Neidio i'r prif gynnwy

Darganfyddwch a oes gennych chi hawl i gael prawf golwg am ddim gan y GIG a chymorth tuag at gostau sbectolau neu lensys cyffwrdd.

Cyhoeddwyd gyntaf:
16 Mai 2022
Diweddarwyd ddiwethaf:

Profion golwg y GIG

Pwy sy’n gymwys

Mae gennych hawl i gael prawf golwg am ddim gan y GIG os:

  • rydych o dan 16 oed
  • rydych o dan 19 oed ac yn derbyn addysg amser llawn cymwys
  • rydych yn 60 oed neu’n hŷn
  • rydych yn gorfod gwisgo teclyn cymhleth (gall eich optegydd eich cynghori ynglŷn â'ch hawl)
  • rydych wedi eich cofrestru ag amhariad ar eich golwg neu amhariad difrifol ar eich golwg mewn cofrestr sy'n cael ei chadw gan awdurdod lleol
  • rydych wedi cael diagnosis o ddiabetes neu glawcoma neu rydych wedi cael gwybod gan offthalmolegydd fod gennych dueddiad tuag at ddatblygu glawcoma
  • rydych yn 40 oed neu’n hŷn ac yn rhiant, brawd, chwaer, neu blentyn i rywun sydd wedi cael diagnosis o glawcoma
  • rydych o dan 18 oed ac o dan ofal awdurdod lleol (y mae awdurdod lleol cyfrifol yn cyfrannu at eich cynhaliaeth)
  • rydych yn garcharor*
  • rydych ond yn gallu gweld drwy un llygad
  • mae gennych amhariad ar y clyw
  • rydych wedi cael diagnosis o retinitis pigmentosa
  • rydych wedi cael eich asesu'n glinigol fel rhywun sydd mewn perygl o ddatblygu clefyd y llygaid

Mae gennych hefyd hawl os:

  • rydych chi neu’ch partner (gan gynnwys partner sifil) yn cael budd-daliadau penodol
  • rydych o dan 20 oed ac yn ddibynnydd i rywun sy’n cael budd-daliadau penodol
  • rydych ar incwm isel

Defnyddiwch y gwiriwr ar-lein y GIG i weld pa gymorth y gallech chi ei gael.

*Carcharorion

Yn y cyd-destun hwn, ystyr “carcharor” yw unigolyn sy'n cael ei gadw mewn carchar, gan gynnwys sefydliad troseddwyr ifanc, ond sydd, ar yr adeg y mae'n derbyn gwasanaeth offthalmig sylfaenol, ar absenoldeb awdurdodedig o’r carchar hwnnw.

Mae’n bosibl y bydd carcharorion yn cael caniatâd i adael y carchar am gyfnodau byr tua diwedd eu dedfryd, ac mae sicrhau eu bod nhw hefyd yn gymwys i gael y gwasanaeth hwn yn ffordd o ddechrau eu hintegreiddio â gweddill y gymdeithas agored, gan ymestyn a democrateiddio darpariaethau y mae gan y cyhoedd yn ehangach hawl i’w cael.

Noder, er mwyn i’r carcharor (sydd ar absenoldeb awdurdodedig) gael taleb ar gyfer trwsio neu newid teclyn optegol, bydd yn rhaid i’r carcharor fodloni’r meini prawf cymhwysedd a bennir ar gyfer pob unigolyn dros 16 oed. Bydd yn rhaid felly i’r carcharor fodloni’r ddau amod canlynol cyn y rhoddir taleb tuag at y gost o drwsio neu newid teclyn optegol:

  • byddai ganddynt hawl i gael taleb y GIG ar gyfer sbectol neu lensys cyffwrdd
  • cafodd y teclyn optegol ei golli neu ei ddifrodi o ganlyniad i salwch neu anabledd

Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru (WGOS) (prawf golwg y GIG)

Yn weithredol o 20 Hydref 2023 ar gyfer 2023 i 2024.

£43.

Gwasanaethau Offthalmig Cyffredinol Cymru 2: ffi gwasanaeth archwiliad llygaid

Yn weithredol o 20 Hydref 2023 ar gyfer 2023 i 2024.

WGOS 2 (Band 1 Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru (EHEW) yn flaenorol): £70.
WGOS 2 (Band 2 EHEW yn flaenorol): £53.00.
WGOS 2 (Band 3 EHEW yn flaenorol): £26.00.

Ymweliadau cartref y GIG

Yn weithredol ar 20 Hydref 2023 neu ar ôl y dyddiad hwn.

Claf cyntaf ac ail glaf: £38.27.
Trydydd claf: £9.58.

Cymorth gyda chost sbectol neu lensys cyffwrdd

Talebau optegol

Mae diweddariadau wedi'u gwneud i dalebau a thaliadau atodol optegol y GIG fel y maent wedi’u nodi yn Rheoliadau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Ffioedd a Thaliadau Optegol) 1997, i ddod yn weithredol o 20 Hydref 2023 ymlaen.

Mae gennych hawl i gael taleb optegol y GIG tuag at gost sbectol neu lensys cyffwrdd os:

  • rydych o dan 16 oed
  • rydych o dan 19 oed ac yn derbyn addysg amser llawn cymwys
  • rydych yn gorfod gwisgo teclyn cymhleth (gall eich optegydd eich cynghori ynglŷn â’ch hawl)
  • rydych o dan 18 oed ac o dan ofal awdurdod lleol (y mae awdurdod lleol cyfrifol yn cyfrannu tuag at eich cynhaliaeth)
  • rydych yn garcharor

Mae gennych hefyd hawl os:

  • rydych chi neu’ch partner (gan gynnwys partner sifil) yn cael budd-daliadau penodol
  • rydych o dan 20 oed ac yn ddibynnydd i rywun sy’n cael budd-daliadau penodol
  • rydych ar incwm isel

Defnyddiwch wiriwr ar-lein y GIG i weld pa gymorth y gallech chi ei gael.

Taleb ar gyfer cyflenwi: math o declyn optegol

Yr uchafswm y cewch ei hawlio am bob pâr o sbectolau neu lensys cyffwrdd:

Talebau optegol
 TalebauUchafswm
Golwg senglA£39.10
£59.30
C£86.90
D£196
DeuffocalE£67.50
F£85.60
G£111.20
H£215.50
Adran lygaid yr ysbytyI£200.80
J (am bob lens)£57
Tâl atodol i’r talebau (os yw’n angenrheidiol yn glinigol)
Math Uchafswm
PrismP Golwg sengl£12.60
P Deuffocal£15.40
Arlliw/FfotocromegT Golwg sengl£4.40
T Deuffocal£4.90
Fframiau arbennigam bob ffrâm hyd at£64.20

Cymorth gyda chostau trwsio neu amnewid sbectolau neu lensys cyffwrdd

Mae hawl gennych i gael talebau'r GIG ar gyfer trwsio neu newid sbectol a lensys cyffwrdd os:

  • rydych o dan 16 oed
  • rydych o dan 19 oed ac yn derbyn addysg amser llawn cymwys
  • rydych yn gorfod gwisgo teclyn cymhleth (gall eich optegydd eich cynghori ynglŷn â'ch hawl)
  • rydych o dan 18 oed ac o dan ofal awdurdod lleol (y mae awdurdod lleol cyfrifol yn cyfrannu tuag at eich cynhaliaeth)
  • rydych yn garcharor

Os ydych yn 16 oed neu’n hŷn, efallai y bydd gennych hawl i gael taleb tuag at gostau trwsio neu newid os yw eich bwrdd iechyd lleol yn cytuno:

  • bod y golled neu’r difrod wedi digwydd o ganlyniad i salwch
  • na allwch gael cymorth drwy warant, yswiriant, neu wasanaeth ar ôl gwerthu
  • byddai gennych hawl i gael taleb y GIG ar gyfer sbectol neu lensys cyffwrdd

Os oes gennych unrhyw amheuaeth, cysylltwch â’ch bwrdd iechyd lleol.

Nid yw hyn yn berthnasol i lensys cyffwrdd untro.

Gwerth y talebau am drwsio neu amnewid fframiau
Taleb Trwsio neu amnewid blaen y ffrâmTrwsio neu amnewid ochr y ffrâmTrwsio neu amnewid y ffrâm gyfan
Pob taleb£12.45£7.35£14.80
Tâl atodol bychan am nodweddion wyneb arbennig
Trwsio neu amnewid:Gwerth y daleb
Blaen y ffrâm£57.00
Ochr y ffrâm£30.80
Y ffrâm gyfan£64.80
Lensys cyffwrdd newydd£57.00

Sut i brofi eich bod yn gymwys i gael cymorth gyda chostau gwasanaeth optegol y GIG

Gallwch gael profion golwg y GIG am ddim os:Y dystiolaeth angenrheidiolBle a sut i gael tystiolaeth
rydych yn 60 oed neu’n hŷn

unrhyw ddogfen swyddogol yn dangos eich enw a’ch dyddiad geni, fel:

  • tystysgrif geni
  • cerdyn meddygol y GIG
  • pasbort
  • cerdyn consesiynau teithio
  • trwydded yrru
cysylltwch â’ch bwrdd iechyd lleol i gael cerdyn meddygol newydd y GIG
rydych yn 40 oed neu’n hŷn ac yn rhiant, brawd, chwaer, neu blentyn i rywun â glawcomadogfen swyddogol yn dystiolaeth o’ch dyddiad geni (gweler uchod)cerdyn meddygol y GIG (gweler uchod)
rydych wedi’ch cofrestru’n ddall neu’n rhannol ddalltystysgrif cofrestru’n ddall neu’n rhannol ddallcysylltwch â’ch awdurdod lleol
rydych yn dioddef o ddiabetes
  • cerdyn presgripsiwn rheolaidd
  • cerdyn apwyntiad claf allanol
  • cofnod o ddarlleniadau o lefelau siwgr yn y gwaed
  • eich meddyg teulu, neu glinig diabetes neu glinig llygaid yn yr ysbyty
  • dylai eich cerdyn presgripsiynau rheolaidd neu eich cerdyn claf allanol ddangos eich bod yn mynd i glinig diabetes yn rheolaidd
rydych yn dioddef o glawcomadatganiad eich bod yn dioddef o glawcomaeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
rydych mewn perygl o ddatblygu glawcomadatganiad eich bod mewn perygl o ddatblygu glawcomaeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
rydych yn garcharordatganiad gan y Gwasanaeth Carchardai (TRWYDDED)datganiad gan y Gwasanaeth Carchardai (TRWYDDED)
rydych ond yn gallu gweld drwy un llygaddatganiad eich bod ond yn gallu gweld drwy un llygadeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
mae gennych amhariad ar y clywdatganiad bod gennych amhariad ar y clyweich meddyg teulu neu glinig yn yr ysbyty
rydych wedi cael diagnosis o retinitis pigmentosadatganiad eich bod yn dioddef o retinitis pigmentosaeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
rydych wedi cael eich asesu'n glinigol fel rhywun sydd mewn perygl o ddatblygu clefyd y llygaiddatganiad eich bod mewn perygl o ddatblygu clefyd y llygaideich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty

Profion golwg a thalebau optegol  

Gallwch gael prawf golwg y GIG am ddim a thaleb optegol os:Y dystiolaeth angenrheidiolBle a sut i gael tystiolaeth
rydych o dan 16 oed

unrhyw ddogfen swyddogol sy'n dangos eich enw a’ch dyddiad geni, fel:

  • llyfr archeb budd-dal plant
  • cerdyn meddygol y GIG
  • pasbort
  • tystysgrif geni
  • cerdyn consesiynau teithio
Budd-dal plant (gov.uk)
rydych o dan 19 oed ac yn derbyn addysg amser llawn cymwysllyfr archeb budd-dal plant cyfredol, neu dystiolaeth o oedran fel uchod a llythyr neu ddogfen arall gan eich ysgol, coleg neu brifysgol yn nodi eich bod yn fyfyriwr llawn amserBudd-dal plant (gov.uk)
rydych yn garcharordatganiad gan y Gwasanaeth Carchardai (TRWYDDED)datganiad gan y Gwasanaeth Carchardai (TRWYDDED)
rydych ond yn gallu gweld drwy un llygaddatganiad eich bod ond yn gallu gweld drwy un llygadeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
mae gennych amhariad ar y clywdatganiad bod gennych amhariad ar y clyweich meddyg teulu neu glinig yn yr ysbyty
rydych wedi cael diagnosis o retinitis pigmentosadatganiad eich bod wedi cael diagnosis o retinitis pigmentosaeich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
rydych wedi cael eich asesu'n glinigol fel rhywun sydd mewn perygl o ddatblygu clefyd y llygaiddatganiad eich bod mewn perygl o ddatblygu clefyd y llygaideich meddyg teulu neu glinig llygaid yn yr ysbyty
rydych chi neu'ch partner yn cael cymhorthdal incwmeich llyfr archeb cymhorthdal incwm neu lythyr o’ch hawliau gan eich swyddfa Canolfan Byd GwaithCymhorthdal incwm (gov.uk)
rydych yn cael credyd cynhwysolllythyr o’ch hawliau gan eich swyddfa Canolfan Byd GwaithDirectgov (gov.uk)
mae eich partner yn cael Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwmllythyr o’ch hawliau gan eich swyddfa Canolfan Byd Gwaithos bydd taliadau yn cael eu gwneud i’ch banc neu gymdeithas adeiladu, gallwch gael tystiolaeth ar ffurf llythyr o’ch hawliau gan eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith
mae eich partner yn cael Gwarant Isafswm Incwm, credydau pensiwn neu gredydau gwaranteich llyfr archeb, llythyr o’ch hawliau gan eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith 
mae eich partner yn cael credydau treth ac yn bodloni’r amodau i fod yn gymwysmae gennych hawl i gael tystysgrif eithrio credydau treth y GIG neu rydych wedi'ch enwi ar dystysgrif ddilysos ydych yn gymwys i gael triniaeth am ddim, byddwch yn derbyn tystysgrif
rydych wedi'ch enwi ar dystysgrif ddilys y GIG i gael cymorth llawn gyda chostau iechyd (tystysgrif HC2W)tystysgrif HC2Whawliwch gan ddefnyddio ffurflen HC1W gan eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith neu drwy ffonio 0345 603 1108
rydych wedi'ch enwi ar dystysgrif ddilys y GIG i gael cymorth rhannol gyda chostau iechyd (tystysgrif HC3W)tystysgrif HC3Whawliwch gan ddefnyddio ffurflen HC1W gan eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith neu drwy ffonio 0345 603 1108. Gallech hefyd gael un gan eich ysbyty lleol, eich deintydd, optegydd neu feddyg

Hawlio ad-daliad am brawf golwg

Gofynnwch i’r person sy’n profi eich llygaid am dderbynneb sy’n dangos eich bod wedi talu am y prawf a dyddiad y taliad.  

Llenwch ffurflen ad-daliad HC5W(O). Gwnewch yn siŵr eich bod yn nodi dyddiad eich prawf golwg arno. Mae HC5W(O) yn dweud wrthych beth i’w wneud nesaf.

Gallwch wneud cais am gopi papur o’r ffurflen hon dros e-bost neu drwy ffonio’r llinell archebu cyhoeddiadau ar 0345 603 1108. Rydym yn croesawu galwadau yn Gymraeg.

Hawlio ad-daliad am sbectol a lensys cyffwrdd

I hawlio ad-daliad, gofynnwch am dderbynneb sy’n dangos faint yr ydych chi wedi’i dalu, a’r dyddiad.

Llenwch ffurflen ad-daliad HC5W(O). Gwnewch yn siŵr eich bod yn amgáu eich presgripsiwn optegol a’ch derbynneb pan fyddwch yn anfon y ffurflen. Mae’r ffurflen yn nodi beth i’w wneud. 

Yr uchafswm ad-daliad y cewch chi fydd gwerth y daleb sy’n cyd-fynd â’ch presgripsiwn.

Os ydych chi eisoes wedi defnyddio taleb tuag at gost eich sbectol neu lensys, ni allwch chi gael ad-daliad (oni bai mai taleb ar gyfer lensys cymhleth yn unig oedd honno). Ni allwch hawlio ad-daliad am y gwahaniaeth rhwng gwerth y daleb a gwir gost eich sbectol neu lensys.