Y tafod glas: symud, rhewi a storio cynnyrch germinal (semen, ofa neu embryo)

Sylwch:

• 'anifeiliaid' yn golygu anifeiliaid cnoi cil (er enghraifft, gwartheg, defaid, geifr a cheirw) a chamelidau (er enghraifft, llamas ac alpacas)
• 'gynnyrch germinal' yn golygu semen, ofa neu embryo.

Ar 10 Tachwedd 2025, mae Cymru gyfan mewn parth cyfyngedig y tafod glas. 

Gallwch symud cynnyrch germinal ffres neu wedi'i rewi o fewn parth cyfyngedig y tafod glas heb drwydded:

• cyn belled nad yw'r anifail sy'n rhoddwr yn dangos arwyddion tafod glas.
• gan gynnwys cynnyrch eginol a gasglwyd a'i rewi ar safle yng Nghymru cyn 10 Tachwedd

Rhaid i chi beidio â symud neu ddefnyddio cynnyrch germinal o unrhyw anifail sy'n arddangos arwyddion tafod glas nes bod milfeddyg wedi asesu'r anifail.

Symud cynnyrch germinal i Loegr neu'r Alban

Mae angen trwydded arnoch i symud cynnyrch germinal allan o'r parth cyfyngedig i Loegr neu'r Alban. Dilynwch y canllawiau ar:

• symud cynnyrch eginol o Gymru i'r Alban 
• symud cynnyrch germinal o Gymru i Loegr

I rewi cynnyrch germinal ym mharth cyfyngedig y tafod glas mae'n rhaid i chi naill ai:

• wneud cais am drwydded benodol
• ei wneud mewn safle dynodedig ar gyfer casglu a phrosesu cynhyrchion germinal

Wrth rewi cynnyrch germinal, mae'n rhaid i chi brofi anifeiliaid ar ôl ei gasglu drwy naill ai:

• PCR tafod glas lle mae'r anifail sy'n rhoddwr yn cael ei samplu 6 i 28 diwrnod ar ôl ei gasglu
• ELISA y tafod glas lle mae'r anifail sy'n rhoddwr yn cael ei samplu 28 i 60 diwrnod ar ôl ei gasglu – nodwch nad yw'r opsiwn hwn yn addas ar gyfer anifeiliaid sydd wedi'u brechu 

Mae’n rhaid i chi wneud hyn boed y cynnyrch hadnodol yn cael ei symud ai peidio.

Pan fyddwch chi'n casglu cynnyrch germinal yn rheolaidd o'r un anifail:

• os yw cyfnod casglu yn para mwy na 28 diwrnod, bydd angen PCR arnoch bob 28 diwrnod gyda chanlyniad negyddol. Rhaid samplu'r prawf PCR olaf o leiaf 6 diwrnod ar ôl y dyddiad casglu diwethaf
• rhaid i chi beidio â defnyddio'r cynnyrch germinal a gasglwyd nes eich bod wedi derbyn y canlyniad prawf ôl-gasglu negyddol

Rhaid i bob anifail sy'n rhoddwr gydymffurfio â gofynion profi.

Y ceidwaid sy'n gyfrifol am gost samplu, postio a phrofi. 

Rhaid i chi nodi'n glir:

• brofion RT-PCR a/neu ELISA (gwrthgyrff) ar gyfer firws y tafod glas, a 
• 'rhewi cynnyrch germinal' mewn print bras ar frig y ffurflen

Dylech roi cwarantîn ar gynnyrch germinal a gasglwyd gan anifail y mae ei statws haint tafod glas yn anhysbys. Cadwch ef ar wahanol brawf i gynnyrch germinal arall nes bod y profion wedi'u cwblhau a'ch bod wedi derbyn canlyniadau negyddol. Dylech ei storio ar wahân mewn corsen neu gynhwysydd ar-wahân arall (fel hexi-goblet). Mae hyn yn osgoi croeshalogi.

Os nad ydych chi'n defnyddio corsen, rhaid i'r cynhwysydd storio gynnwys cynnyrch o un anifail yn unig. Rhaid i'r corsen neu'r cynhwysydd gael ei labelu yn glir. Rhaid i'r trwyddedai gadw cofnodion y gellir eu harchwilio.

Bydd canlyniad cadarnhaol yn arwain at ymchwiliad milfeddygol APHA i benderfynu pa gamau sydd eu hangen. Bydd yr arolygydd milfeddygol yn penderfynu pa gynnyrch germinal y mae'n rhaid ei ddinistrio a pha rai a allai fod yn gymwys i'w defnyddio.

Os amheuir bod croeshalogi i'r cynnyrch germinal a gasglwyd, efallai y bydd angen dinistrio holl gynnwys tanc.

Os hoffai'ch busnes brofi anifeiliaid sy'n rhoddwyr, gallwch drefnu profion preifat.

Gellir dynodi unrhyw fangre i gasglu, prosesu, trin neu storio cynnyrch germinal. Fel arfer bydd y rhain yn:

• ganolfannau bridio artiffisial arbenigol, neu 
• bractisau milfeddygol sy'n arbenigo mewn gwasanaethau bridio artiffisial

I wneud cais am ddynodiad, cysylltwch ag APHA ar outbreak.designations@apha.gov.uk am:

• ffurflen gais wedi’i chwblhau
• ffurflen ar wahân i fanylu ar sut mae'r busnes yn bodloni amodau'r dynodiad

Os yw'ch adeilad yn rhewi ac yn storio cynnyrch germinal yn rheolaidd, dylech wneud cais am ddynodiad. Mae hyn yn lleihau tarfu yn y dyfodol.

Gallwch ddod o hyd i rhestr lawn o amodau ar y ffurflen gais dynodi. Gallai'r grwpiau cymwys gynnwys yr amodau canlynol, ymhlith rhai eraill:

• cydymffurfio â threfn profi anifeiliaid rhoddwyr cynnyrch germinal
• dilyn mesurau bioddiogelwch i osgoi croeshalogi gan gynnwys cwarantin a chadw'r cynnyrch germinal nes bod ganddo ganlyniad prawf negyddol
• caniatâd i rewi cynnyrch germinal
• labelu cynnyrch germinal yn glir
• cadw cofnodion effeithiol sy'n caniatáu olrhain ac archwilio