Presenoldeb disgyblion mewn ysgolion a gynhelir: gwybodaeth am ansawdd

Mae'r data yn y datganiad hwn yn rhan o gyfres a ddechreuodd ym mis Medi 2020 i ddarparu gwybodaeth bron mewn amser real am bresenoldeb disgyblion mewn ysgolion a gynhelir yn ystod pandemig y coronafeirws (COVID-19).

Mae'r data hwn yn cael ei dynnu'n uniongyrchol o systemau gwybodaeth rheoli ysgolion (MIS). Mae'r data yn cael ei gasglu o'r holl ysgolion meithrin, cynradd, canol, uwchradd ac arbennig ac unrhyw unedau cyfeirio disgyblion sydd â MIS o'r fath ac sy'n cofnodi eu gwybodaeth yn electronig yn rheolaidd. 

Mae rhagor o wybodaeth am yr hyn rydyn ni'n ei gasglu a'r hyn a wnawn ag ef wedi'i chynnwys yn yr hysbysiad preifatrwydd hwn.

Mae 2 ffynhonnell o ddata presenoldeb ar gyfer ysgolion a gynhelir yng Nghymru:

• ystadegau swyddogol achrededig ar bresenoldeb ac absenoldeb o ysgolion (o gasgliadau data statudol sy'n cael eu cofnodi ar ddiwedd pob blwyddyn academaidd)
• gwybodaeth reoli a dynnir yn wythnosol o systemau gwybodaeth rheoli ysgolion (MIS) ac a gyhoeddir naill ai bob pythefnos (ar ddechrau'r flwyddyn academaidd) neu'n fisol (tua diwedd y flwyddyn academaidd)

Daw'r holl ddata yn y datganiad hwn o MIS ysgol.

Mae data o'r ddwy ffynhonnell yn gydlynol ar lefel Cymru (gweler tabl 1 isod) ond gwelir gwahaniaethau sylweddol os defnyddir y data ar lefel awdurdod lleol neu ysgol.

[x] = ddim ar gael
[z] = ddim yn berthnasol

Gall defnyddwyr fod yn hyderus bod y wybodaeth rheoli wythnosol yn cynhyrchu canlyniadau dibynadwy ar lefel Cymru, ond rydym yn cynghori peidio â cheisio defnyddio'r data mewn unrhyw ddaearyddiaeth lefel is arall e.e. etholaethau'r Senedd, awdurdodau lleol neu ysgolion.

Nid oes unrhyw ddata ar gael ar gyfer 2019 i 2020 oherwydd bod y casgliadau wedi'u hatal yn ystod pandemig y COVID-19.

Mae data presenoldeb ar gyfer blwyddyn academaidd sy'n dod i ben 2020 i 2021 a 2021 i 2022  wedi'i gyhoeddi ar wahân. Nid yw'n cael ei gynnwys yn y datganiad hwn oherwydd nad oedd y diffiniadau o absenoldeb yn ystod y cyfnod hwn yn gyson â'r data ar gyfer y blynyddoedd eraill a gyflwynwyd (gweler yr adran ar gymhariaeth data). Roedd y diffiniadau yn wahanol fel y gallwn ddal gwybodaeth a oedd yn ddefnyddiol fel rhan o'n hymateb i'r pandemig COVID-19.

Mae'r datganiad hwn yn cael ei gyhoeddi naill ai bob pythefnos (ar ddechrau'r flwyddyn academaidd) neu'n fisol (tua diwedd y flwyddyn academaidd lle mae data'n dod yn fwy sefydlog a thueddiadau'n fwy amlwg). Mae'r cyhoeddiad bob amser ar ddydd Mawrth ac am 09:30am.

Ar gyfer pob rhifyn, cyhoeddir data 7 diwrnod gwaith ar ôl diwedd y cyfnod y mae'n cyfeirio ato. Er enghraifft, cyhoeddwyd data a gyhoeddwyd ar gyfer yr wythnos sy'n dod i ben 25 Medi 2026 ddydd Mawrth 6 Hydref 2026.

Mae'r data yn cael ei gasglu unwaith yr wythnos ar y penwythnos ac yn tynnu'r wybodaeth a gofnodwyd mewn systemau gwybodaeth rheoli ysgolion ar yr adeg honno. Nid ydym yn gofyn i ysgolion ddiweddaru eu cofrestrau yn benodol ar gyfer y casgliad hwn ac felly gall y data a dynnwyd ar y penwythnos fod yn anghyflawn neu'n dros dro ar gyfer rhai ysgolion ac ar rai diwrnodau (fel arfer y dyddiau hynny agosaf at y dyddiad y gwnaethom dynnu'r data). I gyfrif am hyn, rydym yn casglu'r data ar gyfer pob wythnos o'r flwyddyn academaidd mewn darnau sy'n cynnwys pedair wythnos yn olynol o ddata. Mae hyn yn caniatáu i ysgolion ddiweddaru cofrestrau ysgolion fel arfer ac i'r wybodaeth gyhoeddedig gael ei diweddaru yn ddiweddarach gyda data mwy cywir a chyflawn.

Mae hyn yn golygu bod y tair wythnos ddiweddaraf o ddata yn dros dro ac yn cael ei ddiweddaru mewn datganiadau dilynol. Nid yw data hŷn yn cael ei drin fel un dros dro ac nid yw'n cael ei ddiweddaru.

Mae'r casgliad data hwn wedi'i gynllunio'n benodol i achosi dim beichiau ychwanegol ar ysgolion. Gall ysgolion barhau â'u harferion gwaith arferol wrth gofnodi presenoldeb yn electronig a byddwn yn casglu unrhyw ddata sydd ar gael yn eu MIS bob dydd Sul. Gall hyn arwain at wallau a bylchau yn y data nad ydym yn ymchwilio iddynt ac nad ydym yn disgwyl i ysgolion eu datrys. Ein dull o liniaru effaith materion data o'r fath yw casglu data ar gyfer unrhyw wythnos unigol sawl gwaith fel y disgrifir yn yr adran flaenorol. Mae'r dull hwn yn darparu data cadarn a chydlynol ar lefel Cymru ond bydd yn codi materion ar unrhyw lefel is arall o ddaearyddiaeth.

Mae pob un o'r pedair gwlad yn y DU yn cyhoeddi data rheolaidd ar bresenoldeb yn yr ysgol. Rydym yn cynghori defnyddwyr i beidio â chymharu canlyniadau rhwng unrhyw genhedloedd ac o gasgliadau blynyddol neu wythnosol oherwydd gwahaniaethau mewn:

• dulliau casglu data
• cyflwyniad a diffiniadau o absenoldeb 
• cwmpas data gan gynnwys dros y flwyddyn academaidd a thros grwpiau blwyddyn ysgol
• prosesau sicrhau ansawdd 

Mae dolenni i ddata presenoldeb ar gyfer tair gwlad arall y DU isod:

Data presenoldeb ar gyfer ysgolion yn Lloegr gan yr Adran Addysg.

Data presenoldeb ar gyfer ysgolion yn yr Alban gan Lywodraeth yr Alban.

Data presenoldeb ar gyfer ysgolion yng Ngogledd Iwerddon gan yr Adran Addysg.

Nid yw'r ystadegau hyn yn cael eu dosbarthu fel ystadegau swyddogol. Fodd bynnag, rydym wedi cymhwyso egwyddorion y Cod Ymarfer cyn belled â phosibl yn ystod y datblygiad.

Mae'r ystadegau hyn wedi'u datblygu ar gyflymder a'u cyhoeddi cyn gynted â phosibl i gynorthwyo defnyddwyr i ddeall patrymau presenoldeb ac absenoldeb mewn amser real ac effaith barhaus pandemig y COVID-19.

Rydym wedi cymhwyso'r Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau (Awdurdod Ystadegau'r DU) yn wirfoddol fel a ganlyn:

Hygrededd

Rydym yn cyhoeddi ac yn diweddaru'n rheolaidd canllawiau ar gyfer ysgolion ar bresenoldeb ac absenoldeb. Bydd hyn yn cynnwys canllawiau manwl ar godau a diffiniadau presenoldeb dilys a chofnodi gwybodaeth o'r fath yn MIS. Mae hyn yn sicrhau dull cyson ledled y wlad o gofnodi a dychwelyd y wybodaeth hon.

Mae'r data wedi'i dynnu o systemau gweithredol a'i ddadansoddi gan ystadegwyr sy'n gweithio o dan oruchwyliaeth Prif Ystadegydd Llywodraeth Cymru i sicrhau bod yr ystadegau, y data a'r deunydd esboniadol yn cael eu cyflwyno'n ddiduedd ac yn wrthrychol.

Mae'r holl ddata personol sy'n sail i'r ystadegau hyn yn cael ei brosesu yn unol â gofynion Deddf Diogelu Data 2018. Rydym wedi sefydlu proses lywodraethu drylwyr gyda'r contractwr i sicrhau bod y data yn cael ei reoli a'i adolygu'n ddiogel cyn ei ryddhau. 

Mae'r ystadegau hyn yn cael eu cyhoeddi ymlaen llaw ar yr ardal Ystadegau ac Ymchwil ar wefan Llywodraeth Cymru. Mae mynediad i'r data yn ystod y prosesu wedi'i gyfyngu i'r rhai sy'n ymwneud â chynhyrchu'r ystadegau, sicrhau ansawdd ac at ddibenion gweithredol. Mae mynediad cyn-cyhoeddi wedi'i gyfyngu i dderbynwyr cymwys yn unol â'r Cod Ymarfer (Awdurdod Ystadegau'r DU).

Ansawdd

Mae'r data yn y datganiad hwn i gyd yn tarddu o systemau gwybodaeth rheoli ysgolion. Mae'r ffynonellau data hyn o ansawdd digonol i gefnogi'r dadansoddiad hwn ac i ddarparu gwybodaeth amserol i ddefnyddwyr am dueddiadau presenoldeb ac absenoldeb. Mae rhagor o wybodaeth am gyfyngiadau hysbys y data hwn yn gynharach yn yr adroddiad ansawdd hwn.

Mae pob cam yn casglu, dilysu a chynhyrchu'r ystadegau hyn yn cael eu harwain gan ystadegwyr proffesiynol o Grŵp Ystadegol y Llywodraeth.

Mae'r holl ystadegau yn sicr o ansawdd cyn eu cyhoeddi. 

Gwerth

Mae ein hystadegau swyddogol achrededig ar bresenoldeb ac absenoldeb mewn ysgolion yn dangos nad yw presenoldeb wedi adfer i lefelau cyn y pandemig eto. Mae'r ystadegau hyn yn parhau i gael eu cyhoeddi ar gyflymder i gynorthwyo defnyddwyr i ddeall presenoldeb ac absenoldeb ac effaith barhaus bosibl pandemig y COVID-19. Bydd yr ystadegau yn cael eu diweddaru'n rheolaidd trwy gydol y flwyddyn i ganiatáu i ddefnyddwyr fonitro tueddiadau presenoldeb tymor hwy mewn amser real wrth i'r flwyddyn academaidd fynd yn ei flaen. 

Mae'r datganiad hwn yn cyd-fynd â Thaenlen Dogfen Agored y gellir ei rhannu a'i hailddefnyddio'n eang ac sy'n cydymffurfio â chanllawiau Swyddogaeth Dadansoddi'r Llywodraeth ar Ryddhau ystadegau mewn taenlenni.

Mae data yn cael ei gyflwyno'n glir ym mhob tabl, gyda'r daenlen hefyd yn cynnwys taflen glawr sy'n rhestru pob tabl. Mae'r sylwebaeth a'r nodiadau yn y datganiad wedi'u datblygu i geisio gwneud y wybodaeth mor hygyrch â phosibl i'r ystod ehangaf o ddefnyddwyr.

Bydd y datganiad hwn yn cael ei gyhoeddi bob pythefnos tan y Nadolig pan allai tueddiadau cenedlaethol fod yn destun newid sylweddol. Ar ôl hynny, pan fydd tueddiadau cenedlaethol yn fwy sefydlog, byddwn yn cyhoeddi'n fisol.

Ysgolion a gynhelir gan awdurdodau lleol: ysgolion a gynhelir gan yr awdurdodau lleol. Mae'r awdurdodau yn talu eu gwariant yn rhannol o'r dreth gyngor ac yn rhannol o grantiau cyffredinol a wneir gan Lywodraeth Cymru.

Ysgolion cynradd: 3 o 4 i 11 oed

Ysgolion canol: 3 o 4 i 16 o 18 oed.

Ysgolion uwchradd: 11 i 16 o 18 oed.

Ysgolion arbennig: Mae ysgolion arbennig, dydd a phreswyl, yn darparu addysg i blant ag anghenion dysgu ychwanegol na ellir eu haddysgu'n foddhaol mewn ysgolion prif ffrwd.

Prydau ysgol am ddim

Mae disgyblion yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os yw eu rhieni neu warcheidwaid yn derbyn budd-daliadau neu daliadau cymorth penodol. Mae'r ffigurau yn y datganiad hwn yn seiliedig ar y disgyblion hynny sy'n gymwys drwy'r meini prawf modd hyn yn unig. Nid yw disgyblion sy'n derbyn pryd ysgol am ddim drwy'r trefniadau amddiffyn trosiannol neu drwy  bolisi Prydau Ysgol Am Ddim i Holl Blant Ysgolion Cynradd yn cael eu cynnwys.

Ystyr ystadegol codau cofrestr presenoldeb

Mae pob cod presenoldeb statudol dilys yng Nghymru wedi'i fapio i un o bum ystyr ystadegol:

• yn bresennol - mae'r disgybl yn bresennol yn yr ysgol yn ystod cofrestru'r ysgol
• gweithgaredd addysgol cymeradwy (wedi'i farcio fel presennol) - nid yw'r disgybl yn bresennol yn gorfforol yn yr ysgol ond mae oddi ar y safle gyda chymeradwyaeth yr ysgol, er enghraifft, i fynychu sefydliad addysgol gwahanol, ar gyfer dysgu ar-lein neu ar gyfer gweithgaredd chwaraeon
• absenoldeb awdurdodedig - mae'r disgybl yn absennol gyda chaniatâd gan athro neu gynrychiolydd awdurdodedig arall o'r ysgol. Mae hyn yn cynnwys achosion o absenoldeb y rhoddwyd esboniad boddhaol amdanynt (e.e. salwch, profedigaeth deuluol neu arsylwi crefyddol).
• absenoldeb anawdurdodedig - mae'r disgybl yn absennol heb ganiatâd gan athro neu gynrychiolydd awdurdodedig arall yr ysgol. Mae hyn yn cynnwys pob absenoldeb heb esboniad neu anghyfiawnder.
• nid yw'n ofynnol mynychu - nid yw'n ofynnol i'r disgybl fynychu, er enghraifft oherwydd bod yr ysgol ar gau'n llawn neu'n rhannol.

Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am godau presenoldeb yn ein canllawiau codau presenoldeb ysgol ar-lein.