Polisi a strategaeth

Deddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024

Trosolwg o Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024, ei gynnydd trwy'r Senedd a'r is-ddeddfwriaeth.

Rhan o:
Cyhoeddwyd gyntaf:
22 Gorffennaf 2026
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cynnwys

Trosolwg

Mae Deddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024 (‘y Ddeddf’) yn diwygio ac yn moderneiddio’r ffordd y caiff etholiadau’r Senedd ac etholiadau lleol eu cynnal yng Nghymru, drwy weithredu llawer o’r cynigion yn y Papur Gwyn ar Weinyddu a Diwygio Etholiadol, a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2022, er mwyn cryfhau atebolrwydd a rheolaeth ddemocrataidd. Mae’r Ddeddf yn gwneud darpariaeth ynghylch:

  • gweinyddu a chofrestru ar gyfer etholiadau
  • peilota newidiadau i’r system etholiadol
  • y system ar gyfer monitro ac adolygu trefniadau etholiadol llywodraeth leol
  • datgymhwyso cynghorwyr cymuned rhag bod yn aelodau o Senedd Cymru
  • cymhwyso’r arfer llwgr o ddylanwad amhriodol i etholiadau Senedd Cymru ac i etholiadau llywodraeth leol, a
  • swyddogaethau a chyfansoddiad Comisiwn Democratiaeth a Ffiniau Cymru. 

Mae’r Nodiadau Esboniadol i’r Ddeddf yn rhoi sylwebaeth fanwl ar y darpariaethau amrywiol:

Darllenwch y Ddeddf yn llawn:

Dod i rym

Mae adran 72 yn darparu bod y Ddeddf yn dod i rym fel a ganlyn: 

  • daeth Pennod 3 o Ran 1, Rhan 2 o Atodlen 1, adrannau 61 a 66 a Rhan 3 i rym ar 10 Medi 2024, sef y diwrnod ar ôl i’r Ddeddf gael y Cydsyniad Brenhinol
  • daw Pennod 1 o Ran 2 ac adrannau 25, 30, 62 a 63 i rym ar 9 Tachwedd 2024, sef ddeufis ar ôl y diwrnod y cafodd y Ddeddf y Cydsyniad Brenhinol
  • daw adran 65 i rym ar 6 Mai 2027
  • yn amodol ar adran 72(5), daw darpariaethau eraill y Ddeddf i rym ar ddiwrnod a bennir gan Weinidogion Cymru mewn gorchymyn a wneir drwy offeryn statudol.

Darllen adran 22 o Ddeddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024 ar legislation.gov.uk.

Mae’r Gorchmynion a ganlyn wedi eu gwneud:

a'r Memorandwm Esboniadol:

Is-ddeddfwriaeth a wnaed o dan y Ddeddf

Is-ddeddfwriaeth a wnaed o dan y Ddeddf 
TeitlRhifDyddiad gwneudDyddiad dod i rymDogfennau ategol
Rheoliadau’r Platfform Gwybodaeth am Etholiadau Cymreig (Diwygiadau) 2026 ar legislation.gov.uk2026 Rhif 919 Ionawr 202611 Chwefror 20262026 Rhif 9: Memorandwm Esboniadol ar senedd.cymru
Rheoliadau Cynllun Cymorth Ariannol Etholiadau Cymreig (Ymgeiswyr Anabl) 2025 ar legislation.gov.uk2025 Rhif 897 (Cy. 157)16 Gorffennaf 202521 Gorffennaf 20252025 Rhif 897 (Cy. 157): Memorandwm Esboniadol ar senedd.cymru
Rheoliadau’r Platfform Gwybodaeth am Etholiadau Cymreig 2025 ar legislation.gov.uk2025 Rhif 331 (Cy. 66)12 Mawrth 202514 Mawrth 20252025 Rhif 331 (Cy. 66): Memorandwm Esboniadol ar senedd.cymru
Rheoliadau Deddf Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) 2024 (Diwygiadau Canlyniadol) 2025 ar legislation.gov.uk2025 Rhif 286 (Cy. 58)6 Mawrth 20257 Mawrth 20252025 Rhif 286 (Cy. 58) Memorandwm Esboniadol ar senedd.cymru 
Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cofrestru Etholiadol heb Geisiadau) (Cynllun Peilot) (Cymru) 2025 ar legislation.gov.uk2025 Rhif 38 (Cy. 12)15 Ionawr 202517 Ionawr 20252025 Rhif 38 (Cy. 12): Memorandwm Esboniadol ar senedd.cymru

Ystyriaeth y Senedd o’r ddeddfwriaeth

Cyflwynwyd Bil Etholiadau a Chyrff Etholedig (Cymru) (‘y Bil’) i’r Senedd ar 2 Hydref 2023 gan Mick Antoniw AS, y Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad ar y pryd. Cafodd ei basio gan y Senedd ar 9 Gorffennaf 2024 a chafodd y Cydsyniad Brenhinol ar 9 Medi 2024.

Mwy o wybodaeth am Ddeddf 2026 a gofnod o hynt y Bil trwy'r Senedd ar senedd.cymru.

Memorandwm Esboniadol a luniwyd gan Lywodraeth Cymru, fel y cafodd ei ddiweddaru yn dilyn y Cydsyniad Brenhinol:

Cyhoeddwyd gyntaf

22 Gorffennaf 2026

Diweddarwyd ddiwethaf

Rhan o