Canllawiau ar reoli gwersylloedd diawdurdod - Pennod 5: rolau a chyfrifoldebau

Mae gan bob awdurdod cyhoeddus, gan gynnwys Gweinidogion Cymru, awdurdodau lleol ac awdurdodau cyhoeddus eraill, ddyletswyddau tuag at Sipsiwn a Theithwyr o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 a Deddf Hawliau Dynol 1998. Rhaid ystyried y dyletswyddau hyn wrth benderfynu sut i ymdrin ag unrhyw wersyll diawdurdod ar dir sy’n eiddo cyhoeddus.

Nid oes gan Lywodraeth Cymru rôl orfodi i ymateb i wersyll diawdurdod ar dir awdurdod lleol neu breifat heb ganiatâd cynllunio.

Pan geir gwersyll diawdurdod ar dir sy'n eiddo i Lywodraeth Cymru, gall yr adran berthnasol sy'n gyfrifol am reoli'r ystad ystyried a ddylid cymryd unrhyw gamau troi allan fel tirfeddiannwr.  Dim ond ar ôl ystyried holl amgylchiadau'r achos unigol y bydd penderfyniad yn cael ei wneud ynghylch a ddylid cymryd camau troi allan, a bydd yn ystyried anghenion y Sipsiwn a’r Teithwyr yn ogystal ag anghenion y cyhoedd.

Ni fydd Llywodraeth Cymru yn cychwyn unrhyw gamau troi allan heb ymgynghori â’r awdurdod lleol perthnasol ymlaen llaw, gan ystyried eu dyletswydd i helpu’r rhai sy’n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref yn eu hardal. Mae’r cyfrifoldeb dros sicrhau lles y meddianwyr mewn gwersyll diawdurdod o'r fath hefyd yn aros gyda’r awdurdod lleol perthnasol, sydd ag amrywiaeth o ddyletswyddau statudol tuag at yr unigolion hyn. Llywodraeth Cymru, fel y tirfeddiannwr, fydd yn parhau i fod yn gyfrifol am gostau unrhyw achosion troi allan.

Pan fydd gwersyll diawdurdod ar dir awdurdod lleol, rhaid i'r awdurdod lleol ystyried ei ddyletswydd statudol i helpu'r rheini sy'n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref yn ei ardal, cyn penderfynu a ddylid cymryd unrhyw gamau troi allan fel tirfeddiannwr. Rhaid i awdurdodau lleol hefyd ystyried eu dyletswyddau statudol eraill i sicrhau lles yr unigolion hyn wrth benderfynu sut i ymdrin â gwersylloedd diawdurdod. 

Gall awdurdodau cyhoeddus eraill (gan gynnwys parciau cenedlaethol) fel tirfeddianwyr ystyried cymryd camau troi allan yn erbyn unrhyw gymunedau Sipsiwn a Theithwyr sydd wedi sefydlu gwersyll diawdurdod ar eu tir. Fodd bynnag, ni ddylid gwneud hyn heb gysylltu’n gyntaf â’r awdurdod lleol perthnasol sydd â’r ddyletswydd statudol i helpu’r rhai yn eu hardal sy’n ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref, er mwyn sicrhau yr ymdrinnir yn deg ac yn rhesymol â’r gwersyll diawdurdod.

Nid oes gan dirfeddianwyr preifat sydd â gwersylloedd diawdurdod ar eu tir yr un cyfrifoldebau statudol tuag at Sipsiwn a Theithwyr ag awdurdodau cyhoeddus. Lle bo'n briodol, anogir tirfeddianwyr i gysylltu ag awdurdodau lleol neu'r heddlu i ystyried dulliau fel cyfryngu neu negodi i adael er mwyn datrys y sefyllfa'n adeiladol.

Fodd bynnag, wrth geisio datrys y mater o wersylloedd diawdurdod ar eu tir, rhaid i dirfeddianwyr preifat sicrhau bod unrhyw gamau y maent yn eu cymryd yn gyfreithlon. 

Er bod gan yr heddlu ystod o bwerau mewn perthynas â gwersylloedd diawdurdod, dylai awdurdodau lleol arwain a gweithio'n uniongyrchol gyda chymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn y lle cyntaf. Dylid cynnwys yr heddlu dim ond os yw’r gofynion a nodir yng nghanllawiau NPCC yn cael eu bodloni.