleoliad y ffôn argyfwng.

Dylai preswylwyr hefyd gael manylion cyswllt ar gyfer gwasanaethau y tu allan i oriau, sy’n ymwneud â mater brys.

Mae hyn yn golygu y bydd trigolion newydd yn cael llawer iawn o wybodaeth. Dylid cyflwyno’r wybodaeth hon i gyd mewn llyfryn clir a di-jargon y gall y preswylwyr gyfeirio ato yn nes ymlaen. Dylid darparu gwybodaeth mewn gwahanol fformatau hefyd i sicrhau hygyrchedd.

Dylai rheolwyr safle fod â chynllun cynefino ar waith i sicrhau bod pob agwedd yn cael sylw. Gall rhestr wirio fod yn ddefnyddiol i sicrhau nad oes unrhyw beth yn cael ei fethu. Bydd cynllun cynefino clir hefyd yn sicrhau, os na fydd rheolwr y safle ar gael (oherwydd salwch ac ati), y gellir croesawu newydd-ddyfodiaid ar y safle o hyd a’u hysbysu’n briodol. Gweler enghraifft o restr wirio sefydlu.

• Map o’r Safle a’r Cytundeb Llain Cyfleusterau Allweddol:
  • Eglurwyd llofnodwyd
  • Ymholiadau wedi’u trafod
• Manylion talu ymlaen llaw
• Taliadau yn y dyfodol wedi’u hegluro (dyddiadau taliadau rhent wedi’u darparu) llain wedi’i ddyrannu
• Cadarnhau niferoedd y teulu (rhag ofn tân ac ati)
• Sicrhau carafán
• Cyfleustodau wedi’u hegluro
• Cyfleustodau ar gael materion i fynd ar eu trywydd
• Trefniadau lles a drafodwyd
• Anabledd/addysg addasiadau
• Iechyd
• Cyfleustodau: trefniadau talu
• Gwasanaethau eraill ar y safle (post, sbwriel, ailgylchu)
• Glanhau a chynnal a chadw: rolau a chyfrifoldebau
• Rheoliadau tân wedi’i hegluro
• Offer tân/argyfwng
• Manylion cyswllt mewn argyfwng manylion heb fod mewn argyfwng
• Manylion cyswllt ychwanegol wedi’u darparu:
  • Meddyg teulu
  • Galw Iechyd Cymru Adran Damweiniau ac Achosion Brys
  • Deintydd
• Dosbarthwyd pecyn cynefino i breswylwyr
• Llyfr rhent wedi’i ddarparu

Ar ôl cytuno ar y cytundeb cartref symudol a’i lofnodi ar gyfer llain preswyl awdurdod lleol, bydd yn darparu sicrwydd deiliadaeth amhenodol i’r preswylydd; oni bai mai dim ond hyd caniatâd cynllunio cyfyngedig sydd gan y llain ei hun. 

Pan gyflwynir y cytundeb llain ar gyfer llain dramwy, y cyfnod hwyaf ar gyfer ei ddefnyddio yw tri mis.  Bydd gweithdrefnau terfynu gwahanol yn berthnasol yn dibynnu ar a yw’r unigolyn ar lain breswyl neu lain tramwy. 

Pan fydd cytundebau cartrefi symudol yn cael eu torri, dylai rheolwr y safle geisio datrys y broblem yn anffurfiol yn gyntaf, os yw hynny’n briodol, a sicrhau bod y preswylwyr yn deall y bu tor-amod a allai arwain at ganlyniadau iddynt o ran parhau i fyw ar y safle. 

Mae enghreifftiau o sut i ddatrys achosion o dorri amodau’r cytundeb gan ddefnyddwyr wedi’u nodi isod. Fodd bynnag, bydd lefel y camau sydd i’w cymryd beth bynnag yn seiliedig ar ddifrifoldeb y toriad a’r effaith y gallai fod wedi’i chael ar breswylwyr eraill y safle a’r rhai sy’n byw yn yr ardal gyfagos:

• Nid oes angen cymryd camau pellach; mae’r preswylydd wedi datrys y mater ar ôl trafodaeth anffurfiol gyda rheolwr y safle ac nid yw bellach yn torri’r cytundeb.
• Gellir rhoi rhybudd llafar am dor-amod bychan. Rhaid cofnodi’r rhybudd llafar yn ysgrifenedig a rhaid i’r defnyddiwr ddeall y gall methiant i gydymffurfio arwain at gymryd camau pellach yn eu herbyn.
• Rhybudd ysgrifenedig - gellir rhoi hwn i’r defnyddiwr lle mae wedi methu â chydymffurfio ag unrhyw rybudd llafar a roddwyd iddo eisoes neu fel cam cyntaf lle mae’r tor-amod yn fwy difrifol. Rhaid i’r rhybudd ysgrifenedig egluro sut y mae’r defnyddiwr wedi torri’r cytundeb, a’r hyn y mae angen iddo ei wneud, erbyn pa ddyddiad, i ddatrys y tor-amod. Rhaid i’r rhybudd ysgrifenedig hefyd egluro’r canlyniadau posibl i’r defnyddiwr os nad yw’n datrys y tor-amod yn ôl yr angen, a allai gynnwys camau cyfreithiol yn cael eu cymryd ei erbyn.
• Gellir rhoi rhybudd terfynol ysgrifenedig i’r defnyddiwr os yw’n methu â chymryd y camau sy’n ofynnol mewn rhybudd ysgrifenedig cyntaf, boed hynny i safon resymol neu o gwbl, neu lle mae’n torri’r cytundeb yn ddifrifol iawn. Os, ar ôl cyhoeddi rhybudd ysgrifenedig cyntaf, yw’r tor-amod sy’n weddill yn ddigon difrifol, efallai y bydd awdurdodau lleol yn penderfynu cymryd camau cyfreithiol ar unwaith yn lle cyhoeddi rhybudd ysgrifenedig terfynol. Os cyhoeddir rhybudd ysgrifenedig terfynol, rhaid iddo egluro sut y mae’r defnyddiwr yn parhau i dorri’r cytundeb a beth y mae angen iddo ei wneud, erbyn pa ddyddiad, i ddatrys y tor-amod. Rhaid i’r ail rybudd ysgrifenedig hefyd egluro’r canlyniadau posibl i’r defnyddiwr os nad yw’n cydymffurfio, a allai gynnwys camau cyfreithiol yn cael eu cymryd yn ei erbyn.
• Efallai y bydd angen cymryd camau cyfreithiol os nad yw’r mater wedi’i ddatrys ar ôl y rhybudd ysgrifenedig cyntaf neu ail, neu os yw torri’r cytundeb yn ddifrifol iawn, neu os yw’r defnyddwyr yn torri’r cytundeb ymhellach.

Os bydd preswylwyr yn methu â datrys unrhyw achos o dorri’r cytundeb ar ôl derbyn y rhybudd ysgrifenedig cyntaf a bod rheolwr safle o’r farn bod angen iddynt gymryd camau pellach, dylent drafod hyn gyda’r rheolwr gweithredol yn gyntaf.

Mae'r gweithdrefnau cyfreithiol y mae'n rhaid i awdurdod lleol eu dilyn cyn y gellir terfynu cytundeb cartref symudol wedi'u nodi ym mharagraffau 38 i 40 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013. 

Rhaid i awdurdodau lleol ddarparu tystiolaeth sy’n bodloni llys neu dribiwnlys ei bod yn rhesymol terfynu’r cytundeb cyn y gellir troi defnyddiwr allan o lain awdurdod lleol. 

Nid oes angen i daflu oddi ar leiniau tramwy gael ei gymeradwyo gan lys neu dribiwnlys. Caiff awdurdodau lleol derfynu cytundebau ar gyfer lleiniau tramwy cyn y dyddiad dod i ben am unrhyw reswm, ar yr amod bod y defnyddiwr yn cael 4 wythnos o rybudd ysgrifenedig. Caiff perchnogion safle hefyd derfynu’r cytundeb ar unwaith os yw’r defnyddiwr wedi torri ei gytundeb llain ac, ar ôl derbyn hysbysiad gan yr awdurdod lleol i unioni’r toriad, wedi methu â gwneud hynny mewn amser rhesymol a bod yr awdurdod lleol yn ystyried ei bod yn rhesymol terfynu'r cytundeb.

Os bwriedir troi allan, rhaid i reolwr y safle sicrhau bod adrannau perthnasol eraill yr awdurdod lleol sy’n gweithio gyda’r aelwyd (er enghraifft gweithwyr proffesiynol ym maes addysg ac iechyd) yn cael gwybod. 

Yn yr un modd â throi allan sy’n cynnwys aelodau o’r gymuned sefydlog, ni ddylid galw’r heddlu fel mater o drefn yn unrhyw achos troi allan. Dim ond pan ragwelir yn benodol y torrir yr y heddwch y dylid gwneud hyn mewn unrhyw achos.

Rhaid i ffioedd lleiniau fod yn gymesur â maint y llain a’r gwasanaethau a ddarperir ar y safle. Er mai’r awdurdod lleol fydd yn pennu lefel y ffi am y llain, cyfrifoldeb rheolwr y safle yw sicrhau bod preswylwyr yn cael gwerth am arian. 

Dim ond gyda chytundeb y preswylydd neu gan y Tribiwnlys Eiddo Preswyl y gellir newid ffi’r llain i safleoedd preswyl os yw naill ai’r awdurdod lleol neu breswylydd wedi gwneud cais am newid. Rhaid adolygu ffi’r llain yn flynyddol, ar yr un dyddiad bob blwyddyn (“y dyddiad adolygu”), a rhaid darparu manylion y ffi newydd arfaethedig i breswylwyr 28 diwrnod cyn y bwriedir i’r newid ddechrau.

Os bydd y preswylydd yn gwrthod cytuno â'r newid arfaethedig yn y ffi am y llain, bydd y ffi gyfredol yn parhau i fod yn daladwy tra bo'r awdurdod lleol yn gwneud cais am benderfyniad gan y Tribiwnlys Eiddo Preswyl. Os yw’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl yn cytuno â’r ffi newydd am y llain a gynigir gan yr awdurdod lleol, rhaid i’r preswylydd dalu’r ffi newydd am y llain o’r dyddiad adolygu ymlaen. Fodd bynnag, rhaid rhoi 28 diwrnod i’r preswylydd ar ôl penderfyniad y Tribiwnlys Eiddo Preswyl i dalu’r diffyg cyn yr ystyrir bod ganddo ôl-ddyledion.

Wrth benderfynu ar swm unrhyw ffi newydd am y llain, caiff awdurdodau lleol yn benodol ystyried unrhyw gostau a ysgwyddwyd ers yr adolygiad diwethaf o ffi’r llain, a oedd:

• er budd y preswylwyr
• yn amodol ar yr ymgynghori gofynnol
• nad oedd y rhan fwyaf o’r preswylwyr wedi anghytuno’n ysgrifenedig â nhw. 

Rhaid i’r awdurdod lleol hefyd ystyried unrhyw ostyngiad yn amwynder y safle ac effaith unrhyw ddeddfau a allai fod wedi dod i rym ers yr adolygiad diwethaf o ffi’r llain.

Rhaid i’r awdurdod lleol beidio ag ystyried y costau canlynol wrth benderfynu ar y newid yn ffi’r llain:

• unrhyw gostau sy’n gysylltiedig ag ehangu’r safle, fel ffioedd dylunio neu gynllunio
• ni ddylid cynnwys unrhyw gostau a ysgwyddodd y perchennog mewn perthynas ag achosion dan Ddeddf 2013, megis costau sy’n gysylltiedig â chyhoeddi cytundebau ysgrifenedig, gwneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl neu gymryd camau cyfreithiol yn erbyn preswylwyr

Oni bai y byddai’n afresymol o ystyried yr uchod, mae rhagdybiaeth y bydd ffi’r llain yn cynyddu neu’n gostwng gan ganran nad yw’n fwy na’r newid yn y Mynegai Prisiau Defnyddwyr (CPI) ers yr adolygiad diwethaf o ffi’r llain.

Pan fydd rheoli safle’n cael ei gontractio i sefydliad allanol, rhaid i ffioedd lleiniau gael eu pennu gan yr awdurdod lleol o hyd, a all gysylltu â’r sefydliad rheoli fel y dymunant.

Dylai pob preswylydd gael llyfr rhent neu ddull addas arall o gofnodi taliadau ffi’r llain a wneir i’r awdurdod lleol.

Gwyddys bod rhai cymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn profi lefelau uchel o dlodi. Os yw preswylydd yn cael trafferth talu ffi ei lain, dylid ei annog i gysylltu â rheolwr y safle neu staff yr awdurdod lleol cyn gynted ag y bo modd a ddylai geisio ei helpu i ddatrys hyn neu ei gyfeirio at sefydliadau a allai ddarparu cymorth, gan gynnwys mynediad at fudd-daliadau.

Rhaid i reolwr y safle roi sicrwydd i’r preswylydd y bydd ei wybodaeth ariannol bersonol yn cael ei chadw’n gwbl gyfrinachol. Dylai rheolwyr safle hefyd fod yn gydymdeimladol a gochelgar wrth drafod materion personol gyda phreswylwyr. 

Mae Budd-dal Tai, wrth gwrs, yn ddull derbyniol o dalu am ffioedd lleiniau, ond cyfrifoldeb y preswylwyr yw trefnu hyn. Fodd bynnag, gall rheolwr y safle dynnu sylw preswylwyr at hyn fel opsiwn posibl iddynt ystyried.

Gall rheolwr y safle hefyd helpu’r preswylydd (os bydd angen) i wneud cais am Gredyd Cynhwysol. Fodd bynnag, rhaid i’r ymgeisydd barhau i fod yn gyfrifol am gywirdeb y cais ac nid yw’n trosglwyddo i reolwr y safle.

Lle bo’n ymarferol, dylai rheolwr y safle atgoffa’r preswylwyr i roi gwybod i’r awdurdodau neu’r adrannau perthnasol am unrhyw newidiadau mewn amgylchiadau a allai effeithio ar eu budd-daliadau.

Mae’n bwysig bod safleoedd awdurdod lleol yn cael eu cynnal a’u cadw i safon resymol er mwyn sicrhau llesiant preswylwyr a chynaliadwyedd safleoedd. Gall costau cynnal a chadw safleoedd Sipsiwn a Theithwyr fod yn uwch nag ar gyfer mathau eraill o dai ac felly mae’n bwysig iawn bod â rhaglen gynnal a chadw wedi’i chynllunio yn ogystal â chynllun cynnal a chadw adweithiol.

Er mwyn sicrhau bod safleoedd yn cael eu cadw i safon resymol, dylai rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol weithio ar y cyd i sicrhau bod cynllun cynnal a chadw realistig ac wedi’i drefnu yn cael ei ddatblygu a’i ddefnyddio. Dylid cynllunio cynlluniau cynnal a chadw a gwaith newydd mewn ymgynghoriad â thrigolion.

Mae Deddf 2013 yn nodi cyfrifoldebau’r awdurdodau lleol o ran atgyweirio a chynnal a chadw:

• sylfaen y llain
• unrhyw wasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan berchennog y safle i’r llain neu’r cartref symudol
• unrhyw amwynderau eraill a ddarperir gan berchennog y llain, gan gynnwys unrhyw gytiau allan a chyfleusterau a ddarperir
• pob rhan o’r safle nad yw’n gyfrifoldeb i ddeiliaid cytundeb llain unigol, gan gynnwys ffensys terfyn, ffyrdd mynediad a choed

Dylai’r cynllun cynnal a chadw gael ei lunio ymlaen llaw gan reolwr y safle a’i gytuno â’r awdurdod lleol. Dylai’r cynllun ddiffinio’n glir y dyletswyddau o ddydd i ddydd sy’n gyfrifoldeb i reolwr y safle a gwaith cynnal a chadw wedi’i gynllunio ar raddfa fwy, ynghyd â chyllideb. Mae angen cynnwys gwaith brys hefyd gydag amcangyfrif o’r gyllideb, wedi’i glustnodi. 

Bydd gan lawer o safleoedd laswellt neu ardal wedi’i thirweddu. Pan fydd y rhain yn bodoli, bydd angen eu cynnal a’u cadw’n rheolaidd. Bydd cadw’r glaswellt wedi’i dorri i’r maint isaf, nid yn unig yn helpu i atal risgiau tân ond hefyd yn helpu i feithrin ymdeimlad o berthyn ar y safle ac yn helpu i sicrhau perthnasoedd cadarnhaol rhwng preswylwyr y safle a’r gymuned sefydlog. Gall ardaloedd glaswelltog hefyd ddarparu mannau chwarae pwysig i blant a phobl eraill sy’n byw ar y safle. Gall swyddogaethau megis torri’r glaswellt ddod dan adrannau eraill yr awdurdod lleol, ond dylai rheolwr y safle sicrhau bod gwaith cynnal a chadw’n cael ei wneud yn rheolaidd.

Fel y nodir yn y canllawiau Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru, gall ardaloedd cymunedol fod yn broblemus oni bai fod diben iddynt a hwnnw wedi’i ddiffinio’n glir. Lle bwriedir i ardaloedd sydd wedi’u tirweddu fod yn fannau chwarae, dylid hysbysu’r preswylwyr o’i bwrpas a dylid rhoi gwybod iddynt na fydd camddefnydd o’r ardal hon yn cael ei dderbyn.

Cyfrifoldeb rheolwr y safle fydd atal unrhyw sbwriel rhag cronni mewn mannau cymunedol. Dylai rheolwr y safle drefnu bod sbwriel yn cael ei glirio cyn gynted â phosibl, naill ai’n bersonol neu gan yr awdurdod lleol. Dylai llwybrau cymunedol a ffyrdd ar y safle gael eu hysgubo’n rheolaidd. Dylid clirio gwteri ffyrdd yn rheolaidd hefyd.

Efallai y bydd awdurdodau lleol yn dymuno cynnwys darpariaeth yn y cytundeb llain yr eir i’r afael ag achosion o dipio anghyfreithlon, gyda Hysbysiad Cosb Benodedig i ddechrau ac yna camau cyfreithiol lle bo angen. Mae hyn yn gyson â’r dull a fabwysiadwyd gan awdurdodau lleol mewn ymateb i unrhyw dipio anghyfreithlon gan aelodau o’r gymuned sefydlog. Pan fydd tipio anghyfreithlon yn dod yn broblem barhaus, gall hysbysiadau ar y safle sy’n rhybuddio preswylwyr am y camau y gellir eu cymryd yn eu herbyn fod yn rhwystr defnyddiol. Mae tipio anghyfreithlon yn drosedd y gellir ei chosbi â charchar a/neu ddirwy hyd at £50,000, yn dibynnu ar ddifrifoldeb y drosedd.

Dylai rheolwr y safle geisio sicrhau bod yr offer a’r cyfleusterau a ddarperir ar y safle yn cael eu cadw mewn cyflwr rhesymol i’w defnyddio a’u bod yn cydymffurfio â gofynion iechyd a diogelwch.

Os oes cyfleusterau chwarae ar gael, dylai rheolwr y safle archwilio’r rhain yn rheolaidd er mwyn sicrhau eu bod yn ddiogel. Os oes angen gwneud gwaith atgyweirio, dylai rheolwr y safle roi gwybod i’r adran awdurdod lleol berthnasol. Pan fydd cyfarpar yn cael ei ystyried yn beryglus, dylid ei dynnu o’r safle. Dylid gwneud pob ymdrech i sicrhau bod yr offer yn cael ei ddychwelyd mewn cyflwr rhesymol, cyn gynted â phosibl. Dylid rhoi syniad i breswylwyr faint o amser y bydd yn ei gymryd i wneud gwaith atgyweirio.

Dylai rheolwr y safle gynnal archwiliadau rheolaidd o’r blociau amwynder, yn fewnol ac yn allanol, a rhoi gwybod i’r awdurdod lleol ar unwaith am ddiffygion neu waith atgyweirio. 

Caiff rheolwr y safle fynd i mewn i lain heb roi unrhyw rybudd ymlaen llaw i’r defnyddiwr rhwng 9 am a 6 pm i ddanfon gohebiaeth ysgrifenedig, gan gynnwys post a hysbysiadau, ac i ddarllen unrhyw fesurydd ar gyfer gwasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol.  Os oes angen gwneud unrhyw waith atgyweirio hanfodol neu waith brys, caiff rheolwr y safle fynd i mewn i’r llain ar ôl rhoi cymaint o rybudd i’r defnyddiwr ag sy’n rhesymol ymarferol o dan yr amgylchiadau. Ym mhob achos arall, rhaid i reolwr y safle beidio â mynd i mewn i lain defnyddiwr oni bai ei fod wedi rhoi o leiaf 14 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig o ddyddiad, amser a rheswm dros yr ymweliad i’r defnyddiwr.  Ni chaiff rheolwr y safle fynd i mewn i gartref symudol y defnyddiwr heb ganiatâd y defnyddiwr neu’r llys neu’r tribiwnlys.

Dylid annog preswylwyr i roi gwybod am achosion o ddiffygion ac eitemau y mae angen eu hatgyweirio. Pan fydd pryderon yn codi, dylai’r rhain gael eu nodi a’u cofnodi gan reolwr y safle a dylent bob amser gael eu harchwilio’n brydlon.

Mae profiad blaenorol o drafodaethau rhwng awdurdodau lleol a phreswylwyr wedi dangos ei bod yn well gan ddefnyddwyr cartrefi symudol gael perthynas uniongyrchol rhyngddyn nhw a chyflenwyr trydan. Fodd bynnag, mae perthynas uniongyrchol o’r fath â chwsmeriaid yn brin ar hyn o bryd ar safleoedd awdurdodau lleol. Argymhellir yn gryf bod awdurdodau lleol yn ymgynghori â phreswylwyr ynghylch y dull y maent yn ei ffafrio ar gyfer cyflenwi trydan ac yn ceisio cyflawni hyn drwy gysylltu â’r darparwr trydan.

Er mwyn lliniaru’r heriau ariannol ac ymarferol posibl sy’n wynebu trigolion ar safleoedd awdurdodau lleol, argymhellir bod awdurdodau lleol yn sicrhau bod y safleoedd hyn yn gysylltiedig â gwasanaethau prif gyflenwad uniongyrchol lle bo hynny’n ymarferol. Gall hyn helpu i osgoi’r costau uwch sy’n gysylltiedig â chodi tâl ar gyfleustodau ar gyfraddau masnachol, fel poteli nwy drud a chostau uwch drwy fesuryddion talu ymlaen llaw.

Mae Llywodraeth Cymru yn credu ei bod yn debygol mai perthynas uniongyrchol â chwsmeriaid yw’r ffordd orau o sicrhau bod Sipsiwn a Theithwyr yn gallu cael mynediad cyfartal at filiau teg. Byddai’r system hon yn adlewyrchu’r system a ddefnyddir yn y farchnad tai cymdeithasol, lle na fyddai’n ofynnol fel arfer i denantiaid dalu eu biliau drwy gyfryngwr yn yr awdurdod lleol.

Mae rhai awdurdodau lleol yn gorfod talu cyfraddau masnachol am nwy a thrydan ar safleoedd oherwydd nad ydynt yn cael eu hystyried yn eiddo domestig nac yn gymwys ar gyfer cyfradd tanwydd domestig. Pan fydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am drefnu bod cyfleustodau’n cael eu darparu i bawb ar y safle, dylent wneud eu gorau glas i sicrhau tariffau cystadleuol ac ystyried symud i gyfraddau domestig ar gyfer eu defnydd o drydan lle bo hynny'n bosibl.

Pan fydd cyflenwyr trydan yn cydsynio i gysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid, byddai preswylwyr yn cael eu bilio am eu defnydd gwirioneddol o drydan, yn hytrach na chyfran gyfartal o’r defnydd ar draws y safle cyfan. Efallai hefyd mai dim ond os gallant ddangos bod eu biliau’n ymwneud â’u costau defnyddio gwirioneddol y bydd preswylwyr yn gymwys i gael cynlluniau grant arbed ynni.

Os nad yw’n bosibl cael perthynas uniongyrchol â chwsmeriaid, dylai rheolwyr safle egluro’r rhesymau dros hyn yn llawn i breswylwyr a chysylltu â chyflenwyr i helpu i sicrhau bod preswylwyr yn cael cyfraddau cystadleuol.

Ni fyddai cysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid yn briodol ar gyfer safleoedd tramwy, lle mai dim ond am hyd at dri mis y caniateir i ddefnyddwyr aros.

Pan fydd cardiau talu/tocynnau/allweddi’n cael eu defnyddio ar gyfer cyflenwadau trydan, dylai’r rhain fod ar gael gan reolwr y safle ac o leiaf un lle arall, fel siop leol. Mae’n bwysig nad yw preswylwyr yn cael eu hatal rhag prynu cardiau/tocynnau trydan oherwydd nad oes rheolwyr safle ar gael. Rhaid i awdurdodau lleol a rheolwyr dan gontract beidio â gwneud elw o werthu cardiau/tocynnau trydan i breswylwyr.

Mewn achosion lle na ellir bilio trydan yn uniongyrchol i’r preswylwyr, mae’n dderbyniol i awdurdodau lleol gasglu taliadau ynghyd â ffioedd lleiniau. Fodd bynnag, ni ddylai’r costau hyn fod yn rhan o’r ffi am y llain ei hun. Os bydd y preswylydd yn gofyn am hynny, rhaid i’r awdurdod lleol ddarparu tystiolaeth ddogfennol o’r costau trydan yn rhad ac am ddim.

Gellir defnyddio poteli/cynwysyddion nwy ar y safle. Dylid rhoi ar ddeall i breswylwyr eu bod yn gyfrifol am storio a defnyddio’r cynwysyddion hyn yn ddiogel a symud cynwysyddion gwag o leiniau i un ai fan casglu neu i gyfleusterau storio ar y safle. Rhaid i reolwyr safle sicrhau bod gweithdrefnau diogelwch nwy priodol yn cael eu dilyn bob amser er mwyn atal cynwysyddion gwag rhag dod yn berygl tân.

Gall awdurdodau lleol sicrhau bod cyfleusterau storio ar gael ar y safle ond dylent sicrhau bod preswylwyr yn parhau i fod yn gyfrifol am storio, defnyddio a symud cynwysyddion o’u lleiniau unigol.

Argymhellir perthynas uniongyrchol â chwsmeriaid rhwng preswylwyr y safle a chyflenwyr dŵr lle bo hynny’n bosibl i sicrhau bod preswylwyr yn gallu cael mynediad cyfartal at filiau teg. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid i unrhyw seilwaith dŵr a charthffosiaeth ar y safle fodloni gofynion y cwmni dŵr perthnasol a chydymffurfio â safonau deddfwriaethol perthnasol.

Os nad yw seilwaith safle yn cydymffurfio â safonau gofynnol y cwmni dŵr, dylai awdurdodau lleol ystyried gofyn i’r cwmni dŵr ddarparu mesuryddion ar gyfer lleiniau unigol yn lle hynny, yn amodol ar ymgynghori â phreswylwyr.

Mae mesuryddion dŵr yn sicrhau y gellir cofnodi’r defnydd gwirioneddol a fydd yn galluogi preswylwyr i gymryd cyfrifoldeb dros dalu am yr hyn y maent yn ei ddefnyddio. Ni fydd preswylwyr heb berthynas uniongyrchol â’r darparwr dŵr yn gymwys ar gyfer unrhyw dariffau cymdeithasol cwmni dŵr. Yn yr amgylchiadau hyn, gallai teuluoedd a allai fod yn profi tlodi fod dan anfantais.

Rhaid hefyd i gyflenwadau dŵr cymunedol gael eu mesur a gellir adennill cost hyn drwy ffioedd lleiniau, yn amodol ar gytundeb.

Disgwylir i awdurdodau lleol fonitro a rheoli effeithlonrwydd dŵr mewn safleoedd er mwyn sicrhau bod cyn lleied â phosibl o wastraff drwy ollyngiadau neu arferion aneffeithlon, gan ganiatáu i ffioedd dŵr a charthffosiaeth i safleoedd gael eu cadw mor isel â phosibl.

Pan fydd awdurdodau lleol yn penderfynu casglu costau dŵr a charthffosiaeth ar yr un pryd â’r ffi am y llain, dylid rhoi gwybod i’r preswylwyr faint o’r ffi sy’n cynnwys y costau hyn. Os bydd y preswylydd yn gofyn am hynny, rhaid i’r awdurdod lleol ddarparu tystiolaeth ddogfennol o’r costau yn rhad ac am ddim.

Pan na fydd preswylwyr ar safleoedd sy’n profi lefelau tlodi uchel yn gallu sicrhau perthynas uniongyrchol â chwsmeriaid, nid oes disgwyl i awdurdodau lleol roi cymhorthdal at gost cyflenwadau dŵr a charthffosiaeth. Mae’n bwysig bod preswylwyr yn cymryd cyfrifoldeb dros eu defnydd ac yn cyfrannu at gostau cyflenwi a draenio.

Ni fyddai cysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid yn briodol ar gyfer safleoedd tramwy, lle mai dim ond am hyd at dri mis y caniateir i ddefnyddwyr aros. Yn yr amgylchiadau hynny, yr awdurdod lleol fydd cwsmer y cwmni dŵr.

Rhaid i awdurdodau lleol, yn unol ag adran 45 o Ddeddf Diogelu'r Amgylchedd 1990, ddarparu gwasanaeth casglu gwastraff. Yn ddelfrydol, dylai hyn fod o leiniau unigol bob wythnos neu bob pythefnos, yn dibynnu ar bolisi’r awdurdod lleol ar gasglu sbwriel. Dylai rheolwr y safle weithio gydag adrannau perthnasol yr awdurdod lleol i sicrhau bod casglu gwastraff ac unrhyw gynwysyddion ychwanegol sydd eu hangen yn cael eu cyflenwi i’r safle.

Yn ddelfrydol, dylai lorïau casglu sbwriel allu mynd i mewn i’r safle. Fodd bynnag, gallai seilwaith rhai safleoedd presennol atal hyn.

Pan fydd rhwystrau ar waith ar y safle, rheolwr y safle sy’n gyfrifol am sicrhau bod y rhain yn cael eu hagor mewn pryd er mwyn i wasanaethau casglu gael mynediad. Hefyd, rhaid i reolwr y safle sicrhau nad yw rhwystrau’n atal mynediad i’r safle nac o'i amgylch.

Gall rheoli gwastraff yn wael gan y preswylwyr neu’r gwasanaethau casglu arwain at beryglon iechyd difrifol.

Dylid darparu cyfleusterau ailgylchu ar y safle. Dylai rheolwyr safle gysylltu ag Iechyd yr Amgylchedd i drefnu bod cyfleusterau priodol a digonol yn cael eu darparu ar gyfer ailgylchu. Dylai’r cyfleusterau hyn adlewyrchu anghenion y safle gan gynnwys ailgylchu domestig arferol yn unol â’r hyn a ddarperir i ddarpariaeth tai eraill yn yr awdurdod lleol.

Dylid annog preswylwyr hefyd i ddefnyddio’r cyfleusterau presennol yn y gymuned ehangach, fel Safleoedd Amwynder Dinesig, ar gyfer casgliadau mwy swmpus. Fodd bynnag, os caniateir gweithgareddau masnachol ar y safle a bod preswylwyr yn debygol o fod angen llawer o deithiau i’r Safle Amwynder Dinesig yn ystod yr wythnos, efallai y bydd rheolwyr safle am ystyried trefnu darpariaeth neu gasgliad arbenigol. Efallai y gofynnir i breswylwyr dalu am y gwasanaeth hwn.

Dylai fod yn glir yn y cytundeb cartref symudol mai cyfrifoldeb y preswylwyr yw sicrhau bod y gwastraff yn cael ei storio’n briodol a’i fod ar gael i’w gasglu, er mai rheolwr y safle sy’n gyfrifol am drefnu casglu gwastraff yn rheolaidd.

Efallai y bydd awdurdodau lleol a phreswylwyr yn gallu cael cyngor ar ffyrdd o arbed ynni, dŵr a gwastraff drwy Gymru Effeithlon. I gael cyngor a chymorth i ganfod ffyrdd o wella effeithlonrwydd, ewch i Cymru Effeithlon.

Dylai rheolwyr safle sicrhau bod unrhyw ddarparwyr gofal cymdeithasol sy’n monitro lles preswylwyr yn gallu cael mynediad i’r safle. Rhan o rôl rheolwr y safle yw sicrhau nad yw amodau’r safle’n rhwystro mynediad at wasanaethau a bod y rhai sydd angen mynediad i’r safle yn gallu gwneud hynny. Dylai rheolwr y safle helpu’r preswylwyr i drefnu apwyntiadau neu ymweliadau lle bo angen hefyd.

Mae cysylltu cymunedol â’r Gwasanaethau Addysg i Deithwyr ac asiantaethau priodol eraill yn hanfodol er mwyn sicrhau cynhwysiant a chyfle cyfartal i blant Sipsiwn a Theithwyr. Dylid datblygu a chynnal perthnasoedd rhwng y gwasanaethau hyn a rheolwr y safle ar y safle ei hun ac oddi arno, a dylai rheolwr y safle unwaith eto sicrhau bod yr adrannau priodol yn cael gwybod bod plant wedi cyrraedd y safle a’u bod yn gweithio i sicrhau bod y plant ar y safle yn gallu cael gafael ar y gwasanaethau sydd eu hangen arnynt.

Efallai y bydd bydwragedd cymunedol ac ymwelwyr iechyd yn dymuno defnyddio unrhyw swyddfa ar y safle ar gyfer ymgynghoriadau ar y safle a chlinigau brechu. Pan fydd cyfleusterau ar gael ar y safle, efallai y bydd rheolwyr safle’n dymuno rhoi gwybod i fyrddau iechyd lleol i sicrhau y gellid darparu gwasanaethau ar y safle.

Efallai y bydd gwasanaethau eraill, megis Dechrau’n Deg, yn dymuno defnyddio adeiladau cymunedol ar y safle i ddarparu gwasanaethau i aelodau cymwys o’r gymuned. Gallai hyn gynnwys ‘Iaith a Chwarae’, llythrennedd oedolion, bwyta’n iach, mam a’i baban, neu sesiynau eraill. Efallai y bydd yr Arweinydd Urddas Cyfnod yn yr awdurdod lleol hefyd yn dymuno defnyddio adeiladau cymunedol i ddarparu cynnyrch mislif neu hyfforddiant.

Gall y berthynas rhwng Sipsiwn a Theithwyr a’r heddlu fod yn anodd ar brydiau. Fodd bynnag, mae gan breswylwyr ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yr un hawl i wasanaethau’r heddlu â’r gymuned sefydlog. Dylai rheolwr y safle weithio tuag at feithrin perthynas dda rhwng preswylwyr a’r heddlu lleol, yn benodol, annog preswylwyr i roi gwybod am ddigwyddiadau o droseddu ar y safle, yn ogystal ag unrhyw droseddau casineb ac ymddygiad/cam-drin hiliol sy’n cael ei gyfeirio atynt oddi ar y safle.

Gall gelyniaeth neu ragfarn a dargedir at Sipsiwn a Theithwyr ddigwydd yn aml a gall gynnwys targedu lefel isel ond parhaus.  Gall tensiynau sylweddol godi o ganlyniad i gynigion i ddatblygu safleoedd newydd yn lleol. Dylai rheolwr y safle gynghori ac annog preswylwyr ynghylch ffyrdd y gallant roi gwybod am droseddau neu ddigwyddiadau casineb drwy’r Heddlu neu i’r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Adrodd a Chymorth Troseddau Casineb sy’n cael ei rhedeg gan Cymorth i Ddioddefwyr Cymru drwy linell gymorth annibynnol am ddim 0300 30 31 982 (Am ddim 24/7) neu ar-lein. Mae Achub y Plant hefyd yn rhedeg canolfan adrodd genedlaethol ar gyfer plant a phobl ifanc o gymunedau Sipsiwn a Theithwyr i roi gwybod am achosion o aflonyddu neu droseddau casineb.

Gall perthynas dda â’r heddlu helpu i ddiogelu preswylwyr y safle, yn enwedig rhag bygythiadau allanol, ar yr un pryd â helpu i ddiogelu staff sy’n gweithio ar y safle.

Dylai’r heddlu gael yr un mynediad i safle awdurdod lleol ag i unrhyw gymuned breswyl arall ac mae’r rheolau ynghylch gwarantau ac ati yn berthnasol i’r un graddau.

Dylai rheolwr y safle geisio hwyluso cysylltiadau da rhwng y preswylwyr a’r heddlu drwy ymgysylltu â Swyddog Cymorth Cymunedol yr Heddlu lleol a, lle bo angen, Swyddog Amrywiaeth yr heddlu i helpu i feithrin parch rhwng y preswylwyr a’r heddlu, darparu ymwybyddiaeth ddiwylliannol ddefnyddiol ar gyfer unrhyw gamau gweithredu gofynnol gan yr heddlu ar y safle a rhoi cyfle i’r heddlu weithio gyda’r cymunedau hyn mewn cyd-destun nad yw’n un o orfodaeth.

Rhaid i reolwyr safle sicrhau bod cerbydau argyfwng yn gallu cael mynediad i’r safle pan fo angen. Os oes rhwystr ar y fynedfa, rhaid i reolwr y safle sicrhau bod y cod cyfredol neu allwedd gan bob gwasanaeth. Gall methu â gwneud hyn beryglu bywydau a/neu eiddo. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr na ddylent atal mynediad i gerbydau brys ac y bydd hyn yn golygu torri eu cytundeb llain yn ddifrifol.

Dylid sicrhau bod y gwasanaethau brys yn gyfarwydd â chynllun y safle a dylid darparu cynllun o’r safle ar eu cyfer. Dylai hyn gynnwys manylion pibellau dŵr neu hydrantau. Dylid rhoi manylion cyswllt perthnasol iddynt hefyd.

Dylid caniatáu mynediad i’r gwasanaethau tân lleol i archwilio’r safle er mwyn sicrhau nad yw’r cartrefi symudol nac unrhyw agwedd arall ar y safle yn torri rheoliadau tân yn ogystal ag asesu lefel a chyflwr offer diffodd tân ar y safle. Cyfrifoldeb rheolwr y safle yw cysylltu â’r gwasanaeth tân i drefnu’r ymweliadau hyn a sicrhau bod safonau diogelwch tân yn cael eu bodloni. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr cyn cynnal archwiliadau safle.

Dylid rhoi gwybod i breswylwyr bod pibellau tân i ddibenion brys yn unig ac y gallai eu camddefnyddio olygu torri eu cytundeb llain yn ddifrifol.

Dylai awdurdodau lleol ymgynghori â’u gwasanaeth tân lleol i asesu’r angen am bibellau tân a datrysiad posibl os yw fandaliaeth yn broblem benodol ar y safle.

Mae gan breswylwyr safleoedd awdurdod lleol hawl i’r un lefel o wasanaethau post â phobl sy’n byw mewn unrhyw fathau eraill o dai. Dylai rheolwr y safle gysylltu â’r Post Brenhinol i sicrhau bod y safle’n cael ei gydnabod fel ardal breswyl.

Nid yw’n dderbyniol i’r holl bost gael ei ddanfon i un llain ar y safle oherwydd gallai hyn arwain at risg diogelwch neu dorri hawl preswylydd i gyfrinachedd.

Dylai pob llain fod â’i chyfeiriad ei hun, ac ni ddylai nodi bod y safle’n safle Sipsiwn a Theithwyr.

Yn y gorffennol, mae rhai gweithwyr post wedi gwrthod danfon yn uniongyrchol i leiniau am nifer o resymau, er enghraifft cŵn nad ydynt yn cael eu rheoli’n briodol. Os felly, dylai rheolwr y safle nodi’r mater a cheisio mynd i’r afael â hyn gyda phreswylwyr y safle a swyddfa’r post er mwyn adfer y gwasanaeth i’r lleiniau.

Mae’n bwysig i reolwyr safle fod yn ymwybodol o symudiadau Sipsiwn a Theithwyr yn ardal yr awdurdod lleol a rhoi gwybod i’r awdurdod lleol os bydd unrhyw wersylloedd diawdurdod yn symud i’r safle trwy gyfeirio at y canllawiau Rheoli Gwersylloedd Diawdurdod. Pan fydd Swyddog Cyswllt Sipsiwn a Theithwyr yn ei le, bydd angen ymgysylltu agos rhyngddo efo a rheolwr y safle.

Dylai’r awdurdod lleol hefyd roi gwybod i reolwr y safle a’r rheolwr gweithredol os oes unrhyw wersylloedd diawdurdod wedi digwydd oddi ar y safle gan rai sy’n ymweld â phreswylwyr ar y safle.

Mae rheolwr y safle yn gyfrifol am ddelio â gwersylloedd diawdurdod ar y safle a rhoi gwybod i’r rheolwr gweithredol am unrhyw wersylloedd o’r fath.

Mae’r ymgynghoriad wedi dangos nad yw preswylwyr safleoedd, fel arfer, am i deledu cylch cyfyng gael ei osod ar y safle. Fodd bynnag, weithiau mae angen teledu cylch cyfyng i fynd i’r afael â throseddu ar y safle. Pan fydd awdurdod lleol yn gosod teledu cylch cyfyng, dylid gwneud hyn ar ôl ymgynghori â’r holl breswylwyr.

Rhaid parchu preifatrwydd preswylwyr bob amser. Ni ddylid cyfeirio unrhyw gamerâu teledu cylch cyfyng at unrhyw leiniau sy’n cael eu defnyddio ac ni ddylent atal preswylwyr rhag mwynhau eu llain. Os bwriedir gosod teledu cylch cyfyng, dylai rheolwr y safle ddangos sut mae’r system yn gweithio a beth fydd yn cael ei ffilmio i’r preswylwyr. Pan fydd teledu cylch cyfyng wedi’i osod, rheolwr y safle fydd yn gyfrifol am sicrhau ei fod yn gweithio’n iawn.

Mae delweddau teledu cylch cyfyng sy'n dangos unigolion adnabyddadwy yn ddarostyngedig i Ddeddf Diogelu Data 2018 a GDPR y DU a rhaid eu prosesu'n gyfreithlon yn yr un ffordd ag unrhyw ddata personol arall.

Rhaid i’r awdurdod lleol osod arwyddion yn dweud wrth breswylwyr ac ymwelwyr bod teledu cylch cyfyng ar waith, pwy sy’n rheoli’r system a pham. Bydd angen i awdurdodau lleol hefyd benderfynu am faint o amser y bydd deunydd yn cael ei gadw a sut i ddelio ag unrhyw geisiadau am fynediad at ddata gan y testun a gaiff eu gwneud gan breswylwyr ac ymwelwyr. Yn olaf, rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau bod y monitorau teledu cylch cyfyng yn ddiogel ac na all unrhyw un heb awdurdod eu gweld.

Dylid caniatáu rhai cyfnodau o absenoldeb o lain preswyl yn y cytundeb cartref symudol. Dylai preswylwyr wybod faint o amser y caniateir iddynt fod yn absennol o’r llain.

Dylai preswylwyr roi gwybod i reolwr y safle pan fyddant yn bwriadu cael cyfnodau i ffwrdd o’r safle. Yn ystod cyfnodau o absenoldeb, dylai preswylwyr barhau i dalu ffioedd am leiniau a ddyrannwyd ac ni ddylai eu lleiniau gael eu hailddyrannu i eraill.

Os bydd preswylwyr yn torri’r cytundeb sy’n ymwneud â hyd absenoldeb tymor byr o’r safle, er enghraifft, ymestyn eu cyfnod o absenoldeb y tu hwnt i’r hyn y cytunwyd arno heb hysbysu rheolwr y safle, dylai’r awdurdod lleol ymchwilio i'r rhesymau dros hyn. Pan fo awdurdod lleol wedi ei fodloni nad yw'r preswylydd yn meddiannu'r cartref symudol fel ei unig breswylfa neu ei brif breswylfa, a bod yr awdurdod lleol yn ystyried ei bod yn rhesymol terfynu'r cytundeb, caiff wneud cais i dribiwnlys am orchymyn i'r perwyl hwnnw.

Pennir y cyfnod hwyaf o absenoldeb tymor byr a ganiateir yn ôl disgresiwn yr awdurdodau lleol, ond dylid ystyried hwyluso absenoldeb ar gyfer arferion diwylliannol traddodiadol yn y penderfyniad hwn. Gellid hefyd ystyried alinio’r cyfnod o absenoldeb a ganiateir â’r cyfnod a ganiateir at ddibenion budd-dal tai, sef uchafswm cyfnod o 13 wythnos o fewn un flwyddyn galendr. Mae gan yr awdurdod lleol ddisgresiwn i ymestyn y cyfnod hwn, os ydynt yn dymuno, ond dylid rhoi gwybod i breswylwyr, hyd yn oed os nad yw eu taliadau budd-dal tai yn parhau i gael eu talu, bod yn rhaid talu ffioedd llain.

Mae gan breswylwyr y safle hawl i dderbyn ymwelwyr (a’u cartrefi symudol) i’w llain am gyfnod dros dro, ond ni ddylai ymwelwyr geisio defnydd parhaol. Ni ddylid caniatáu cartrefi symudol sy’n eiddo i ymwelwyr (nid rhai sy’n aros am ganlyniadau ceisiadau lleiniau) ar unrhyw leiniau gwag ar safle. Mae’r preswylydd yn gyfrifol am yr holl ymwelwyr â’u llain a gall cytundebau cartrefi symudol nodi y gallent fod yn atebol am unrhyw ddifrod y mae eu hymwelwyr yn ei achosi.

Pan fo’n bosibl, dylai preswylwyr roi gwybod i reolwr y safle eu bod yn disgwyl ymwelwyr yn dod â’u carafanau eu hunain a allai aros dros nos neu’n hirach.

Dylai’r preswylwyr nodi faint o amser y mae’r ymwelwyr yn bwriadu aros a dylai rheolwr y safle sicrhau bod yr ymwelwyr yn gadael ar amser. Gall awdurdodau lleol ystyried bod uchafswm arhosiad o bedair wythnos yn olynol gan ymwelwyr yn rhesymol, ar yr amod bod lleiniau ar gael i ymwelwyr, er y gallai cyfnod byrrach fod yn fwy priodol os yw safleoedd yn orlawn.

Os yw safleoedd yn orlawn, gall carafanau ychwanegol achosi pryderon iechyd a diogelwch neu dân. Felly, dylai rheolwr y safle esbonio i’r preswylwyr pam y gallai fod angen cyfyngu ar nifer y cartrefi symudol a ganiateir ar y safle ar unrhyw un adeg. Ni ddylai cartrefi symudol sy’n ymweld dorri rheoliadau tân a disgwylir i reolwr y safle gynnal archwiliadau angenrheidiol ar safleoedd i sicrhau bod diogelwch tân yn cael ei gynnal.

Dylid caniatáu i anifeiliaid anwes domestig (cŵn, cathod ac ati) fyw gyda phreswylwyr ar y safle. Yn achos cŵn, rhaid nodi perchnogaeth yn briodol, a rhaid i anifeiliaid gael eu rheoli’n briodol yn y llain bob amser. Gallai’r awdurdod lleol ystyried ei bod yn briodol cynnwys darpariaeth yn y cytundeb cartref symudol y gallai unrhyw anifeiliaid ychwanegol y gall defnyddiwr eu caffael ar ôl cytuno arnynt olygu torri'r cytundeb oni chafwyd cytundeb rheolwr y safle ymlaen llaw. Gall y cytundeb ganiatáu i anifeiliaid ychwanegol gael eu cadw am gyfnod byr, er enghraifft gellid darparu lle ar gyfer torllwyth o gŵn bach ond dylid cytuno ar derfyn amser rhesymol ar gyfer eu hailgartrefu.

Ni chaniateir cŵn peryglus, o fewn diffiniad Deddf Cŵn Peryglus 1991, o fewn ffiniau’r safle. Os yw rheolwyr safle’n poeni am les anifeiliaid ar y safle, dylid rhoi gwybod i’r awdurdodau priodol. Gellir cael canllawiau pellach o Godau Ymarfer Llywodraeth Cymru ar gyfer  Ceffylau, Cathod a Chŵn sydd ar gael yn y Cod Ymarfer ar gyfer Sefydliadau Lles Anifeiliaid (2020).

Ni ddylai awdurdodau lleol ganiatáu cadw ceffylau ar leiniau nad ydynt yn addas at y diben hwnnw, a dylid cynnwys hyn fel amod penodol mewn cytundebau cartrefi symudol lle bo angen. Efallai y bydd pryderon iechyd a diogelwch yn gysylltiedig â cheffylau ar leiniau anaddas ac efallai y byddant hefyd yn amharu ac yn difrodi cyfleusterau a rhannau cyffredin o’r safle.

Rhaid i breswylwyr wneud eu trefniant preifat eu hunain ar gyfer unrhyw dir pori neu stablau sydd eu hangen arnynt, boed hynny gyda’r awdurdod lleol neu landlord preifat. Os yw’r awdurdod lleol yn gallu darparu tir i breswylwyr (am gost ychwanegol) wrth ymyl y safle, dylai fod ganddo ffin glir a diogel a gatiau diogel.

Mae gan Sipsiwn a Theithwyr draddodiadau diwylliannol cryf o gadw ceffylau ac mae rhai aelodau o’r gymuned yn dweud eu bod wedi dioddef gwahaniaethu wrth geisio cael mynediad at dir pori addas ar gyfer eu ceffylau. Anogir awdurdodau lleol i ystyried argaeledd a darpariaeth tir pori sy’n eiddo cyhoeddus wrth nodi safleoedd Sipsiwn a Theithwyr newydd lle bo hynny’n bosibl. Efallai y bydd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried cynnig y defnydd o dir yn eu hystâd eu hunain ar gyfer prydlesi pori tymor byr.

Efallai y bydd rhai Sipsiwn a Theithwyr yn dymuno rhedeg eu busnesau o’u llain. Dan adran 56 o Ddeddf 2013, caiff awdurdod lleol wneud unrhyw beth y mae’n ei ystyried yn ddymunol mewn perthynas â darparu safle, gan gynnwys darparu gofod a chyfleusterau gweithio i’r preswylwyr i’w galluogi i gyflawni’r mathau o weithgareddau a gyflawnir ganddynt fel arfer.

Os nad oes mannau gweithio na chyfleusterau penodol ar gael ar safle, dylai’r awdurdod lleol ystyried yn ofalus a yw’n briodol caniatáu i breswylwyr wneud gwaith o’u llain. Efallai y bydd pryderon iechyd a diogelwch yn gysylltiedig â rhai mathau o waith sy’n cael ei wneud ar lain anaddas ac mae defnyddio peiriannau trwm ar y safle yn debygol o achosi i’r ffyrdd ddirywio ac, o bosibl, beryglu preswylwyr eraill, yn enwedig plant.

Pan fydd awdurdodau lleol yn caniatáu gwaith ar lain, cyfrifoldeb rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol yw sicrhau bod y safle’n parhau’n ddiogel i’r holl breswylwyr ac ymwelwyr eraill a bod unrhyw ofynion ychwanegol i ddiogelu eraill ar y safle wedi’u cynnwys yn y cytundeb.

Dylai awdurdodau lleol ystyried a oes angen cyfleusterau gweithio neu storio penodol ar gyfer anghenion busnes penodol y preswylwyr ar rannau gwahanol o’r safle neu a ellid yn rhesymol ddisgwyl i aelodau’r gymuned brydlesu eiddo masnachol gerllaw.

Er enghraifft, efallai y bydd angen ardaloedd penodol ar safleoedd Siewmyn Teithiol i storio a chynnal a chadw offer ffair. Fodd bynnag, mae’n annhebygol y byddai gan ddeliwr metel sgrap sy’n gweithio fel casglwr symudol angen arbennig i storio metel sgrap ar ei lain ei hun.

Efallai y bydd perchnogion safleoedd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried cynnwys term penodol mewn cytundebau lleiniau sy’n gwahardd defnyddio’r llain a/neu'r safle at ddibenion masnachol, lle bo hynny’n briodol.

Dylai awdurdodau lleol fod â pholisïau ar waith sy’n hyrwyddo dull ataliol a chymesur o ddatrys unrhyw broblemau ymddygiad a allai godi ar safle cyn iddynt fod â’r potensial i waethygu. Dylai’r polisïau hyn fod yr un mor berthnasol i breswylwyr y safle a’r gymuned sefydlog. Ar ben hynny, dylai’r polisïau hyn geisio diogelu’r rhai sydd ar leiniau unigol ar y safle rhag problemau sy’n codi gan breswylwyr lleiniau eraill neu aelodau cyfagos o’r gymuned sefydlog.

Dylai awdurdodau lleol gynnwys polisïau a rheolau’r safle ynghylch safonau ymddygiad disgwyliedig fel telerau penodol yn y cytundeb llain.

Dylai rheolwr y safle weithio gyda phreswylwyr, y gymuned sefydlog, yr awdurdod lleol a darparwyr gwasanaethau eraill, gan gynnwys yr heddlu lle bo hynny’n briodol, i sicrhau bod y safle’n lle diogel a heddychlon i bob preswylydd fyw. Dylid hysbysu’r preswylwyr y bydd rheolwr y safle’n cysylltu â’r awdurdod lleol, yr heddlu ac unrhyw asiantaethau eraill a allai fod yn berthnasol i ddelio ag unrhyw weithgareddau anghyfreithlon y maent yn eu canfod ar y safle neu oddi arno, boed gan breswylwyr neu bobl nad ydynt yn breswylwyr.

Efallai y bydd disgwyl i reolwr y safle weithredu fel cyfryngwr rhwng preswylwyr ar y safle neu gydag aelodau o’r gymuned sefydlog er mwyn datrys problemau, lle bo angen. Mae’n bwysig bod gan unrhyw reolwr safle y sgiliau a’r gefnogaeth angenrheidiol i gyflawni’r rôl hon a’i fod yn cael unrhyw hyfforddiant gofynnol. Dylai rheolwr y safle gael ei gefnogi’n llawn gan yr awdurdod lleol a’r rheolwr gweithredol yn y rôl hon a dylai allu cyfeirio unrhyw faterion at ei reolwr llinell pryd bynnag y bydd angen cymorth ychwanegol arno.

Argymhellir cadw cofnod o unrhyw ddigwyddiadau a allai ddigwydd ar safle, wedi’u hategu gan dystiolaeth ffotograffig lle bo hynny’n bosibl, er mwyn sicrhau bod gan yr awdurdod lleol a’r heddlu fesurau addas ar waith i ddiogelu llesiant yr holl breswylwyr ac ymwelwyr.

Os yw preswylwyr parhaol lleiniau awdurdod lleol yn dymuno gadael y safle’n barhaol, rhaid iddynt roi rhybudd ysgrifenedig i reolwr y safle, ar ran yr awdurdod lleol, yn ysgrifenedig o leiaf 28 diwrnod cyn eu bod yn dymuno gadael. Mae gan breswylwyr sy’n darparu’r cyfnod rhybudd hwn hawl i unrhyw ordaliadau a wneir ar ôl i’r cytundeb gael ei derfynu.

Dylai’r preswylydd roi rhybudd i reolwr y safle ac yna dylai’r preswylydd lofnodi’r dogfennau i gadarnhau’r dyddiad y bwriedir gadael y llain ac y bydd ar gael i’w ail-ddyrannu.

Dylai rheolwr y safle geisio sicrhau bod yr holl filiau sy’n ddyledus i’r awdurdod lleol neu’r sefydliad rheoli dan gontract yn cael eu setlo gan y preswylydd cyn ymadael. Cyn ymadael, dylid archwilio’r llain a’r bloc amwynder am unrhyw ddifrod. Dylid hysbysu preswylwyr (yn eu cytundeb cartref symudol) y gallai unrhyw ddifrod arwain at gost. Rhaid cofnodi pwy sy’n defnyddio’r safle i sicrhau bod awdurdodau lleol yn gwybod pwy sy’n defnyddio’r lleiniau bob amser. Bydd hyn yn helpu i ganfod y rhai a allai fod yn gyfrifol am ddifrod a bydd yn cael ei ystyried wrth ddyrannu lleiniau i deuluoedd yn y dyfodol er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu cynnal a’u cadw i safon dda.

Dylai rheolwr y safle atgoffa’r preswylwyr bod yn rhaid iddynt roi gwybod i’r swyddfeydd budd-daliadau, y gwasanaethau addysg ac iechyd perthnasol, fel sy’n berthnasol, cyn gadael. Dylid cynghori preswylwyr hefyd i adael cyfeiriad ar gyfer anfon ymlaen, er y gallant ddewis peidio â gwneud hynny.

Dylai rheolwyr safleoedd ddarparu geirda ar ran unrhyw gyn-breswylydd ar gais i unrhyw reolwr safle neu awdurdod lleol.

Os yw preswylwyr lleiniau tramwy yn dymuno gadael y safle cyn i’w cytundeb ddod i ben, y cwbl sydd raid iddynt ei wneud yw rhoi rhybudd ysgrifenedig i’r rheolwr safle. Nid oes angen cyfnod rhybudd, a bydd gan ddefnyddwyr hawl i adennill unrhyw ordaliadau am y cyfnod ar ôl terfynu.

Dylai’r awdurdod lleol weithio gyda rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol i sicrhau bod polisi cwynion clir a thryloyw yn ei le. Dylai hyn fod yn unol â’r polisïau cwyno ar gyfer mathau eraill o dai cymdeithasol a ddarperir gan yr awdurdod lleol. Er enghraifft, os yw polisi ‘cwynion tai cymdeithasol’ yn gofyn am ymateb o fewn 7 diwrnod, dylai preswylydd ar safle Sipsiwn a Theithwyr ddisgwyl yr un peth.

Dylai manylion y drefn gwyno fod ar gael i bob preswylydd. Gellir cyflwyno cwynion ar lafar neu’n ysgrifenedig. Ar gyfer cwynion ysgrifenedig, dylai ffurflenni fod ar gael gan yr awdurdod lleol a rheolwr y safle. Rhaid rhoi gwybod i breswylwyr sut yr ymdrinnir â’u cwyn, gan gynnwys pwy fydd yn delio â’u cwyn yn y lle cyntaf a beth y gallant ei wneud os nad ydynt yn fodlon â’r canlyniad.

Gall rheolwr y safle ddelio â mân gwynion ar y safle lle bo hynny’n briodol. Dylai’r polisi roi enghreifftiau o’r math o faterion y gellid eu hystyried yn rhai bach. Dylai’r polisi hefyd ddatgan y bydd materion mwy difrifol yn cael eu cyfeirio at y rheolwr gweithredol neu dîm cwynion yr awdurdod lleol.

Dylid rhoi manylion i breswylwyr ynghylch pwy y gallant gysylltu â nhw os ydynt yn dymuno cwyno am reolwr y safle.

Dylai adborth ar gynnydd y gŵyn fod ar gael drwy gydol y broses, yn unol â pholisi cwynion yr awdurdod lleol.

Llain

Tir ar safle cartref symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am gyfnod amhenodol (oni nodir hynny yn eu cytundeb llain). Fel arfer mae’n cynnwys bloc amwynder, lle ar gyfer carafán sefydlog a charafán deithiol a man parcio.

Bydd cynllun y llain yn dibynnu ar ddyluniad cyffredinol y safle. Elfen bwysig yn nyluniad a maint lleiniau yw’r capasiti arfaethedig. Mae Adran 60 Deddf Cartrefi Symudol (Cymru), yn diffinio ‘cartref symudol’ fel un sy’n mesur hyd at 20 metr o hyd a 6.8 metr o led.

Safle

Bydd y safle’n cynnwys amrywiaeth o gyfleusterau (yn dibynnu ar faint y tir a’r gofynion), cysylltiadau â chyfleustodau, adeilad cymunedol, man chwarae, llwybr troed o amgylch y safle, goleuadau cyhoeddus, a ffensys/coed i greu ffin o amgylch y safle ar gyfer diogelwch ac amgáu.

Safle awdurdod lleol

Mae hwn yn safle sy’n eiddo i’r awdurdod lleol ac yn cael ei weithredu ganddo. Bydd y safle hwn yn cael ei ddynodi i’w ddefnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr am gyfnod amhenodol. Gall preswylwyr ar y safleoedd hyn ddisgwyl defnyddio eu lleiniau cyhyd â’u bod yn glynu wrth delerau eu cytundeb llain, dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned.

Llain dramwy

Tir ar safle cartrefi symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am uchafswm cyfnod o dri mis. Gall lleiniau tramwy fodoli ar safleoedd preswyl parhaol, fodd bynnag, nid yw hyn yn cael ei argymell.

Safle tramwy

Mae safleoedd tramwy yn gyfleusterau parhaol sydd wedi’u dylunio i’w defnyddio dros dro gan ddefnyddwyr.  Bwriedir i’r safleoedd hyn gynnig modd i Sipsiwn a Theithwyr gynnal ffordd o fyw nomadig. Caniateir i ddefnyddiwr unigol fyw ar y safle am uchafswm o dri mis ar y tro. Bydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am gynnal a chadw’r safle, a bydd gwaredu gwastraff, cyflenwad dŵr a glanweithdra ar gael. 

Mae telerau penodol dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn berthnasol ar y safleoedd hyn. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned. 

Cymunedau sefydlog

Mae cymunedau sefydlog yn gymunedau o bobl sydd ddim yn aelodau o’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr, ac sy’n byw mewn tai brics a morter.

Sipsiwn a Theithwyr Cymru

Canolfan Gymunedol Trowbridge
Trowbridge
CF3 1RU

Ffôn: 029 2021 4411
E-bost: info@gtwales.org.uk

Tros Gynal Plant Cymru

Heol Maendy
Caerdydd
CF24 4HQ

Ffôn: 029 2039 6974
Gwefan

Cwmni Diwylliannol a Chelfyddydol Romani

Temple Court
13a Heol yr Eglwys Gadeiriol
Caerdydd
CF11 9HA

Gwefan

There and Back Again

Ffôn: 07931 376636
Gwefan

Urdd Siewmyn Prydain Fawr

De Cymru
29, Westend Avenue
Nottage
Porthcawl
CF63 3NE

Ffôn: 07867 506061
E-bost: sgwales1@gmail.com

Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC)

4^ydd Llawr
Un Canal Parade
Heol Dumballs
Caerdydd 
CF10 5BF

Ffôn: 02920 468600
E-bost: enquiries@wlga.gov.uk 
Gwefan

Tîm Cyngor i Deithwyr

Community Law Partnership

Llinell gymorth genedlaethol i Deithwyr: 0121 685 8677 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am tan 1pm)
Y tu allan i oriau, argyfyngau yn unig: 07768 316755
Gwefan

Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Cymru

1 Pwynt Caspian
Ffordd Caspian
Caerdydd
CF10 4DQ

Ffôn: 029 2044 7710
E-bost: wales@equalityhumanrights.com
Gwefan

The Traveller Movement

40, Jeffrey’s Road
Stockwell
London
SW4 6QX

Ffôn: 020 7607 2002
E-bost: info@travellermovement.org.uk
Gwefan

Friends, Families and Travellers

Community Base
113 Queens Road
Brighton
BN1 3XG

Ffôn: 01273 234777
E-bost: Fft@gypsy-traveller.org 
Gwefan

Tai Pawb

Llys Trident
Heol East Moors
Caerdydd
CF24 5TD

Ffôn: 02921 057957
E-bost: info@taipawb.org

Cymorth Cynllunio Cymru

Llawr Cyntaf
12 Heol y Gadeirlan
Caerdydd
CF11 9LJ

Ffôn: 02920 625000
Gwefan

Roma Support Group

Blwch Post 23610
Llundain
E7 0XB

Ffôn: 07949 089778
E-bost: info@romasupportgroup.org.uk
Gwefan

Travellers Aid Trust

Blwch Post 16
Llangyndeyrn
Cydweli
SA 17 5YT

Ffôn: 01554 891976
E-bost: info@travellersaidtrust.org
Gwefan

Advisory Council for the Education of Romany and other Travellers (ACERT)

Little Kiln
Pottery Road
Bovey 
Tracey Devon
TQ13 9DS

Ffôn: 020 8374 1286
E-bost: Info@acert.org.uk
Gwefan