Rheoliadau ailgylchu yn y gweithle: asesiad effaith integredig

1.1    Mae Llywodraeth Cymru yn cyflwyno rheoliadau ailgylchu yn y gweithle y disgwylir iddynt, yn amodol ar ewyllys y Senedd, ddod i rym ar 6 Ebrill 2024.  Byddant yn ei gwneud yn ofynnol i bob safle annomestig (gan gynnwys busnesau, y sector cyhoeddus a'r trydydd sector) wahanu deunyddiau ailgylchadwy allweddol yn y ffordd y mae'r mwyafrif o ddeiliaid tai Cymru eisoes yn ei wneud.

1.2    Mae'r rheoliadau yn cynnig y canlynol:

1.2.1    Mae'r gofynion gwahanu yn: 

• Ei gwneud yn ofynnol i feddianwyr safleoedd annomestig (gan gynnwys busnesau, elusennau a chyrff yn y sector cyhoeddus) gyflwyno deunyddiau ailgylchadwy penodol i'w casglu ar wahân i'w gilydd ac ar wahân i wastraff gweddilliol; 
• Ei gwneud yn ofynnol i'r rhai sy'n casglu'r deunyddiau ailgylchadwy penodedig eu casglu ar wahân i ddeunyddiau ailgylchadwy eraill;
• Ei gwneud yn ofynnol i'r deunyddiau ailgylchadwy a gasglwyd gael eu cadw ar wahân a pheidio â chael eu cymysgu.

1.2.2    Gwaharddiadau o ran peiriannau llosgi a safleoedd thirlenwi

• Gwahardd deunyddiau ailgylchadwy penodol a gesglir ar wahân o safleoedd annomestig a domestig rhag mynd i beiriannau llosgi a safleoedd tirlenwi; 
• Gwahardd pob gwastraff pren o safleoedd annomestig a domestig rhag mynd i safleoedd tirlenwi.

1.2.3    Gwaharddiad ar gael gwared ar wastraff bwyd i garthfosydd o safleoedd annomestig 

• Cychwyn gwaharddiad ar gael gwared ar wastraff bwyd i garthffosydd o safleoedd annomestig.

1.3    Bydd angen i’r deunyddiau canlynol gael eu gwahanu ar gyfer eu casglu, a'u casglu ar wahân a pheidio â chael eu cymysgu wedi hynny:

• gwydr;
• papur a cherdyn;
• metelau, plastig a chartonau 
• bwyd a gynhyrchir gan safleoedd sy’n cynhyrchu mwy na 5kg o wastraff bwyd mewn wythnos;
• cyfarpar trydanol ac electronig gwastraff bach sydd heb eu gwerthu (sWEEE); 
• tecstilau sydd heb eu gwerthu.

1.4    Yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru), mae'r diwygiadau hyn yn ymwneud â gwella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol hirdymor Cymru. O ystyried yr argyfwng hinsawdd, bydd y rheoliadau hyn yn cefnogi gweithleoedd i weithredu drwy sicrhau bod deunyddiau yn cael eu defnyddio cyhyd â phosibl, sydd yn ei dro yn rhan allweddol o'r symud tuag at economi gylchol.

1.5    Er bod gweithleoedd wedi mynegi y gallai gweithredu'r rheoliadau hyn arwain at dreuliau ychwanegol ar y dechrau i fusnesau a sefydliadau er mwyn darparu ar gyfer gwahanu deunyddiau ailgylchu, bydd y diwygiadau nid yn unig yn cefnogi camau gweithredu ar yr argyfwng natur a'r hinsawdd, ond byddant yn helpu i sicrhau cyfleoedd economaidd ac arbedion hirdymor wrth i'r hyn a arferai fod yn ddeunydd gwastraff gael ei gadw fel nwydd, gyda manteision hirdymor pellach o ran gwytnwch cadwyni cyflenwi.

1.6    Fel y gwelwyd gydag ailgylchu mewn cartrefi yng Nghymru, wrth i fusnesau a sefydliadau wahanu eu gwastraff i gynwysyddion gwahanol, bydd hyn yn tynnu sylw at faint o bob math o wastraff sy'n cael ei gynhyrchu, sy'n annog camau gweithredu i leihau'r gwastraff hyn. Mae hyn yn helpu busnesau i arbed arian ar gostau casglu a gwaredu ac yn gwella effeithlonrwydd adnoddau.

1.7    Mae cyfraddau ailgylchu trefol wedi tyfu i dros 65% yn 2021-22, gan gyfrannu arbedion o tua 400,000 o dunelli o allyriadau CO2 y flwyddyn. Mae pob cartref yng Nghymru yn chwarae ei ran, gan ddangos sut y gall camau bach arwain at newid sylfaenol. 

1.8    Bydd y diwygiadau'n cynyddu ansawdd a chyfradd ailgylchu deunyddiau gwastraff a gynhyrchir mewn safleoedd annomestig yng Nghymru, a thrwy wneud hynny, byddant yn cefnogi ymrwymiadau Cymru i fod yn ddiwastraff ac allyriadau carbon sero net erbyn 2050. Yn ogystal, bydd yn cefnogi ein cynnydd tuag at economi fwy cylchol ac yn sicrhau manteision cadarnhaol o ran yr economi a swyddi. 

1.9    Drwy fod yn rhagweithiol byddwn yn:

• darparu mwy o sicrwydd o gyflenwi adnoddau i'n sector gweithgynhyrchu; 
• cyflymu'r cynnydd tuag at economi gylchol i Gymru drwy fusnesau gweithgynhyrchu Cymru yn defnyddio deunyddiau ailgylchadwy a gesglir yng Nghymru;
• cynyddu lefel yr ailgylchu o safleoedd annomestig;
• lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydr;
• lleihau llygredd.

1.10    Mae economi gylchol, sy'n symud oddi wrth ddefnydd untro, yn lleihau ein hallyriadau, ac yn helpu i atal niwed pellach i amgylchedd ac economi Cymru drwy wella gwytnwch y gadwyn gyflenwi. Mae hyn oherwydd bod deunyddiau a gesglir yn cael eu hailgylchu yn ôl i'r economi sy'n lleihau ein dibyniaeth ar ddeunyddiau crai a gaiff eu hechdynnu o dramor. Mae hyn yn ei dro yn lleihau'r niwed cysylltiedig i natur, bioamrywiaeth a'r amgylchedd yn fyd-eang a achosir gan echdynnu a phrosesu'r deunyddiau crai.
 

1.11    Mae'r diwygiadau hyn yn rhan allweddol o'r ffordd yr ydym yn cyflawni ein hymrwymiadau yn y Rhaglen Lywodraethu i adeiladu economi gryfach a gwyrddach yn seiliedig ar egwyddorion cynaliadwyedd a diwydiannau a gwasanaethau'r dyfodol yn ogystal â bod yn elfen hanfodol o gamau gweithredu i ddatgarboneiddio ac ymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur.  Drwy wneud hynny, maent yn cydnabod yr angen i integreiddio camau gweithredu economaidd ac amgylcheddol wrth fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur.

1.12    Drwy gychwyn y rheoliadau hyn, byddwn yn sicrhau bod y systemau ar gyfer ailgylchu mewn cartrefi a gweithleoedd yn cyd-fynd yn agosach. Er mwyn cyflawni hyn, Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) fydd yn gyfrifol am reoleiddio'r gofynion gwahanu ac eithrio'r gwaharddiad ar waredu gwastraff bwyd i garthffosydd, a fydd yn cael ei reoleiddio gan Awdurdodau Lleol.   Bydd y ddau yn darparu canllawiau a gwybodaeth i'r rhai yr effeithir arnynt, gan gynnwys dulliau ac adnoddau ar y gyfundrefn orfodi a fydd yn cael eu cyflwyno i sicrhau bod pawb yr effeithir arnynt yn ymwybodol o'r gofynion ac yn cydymffurfio. Fel y gwelwyd gydag ailgylchu mewn cartrefi, rhaid i weithleoedd gydymffurfio â'r rheoliadau drwy wahanu eu gwastraff i  gynwysyddion gwahanol, a thrwy wneud hynny byddant yn cael eu hannog ymhellach i gymryd camau gweithredu i leihau eu gwastraff.

1.13    Mae Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori ac ymgysylltu'n helaeth ynghylch y diwygiadau hyn ac wedi parhau i ymgysylltu'n rheolaidd â rhanddeiliaid a phartneriaid allweddol (gan gynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth Leol) wrth ddatblygu'r polisi a'r rheoliadau sylfaenol. Cadarnhaodd arolwg cynrychioliadol diweddar gefnogaeth gyhoeddus eang i'r diwygiadau (sef 77% o'r ymatebwyr), gan gynnwys ymhlith y rhai sy'n gwneud penderfyniadau mewn sefydliadau a fydd yn cael eu heffeithio gan y rheoliadau hyn. [2]  Mae cydweithio â rhanddeiliaid wedi rhoi cyfle iddynt roi mewnbwn hanfodol ar y dull gweithredu, cyflwyno ffrydiau gwastraff penodol yn raddol, safbwyntiau ar y dyddiad dod i rym a chymesuredd y gyfundrefn orfodi. Er enghraifft:

• 2009 Ymgynghoriad Tuag at Ddyfodol Diwastraff: Nod yr ymgynghoriad hwn oedd sicrhau lefel uchel o ailgylchu a sicrhau bod yr holl ddeunyddiau ailgylchadwy yn cael eu gwahanu yn y tarddiad fel eu bod yn lân ac o werth uchel.
• 2013-14 – Ymgynghoriad Papur Gwyn Bil yr Amgylchedd: yn cynnwys ymgynghoriad ar y ddyletswydd gwahanu.
• 2019-2020 – Ymgynghoriad Mwy Nag Ailgylchu, Strategaeth Economi Gylchol Cymru: Roedd yr ymgynghoriad hwn yn cynnwys yr ymrwymiad i'r diwygiadau gyda thua 40 o ddigwyddiadau wyneb yn wyneb wedi'u teilwra i gynulleidfaoedd penodol ac ymgynghoriad cyhoeddus ffurfiol i hyrwyddo mwy o ailgylchu ym mhob lleoliad annomestig. 
• 2019 Ymgynghoriad Cynyddu Ailgylchu ymhlith Busnesau yng Nghymru: Nododd yr ymgynghoriad cyhoeddus hwn yr opsiwn polisi a ffefrir i gyflwyno offerynnau statudol (OSau) i gynyddu ailgylchu o safleoedd annomestig, fel busnesau a'r sector cyhoeddus yng Nghymru. [3]
• 2022-23 Ymgynghoriad ar Ddeddfwriaeth Ailgylchu yn y Gweithle: Cynhaliodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad cyhoeddus 12 wythnos ar y cod ymarfer drafft a'r cynigion gorfodi, cyfarfodydd wyneb yn wyneb ac ymgyngoriadau cyhoeddus â gweithleoedd. Nododd adborth o'r ymgyngoriadau gefnogaeth gadarnhaol ar gyfer cyflwyno'r rheoliadau hyn.

 [2]  Llywodraeth Cymru, Agweddau’r cyhoedd ar y newidiadau i ailgylchu yn y gweithle a’r gwaharddiad ar blastigau untro (crynodeb), 2023.

 [3] Llywodraeth Cymru, Ymgynghoriad – crynodeb o’r ymatebion. Cynyddu ailgylchu ymhlith busnesau yng Nghymru, 2021.

1.14    Mae'r argyfyngau hinsawdd a natur yn effeithio ar bawb, ond bydd yr effeithiau negyddol yn cael eu teimlo'n anghymesur gan grwpiau penodol fel pobl hŷn, pobl anabl, pobl ifanc ac aelwydydd incwm isel. [4] 

Bydd gweithredu'r ddeddfwriaeth yn cael effaith gadarnhaol uniongyrchol ar ein hamgylchedd, ein hiechyd a'r economi yn y tymor byr ac ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

1.15    Yn ei asesiad o'r Glasbrint Casgliadau, canfu Eunomia [5] fod cael gafael ar ddeunyddiau o ansawdd uchel drwy gasglu gwastraff ar wahân yn debygol o gefnogi’r broses o gadw deunyddiau o fewn economi Cymru ac economi'r DU – gan arwain at fanteision cymdeithasol ac economaidd yn unol ag amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Bydd y diwygiadau hyn hefyd yn arwain at y manteision canlynol:

• Creu cyfleoedd ar gyfer swyddi a hyfforddiant yn y sector rheoli gwastraff.
• Ochr yn ochr â chost ynni, mae cost deunyddiau yn effeithio ar yr argyfwng costau byw, ac felly bydd cadw gafael ar ddeunyddiau o ansawdd uchel a all fynd yn ôl i economi Cymru yn fwy effeithiol yn ffordd anhepgor y gallwn wella gwytnwch ein cadwyni cyflenwi domestig sy'n cyflenwi deunyddiau allweddol i fusnesau
• Disgwylir y bydd mwy o gyfleoedd ar gyfer swyddi sy'n deillio o weithredu'r ddeddfwriaeth o fudd i aelwydydd incwm is. Bydd y manteision ehangach i'r economi yn arwain at fwy o gynaliadwyedd a gwytnwch a fydd yn arwain at effaith gadarnhaol ar aelwydydd incwm isel.

 [4]   “Effeithiau’r newid yn yr hinsawdd ar iechyd a llesiant”, 2021.  

[5]   Joe Papineschi, Emma Tilbrook, a Luke Emery, ‘Review of the Welsh Government Collections Blueprint’, Eunomia, 2016.  

1.16    Mae'r dystiolaeth yn dangos y bydd y diwygiadau hyn, yn sicrhau arbedion cyffredinol i economi Cymru, wedi'u modelu i fod yn £186.9 miliwn o werth presennol net (NPV) dros 10 mlynedd – 2024-2033 [6], drwy sicrhau costau uwch ar gyfer deunyddiau o ansawdd uchel a gasglwyd. Bydd y diwygiadau hyn yn sicrhau y gallwn gadw gafael ar gyflenwad gwydn o ddeunyddiau wedi’u hailgylchu o ansawdd uchel, y gellir eu dychwelyd i'r economi wedyn. Bydd hyn yn ei dro yn helpu i sicrhau manteision yr economi gylchol a chefnogi gwytnwch busnes drwy bontio i economi wedi’i datgarboneiddio.

1.17    Mae'r gyllideb a ddarperir i gefnogi gweithredu'r rheoliadau yn cynnwys grantiau, cymorth ar gyfer arloesi a sefydliadau partneriaid cyflawni. Mae hyn yn cynnwys ehangu Cronfa’r Economi Gylchol, sef ymrwymiad allweddol yn Mwy nag Ailgylchu a Cymru Sero Net, sy'n cefnogi busnesau i addasu eu prosesau i ddefnyddio mwy o gynnwys wedi'i ailgylchu mewn prosesau gweithgynhyrchu yng Nghymru.

[6]  Llywodraeth Cymru, Effaith Reoleiddiol Opsiynau i Gynyddu Cyfraddau Ailgylchu Gweithleoedd yng Nghymru, 2023 Tabl 26, Ailgylchu yn y gweithle. 

1.18    Mae'r rheoliadau a'r Cod Ymarfer yn cael eu gosod gerbron y Senedd yn ystod tymor yr hydref 2023 a bydd y dyletswyddau'n dod i rym o 6 Ebrill 2024 ymlaen.

1.19    Caiff canlyniadau'r rheoliadau eu monitro drwy gyfuniad o ddulliau meintiol ac ansoddol, yn dibynnu ar natur y canlyniad ac argaeledd ffynhonnell ddata briodol. O 2025 ymlaen, bydd y system olrhain gwastraff yn cael ei defnyddio fel ffynhonnell ddata sylfaenol i olrhain lefelau ailgylchu ar gyfer gwastraff diwydiannol a masnachol yng Nghymru. 

1.20    Mae ffynonellau data ychwanegol yn bodoli a gellir eu defnyddio yn y cyfamser ac maent yn cynnwys:

• WasteDataFlow
• Cynllun Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr dros becynwaith
• Arolygon gwastraff ac ailgylchu Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC)
• Data ‘ffurflenni safleoedd’ CNC.

8.1.1    Drwy gydol ein hymgysylltiad helaeth â'r polisi hwn o wahanu ffynonellau, mae Llywodraeth Cymru wedi cynnwys busnesau, sefydliadau'r sector cyhoeddus a'r trydydd sector, y mae llawer ohonynt yn grwpiau â diddordeb ac yn gynrychiolwyr pobl â nodweddion gwarchodedig o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010; siaradwyr Cymraeg a grwpiau arbenigol y Gymraeg; plant a phobl ifanc; a phobl eraill a fydd yn cael eu heffeithio gan y diwygiadau hyn.

8.1.2    Mae ein hymgysylltiad hyd yn hyn yn cynnwys mwy na degawd o ymgynghori ac ymgysylltu parhaus i gyrraedd ein polisi dewisol, casglu a dadansoddi data ac ymgysylltu â rhanddeiliaid. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymgysylltu ag ystod o randdeiliaid ar ddatblygu polisi gwahanu ffynonellau yn barhaus yn dyddio'n ôl i 2009 o leiaf.

8.1.3    Mae cydweithio â rhanddeiliaid wedi rhoi cyfle iddynt roi mewnbwn integredig ar y broses raddol o gyflwyno ffrydiau gwastraff penodol, safbwyntiau ar y dyddiad dod i rym a chymesuredd y drefn orfodi. 

• Ymgynghoriad Tuag at Ddyfodol Diwastraff 2009: Nod yr ymgynghoriad hwn oedd sicrhau lefel uchel o ailgylchu a sicrhau bod yr holl ailgylchiadau yn cael eu gwahanu yn y ffynhonnell fel eu bod yn lân ac o werth uchel.
• 2013-14 - Ymgynghoriad Papur Gwyn Bil yr Amgylchedd: yn cynnwys ymgynghoriad ar y ddyletswydd gwahanu.
• 2019-2020 - Roedd yr ymgynghoriad Mwy nag Ailgylchu, Strategaeth Economi Gylchol Cymru: yn cynnwys yr ymrwymiad i'r diwygiadau gyda thua 40 o ddigwyddiadau wyneb yn wyneb wedi'u teilwra i gynulleidfaoedd penodol ac ymgynghoriad cyhoeddus ffurfiol i hyrwyddo ailgylchu uwch ar safleoedd annomestig.
• Ymgynghoriad 2019 ar Gynyddu Ailgylchu Busnes yng Nghymru: ymgynghoriad ar yr opsiwn polisi a ffefrir i gyflwyno offerynnau statudol (OSau) i gynyddu ailgylchu o safleoedd annomestig fel busnesau a'r sector cyhoeddus yng Nghymru.[7].   
• Ymgynghoriad 2022-23 ar y Ddeddfwriaeth Ailgylchu yn y Gweithle: ymgynghoriad cyhoeddus 12 wythnos ar y cynigion drafft ar gyfer y cod ymarfer a gorfodi, cyfarfodydd wyneb yn wyneb ac ymgynghoriadau cyhoeddus gyda rhanddeiliaid allweddol ar draws grwpiau targed. Nododd adborth o'r ymgynghoriadau gefnogaeth gadarnhaol ar gyfer cyflwyno'r rheoliadau hyn.
• 2022-23 Consultation on the Workplace Recycling Legislation: a 12-week public consultation on the draft code of practice and enforcement proposals, face-to-face meetings and public consultations with key stakeholders across target groups. Feedback from the consultations indicated affirmative support for the introduction of these regulations.

 [7] “Ymgynghoriad – crynodeb o ymatebion.  Cynyddu ailgylchu ymhlith busnesau yng Nghymru”, Llywodraeth Cymru, 2021.

8.2.1    Bydd y diwygiadau hyn yn cynyddu ansawdd a lefel yr ailgylchu o safleoedd annomestig yng Nghymru. Wrth wneud hynny, bydd hyn yn gam allweddol ymlaen yn ymrwymiad Cymru i gyrraedd dim gwastraff ac allyriadau carbon sero-net erbyn 2050. Mae hyn hefyd yn adlewyrchu'r ffaith, er mwyn mynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur, bod symud i economi gylchol - lle mae deunyddiau'n parhau i gael eu defnyddio ac osgoi gwastraff - yn hanfodol ac yn elfen bwysig o fod yn Gymru sy'n gyfrifol yn fyd-eang. Yn unol ag amcanion Llesiant Llywodraeth Cymru [8], mae'r diwygiadau'n cefnogi yn uniongyrchol adeiladu economi wyrddach yn seiliedig ar ddiwydiannau'r dyfodol ac yn ymgorffori ein hymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn. 

8.2.2    Mae economi gylchol, sy'n symud i ffwrdd o ddefnydd untro, yn lleihau ein hallyriadau, ac yn gwella gwytnwch y gadwyn gyflenwi, mae o fudd i'r economi yn ogystal â'r amgylchedd, wrth i ddeunyddiau a gesglir gael eu hailgylchu yn ôl i'r economi tra’n leihau ein dibyniaeth ar ddeunyddiau crai o dramor. Mae hyn yn ei dro yn lleihau'r niwed cysylltiedig i natur, bioamrywiaeth a'r amgylchedd yn fyd-eang a achosir gan gael a phrosesu'r deunyddiau crai. 

8.2.3    Ar gyfer busnesau a sefydliadau unigol, bydd y diwygiadau yn cefnogi'r symudiad i ffwrdd o sefyllfa lle mae gwaredu gwastraff yn gost sylweddol, i un lle mae'r deunydd gwastraff hwnnw'n cael ei ddal a'i ddychwelyd i'n heconomi yn effeithiol fel nwyddau pwysig. Ochr yn ochr â gwella effeithlonrwydd adnoddau a mynd i'r afael â chostau byw, bydd hyn hefyd yn helpu i gefnogi cynhyrchiant busnes a chystadleurwydd mewn economi ddatgarboneiddio fyd-eang.  Mae'r diwygiadau hyn yn dod â manteision drwy greu arbedion cyffredinol i economi Cymru, sicrhau prisiau uwch ar gyfer deunyddiau o ansawdd uchel a ddaliwyd, tra’n creu cyfleoedd i gael mwy o werth economaidd ychwanegol yng Nghymru a chreu swyddi ychwanegol yn yr economi gylchol – sy'n hanfodol i Gymru fwy ffyniannus a gwydn. Mae'r diwygiadau hefyd yn creu aliniad rhwng ymddygiadau ailgylchu cartrefi a busnesau, gan leihau cymhlethdod y system ar gyfer pob defnyddiwr. 

8.2.4    Drwy fynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur, bydd y diwygiadau hyn yn dod â manteision amgylcheddol, economaidd a iechyd pwysig i bobl yng Nghymru (Cymru iachach). Bydd pobl yn elwa o lai o allyriadau carbon sy'n effeithio ar ansawdd aer, ac mae ailgylchu wedi dod yn destun balchder cenedlaethol sy'n creu cyfleoedd i ddod â phobl at ei gilydd e.e. drwy atgyweirio ac ailddefnyddio (Cymru o gymunedau cydlynol, Cymru o ddiwylliant bywiog) a thrwy wneud hynny mae'n creu cyfleoedd i'r Gymraeg.

8.2.5    Ar gyfer dinasyddion unigol, bydd y rheoliadau yn golygu:

• llai o ddryswch a mwy o gysondeb o ran beth a sut maen nhw'n ailgylchu. Mewn perthynas ag ailgylchu yn y gweithle, bydd hyn i raddau helaeth yr un fath â beth maent yn ei wneud gartref;
• mwy o hunanfoddhad / reolaeth dros eu hymdrechion i fynd i'r afael ag argyfyngau natur a hinsawdd; 
• mwy o empathi tuag at eu cyflogwyr yn gwneud eu rhan. 

[8]   “Rhaglen lywodraethu 2021 I 2026.  Datganiad llesiant”.

• gwneud y cyfraniad mwyaf posibl i'n hamcanion llesiant a'r saith nod llesiant;  a/neu,
• osgoi, lleihau neu liniaru unrhyw effeithiau negyddol?

8.3.1    Mae Llywodraeth Cymru yn cymryd rôl weithredol yn hyrwyddo bioamrywiaeth, hawliau plant, cydraddoldeb a'r Gymraeg gyda'r diwygiadau hyn.

8.3.2    Hyd yma, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi dros £1 biliwn mewn ailgylchu cartrefi, sydd wedi trawsnewid Cymru o genedl a oedd yn ailgylchu llai na 5% o'i gwastraff trefol i dros 65% yn 2021-22 ac sydd eisoes yn cyfrannu arbedion o tua 400,000 tunnell o allyriadau CO2 y flwyddyn. Mae'r rheoliadau hyn yn hyrwyddo'r newid i economi gylchol, gan leihau cloddio am adnoddau a chyfyngu ar gynhyrchu gwastraff, sy'n helpu i gyflymu datgarboneiddio a llai o golledion o ran bioamrywiaeth. Mae gweithredu parhaus yn y maes hwn yn hanfodol i'n hymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur, gan gefnogi'r nod o'i gynnwys ym mhopeth a wnawn, wrth helpu i adeiladu economi gryfach, wyrddach wrth inni wneud cynnydd tuag at sero net a dim gwastraff, gan greu Cymru werdd a llewyrchus ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

8.3.3    Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi busnesau i weithredu arferion gorau cynaliadwy trwy Busnes Cymru, Bwyd a Diod Cymru, WRAP Cymru a'r Bartneriaeth Bioamrywiaeth, ac mae'n datblygu canllawiau penodol i'r sector ar weithredu'r diwygiadau hyn gyda WRAP. Bydd amrywiaeth o offer cymorth yn cael eu datblygu i helpu busnesau a sefydliadau i weithredu'r newidiadau, megis astudiaethau achos arfer gorau, canllawiau ac arwyddion ac adnoddau y gellir eu lawrlwytho. Er mwyn lliniaru cynnydd posibl yn y defnydd o gerbydau diesel yn y sector gwastraff, gan nad yw bob amser yn bosibl casglu gwastraff sawl ffrwd ar yr un pryd, gan arwain at fwy o deithiau, mae Llywodraeth Cymru yn cynorthwyo gyda'r newid i gerbydau mwy gwyrdd gyda grantiau i awdurdodau lleol ar gyfer cerbydau casglu trydan a seilwaith gwefru. [9]   At hynny, caiff effaith negyddol unrhyw ehangu ar gyfleusterau rheoli gwastraff presennol neu gyfleusterau newydd eu lliniaru a mwy drwy arbed allyriadau o ddefnyddio deunydd wedi'i ailgylchu yn lle deunyddiau crai. 

8.3.4    Nid oes unrhyw effeithiau negyddol sylweddol ar ddyletswyddau cydraddoldeb statudol Llywodraeth Cymru yn y sector cyhoeddus a bydd gweithredu'r rheoliadau yn cydymffurfio'n llawn â Deddf Cydraddoldeb 2010, gyda darparu canllawiau a deunyddiau mewn fformatau hygyrch a thargedu gwahanol ieithoedd. Bydd yr holl ddeddfwriaeth, gohebiaeth a chyhoeddusrwydd hefyd yn cydymffurfio â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011. Mae'r diwygiadau'n cyfrannu tuag at Gymru fwy cyfartal wrth iddynt sicrhau camau cadarnhaol i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd y rhagwelir y bydd yn taro'r cymunedau mwyaf agored i niwed galetaf a bydd hefyd yn creu amgylchedd glanach, gwyrddach a mwy cynaliadwy gyda swyddi a buddsoddiad cysylltiedig yn yr economi gylchol. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio i leihau'r effaith ar gostau microfusnesau, sef yr unig fusnesau y rhagwelir y byddant yn wynebu cynnydd bach mewn costau,  [10]   drwy gymell casglu gwastraff cartref ac annomestig ar y cyd.  Mae disgwyl i bob busnes arall wneud arbedion. 

8.3.5    Daw'r Asesiad o'r Effaith ar Iechyd i'r casgliad y bydd dull yr economi gylchol, (sy'n sail i'r rheoliadau) yn gyffredinol, yn cael effaith gadarnhaol ar benderfynyddion ehangach iechyd a lles y boblogaeth gyffredinol. Yn benodol, drwy allyriadau is o C02 a N02 a lliniaru effaith newid yn yr hinsawdd, sy'n niweidiol yn anghymesur i rai grwpiau.

8.3.6    Mae plant a phobl ifanc yn rhanddeiliaid y mae'r diwygiadau hyn yn effeithio'n uniongyrchol arnynt ac a fydd yn gweld llawer o fudd. Rydym am ddefnyddio angerdd a brwdfrydedd ein pobl ifanc, gan ddefnyddio'r ysgogiadau sydd ar gael inni fel ein rhaglenni addysg amgylcheddol, er mwyn sicrhau ein bod yn cynnwys plant a phobl ifanc yn gynnar wrth inni ystyried pethau yn y dyfodol gan ddylanwadu ar newid ymddygiad yn gadarnhaol a meddwl yn greadigol ymhlith ein cenhedlaeth nesaf. 

8.3.7    Byddwn yn darparu'r offer i alluogi gweithredu cymunedol. Mae hyn yn cynnwys offer cymorth i helpu i weithredu'r newidiadau, megis astudiaethau achos arfer gorau, canllawiau, arwyddion y gellir eu lawrlwytho, arwyddion a phosteri biniau, gweminarau ar-lein, ac adnoddau eraill. Drwy gefnogi camau gweithredu lleol, bydd yn gwneud gwahaniaeth mawr ar y cyd.  Byddwn yn ymgysylltu â'n hysgolion a'n cymunedau, gan weithio gyda dinasyddion i gefnogi mentrau lleol a chamau gweithredu effeithlon o ran adnoddau. Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru yn cymryd camau i hyrwyddo caffael daliedyddion gyda chynnwys wedi'i ailgylchu ar gyfer y sector cyhoeddus. Un o brif flaenoriaethau'r cytundeb hwn yw cynyddu cynnwys polythen wedi'i ailgylchu o fewn y cynhyrchion a gyflenwir. Bydd y dull hwn yn caniatáu i sefydliadau sy'n cymryd rhan wneud penderfyniad sy'n cyd-fynd â'u strategaeth amgylcheddol a masnachol. 

[9]  Y gronfa trafnidiaeth leol, y gronfa ffyrdd cydnerth a’r gronfa trawsnewid cerbydau allyriadau isel iawn: canllawiau i ymgeiswyr 2023 i 2024.
[10]   Asesiad Effaith Rheoleiddiol, Llywodraeth Cymru, 2023, Tabl 22

8.4.1    Bydd canlyniadau gweithredu'r rheoliad yn cael eu monitro gyda chyfuniad o ddulliau meintiol ac ansoddol, yn dibynnu ar natur y canlyniad ac argaeledd ffynhonnell ddata briodol. Unwaith y bydd y system olrhain gwastraff yn cael ei gweithredu, o 2025 ymlaen, bydd yn cael ei defnyddio fel ffynhonnell ddata sylfaenol i olrhain lefelau ailgylchu ar gyfer gwastraff diwydiannol a masnachol yng Nghymru, gan y bydd yn darparu gwybodaeth sy'n caniatáu mesur faint o wastraff a anfonir ar gyfer ailgylchu, tirlenwi, neu losgi, a lle caiff ei waredu. 

8.4.2    Hefyd, mae nifer o ffynonellau data eraill gaiff eu defnyddio yn y cyfamser yn cynnwys: WasteDataFlow, arolygon gwastraff ac ailgylchu Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), ynghyd â data 'dychwelyd i’r safle' CNC. 

8.4.3    Bydd y canlyniadau'n ymwneud â gwaredu llai o wastraff bwyd i garthffos yn cael eu monitro yn ystod yr arolygiadau a gynhaliwyd gan Swyddogion Iechyd yr Amgylchedd Awdurdodau Lleol, a fydd yn adrodd ar y safle sy'n gwaredu gwastraff bwyd i garthffos. 

8.4.4    Bydd Llywodraeth Cymru yn archwilio'r angen am arolygon penodol wedi’u comisiynu i fonitro ymhellach y graddau o gydymffurfiaeth ac unrhyw rwystrau posibl i weithredu'r cynigion yn llwyddiannus neu ychwanegu cwestiynau sy'n benodol i reoliad i'r arolygon busnes sydd eisoes wedi'u cynllunio yn y dyfodol. At hynny, bydd data ansoddol a gasglwyd yn ystod arolygiadau CNC, yr ALl a Chymru o safleoedd annomestig a threfnwyr gwastraff yn darparu gwybodaeth bellach am effeithiau'r rheoliadau ar fusnesau.

Effaith pa benderfyniad ydych chi’n ei hasesu?

1.1.    Mae Llywodraeth Cymru’n cyflwyno rheoliadau newydd y mae disgwyl iddynt ddod i rym ar 6 Ebrill 2024 ac a fydd yn ei gwneud yn ofynnol i’r holl safleoedd annomestig (gan gynnwys busnesau, a’r sector cyhoeddus a’r trydydd sector) wahanu deunyddiau ailgylchadwy allweddol fel y mae’r mwyafrif o ddeiliaid tai Cymru eisoes yn ei wneud. Bydd hyn yn cynnwys yr holl ysgolion a cholegau, a safleoedd busnes eraill a safleoedd eraill yn y sector cyhoeddus y mae pobl ifanc yn ymweld â hwy.

1.2.    Bydd y rheoliadau:

• yn ei gwneud yn ofynnol i feddianwyr safleoedd annomestig (gan gynnwys busnesau, elusennau a chyrff y sector cyhoeddus) gyflwyno deunyddiau ailgylchadwy penodedig i gael eu casglu ar wahân i’w gilydd ac ar wahân i wastraff gweddillol; 
• yn ei gwneud yn ofynnol i’r rhai sy’n casglu’r deunyddiau eu casglu trwy gasgliad ar wahân a’u cadw ar wahân; 
• yn gwahardd rhai deunyddiau ailgylchadwy penodol a gesglir ar wahân rhag cael eu llosgi a’u hanfon i safle tirlenwi; 
• yn gwahardd yr holl wastraff pren o safleoedd tirlenwi;
• yn dechrau gwaharddiad ar waredu gwastraff bwyd i garthffos o safleoedd annomestig. 

1.3.    Mae’r rheoliadau’n cyflawni yn erbyn dau ymrwymiad trosfwaol yn y Rhaglen Lywodraethu: 

• adeiladu economi gryfach a gwyrddach wrth inni ddatgarboneiddio cymaint â phosibl; ac 
• ymgorffori ein hymateb i’r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn. 

1.4.    Mae’r diwygiadau’n elfen graidd o gamau gweithredu Llywodraeth Cymru i gyflawni ei hymrwymiad i greu dyfodol diwastraff a chyfrannu at arbedion carbon sylweddol trwy gysoni ailgylchu annomestig â system ailgylchu domestig lwyddiannus Cymru. Bydd y diwygiadau hyn o fudd i bawb yng Nghymru, yn enwedig y rhai sy’n agored i niwed a chenedlaethau’r dyfodol, trwy fynd i’r afael â lleihau gwastraff, creu arbedion carbon, a darparu’r deunyddiau sy’n angenrheidiol i hybu cynnydd tuag at economi gylchol.

1.5.    Er mwyn i Gymru fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a bioamrywiaeth, yn ogystal â gweithredu adferiad gwyrdd o’r pandemig, rhaid i ni fabwysiadu dull heb edifeirwch o fuddsoddi yn yr economi werdd ac mewn prawfesur o safbwynt yr hinsawdd yn awr. [11] Bydd cael a chadw mwy o fudd economaidd o’r deunyddiau a gesglir o safleoedd annomestig yng Nghymru’n gwella cydnerthedd cadwyni cyflenwi gan hefyd leihau ein dibyniaeth ar ddeunyddiau crai o dramor. Mae’r diwygiadau hyn felly’n gam gweithredu allweddol i fynd i’r afael ag effeithlonrwydd adnoddau a lleihau’r defnydd o ddeunyddiau crai, gan felly fynd i’r afael ag achosion sylfaenol yr argyfwng hinsawdd a natur.

[11]  Llywodraeth Cymru, Mwy Nag Ailgylchu: Asesiad Effaith Integredig, 2021 (llyw.cymru).

Pa ymchwil a data presennol ar blant a phobl ifanc sydd ar gael i oleuo eich polisi penodol? Gallai eich amcan polisi effeithio ar feysydd polisi eraill – bydd trafodaethau gyda thimau polisi eraill yn rhan bwysig o’r broses o asesu’r effaith gan sicrhau eich bod wedi casglu’r amrywiaeth o wybodaeth a thystiolaeth.

2.1.    Mae sylfeini’r ddeddfwriaeth ailgylchu mewn gweithleoedd yn ymestyn yn ôl i’r amser cyn Deddf yr Amgylchedd (Cymru). Yn 2010, fe wnaeth Tuag at Ddyfodol Diwastraff [12] nodi’n ffurfiol gynllun hirdymor i leihau effaith gwastraff yng Nghymru trwy amcanu at ddileu gwastraff gweddillol ac ailgylchu unrhyw wastraff a gaiff ei gynhyrchu. Datganodd, “I gyflawni lefel uchel o ailgylchu, mae angen i ni wneud yn siŵr bod ein holl ddeunyddiau eildro’n cael eu gwahanu yn y tarddiad fel eu bod yn lân a bod iddynt werth uchel”. Mae ystyriaeth i blant a phobl ifanc a llesiant cenedlaethau’r dyfodol yn thema gref drwy’r strategaeth ac fe adolygir hynny yn Tuag at Ddyfodol Diwastraff: Adroddiad Cynnydd. [13]

2.2.    Fe gynhaliom ni adolygiad o lenyddiaeth bresennol, er enghraifft fe gyhoeddodd Pwyllgor Sbwriel a Gwastraff Plastig Senedd Ieuenctid Cymru adroddiad yn 2020, ‘Y Gorau o’n Gwastraff’, a ganfu fel a ganlyn:

• mae 87% o ieuenctid Cymru’n meddwl bod ailgylchu, ailddefnyddio a lleihau gwastraff yn bwysig iddynt;
• roedd cyfran fawr o’r rhai a arolygwyd yn teimlo’i bod hi’n bwysig lleihau, ailddefnyddio ac ailgylchu sbwriel a gwastraff plastig yn y cartref (87%),  tra’u bod allan gyda theulu neu ffrindiau (84%), ac yn yr ysgol (84%);
• mae 85% yn hyderus eu bod yn gwybod beth maent yn gallu ei ailgylchu;
• 67% o bobl ifanc sy’n gwybod am ffyrdd eraill o leihau sbwriel a gwastraff plastig heblaw am ailgylchu;
• byddai 38% yn dewis eitemau gyda llai o becynnu;
• 12% fyddai’n dewis gwneud cwyn neu siopa yn rhywle arall os nad yw cwmni/sefydliad yn delio â’i wastraff mewn ffordd gyfrifol.

2.3.    Fe welsant hefyd ymatebion ysgrifenedig i’w harolwg bod pobl ifanc am weld siopau a chynhyrchwyr yn gwneud mwy i ymateb i ailddefnyddio ac ailgylchu. Cyfeiriwyd at yr angen i leihau pecynnu, i siopau i gynnig gorsafoedd ail-lenwi a defnyddio pecynnu bioddiraddadwy

2.4.    Mae’r ymatebion hyn yn cyd-fynd yn gryf â barn rhanddeiliaid ehangach ynglŷn ag ailddefnyddio ac ailgylchu ac adborth sydd wedi arwain at y diwygiadau hyn.

Gan ddefnyddio’r ymchwil hon, sut ydych chi’n rhagweld y bydd eich polisi’n effeithio ar wahanol grwpiau [14] o blant a phobl ifanc, yn gadarnhaol ac yn negyddol? Cofiwch y gall polisïau sy’n canolbwyntio ar oedolion effeithio ar blant a phobl ifanc hefyd.

2.3    Mae’r argyfwng hinsawdd a natur yn effeithio ar bawb, ond bydd yr effeithiau negyddol yn cael eu teimlo’n anghymesur gan ein plant a’n pobl ifanc a chenedlaethau’r dyfodol. [15] Mae newid hinsawdd wedi cael ei adnabod fel un o’r bygythiadau mwyaf sy’n wynebu cenedlaethau’r dyfodol; bydd rhoi’r ddeddfwriaeth ar waith yn cael effaith gadarnhaol uniongyrchol ar ein hamgylchedd, ein hiechyd a’n llesiant, a’r economi yn y tymor byr a hir. YUn ei asesiad o’r Glasbrint Casgliadau, canfu Eunomia [16] fod casglu deunydd o ansawdd da trwy gasglu gwastraff ar wahân yn debygol o fod o gymorth i gadw deunydd yn economïau Cymru a’r DU – gan arwain at fanteision cymdeithasol ac economaidd yn unol ag amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

2.4    Mae’r rheoliadau’n gyfle i greu cydraddoldeb rhwng aelwydydd a safleoedd annomestig. Cyflwyno deunyddiau i’w hailgylchu mewn ffrydiau ailgylchu wedi’u gwahanu ac ar wahân i wastraff gweddillol yw arfer cyfredol y rhan fwyaf o aelwydydd yng Nghymru. Bydd y rheoliadau’n hybu mwy o gydraddoldeb a chysondeb gan ei gwneud yn ofynnol yn awr bod safleoedd annomestig yn gwahanu eu defnyddiau ailgylchadwy yn y ffordd y mae aelwydydd yn ei wneud. Bydd yn rhoi cyfleoedd cyfartal i bawb gyfranogi mewn ailgylchu. 

2.5    Mae Erthygl 12 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn dynodi hawl plant a phobl ifanc i leisio’u barn ynglŷn â phob mater sy’n effeithio arnynt hwy a bod y farn honno’n cael ei chymryd o ddifrif. Hefyd, mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn nodi saith Nod Llesiant a’r gofyniad i gynnwys pobl â buddiant mewn cyrraedd y nodau llesiant fel un o’i phum ffordd o weithio. Mae plant a phobl ifanc yn rhanddeiliaid yr effeithir yn uniongyrchol arnynt gan y diwygiadau hyn ac a fydd yn cael nifer o fanteision cadarnhaol.

2.6    Mae arnom eisiau harneisio awch a brwdfrydedd ein pobl ifanc, gan ddefnyddio’r ysgogiadau sydd ar gael i ni fel ein rhaglenni addysg amgylcheddol, i sicrhau ein bod yn cynnwys plant a phobl ifanc ac yn dylanwadu ar newid cadarnhaol mewn ymddygiad a syniadau creadigol ymhlith ein cenhedlaeth nesaf.

2.7    Byddwn yn darparu’r offer i alluogi cymunedau i weithredu. Mae hyn yn cynnwys offer cymorth i helpu i roi’r newidiadau ar waith, megis astudiaethau achos arfer gorau, canllawiau, arwyddion y gellir eu lawrlwytho, arwyddion ar gyfer biniau a phosteri, gweminarau ar-lein, ac adnoddau eraill. Trwy gefnogi camau gweithredu lleol, bydd yn gwneud gwahaniaeth mawr ar y cyd. Er enghraifft, mae Llywodraeth Cymru’n hybu ac yn cefnogi proses i gaffael cynwysyddion â chynnwys wedi’i ailgylchu ar gyfer y sector cyhoeddus. Un o flaenoriaethau allweddol y cytundeb hwn yw cynyddu cynnwys polythen wedi’i ailgylchu o fewn y cynhyrchion a gyflenwir. Bydd y dull hwn yn galluogi sefydliadau sy’n cyfranogi i wneud penderfyniad sy’n cyd-fynd â’u strategaeth amgylcheddol a masnachol. Byddwn yn ymgysylltu â’n hysgolion a’n cymunedau, gan weithio gyda dinasyddion i gefnogi mentrau lleol a chamau gweithredu sy’n defnyddio adnoddau’n effeithlon. 

Pa waith cyfranogol gyda phlant a phobl ifanc ydych chi wedi’i ddefnyddio i oleuo eich polisi? Os nad ydych wedi ymgysylltu â phlant a phobl ifanc, eglurwch pam os gwelwch yn dda. [17] 

2.8    Mae ein gweithgarwch ymgysylltu hyd yma’n cynnwys mwy na degawd o ymgynghori ac ymgysylltu parhaus i bennu’r sefyllfa bolisi derfynol, a danategwyd gan waith casglu a dadansoddi data ac ymgysylltu â rhanddeiliaid. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn ymgysylltu ag ystod o randdeiliaid ar ddatblygu polisi gwahanu yn y tarddiad ar sail barhaus ers 2009 o leiaf.

2.9    Ymgynghoriad Tuag at Ddyfodol Diwastraff 2009:

Roedd yr ymgynghoriad ynghylch y polisi hwn yn cynnwys y nod “I gyflawni lefel uchel o ailgylchu, mae angen i ni wneud yn siŵr bod ein holl ddeunyddiau eildro’n cael eu gwahanu yn y tarddiad fel eu bod yn lân a bod iddynt werth uchel. Rydym yn amcanu at ddatblygu system gasglu effeithlon ac effeithiol i wahanu gwastraff masnachol a diwydiannol cymysg.”

• Cynhaliwyd tri digwyddiad ymgynghori ledled Cymru – daeth rhanddeiliaid o’r sector cyhoeddus, y sector preifat a’r sector gwirfoddol neu’r trydydd sector.
• Ymgynghoriad ar gyfer pobl ifanc.
• Ymgynghoriad ar-lein ffurfiol a oedd yn agored i bawb.

2.10    2013-14 – Ymgynghoriad ynghylch Papur Gwyn Bil yr Amgylchedd: Fe ymgynghorwyd ynghylch y ddyletswydd gwahanu yn ymgynghoriad Papur Gwyn Bil yr Amgylchedd trwy:

• bedwar digwyddiad ymgynghori rhanbarthol a gynhaliwyd ar gyfer y cyhoedd;
• gweithdai i randdeiliaid;
• ymgynghoriad ar-lein ffurfiol a oedd yn agored i bawb.

2.11    2019-2020 – Ymgynghoriad ynghylch Mwy Nag Ailgylchu, Strategaeth Economi Gylchol Cymru: 

Roedd yr ymgynghoriad hwn yn cynnwys dau amcan penodol a oedd yn gysylltiedig â’r diwygiadau hyn “Er mwyn annog busnesau a’r sector cyhoeddus i ailgylchu mwy o wastraff, bydd angen ailgylchu o safon ym mhob lleoliad annomestig, er mwyn i fusnesau wahanu eu gwastraff yn yr un modd ag y mae cartrefi eisoes yn ei wneud…” a “Byddwn yn deddfu i sicrhau bod deunyddiau ailgylchadwy allweddol wedi’u gwahanu’n cael eu gwahardd o safleoedd adfer ynni neu dirlenwi”. Cynhaliwyd y gweithgareddau ymgysylltu canlynol fel rhan o’r ymgynghoriad:

• Cynhaliwyd oddeutu 40 o ddigwyddiadau wyneb-yn-wyneb, gan gynnwys sesiynau gwahoddiad agored a digwyddiadau rhanbarthol a oedd wedi’u teilwra i gynulleidfaoedd penodol a oedd yn cynnwys pobl ifanc, awdurdodau lleol, busnesau, y sector gwastraff, grwpiau amgylcheddol, cyrff rheoleiddio ac academyddion.
• Cafodd llawer o’r digwyddiadau ymgynghori swyddogol eu cynnal mewn cymunedau ac ysgolion. Gofynnwyd i’r rhai a oedd yn bresennol nid dim ond beth oeddent yn ei feddwl am yr ymgynghoriad fel yr oedd wedi’i ddrafftio, ond beth oedd eu syniadau i Gymru gyflawni dyfodol diwastraff, statws carbon sero net ac economi fwy cylchol.
• Ymgynghoriad ar-lein ffurfiol a oedd yn cynnwys ymgynghori ynghylch y nod: “Er mwyn annog busnesau a’r sector cyhoeddus i ailgylchu mwy o wastraff, bydd angen ailgylchu o safon ym mhob lleoliad annomestig, er mwyn i fusnesau wahanu eu gwastraff yn yr un modd ag y mae cartrefi eisoes yn ei wneud”.

2.12    Ymgynghoriad yn 2019 ynghylch Cynyddu Ailgylchu ymhlith Busnesau yng Nghymru: Fe wnaeth ymgynghoriad ffurfiol tuag at ddiwedd 2019 nodi cynigion i gyflwyno offerynnau statudol (OSau) i gynyddu ailgylchu o safleoedd annomestig megis busnesau a’r sector cyhoeddus yng Nghymru. [18] Cafwyd cyfanswm o 100 o ymatebion gan 96 o wahanol sefydliadau.
 
2.13    Ymgynghoriad yn 2022-23 ynghylch y Ddeddfwriaeth Ailgylchu mewn Gweithleoedd: Rhwng 2022 a 2023 fe ymgysylltodd Llywodraeth Cymru â rhanddeiliaid a’r cyhoedd ynghylch y ddeddfwriaeth yn y ffyrdd canlynol:

• Ymgynghoriad cyhoeddus ffurfiol ynghylch y Cod Ymarfer drafft a chynigion gorfodi 2022-23, gan gael 95 o ymatebion gan 79 o wahanol sefydliadau ynghylch y Cod Ymarfer a 39 o ymatebion gan 33 o sefydliadau ynghylch y gyfundrefn orfodi.
• Cyfarfodydd anffurfiol gydag ystod o randdeiliaid dros dair blynedd.
• Pum digwyddiad ymgynghori rhithwir gydag ystod o sectorau gan gynnwys y sector gwirfoddol a chymunedol, busnesau, llywodraeth leol a’r sector cyhoeddus ehangach.

2.14    Trwy gydol ein gweithgarwch ymgysylltu helaeth ynghylch y polisi hwn o wahanu yn y tarddiad, nid yw Llywodraeth Cymru wedi canfod unrhyw dystiolaeth o effeithiau negyddol penodol ar gyfer plant a phobl ifanc.

2.15    Trwy ddatblygu’r polisi hwn, tan y dyddiad y daw’r ddeddfwriaeth i rym, sef 6 Ebrill 2024, bydd Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid yn parhau â digwyddiadau ymgysylltu i barhau i adnabod materion sy’n dod i’r amlwg ar gyfer plant a phobl ifanc. Bydd gan blant a phobl ifanc rôl flaenllaw o ran llywio’r economi gylchol. Byddwn yn parhau i gefnogi cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol trwy addysg, hyfforddiant a’n rhaglenni amgylcheddol. Mae hyn yn hollbwysig i dyfu ymwybyddiaeth o ailgylchu a datblygu dealltwriaeth am newid hinsawdd, allyriadau, defnydd o ynni a chynhyrchu gwastraff.

[12] Llywodraeth Cymru, Tuag at Ddyfodol Diwastraff, 2010 (llyw.cymru).

[13] Llywodraeth Cymru, Tuag at Ddyfodol Diwastraff 2010–2050 Adroddiad Cynnydd, 2015 (Saesneg yn Unig), (llyw.cymru).

[14] Gallech ystyried, er enghraifft, sut y byddai eich polisi’n effeithio’n wahanol ar y grwpiau canlynol o blant a phobl ifanc: y blynyddoedd cynnar, cynradd, uwchradd, oedolion ifainc; plant ag anghenion dysgu ychwanegol; plant anabl; plant sy’n byw mewn tlodi; plant o gefndiroedd Du, Asiaidd ac ethnig lleiafrifol; Sipsiwn, Roma a Theithwyr; ymfudwyr; ceiswyr lloches; ffoaduriaid; siaradwyr Cymraeg; plant sydd â phrofiad o fod mewn gofal; plant LHDTC+. Sylwer nad yw hon yn rhestr gynhwysfawr ac na fydd un profiad homogenaidd o fewn y carfannau hyn. 

[15]  Effeithiau newid hinsawdd ar iechyd a llesiant”, 202.

[16] Adolygiad o Lasbrint Casgliadau Llywodraeth Cymru, Eunomia, 2016.  

[17] Mae Erthygl 12 o CCUHP yn amodi bod gan blant yr hawl i fynegi eu barn, yn enwedig pan fo oedolion yn gwneud penderfyniadau sy’n effeithio arnynt, a hawl i’w barn gael ei hystyried.

[18]   Llywodraeth Cymru, Ymgynghoriad – crynodeb o’r ymatebion. Cynyddu Ailgylchu ymhlith Busnesau yng Nghymru, 2021.

Gan ddefnyddio’r dystiolaeth yr ydych wedi’i chasglu, pa effaith y mae eich polisi’n debygol o’i chael ar blant a phobl ifanc? Pa gamau fyddwch chi’n eu cymryd i liniaru a/neu leihau unrhyw effeithiau negyddol?

3.1    Mae gan blant a phobl ifanc rôl hollbwysig o ran cefnogi ymrwymiadau Cymru i greu dyfodol diwastraff a bod ag allyriadau carbon sero net erbyn 2050, yn ogystal â chefnogi ein cynnydd tuag at economi fwy cylchol. Mae’r diwygiadau hyn yn hollbwysig i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a natur sydd nid yn unig yn allweddol i gynyddu swm a gwella ansawdd y deunyddiau ailgylchu o safleoedd annomestig ond sydd hefyd yn elfen hanfodol o’r gwaith i gyflawni ymrwymiadau Cymru i greu dyfodol diwastraff a bod ag allyriadau carbon sero net erbyn 2050. Byddant hefyd yn ein helpu i leihau llygredd amgylcheddol a’r effaith yr ydym yn ei chael y tu allan i Gymru trwy echdynnu deunyddiau crai ar gyfer y nwyddau a ddefnyddir gennym.

3.2    Hyd yma, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi dros £1 biliwn mewn ailgylchu gan aelwydydd, sydd wedi trawsnewid Cymru o wlad a oedd yn ailgylchu llai na 5% o’i gwastraff trefol i wlad sy’n ailgylchu mwy na 65% yn 2021-22 ac sydd eisoes yn cyfrannu arbedion o oddeutu 400,000 o dunelli o allyriadau CO2 y flwyddyn. Bydd y diwygiadau hyn i wella ailgylchu gan ein busnesau, ein sector cyhoeddus a’n trydydd sector yn golygu ein bod yn cymryd y cam nesaf yn ein taith fel gwlad sy’n ailgylchu. Mae gweithredu parhaus yn y maes hwn yn allweddol i’n hymrwymiadau i ymgorffori ein hymateb i’r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn ac adeiladu economi gryfach, wyrddach wrth i ni wneud y cynnydd mwyaf posibl tuag at ddatgarboneiddio; gan greu Cymru werdd a llewyrchus ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Sut y mae eich cynnig yn gwella neu’n herio hawliau plant, fel a amodir gan erthyglau CCUHP a’i Brotocolau Dewisol? Cyfeiriwch at yr erthyglau i weld pa rai sy’n berthnasol i’ch polisi chi eich hun.

3.3    Ystyriwch a yw unrhyw Hawliau ar gyfer Dinasyddion yr UE (y cyfeirir atynt yn yr Asesiad o’r Effaith ar Gydraddoldeb) yn ymwneud â phobl ifanc hyd at 18 oed.

3.4    Mae’r cynigion hyn yn cynnwys eithriadau i sicrhau nad yw ein polisi’n effeithio ar unrhyw erthyglau yn y Ddeddf Hawliau Dynol. Bydd canllawiau’n cael eu cyhoeddi i roi cymorth i roi’r cynigion ar waith. Y bwriad yw darparu gwybodaeth a fydd yn sicrhau bod eglurder ar gyfer swyddogion gorfodi, cyflenwyr, manwerthwyr ac aelodau’r cyhoedd. Bydd yn cael ei chyhoeddi a bydd ar gael i'r holl ddinasyddion mewn ystod o fformatau i sicrhau ei bod yn hygyrch i bawb. I gael rhagor o wybodaeth, gweler yr Asesiad o’r Effaith ar Gydraddoldeb.

Os ydych wedi ceisio barn plant a phobl ifanc ynglŷn â’ch cynnig, sut fyddwch yn eu hysbysu ynghylch y canlyniad?

4.1    Mae’r ymgyngoriadau a arweiniodd at y diwygiadau hyn ac a’u goleuodd wedi cynnwys pobl ifanc yn weithredol. Fodd bynnag, nid yw barn pobl ifanc am fanylion manwl a thechnegol y diwygiadau i drefniadau ailgylchu mewn gweithleoedd wedi cael ei cheisio y tu allan i’r ymgynghoriad cyffredinol. Y rheswm dros hyn yw bod cynnwys y diwygiadau i drefniadau ailgylchu’n weithle-benodol ac yn dechnegol o ran eu natur. Er y bydd yr effeithiau’n dwyn budd cadarnhaol i blant a phobl ifanc, ac y bydd plant a phobl ifanc yn ymgysylltu â’r diwygiadau pan fyddant mewn gweithleoedd, nid dyna brif amcan y diwygiadau. Wedi dweud hynny, bydd y polisi hwn yn effeithio ar blant o ran y manteision, a bydd yn effeithio arnynt gan y bydd angen iddynt roi eu sbwriel yn y biniau cywir pan fyddant yn ymweld â gweithleoedd fel ysgolion, canolfannau hamdden, caffis ac ati yn yr un ffordd ag y byddant eisoes yn ei wneud gartref.

4.2    Eco-Sgolion a Maint Cymru yw’r prif lwyfannau sydd gan Lywodraeth Cymru i ymgysylltu’n uniongyrchol â phlant a phobl ifanc ynghylch ymddygiadau cynaliadwy, newid hinsawdd a blaenoriaethau o ran adnoddau naturiol. Mae’r rhaglenni wedi datblygu cenhedlaeth sy’n ymwybodol o’r amgylchedd ac nad ydynt yn syml yn canolbwyntio ar leihau gwastraff ac ailgylchu ond sy’n canolbwyntio ar sut y gall ysgolion a chymunedau gyfrannu tuag at wella canlyniadau ehangach yn eu cymunedau gan leihau allyriadau ar yr un pryd. [19] Mae llawer o ysgolion eisoes yn ymgysylltu â’r gwaith hwn trwy weithredu i leihau eu gwastraff, creu partneriaethau lleol â busnesau a sefydliadau eraill i wella’u cymunedau lleol a dod o hyd i ddefnyddiau pellach ar gyfer y deunyddiau.

4.3    Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn briffio plant a phobl ifanc unwaith y bydd y ddeddfwriaeth wedi’i chyflwyno i’r Senedd ac yn rhoi gwybodaeth gyson iddynt am ddatblygiadau. Er mwyn gwneud hynny, byddwn yn darparu crynodeb hawdd i’w ddarllen o’r cod ymarfer, cyfathrebiadau, offer a chanllawiau. Bydd ymgyrch cyfathrebu a chyfryngau cymdeithasol cenedlaethol hefyd i godi ymwybyddiaeth o’r gofynion. Byddwn hefyd yn defnyddio’r eiconograffeg WRAP a gynhyrchwyd i helpu ymwelwyr â gweithleoedd i ddeall pa sbwriel sy’n mynd ym mha fin. Bydd hyn yn defnyddio delweddau a dyluniadau syml a lliwiau cyson i gynorthwyo pobl i ddeall ac i sicrhau cydymffurfiaeth. Hefyd, byddwn yn darparu gwybodaeth ac offer i gefnogi safleoedd annomestig (gan gynnwys ysgolion a cholegau) a’r sector gwastraff i gydymffurfio â’r rheoliadau, megis astudiaethau achos a chanllawiau arfer gorau ac arwyddion ac adnoddau y gellir eu lawrlwytho. Y bwriad yw darparu gwybodaeth a fydd yn sicrhau bod eglurder ar gyfer swyddogion gorfodi, cyflenwyr, manwerthwyr ac aelodau’r cyhoedd.

 [19]   “Eco-Sgolion”, Cadwch Gymru’n Daclus.

Amlinellwch y mecanwaith monitro ac adolygu y byddwch yn ei roi ar waith i adolygu’r Asesiad hwn o’r Effaith ar Hawliau Plant.  

5.1    Bydd Llywodraeth Cymru’n cyhoeddi cynllun monitro ar ôl gweithredu a fydd yn ceisio mesur llwyddiant prif amcanion ac amcanion eilaidd y diwygiadau. Bydd y cynllun yn golygu ei bod yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gynnal adolygiad o bryd i’w gilydd i ganfod a fydd manteision y polisi o fudd i genedlaethau’r dyfodol a phlant, i wneud yn siŵr eu bod yn cael eu gwireddu. 

Yn dilyn yr adolygiad hwn, a oes unrhyw ddiwygiadau’n ofynnol i’r polisi neu’r modd y caiff ei roi ar waith? 

5.2    Bydd canlyniadau’r broses o roi’r rheoliadau ar waith yn cael eu monitro gyda chyfuniad o ddulliau meintiol ac ansoddol, gan ddibynnu ar natur y canlyniad ac argaeledd ffynhonnell ddata briodol. Rhagwelir ar hyn o bryd y bydd system tracio Gwastraff, o 2025 ymlaen, yn cael ei defnyddio fel y brif ffynhonnell ddata i dracio lefelau ailgylchu ar gyfer gwastraff diwydiannol a masnachol yng Nghymru, gan y bydd yn darparu gwybodaeth a fydd yn ei gwneud yn bosibl mesur swm y gwastraff a anfonir i gael ei ailgylchu, i safle tirlenwi, neu i gael ei losgi, a ble y caiff ei waredu. 

5.3    Os bydd unrhyw fylchau yn y data neu oedi cyn dechrau defnyddio’r system Tracio Gwastraff, mae nifer o ffynonellau data ychwanegol yn bodoli a gellid eu defnyddio yn y cyfamser: Maent yn cynnwys WasteDataFlow, y Cynllun Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr ar gyfer deunydd pacio, arolygon gwastraff ac ailgylchu Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), data ‘ffurflenni safleoedd’ CNC.

5.4    Bydd y canlyniadau sy’n ymwneud â gwaredu llai o wastraff bwyd i garthffos yn cael eu monitro yn ystod yr arolygiadau a gynhelir gan Swyddogion Iechyd Amgylcheddol Awdurdodau Lleol, a fydd yn rhoi gwybod am y safleoedd sy’n gwaredu gwastraff bwyd i garthffos.

5.5    Yn ychwanegol at yr uchod, bydd Llywodraeth Cymru’n archwilio’r angen am arolygon a gomisiynir yn benodol i fonitro ymhellach faint o gydymffurfio sydd ac unrhyw rwystrau posibl i roi’r cynigion ar waith yn llwyddiannus neu ychwanegu cwestiynau sy’n ymwneud yn benodol â’r rheoliadau at yr arolygon busnes sydd eisoes yn yr arfaeth ar gyfer y dyfodol. Gallai hyn gynnwys ystyried pa mor dda y mae plant a phobl ifanc yn gallu deall y gofynion i ddidoli eu gwastraff yn y safleoedd annomestig y maent yn ymweld â hwy a chydymffurfio â’r gofynion hynny. Ar ben hynny, bydd data ansoddol a gesglir yn ystod arolygiadau gan CNC, ALlau ac ar lefel Cymru gyfan o safleoedd annomestig a thrinwyr gwastraff yn darparu gwybodaeth bellach am effeithiau’r rheoliadau ar fusnesau ac yn cael ei ddefnyddio i adnabod ffyrdd o godi rhwystrau posibl.

5.6    Mae’r uchod yn rhestr helaeth ond nid yw’n rhestr gynhwysfawr o’r manteision ehangach y bydd y rheoliadau’n helpu i’w cyflawni. Fodd bynnag, bydd y llwyddiant o ran cyflawni’r canlyniadau hyn yn dibynnu ar yr ystod o bolisïau sydd eisoes ar waith a/neu a fydd yn cael eu cyflwyno yn y dyfodol. Bydd union faint a chwmpas camau i fesur manteision ehangach yn cael eu pennu yn seiliedig ar argaeledd adnoddau. Bydd yr angen i fonitro budd ehangach ar ôl rhoi’r ddeddfwriaeth ar waith yn cael ei gynnwys ym mhroses cynllunio busnes a phennu cyllideb Llywodraeth Cymru, y mae’n rhaid iddi daro cydbwysedd rhwng y blaenoriaethau a’r adnoddau sydd ar gael.

Cyfeirnod yr Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg (wedi’i gwblhau gan Dîm Safonau’r Gymraeg, e-bost: Safonau.Standards@gov.wales): 01/08/2023

2.1    Mae’r rheoliadau’n cyflawni yn erbyn dau ymrwymiad trosfwaol yn y Rhaglen Lywodraethu: 

• adeiladu economi gryfach a gwyrddach wrth inni ddatgarboneiddio cymaint â phosibl; ac 
• ymgorffori ein hymateb i’r argyfwng hinsawdd a natur ym mhopeth a wnawn.

2.2    Mae’r diwygiadau hefyd yn elfen graidd o’r ymrwymiad yn y Rhaglen Lywodraethu i gyflwyno cynllun Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr (EPR) i roi cymhelliant i fusnesau leihau gwastraff. Y rheswm dros hyn yw eu bod yn hwyluso ac yn gwella’r broses o wahanu a chasglu deunyddiau o’r holl safleoedd annomestig, elfen allweddol o gyflawni system EPR gyflawn. 

2.3    Mae’r Rhaglen Cyfrifoldeb Estynedig Cynhyrchwyr yn cyfrannu at nodau llesiant eraill hefyd, trwy sicrhau bod dwyieithrwydd yn rhan annatod o fywyd yng Nghymru. Gan hynny, bydd yr holl gyfathrebiadau ynglŷn â’r rheoliadau a’r broses o’u rhoi ar waith yn ddwyieithog. Mae hyn yn cynnwys yr ymgyrch ymwybyddiaeth cenedlaethol sy’n gysylltiedig â’r rheoliadau a gwybodaeth ac offer i gynorthwyo safleoedd annomestig a’r sector gwastraff i gydymffurfio â’r Rheoliadau.

2.4    Gofynnodd yr ymgyngoriadau cyhoeddus diweddar a gynhaliwyd rhwng mis Tachwedd 2022 a mis Chwefror 2023 am adborth ar y Cod Ymarfer a’r gyfundrefn Orfodi arfaethedig ac fe’u cyhoeddwyd yn Gymraeg ac yn Saesneg. Roedd y mwyafrif o’r ymatebwyr (79%) yn teimlo na fyddai unrhyw effaith gadarnhaol na negyddol ar y Gymraeg. Nododd dau ymatebydd bwysigrwydd y gofyniad i’r rheoliadau a chyfathrebu cysylltiedig fod yn Gymraeg ac yn Saesneg, gan bwysleisio mor bwysig ydoedd bod y cyfieithiadau Cymraeg yn eglur iawn ar gyfer agweddau technegol ar y rheoliadau. Bydd y Cod Ymarfer yn mynd trwy wiriad cyfatebiaeth at ddibenion sicrhau ansawdd sy’n ymdrin â’r adborth hwn.

2.5    Mae’r diwygiadau hyn yn elfen graidd, alluogol o ymrwymiad Llywodraeth Cymru i greu dyfodol diwastraff ac yn cyfrannu at arbedion carbon sylweddol trwy gysoni ailgylchu annomestig â system ailgylchu domestig lwyddiannus Cymru. Ar ben hynny, bydd y diwygiadau hyn yn dwyn manteision pwysig o safbwynt amgylcheddol, economaidd ac iechyd i siaradwyr Cymraeg a Saesneg yng Nghymru. Nid oes unrhyw effeithiau rhagweladwy ar siaradwyr Cymraeg nac ar y Gymraeg. Bydd y rheoliadau, y Cod Ymarfer, gohebiaeth, canllawiau ac offer cymorth ar gyfer y sector a chyhoeddusrwydd yn cydymffurfio’n llawn â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.

Sut fydd y cynnig yn effeithio ar siaradwyr Cymraeg o bob oed (yn effeithiau cadarnhaol a/neu andwyol)? Dylech nodi eich ymatebion i’r canlynol yn eich ateb i’r cwestiwn hwn, ynghyd ag unrhyw wybodaeth berthnasol arall: 

3.1    Ni ragwelir unrhyw effeithiau andwyol ar y Gymraeg. O ran helpu i wella canlyniadau ar gyfer yr iaith, bydd yr holl gyfathrebu gan Lywodraeth Cymru, ei hasiantau a'r rheoleiddwyr mewn perthynas â’r rheoliadau a’u rhoi ar waith yn ddwyieithog. Mae hyn yn cynnwys yr ymgyrch ymwybyddiaeth cenedlaethol mewn perthynas â’r rheoliadau a gwybodaeth ac offer i gynorthwyo safleoedd annomestig a’r sector gwastraff i gydymffurfio. 

3.2    Roedd adborth ymgynghori’n dynodi bod un ymatebydd yn pryderu y gallai’r rheoliadau leihau’r defnydd o’r Gymraeg trwy gynyddu’r galw am gasglwyr gwastraff preifat nad ydynt o bosibl yn gallu ymdrin ag ymholiadau yn Gymraeg, neu am eu bod yn ymdrin â chasglwyr/broceriaid sydd wedi’u lleoli’r tu allan i Gymru. Fodd bynnag, nid oes tystiolaeth i awgrymu y bydd y polisi hwn yn achosi newid sylweddol ym mhatrwm y galw am gasgliadau gwastraff gan wasanaethau preifat o’i gymharu â gwasanaethau Awdurdodau Lleol. Bydd gan feddianwyr safleoedd annomestig yr opsiwn i gontractio gyda’u Hawdurdod Lleol ar gyfer y gwasanaeth casglu gwastraff. Mae gan ALlau ddyletswydd bresennol i gasglu unrhyw wastraff masnachol o safle yn ei ardal os yw’r meddiannwr yn gofyn iddo wneud hynny ac mae ganddynt ddyletswydd i gydymffurfio â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.

4.1    Ni fydd unrhyw effeithiau andwyol ar gynaliadwyedd cymunedau Cymraeg – bydd ganddynt yr un lefel uchel o ddarpariaeth gwasanaethau ailgylchu ag unrhyw gymuned arall yng Nghymru. 

4.2    Darparodd yr ymgyngoriadau diweddar fewnwelediad i’r effeithiau y byddai ein polisi’n eu cael ar y Gymraeg a sut yr oedd rhanddeiliaid yn teimlo ynglŷn â hynny. Roedd y mwyafrif o’r ymatebwyr i’r ymgyngoriadau (79%) yn teimlo na fyddai unrhyw effeithiau cadarnhaol na negyddol ar y Gymraeg. Hefyd, roedd dau ymatebydd yn teimlo y gallai fod effaith gadarnhaol o ran creu cyfle i siarad gyda chwsmeriaid yn Gymraeg. 

4.3    Nododd llawer o ymatebwyr y gofyniad i’r rheoliadau a chyfathrebu cysylltiedig fod yn Gymraeg ac yn Saesneg, gydag un ymatebydd yn pwysleisio mor bwysig ydoedd bod y cyfieithiadau Cymraeg yn eglur iawn ar gyfer agweddau technegol ar y rheoliadau. Rydym yn sicrhau y bydd yr holl gyfathrebu mewn perthynas â’r rheoliadau a’u rhoi ar waith yn ddwyieithog. Mae hyn yn cynnwys yr ymgyrch ymwybyddiaeth cenedlaethol sy’n ymwneud â’r Rheoliadau a gwybodaeth ac offer i gynorthwyo safleoedd annomestig a’r sector gwastraff i gydymffurfi â’r rheoliadau.

 [20] Gall y rhain fod yn gymunedau gwledig clòs, yn rhwydweithiau cymdeithasol gwasgaredig mewn lleoliadau trefol, ac mewn cymunedau rhithwir sy’n ymestyn ar draws mannau daearyddol.

5.1    Ni fydd unrhyw effaith andwyol ar addysg cyfrwng Cymraeg a dysgwyr Cymraeg o bob oed. Rydym wedi rhoi ystyriaeth gref i adborth o’r ymgyngoriadau diweddar, gyda llawer o ymatebwyr yn nodi’r gofyniad i’r rheoliadau a chyfathrebu cysylltiedig fod yn Gymraeg ac yn Saesneg. Fe wnaeth un ymatebydd bwynt i bwysleisio pwysigrwydd sicrhau bod y cyfieithiadau Cymraeg yn eglur iawn ar gyfer agweddau technegol ar y rheoliadau. Gan gadw hyn mewn cof, mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau bod yr holl gyfieithiadau’n eglur iawn ar gyfer agweddau technegol ar y rheoliadau o ystyried natur gymhleth y cynnwys yr oedd angen ei gyfieithu, gan ddefnyddio gwasanaethau cyfieithu a gymeradwywyd gan Lywodraeth Cymru ar gyfer dogfennau, cynnwys y wefan a chyhoeddiadau Gweinidogol a gynhyrchir gan Lywodraeth Cymru. Rydym hefyd yn cymryd y cam ychwanegol i gynnal gwiriad cyfatebiaeth o’r Cod Ymarfer at ddibenion sicrhau ansawdd. Bydd gwiriad cyfatebiaeth o’r Offerynnau Statudol yn cael ei gynnal hefyd gan ddefnyddio gwasanaeth cyfieithu cymeradwy gwasanaethau cyfreithiol Llywodraeth Cymru. Bydd yr holl gyfathrebu a chanllawiau mewn perthynas â'r rheoliadau a'u rhoi ar waith yn ddwyieithog. Mae hyn yn cynnwys yr ymgyrch ymwybyddiaeth cenedlaethol mewn perthynas â’r rheoliadau a gwybodaeth ac offer megis canllawiau ar gyfer y sector ac astudiaethau achos i gynorthwyo safleoedd annomestig a’r sector gwastraff i gydymffurfio â’r rheoliadau.

6.1    Mae Strategaeth y Gymraeg yn amcanu at gynyddu ystod y gwasanaethau a gynigir i siaradwyr Cymraeg, a chreu cynnydd yn y defnydd o wasanaethau Cymraeg. Rydym wedi rhoi ystyriaeth gref i adborth o ymgyngoriadau diweddar, ymgysylltiad â rhanddeiliaid a grwpiau ffocws. Bydd yr holl reoliadau, gohebiaeth a chyhoeddusrwydd yn cydymffurfio â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 felly nid oes unrhyw effaith ar y Gymraeg.

6.2    Mae Awdurdodau Lleol yn bartneriaid allweddol, yn hanfodol i gyflawni’r rheoliadau, fel casglwyr gwastraff, fel rheoleiddwyr gwaharddiad ar anfon gwastraff bwyd i garthffos, fel meddianwyr safleoedd annomestig. Maent yn ymrwymedig i hyrwyddo’r Gymraeg ac mae’r holl gyfathrebiadau, cyfryngau cymdeithasol a marchnata’n cael eu cymhwyso’n ddwyieithog. Mae adran wastraff yr Awdurdod Lleol yn cyflogi nifer sylweddol o siaradwyr Cymraeg hefyd. [22] Roedd cwpl o ymatebwyr a ddarparodd adborth gan ddynodi pryder y gallai’r rheoliadau leihau’r defnydd o’r Gymraeg trwy gynyddu’r galw am gasglwyr gwastraff preifat nad ydynt o bosibl yn gallu ymdrin ag ymholiadau yn Gymraeg, neu am eu bod yn ymdrin â chasglwyr/broceriaid sydd wedi’u lleoli’r tu allan i Gymru. Nid oes tystiolaeth i awgrymu y bydd y polisi hwn yn achosi newid sylweddol ym mhatrwm y galw am gasgliadau gwastraff gan wasanaethau preifat o’i gymharu â gwasanaethau Awdurdodau Lleol. Bydd gan feddianwyr safleoedd annomestig yr opsiwn i gontractio gyda’u Hawdurdod Lleol ar gyfer eu gwasanaeth casglu gwastraff ac mae gan Awdurdodau Lleol ddyletswydd i ddarparu gwasanaethau dwyieithog. Mae gan ALlau ddyletswydd bresennol i gasglu unrhyw wastraff masnachol o safle yn ei ardal os yw’r meddiannwr yn gofyn iddo wneud hynny ac mae ganddynt ddyletswydd i gydymffurfio â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011. 

6.3    Roedd y mwyafrif o’r ymatebwyr (68%) yn teimlo na fyddai unrhyw effeithiau andwyol ar y Gymraeg. Dywedodd dau ymatebydd hefyd eu bod yn teimlo y byddai’r rheoliadau’n achosi effaith gadarnhaol o ran cynhwysiant trwy greu cyfle i siarad gyda chwsmeriaid Cymraeg.

[21] Mae Strategaeth y Gymraeg yn amcanu at gynyddu ystod y gwasanaethau a gynigir i siaradwyr Cymraeg, a chreu cynnydd yn y defnydd o wasanaethau Cymraeg.

[22]  Llywodraeth Cymru, Casglu deunyddiau gwastraff ar wahân ar gyfer ailgylchu – cod ymarfer Cymru, 2023, . 

Pa dystiolaeth / data ydych chi wedi’u defnyddio i oleuo eich asesiad, gan gynnwys tystiolaeth gan siaradwyr Cymraeg neu grwpiau buddiant y Gymraeg?

7.1    Bydd yr holl reoliadau, gohebiaeth a chyhoeddusrwydd yn cydymffurfio â Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011. Hefyd, roedd ymgyngoriadau cyhoeddus Llywodraeth Cymru ynghylch y Cod Ymarfer a’r gyfundrefn Orfodi arfaethedig rhwng mis Tachwedd 2022 a mis Chwefror 2023 yn ddwyieithog i sicrhau ein bod yn ceisio barn gan randdeiliaid mor eang â phosibl. 

7.2    Mae’r holl gyfathrebu ffurfiol gan Lywodraeth Cymru mewn perthynas â’r rheoliadau a’u rhoi ar waith yn ddwyieithog, ac os cysylltir â ni yn Gymraeg mae gennym fandad i hwyluso ymatebion yn Gymraeg. Mae’r ymgyrch cyfathrebu cenedlaethol mewn perthynas â dod â’r rheoliadau i rym a gwybodaeth ac offer i gynorthwyo safleoedd annomestig a’r sector gwastraff i gydymffurfio’n gwbl ddwyieithog. Cynhaliwyd grwpiau ffocws ac arolygon omnibws gyda busnesau bychain yn Gymraeg ac yn Saesneg i sicrhau bod siaradwyr Cymraeg yn cael eu cynnwys. Mae’r holl ddeunyddiau cyfathrebu dilynol yn cael eu profi’n barhaus gyda siaradwyr Cymraeg ac mae eu hansawdd yn cael ei sicrhau ganddynt. Bydd canllawiau a seminarau gwybodaeth sector-benodol ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg hefyd. Rydym hefyd yn croesawu gohebiaeth a galwadau ffôn yn Gymraeg mewn perthynas â’r rheoliadau. Mae fersiynau o’r holl ddogfennau cysylltiedig mewn print bras, Braille, Iaith Arwyddion Prydain a fersiynau mewn ieithoedd eraill ar gael hefyd ar gais.

7.3    Fel partneriaid allweddol i roi’r rheoliadau ar waith, bydd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), Awdurdodau Lleol a WRAP Cymru yn anhepgor i ddarparu offer ac adnoddau dwyieithog. CNC fydd yn gyfrifol am reoleiddio’r gofynion ac eithrio’r gwaharddiad ar waredu gwastraff bwyd i garthffos. Awdurdodau Lleol fydd yn rheoleiddio’r gwaharddiad ar waredu gwastraff bwyd i garthffos o safleoedd annomestig. Bydd y ddau’n darparu canllawiau a gwybodaeth ar gyfer y rhai yr effeithir arnynt, gan gynnwys offer ac adnoddau dwyieithog mewn perthynas â’r gyfundrefn orfodi a fydd yn cael ei chyflwyno i sicrhau bod pawb yr effeithir arnynt yn ymwybodol iawn o’r gofynion ac yn cydymffurfio. Yn yr un modd, mae Busnes Cymru’n rhanddeiliad allweddol sy’n rhoi cymorth i ddosbarthu gwybodaeth am y diwygiadau hyn ac sy’n rhoi cymorth i fusnesau trwy gyfrwng y Gymraeg os yw busnes yn gofyn am ymgynghorydd Cymraeg.

8.1    Mae’r diwygiadau hyn yn cael effaith gadarnhaol uniongyrchol ar siaradwyr Cymraeg, a byddant yn cael budd enfawr o’r llu o fanteision o safbwynt amgylcheddol, economaidd ac iechyd unwaith y daw’r diwygiadau i rym. O’r ymgysylltu hyd yma mae’n amlwg nad yw’n ymddangos bod angen am ymgysylltu ychwanegol wedi’i dargedu gyda siaradwyr Cymraeg.

8.2    Mae ymgyrch cyfathrebu cenedlaethol yn cael ei lansio a fydd yn codi ymwybyddiaeth o’r gofynion o ran yr hyn y mae’n rhaid i weithleoedd ei wneud i reoli eu gwastraff. Bydd hyn yn cynnwys hysbysebu ar draws ystod o sianeli (teledu, radio, oddi allan i’r cartref, digidol a chymdeithasol), marchnata uniongyrchol wedi’i dargedu, astudiaethau achos wedi’u datblygu o ystod o sectorau, gweminarau, pecynnau cymorth partneriaid a defnyddio sianeli presennol sy’n eiddo i Lywodraeth Cymru a rhwydweithiau presennol rhanddeiliaid. Bydd yr ymgyrch cyfathrebu’n ddwyieithog ac mae’n cynnwys ymgysylltu wedi’i dargedu gyda siaradwyr Cymraeg. Bydd hefyd yn galluogi busnesau, gan gynnwys casglwyr gwastraff, i hysbysebu eu busnes a’u gwasanaethau trwy gyfrwng y Gymraeg, gan felly gynyddu presenoldeb gweledol yr iaith a’r defnydd ohoni yn y gymuned fusnes.

9.1    Bydd yr holl safleoedd annomestig (gan gynnwys busnesau, a’r cyhoedd a’r trydydd sector) yn gwahanu deunyddiau ailgylchadwy allweddol yn y ffordd y mae’r mwyafrif o ddeiliaid tai Cymru eisoes yn ei wneud. Hefyd, bydd siaradwyr Cymraeg yn gallu ymgysylltu’n ddi-dor â’r rheoliadau unwaith y byddant wedi cael eu rhoi ar waith, gan ddefnyddio’r offer a’r adnoddau sydd ar gael iddynt, yn yr un ffordd ag y mae siaradwyr Saesneg yng Nghymru yn ei wneud.