Cyd-bwyllgorau Corfforedig: datganiad sefyllfa ar gyfer cydweithredu rhanbarthol

Ar gyfer pwy mae'r datganiad sefyllfa hwn

Mae'r Datganiad hwn ar gyfer Cyd-bwyllgorau Corfforedig (CBCau), y teulu llywodraeth leol ehangach ac unrhyw randdeiliaid a phartneriaid sy'n cefnogi CBCau neu'n gweithio gyda hwy.

Nodau

Mae'r Cytundeb Partneriaeth Strategol  rhwng Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yng Nghymru, a gyhoeddwyd ym mis Mehefin 2025, yn nodi:

Yn ogystal â pharchu rolau a chyfrifoldebau ein gilydd, bydd gennym hefyd uchelgeisiau cyffredin. Rydym hefyd yn cydnabod y bydd daearyddiaeth ranbarthol weithiau’n darparu’r mecanwaith gorau i gyflawni’r uchelgeisiau hynny. Creodd Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021 CBCau yn gyrff gwneud penderfyniadau democrataidd ar gyfer gweithio rhanbarthol mewn meysydd penodol. 

Mae’r 4 CBC yn cyflawni swyddogaethau sy’n ymwneud â chynllunio datblygiadau strategol a chynllunio trafnidiaeth ranbarthol. Maent hefyd yn gallu hyrwyddo lles economaidd eu hardaloedd. 

Mae'r dull o ddatblygu model CJC yn parhau i fod yn un o gydweithio rhwng llywodraeth genedlaethol a lleol, gan gydnabod nad yw un maint yn ffitio pawb.

Gan adeiladu ar y Cytundeb Partneriaeth Strategol, a phedair blynedd ar ôl sefydlu CBCau, diben y Datganiad Sefyllfa hwn felly yw:

• egluro'r disgwyliadau ynghylch eu swyddogaethau statudol cyfredol fel cyrff rhanbarthol sy'n atebol yn ddemocrataidd ac a sefydlwyd i alluogi cydweithredu rhanbarthol haws, cyflymach a mwy effeithiol pan fo’n gwneud synnwyr gwneud hynny
• atgyfnerthu rôl gwneud penderfyniadau strategol CBCau i ddarparu cyfle, drwy wneud penderfyniadau rhanbarthol ar y cyd, i wella a chryfhau cyflawni lleol, a hynny yn ei dro yn helpu i sicrhau canlyniadau rhanbarthol gwell
• cydnabod pwysigrwydd yr hyblygrwydd o beidio â chael dull 'un maint i bawb’ i alluogi'r ffordd orau i CBCau allu ymateb i'r cyflymder, y capasiti a'r blaenoriaethau gwahanol ar draws y 4 rhanbarth 
• osgoi biwrocratiaeth a dyblygu diangen, yn unol â'r egwyddorion sydd yn y Cytundeb Partneriaeth Strategol
• amlinellu'r potensial i CBCau chwarae rôl o ran cynyddu i'r eithaf dwf economaidd rhanbarthol, integreiddio trafnidiaeth a chynllunio defnydd tir

Mae cynghorau bob amser wedi creu a chynnal trefniadau cydweithredol i helpu i ddarparu gwasanaethau mewn ffordd gost-effeithiol ac effeithlon. Fodd bynnag, hyd nes i CBCau gael eu creu, nid oedd unrhyw drefniant cyfreithiol a oedd yn gorff corfforedig ac yn gallu cyflogi staff, dal cyllidebau ac yn y blaen, ac eithrio cwmni llywodraeth leol hyd braich. 

Roedd hyn yn golygu y gallai trefniadau llywodraethiant cydweithredol fod yn gymhleth, y gallai gwneud penderfyniadau gymryd cryn amser, ac nad oedd y trefniadau yn rhoi sefydlogrwydd i'r cynghorau dan sylw. Weithiau roedd angen datblygu trefniadau newydd ar wahân i fodloni meini prawf cyllidwyr ar gyfer cynlluniau rhanbarthol megis y Bargeinion Dinesig a Thwf. 

Sefydlwyd CBCau i ddarparu fframwaith cydlynol, cyson, o dan arweiniad a rheolaeth ddemocrataidd, ar gyfer cydweithredu rhanbarthol. Lle bo hynny'n briodol, ac yn unol â swyddogaethau'r CBCau, maent yn darparu sail i gael gwared ar yr angen am drefniadau lluosog ar gyfer cynlluniau grantiau rhanbarthol sydd ar wahân ond hefyd yn gysylltiedig. 

Sefydlwyd pedwar CBC ar 1 Ebrill 2021 drwy Reoliadau (y cyfeirir atynt fel 'y Rheoliadau Sefydlu') a wnaed o dan bwerau yn Rhan 5 o Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021. Roedd y CBCau yn seiliedig ar yr ardaloedd daearyddol y gofynnwyd llywodraeth leol amdanynt, a oedd yn adlewyrchu trefniadau cydweithredol rhanbarthol a oedd yn bodoli'n barod. Mae'r Rheoliadau Sefydlu yn gosod dyletswyddau penodol ar y CBCau i baratoi Cynllun Datblygu Strategol a Chynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol. 

Er mwyn cefnogi ac ategu'r dyletswyddau statudol uchod, mae'r Rheoliadau Sefydlu hefyd yn rhoi pŵer lles economaidd i bob CBC, sef y pŵer i wneud unrhyw beth sy'n debygol o hybu neu wella lles economaidd ei ardal yn ei dyb ef. 

Gall integreiddio datblygu economaidd â chynllunio trafnidiaeth a defnydd tir mewn CBCau roi hwb i dwf rhanbarthol drwy fanteisio ar y cysylltiadau rhwng y meysydd hyn. Mae hefyd yn darparu sylfaen gadarn ar gyfer adeiladu a dyfnhau effaith a chanlyniadau cydweithredu rhanbarthol, wedi'i lywio gan wybodaeth ac arbenigedd cynrychiolwyr lleol, a etholwyd yn ddemocrataidd. Mabwysiadwyd y model hwn hefyd i weithio ochr yn ochr â modelau sefydledig eraill o gydweithredu rhanbarthol, gan gynnwys y rhai a ddefnyddir gan gynghorau ar wahanol batrymau daearyddol (e.e. Arfor; partneriaethau trawsffiniol).

Daeth adroddiad Grŵp Hunt/Medi Grŵp Cynghori ar Ddatblygu'n Seiliedig ar Leoedd  yn 2024 i'r casgliad y byddai gweithio rhanbarthol cydgysylltiedig yn y swyddogaethau hyn: 

yn gwneud gwell defnydd o adnoddau presennol ac yn helpu i symud o sefyllfa o ymdrin â heriau wrth iddynt godi i ddiogelu at y dyfodol a chynaliadwyedd yn y tymor hir.

Lluniwyd adroddiad y Cynghorydd Anthony Hunt (Arweinydd Torfaen) a'r Cynghorydd Llinos Medi (Arweinydd Ynys Môn ar y pryd) mewn ymateb i'r Adolygiad Ffyrdd.

Dyma rai o'r prif resymau dros ddod â 3 swyddogaeth at ei gilydd o fewn y CBC:

• Maent yn cynrychioli meysydd polisi lle mae’n well i bethau gael eu gwneud yn rhanbarthol. Gan gydnabod y dylai cyflawni yn gyffredinol barhau i fod yn gyfrifoldeb cynghorau, mae budd mewn partneriaid yn dod at ei gilydd ar sail ranbarthol fel bod modd defnyddio dull strategol ar y cyd o wneud penderfyniadau sy'n ymwneud â'r swyddogaethau hyn, i sicrhau'r canlyniadau gorau i ddinasyddion. 
• Mae cysylltedd a rhyngddibyniaeth y 3 swyddogaeth yn golygu bod gwerth iddynt gael eu dwyn at ei gilydd mewn un strwythur llywodraethiant ar y cyd.  Mae alinio’r swyddogaethau hyn ar lefel ranbarthol yn darparu cyfleoedd i gefnogi'n uniongyrchol 5 ffordd o weithio Deddf Llesiant Cenhedlaeth y Dyfodol (tymor hir, atal, integreiddio, cydweithredu, cyfranogiad) a'r saith nod llesiant.

Felly, dibenion presennol CBCau yw:

• darparu arweinyddiaeth ar y cyd sy'n golygu bod modd i drafnidiaeth ranbarthol, defnydd tir a datblygu economaidd gael eu cynllunio mewn modd cydlynol ar sail ranbarthol  gyson ar draws ffiniau cynghorau
• cyfuno sgiliau, adnoddau a syniadau, gan uno ystod o weithgareddau a rhaglenni ar raddfa fawr i sicrhau gwell cydweddu strategol, gwerth am arian a chydweddu lleol o ran cyflawni
• gweithredu fel galluogwyr strategol ar gyfer rhanbarth, gan hwyluso buddsoddi ar raddfa sy'n annhebygol o gael ei gyflawni gan gynghorau sy'n gweithio ar eu pennau eu hunain 
• gwneud penderfyniadau sy'n atebol yn ddemocrataidd ar lefel ranbarthol sy'n adlewyrchu anghenion lleol ac felly'n gwella cyflawni

Mae CBCau yn cynnig cyfrwng ffurfiol lle y gall cynghorau rannu sofraniaeth dros wneud penderfyniadau. Mae penderfyniadau ynglŷn â'r dull gorau ar gyfer rhanbarth yn cael eu gwneud gan Arweinwyr y cynghorau cyfansoddol, ar ran y cynghorau hynny, gan mai hwy yw'r cynrychiolwyr etholedig sydd yn y sefyllfa orau i'w gwneud. Maent yn cyfuno eu gwybodaeth i wneud penderfyniadau sy'n helpu i sicrhau canlyniadau rhanbarthol a lleol gwell.  

Mae'r egwyddorion canlynol yn nodi'r cyd-ddisgwyliadau ar gyfer y ffordd mae CBCau yn gweithredu ledled Cymru. Maent yn rhoi eglurder i Lywodraeth Cymru, cynghorau a phartneriaid ar ddiben CBCau, sut y dylent gydweithio, a'r amodau sydd eu hangen ar gyfer gweithio rhanbarthol effeithiol. Nod yr egwyddorion yw sicrhau bod CBCau yn ychwanegu gwerth strategol, yn cryfhau eu hatebolrwydd i gynghorau cyfansoddol a'r cyhoedd, ac yn cefnogi'r broses o wneud penderfyniadau rhanbarthol cyson ac effeithlon gan barchu anghenion a blaenoriaethau lleol:

• Perchir dulliau gwahanol gan ddibynnu ar anghenion y rhanbarth, ac mae penderfyniadau ar y lefel ranbarthol yn cael eu gwneud gan y CBC pan fo cynghorau'n credu y bydd yn ychwanegu gwerth strategol, yn arwain at ganlyniadau gwell i drigolion ac yn sicrhau budd o ran arbedion maint.
• Er bod rhaid bodloni dyletswyddau statudol, mae’r dilyniant yn hyblyg, gan adlewyrchu capasiti, adnoddau ac anghenion a blaenoriaethau lleol. 
• Gall CBCau sydd am ddatblygu eu gallu a'u capasiti ymhellach symud ymlaen heb rwystr (o fewn ffiniau eu swyddogaethau statudol).
• Mae CBCau yn un cyfrwng ar gyfer symleiddio llywodraethiant rhanbarthol.
• Er bod CBCau yn darparu'r fframwaith ar gyfer cynllunio a gwneud penderfyniadau rhanbarthol strategol, mae ffocws ac arweinyddiaeth y gwaith cyflawni yn lleol ar y cyfan, sy’n golygu nad oes angen dyblygu mecanweithiau cyflawni.
• Bydd Llywodraeth Cymru a'r CBCau yn gweithio gyda'i gilydd i sicrhau bod gan CBCau y gallu a'r gallu i ymgymryd â rolau statudol yn effeithiol.
• Mae CBCau yn atebol i'w cynghorau cyfansoddol ac i'w dinasyddion, gan ddarparu cysylltiad democrataidd clir yn ôl i gynghorau cyfansoddol a dinasyddion.
• Mater i'r cynghorau cyfansoddol, nid i'r CBC ei hun, yw trosolwg a chraffu ar y CBC.
• Mae CBCau yn darparu sail gyson ar gyfer cydweithredu rhanbarthol ar gyfer swyddogaethau cyfredol rhwng cynghorau yng Nghymru.

Gweithio mewn partneriaeth

Mae CBCau yn perthyn i dirwedd Llywodraeth Leol ehangach sy'n cynnwys cynghorau, awdurdodau parciau cenedlaethol, Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, Partneriaethau Sgiliau Rhanbarthol, Bargeinion Dinesig a Thwf, strwythurau Porthladdoedd Rhydd a Pharthau Buddsoddi a phartneriaid o fyd diwydiant a'r byd academaidd. Mae gweithio mewn partneriaeth ar draws y dirwedd hon yn hanfodol er mwyn i CBCau weithio'n effeithiol. 

Gall yr heriau o weithio mewn partneriaeth fod yn amrywiol, ond dim ond gydag ymateb amlasiantaethol y gellir mynd i'r afael â materion cymhleth, amlochrog. Gall y CBC, fel partneriaeth strategol ranbarthol gyffredinol o Arweinwyr a etholwyd yn ddemocrataidd, chwarae rôl wrth fynd i'r afael â dyblygu a sicrhau bod trefniadau cyffredinol yn effeithiol ac yn gymesur. 

Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda'r holl CBCau a chynghorau pan fyddant yn nodi ffyrdd o gyflawni trefniadau partneriaeth ranbarthol mwy cymesur sy'n lleihau dyblygu amser ac ymdrech, yn gwneud y mwyaf o gyfleoedd ar gyfer synergeddau ac yn sicrhau canlyniadau gwell i'r cyhoedd. Mae hyn yn cynnwys eu perthynas a'u trefniadau gweithio gyda phartneriaethau statudol eraill ar draws eu rhanbarth.

Mae'n ofynnol hefyd i CBCau ymgysylltu â dinasyddion. Yn unol â gofynion statudol, rhaid iddynt ystyried sut mae pobl yn y rhanbarthau yn cymryd rhan yn eu gwaith ac yn ymwybodol ohono, gan gynnwys sicrhau eu bod yn cyfleu trafodaethau a phenderfyniadau yn glir mewn ffordd hygyrch, er enghraifft drwy wefannau pwrpasol. Wrth wneud hyn, gallant adeiladu ar yr arferion da sy'n bodoli ar hyn o bryd mewn perthynas â Chynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol.

Yn unol â'r Cytundeb Partneriaeth Strategol, disgwylir i CBCau ddangos:

• tryloywder wrth wneud penderfyniadau
• atebolrwydd democrataidd clir yn ôl i gynghorau cyfansoddol
• llywodraethiant cymesur, osgoi haenau pwyllgorau a phrosesau diangen
• adrodd symlach, gan leihau craffu dro ar ôl tro a phrosesau dyblyg

Mae CBCau a chynghorau wedi awgrymu bod cyfle i symleiddio beichiau llywodraethiant a gweinyddol, gan gynnwys adolygu trefniadau llywodraethiant CBCau i symleiddio strwythurau, ond gan gynnal gofynion statudol. Mae Llywodraeth Cymru yn annog CBCau i weithio'n greadigol ac rydym hefyd wedi ymrwymo i gynnal adolygiad annibynnol o'r trefniadau llywodraethiant presennol erbyn diwedd mis Mawrth 2026. Yn dilyn canlyniadau'r adolygiad hwn, byddwn yn ystyried pa gamau y gallwn eu cymryd i gynorthwyo rhesymoli.

Sefydlwyd y CBCau i ddarparu mecanwaith cyson o dan arweiniad democrataidd i alluogi cydweithredu rhanbarthol rhwng cynghorau. Mae'n hanfodol bod y broses ddemocrataidd o wneud penderfyniadau mewn CBCau yn dryloyw a bod CBCau yn cael eu dal i gyfrif. Wrth gynrychioli eu cyngor yn y CBC, mae angen i Arweinwyr sicrhau bod aelodau etholedig eu cyngor yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am waith y CBC, er enghraifft drwy adroddiadau cyfnodol i'r cyngor llawn fel y bo'n briodol. Mae disgwyliad tebyg i gynrychiolwyr Awdurdodau'r Parciau Cenedlaethol adrodd yn ôl i'w priod Awdurdodau .

Mae Rheoliadau'r CBCau yn darparu ar gyfer craffu gan gynghorau cyfansoddol y CBC.  Yn union fel cyngor, mae'n ofynnol i CBC gymryd rhan mewn craffu lleol a rhoi sylw i'r argymhellion a wneir gan bwyllgorau craffu ei gynghorau cyfansoddol. Gall cynghorau benderfynu dal y CBC i gyfrif drwy bwyllgor trosolwg a chraffu ar y cyd. Mae'n ofynnol i bob CBC gael is-bwyllgor llywodraethiant ac archwilio, sydd â rhan i'w chwarae mewn craffu hefyd. Mae costau a manteision a gwerth ychwanegol sefydlu a rheoli'r pwyllgorau hyn yn wahanol o ranbarth i ranbarth, gydag amrywiadau ym maint, siâp a natur y patrymau rhanbarthol a nifer y cynghorau a gynrychiolir.

Fel bod modd datblygu trefniadau capasiti a llywodraethiant ym mhob rhanbarth i wneud y mwyaf o'r cyfleoedd ar gyfer cyfrifoldebau pellach dros wneud penderfyniadau, mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i adolygu a diweddaru'r canllawiau statudol ar CBCau pan fo'n briodol, i sicrhau bod gan CBCau eglurder ar ddyletswyddau statudol, ymgysylltu a llywodraethiant.

Rhaid i CBCau gyflawni eu dwy ddyletswydd statudol drwy ddatblygu Cynllun Datblygu Strategol a Chynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol. Mae'r Datganiad Sefyllfa hwn yn cydnabod y cynnydd sylweddol a wnaed gan bob rhanbarth o ran cyflawni'r dyletswyddau hyn ac yn nodi'r camau ar gyfer cynnydd pellach yn y tymor byr i ganolig.

Cynlluniau Datblygu Strategol

Bwriad datblygu Cynlluniau Datblygu Strategol yw galluogi dull mwy cyson, cost-effeithiol ac effeithlon o gynllunio. Bydd Cynlluniau Datblygu Strategol yn sicrhau canlyniadau cynllunio mwy effeithiol i gymunedau drwy sicrhau bod materion allweddol, datblygiad a seilwaith cysylltiedig yn cael eu cynllunio mewn ffordd integredig a chynhwysfawr ar draws ardal ddaearyddol ehangach.

Cytunwyd ar Gytundebau Cyflawni ar gyfer y De-ddwyrain (Awst 2025) a'r Gogledd (Chwefror 2026) gan ei gwneud yn bosibl dechrau'n ffurfiol ar y broses o baratoi'r Cynlluniau Cyflawni yn y ddau ranbarth. Ymgynghorodd CBC y De-orllewin ar gytundeb Cyflawni drafft, gan ddechrau ym mis Rhagfyr 2025, ac mae disgwyl i'r Cytundeb Cyflawni terfynol gael ei gyflwyno i Lywodraeth Cymru i'w gymeradwyo.

Cynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol                     

Roedd y broses o ddatblygu Cynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol yn golygu bod pob CBC wedi nodi polisïau yn eu Cynlluniau sy'n darparu ar gyfer cymunedau cysylltiedig drwy gyfleusterau a gwasanaethau trafnidiaeth diogel, integredig ac effeithlon yn y rhanbarth. Cyflwynwyd y Cynlluniau hyn gan bob CBC a'u cymeradwyo gan Weinidogion yn ystod yr hydref 2025. Roedd y gymeradwyaeth hon yn gam sylweddol yn y broses o gryfhau cydweithredu rhanbarthol. Mae pob CBC hefyd wedi cyflwyno Cynlluniau Cyflawni Trafnidiaeth Rhanbarthol yn llwyddiannus i sicrhau y gellir sicrhau cymeradwyaeth ar gyfer dechrau cyllid 2026 i 2027.

Er mwyn cefnogi gwneud penderfyniadau rhanbarthol, mae sawl ffrwd ariannu trafnidiaeth wedi'u dwyn ynghyd i ffurfio'r Gronfa Trafnidiaeth Ranbarthol. Mae'r Gronfa, sy'n weithredol rhwng 2026 a 2027, yn cyd-fynd â ffyrdd rhanbarthol newydd o weithio. Mae'r grant sengl newydd hwn yn rhoi'r gallu i bob rhanbarth weithio gyda'i gilydd ar y ffordd mae cyllid grant trafnidiaeth yn cael ei wario, gyda chynlluniau cyflawni cryf a mynediad symlach at gyllid i'r cynghorau sy'n rhoi'r cynlluniau ar waith. Mae'n galluogi dull strategol o ymgysylltu â phartneriaid ar faterion trafnidiaeth. Mae'r CBCau hefyd yn darparu cyfleoedd i gynghorau gymryd rhan ar y cyd mewn trafodaethau ar bolisi trafnidiaeth cenedlaethol.

Cyhoeddwyd dyraniadau  Blwyddyn 1 dangosol y Gronfa Trafnidiaeth Ranbarthol i CBCau, gan ddarparu eglurder ar gyllid cyfalaf a refeniw a galluogi pob rhanbarth i baratoi rhaglenni cyflawni cydgysylltiedig. Mae hyn yn cynnwys refeniw pwrpasol i alluogi CBCau i weinyddu eu Cynllun Trafnidiaeth Rhanbarthol a'u cynllun cyflawni, yn ogystal â dyraniadau cyfalaf sylweddol uwch mewn rhai rhanbarthau. Cyflwynwyd y rhaglenni cyflawni terfynol i Lywodraeth Cymru yn gynnar yn 2026.

Y pŵer lles economaidd

Yn ogystal, mae gan CBCau bŵer lles economaidd eang, hynny yw y pŵer i wneud unrhyw beth sy'n debygol o hyrwyddo neu wella lles economaidd ei ardal yn ei dyb ef. Mae CBCau eisoes yn ysgwyddo mwy o rôl o ran cydgysylltu datblygiad economaidd rhanbarthol a helpu i flaenoriaethu buddsoddiadau yn eu rhanbarthau. 

Nid oes diffiniad penodol o les economaidd, sy'n rhoi'r hyblygrwydd i CBCau osod nodau uchelgeisiol yn y ffordd y maent yn cydweithio'n strategol i feithrin ffyniant a thwf cynaliadwy yn eu rhanbarthau.

Mae Cynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol a Chynlluniau Datblygu Strategol yn hwyluswyr hanfodol i hyn ac, ynghyd â'r pŵer lles economaidd, maent yn rhoi cyfle i CBCau greu fframwaith cydlynol i gyflawni twf economaidd rhanbarthol i'w pobl a'u cymunedau. 

Bargeinion dinesig a thwf a pharthau buddsoddi

Ar gais llywodraeth leol, sefydlwyd y CBCau ar batrwm daearyddol 4 bargen ddinesig a thwf Cymru. Mae'r De-ddwyrain a'r Gogledd wedi trosglwyddo'r cyfrifoldeb am drefnu eu bargeinion twf neu ddinesig i'w CBCau, ac mae CBC y De-orllewin yn mynd trwy'r broses honno. Mae hyn wedi sicrhau bod amcanion buddsoddi yn gyson â chynllunio strategol perthnasol arall ar gyfer y rhanbarth ac y gall y CBCau wireddu'r cyfleoedd buddsoddi sydd ar gael yn llawn.

Mae'r rhaglen Parth Buddsoddi yn rhaglen ar y cyd rhwng Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru, gyda dau Barth Buddsoddi yng Nghymru, un yn y de-ddwyrain a'r llall yn y gogledd-ddwyrain. Mae Parthau Buddsoddi yn cefnogi twf cryfderau sectorol a rhanbarthol penodol o fewn clystyrau presennol ym mhob ardal. Mae cynllunio a rheoli Parth Buddsoddi gyfrifoldeb i'r CBCau perthnasol i gefnogi lles economaidd y rhanbarth ehangach. 

Cefnogi CBCau 

Ochr yn ochr â'r cyllid a ddarperir gan gynghorau cyfansoddol, mae Llywodraeth Cymru yn parhau i ddarparu cymorth ariannol ychwanegol i'r CBCau gan gydnabod eu safbwyntiau, eu cyfansoddiadau a'u gallu gwahanol i ddarparu cymorth priodol. Rhwng 2025 a 2026 mae Llywodraeth Cymru wedi darparu hyd at £2m o gyllid i CBCau, sy'n cynnwys £200,000 i bob CBC i gryfhau trefniadau capasiti a llywodraethiant; hyd at £200,000 ar gyfer pob CBC i gefnogi'r gwaith o gwblhau Cynlluniau Trafnidiaeth Rhanbarthol; a hyd at £400,000 wedi'i ddarparu i gyflymu'r gwaith o baratoi Cynlluniau Datblygu Strategol (sydd wedi'u dyrannu ar hyn o bryd i CBCau y Gogledd a'r De-ddwyrain, gyda thrafodaethau'n parhau gyda'r CBCau eraill). Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn hwyluso mynediad at adnoddau fel arbenigedd Trafnidiaeth Cymru. 

O ystyried y pwysau cyffredinol ar gyllidebau, mae angen ystyried trefniadau cyllido ar gyfer y CBCau fel rhan o benderfyniadau dros rolau a swyddogaethau yn y dyfodol.

Mae Deddf 2021 yn galluogi cynghorau i wneud cais i Weinidogion Cymru i ddiwygio Rheoliadau Sefydlu CBC i gynnwys swyddogaeth neu swyddogaethau'r cynghorau. Gall Gweinidogion Cymru wneud rheoliadau i roi effaith i'r ceisiadau hyn. Yn absenoldeb cais o'r fath gan gynghorau, ni all Gweinidogion Cymru roi swyddogaethau ychwanegol i'r CBCau nad ydynt wedi'u nodi yn adran 74 o Ddeddf 2021 heb wneud deddfwriaeth sylfaenol.

Fel y nodwyd yn y Cytundeb Partneriaeth Strategol, mae CBCau wedi'u sefydlu i ddarparu sylfaen ar gyfer gwneud penderfyniadau democrataidd rhanbarthol mewn meysydd diffiniedig pan fo’n gwneud synnwyr gwneud hynny. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fod yn ymrwymedig i gefnogi'r gwaith o ddatblygu capasiti a gallu CBCau. Mae'r isod yn amlinellu meysydd lle mae hyn eisoes yn cael ei archwilio neu lle gallai fod potensial i wneud hynny yn y dyfodol. Byddai'r rhain i gyd yn amodol ar gytundeb y cynghorau cyfansoddol. 

• Gwell cydweithredu rhanbarthol ar gynllunio
• Cyllid a chyflawni Trafnidiaeth Ranbarthol
• Lles Economaidd: 
  • Cyflogadwyedd a Sgiliau
  • Ynni Rhanbarthol
  • Porthladdoedd Rhydd ac Ardaloedd Buddsoddi
  • Adfywio
  • Seilwaith Digidol
  • Bwyd-amaeth
  • Twristiaeth

Mae ymgysylltu rheolaidd ac ystyrlon rhwng Gweinidogion Cymru, CBCau ac Arweinwyr llywodraeth leol yn hanfodol os ydym am gefnogi CBCau i wireddu potensial dull rhanbarthol strategol sy'n hyrwyddo lles economaidd, cymunedau cysylltiedig, trefniadau cynllunio cryfach ac uchelgeisiau sero net. 

Gyda'n gilydd rydym yn ymrwymo i'r canlynol:

• trafodaethau chwarterol ar y cyd rhwng Gweinidogion perthnasol Cymru a Chadeiryddion ac Is-gadeiryddion y CBCau
• trafodaethau rheolaidd rhwng Gweinidogion perthnasol Cymru a holl Arweinwyr y Cynghorau gyda'i gilydd ac yn unigol fel y bo'n briodol
• manteisio i'r eithaf ar fecanweithiau ffurfiol sefydledig fel Cyngor Partneriaeth Cymru a'r berthynas gynhyrchiol â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru