Clwy clasurol y moch

Cafodd clwy clasurol y moch ei ddileu o Brydain Fawr ym 1966, gydag achosion anghyffredin yn cael eu cyfyngu ac yna eu dileu. Gwelwyd yr achosion diwethaf yn y DU yn 2000. 

Nid yw clwy clasurol y moch yn glefyd sy'n cael ei drosglwyddo i bobl ac nid yw'n fygythiad i iechyd pobl.

Amheuon a chadarnhad

Mae clwy clasurol y moch yn glefyd anifeiliaid hysbysadwy. 

Os ydych chi'n meddwl y gall clwy clasurol y moch fod ar eich anifeiliaid, cysylltwch â’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion ar 0300 303 8268 ar unwaith.

Bydd milfeddygon yr Asiantaeth yn archwilio'r achosion hyn.

Os bydd y clefyd yn cael ei gadarnhau, bydd yr achosion yn cael eu rheoli yn  unol â Chynllun Wrth Gefn Llywodraeth Cymru ar gyfer Clefydau Hysbysadwy Egsotig Anifeiliaid a'r Strategaeth Rheoli ar gyfer Clwy Affricanaidd a Chlasurol y Moch ar gyfer Prydain Fawr (ar gov.uk). 

Arwyddion clinigol

Gall clwy clasurol y moch ymddangos mewn ffurfiau acíwt, cronig ac ysgafn. Gall y ffurf acíwt achosi clefyd difrifol ac yn gyffredinol mae’n angheuol.

Mae arwyddion clinigol clwy clasurol y moch bron yr un fath â chlwy Affricanaidd y moch (ASF) a dim ond trwy brofion diagnostig mewn labordy y gellir eu gwahaniaethu'n ddibynadwy. 

Y prif arwyddion clinigol yw: 

• twymyn
• colli archwaeth 
• dim egni 
• marwolaeth sydyn gydag ond ambell arwydd ymlaen llaw

Gall arwyddion eraill gynnwys: 

• cyfogi
• dolur rhydd
• croen coch neu dywyll, yn enwedig ar y clustiau a'r trwyn
• llygaid coch chwyddedig
• anadlu llafurus a pheswch
• perchyll yn cael eu herthylu a'u geni cyn pryd, a thoreidiau gwan
• arwyddion nerfus gan gynnwys trawiadau a chryndod mewn perchyll newydd-anedig
• gwendid 

Trosglwyddo

Mae clwy clasurol y moch yn heintus iawn a gellir ei ledaenu i foch iach drwy:

• gysylltiad uniongyrchol â moch heintiedig, eu tail a'u hylifau
• moch sy'n bwyta cig heintus neu gynhyrchion cig
• cysylltiad ag unrhyw beth sydd wedi'i halogi â'r feirws gan gynnwys pobl, eu dillad, cerbydau ac offer arall 
• cysylltiad o hychod heintiedig i'w perchyll

Gall firysau clefyd clasurol y moch (CSF) a chlwy Affricanaidd y moch (ASF) oroesi mewn cig a chynhyrchion cig, gan gynnwys cynhyrchion wedi'u rhewi a'u halltu, am fisoedd neu hyd yn oed flynyddoedd. 

Dylai ffermwyr moch gofio ei bod yn anghyfreithlon bwydo moch ag unrhyw fath o wastraff cegin yn y DU. Yng Nghymru, mae'r gyfraith yn cael ei gorfodi o dan Reoliadau Sgil-gynhyrchion Anifeiliaid (Gorfodi) (Cymru) 2014 (ar legislation.gov.uk).

Atal a rheoli

Dylech roi mesurau bioddiogelwch llym ar waith i atal y feirws rhag lledaenu. Mae hynny'n cynnwys: 

• gwisgo dillad ac esgidiau amddiffynnol, a darparu'r rhain i unrhyw ymwelwyr fferm neu weithwyr 
• darparu deunyddiau glanhau a diheintio ar gyfer pob ymwelydd fferm neu weithiwr
• glanhau a diheintio cerbydau ac offer 
• gwaredu gweddillion neu wastraff bwyd mewn biniau diogel na all moch neu fywyd gwyllt gael mynediad iddynt 
• sicrhau bod da byw yn dod o ffynonellau cyfrifol
• parhau i fod yn wyliadwrus o arwyddion o glefydau 
• rhoi mesurau bioddiogelwch llym ar waith.

Deddfwriaeth

Mae'r ddeddfwriaeth sy'n ymdrin â chlwy clasurol y moch yng Nghymru ar wefan legislation.gov.uk yn cynnwys:

• Rheoliadau Clefydau Pysgod 2014 (ar legislation.gov.uk)
• Gorchymyn Moch (Cofnodion, Adnabod a Symud) (Cymru) 20111 (ar legislation.gov.uk)
• Gorchymyn Rheoli Clefydau (Cymru) 2003 (ar legislation.gov.uk)
• Gorchymyn Crynoadau Anifeiliaid (Cymru) 2010 (ar legislation.gov.uk)
• Rheoliadau Sgil-gynhyrchion Anifeiliaid (Gorfodi) (Cymru) 2014 (ar legislation.gov.uk)
• Rheoliadau Cynhyrchion sy'n Dod o Anifeiliaid (Rheoli Clefydau) (Cymru) 2008 (ar legislation.gov.uk)