Canllawiau ar ddylunio safleoedd Sipsiwn a Theithwyr

Mae'r bennod hon yn amlinellu'r bwriad i ddylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr mewn ffordd sy'n gyson â themâu sy'n dod i'r amlwg drwy Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol. Mae hefyd yn tynnu sylw at ddiben y canllaw ymarferol hwn i roi gwybod i awdurdodau lleol sut i ddylunio, datblygu a gwella safleoedd. Dyma’r fersiwn ddiweddaraf o’r canllawiau ac mae'n disodli’r canllawiau gwreiddiol a gyhoeddwyd yn 2015.

Mae Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru yn nodi ei hymrwymiad i greu Cymru yn genedl wrth-hiliol. Mae’r camau gweithredu yn y cynllun yn cynnwys cymorth i gymunedau Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn y gymdeithas yng Nghymru a’r camau y byddwn yn eu cymryd i gyflawni gwrth-hiliaeth ar gyfer y cymunedau hyn.

Mae’r canllawiau hyn yn seiliedig ar ymgysylltu ag aelodau o’r gymuned Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Rydym yn cydnabod y gwahaniaethau diwylliannol sydd yn aml wedi arwain at allgau cymdeithasol y grwpiau hyn, ac rydym am sicrhau bod lleisiau’r cymunedau hyn yn cael eu clywed wrth ddarparu gwasanaethau.

Bwriad y canllawiau hyn yw helpu awdurdodau lleol i ddylunio safleoedd Sipsiwn a Theithwyr mewn ffordd sy'n cefnogi hawliau dynol preswylwyr ac yn hwyluso eu mynediad at dai, gofal iechyd, addysg, glanweithdra a chyfleusterau chwarae digonol.

Mae defnyddio dull sy'n seiliedig ar hawliau dynol wrth ddylunio safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yn hanfodol er mwyn sicrhau tegwch, cynhwysiant a chymdeithas gydlynus. Bydd defnyddio dull gwirioneddol gydweithredol hefyd yn helpu i sicrhau bod anghenion cymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn cael eu nodi a'u diwallu'n briodol.

Mae’r dull hwn yn cyd-fynd â phwyslais y Canllawiau ar gyd-gynhyrchu, Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus a Nodau Datblygu Cynaliadwyr Cenhedloedd Unedig, sydd i gyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd ymgysylltu cynhwysol a chynrychioladol.

Yn aml at ddibenion polisi ac er mwyn sicrhau bod y gwahaniaeth rhwng y 3 cymuned hyn yn cael ei adlewyrchu, defnyddir y term Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Fodd bynnag, at ddibenion y canllawiau hyn, bydd y term Sipsiwn a Theithwyr, fel y’i diffinnir yn Neddf Tai (Cymru) 2014, yn cael ei ddefnyddio i adlewyrchu natur y dyletswyddau sydd gan awdurdodau lleol tuag at y cymunedau hyn.

Mae'r canllawiau hyn yn seiliedig ar amrywiaeth o ddeddfwriaeth sy'n nodi hawliau Sipsiwn a Theithwyr a'r hyn y gallant ddisgwyl i awdurdodau lleol ei wneud ar eu cyfer, gan gynnwys Deddf Tai (Cymru) 2014 sy'n ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddiwallu'r anghenion a nodir yn eu Hasesiadau Llety Sipsiwn a Theithwyr.

O dan adran 56 o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013, caiff awdurdod lleol ddarparu safleoedd lle gellir dod â chartrefi symudol i'w defnyddio fel preswylfeydd parhaol, a chaiff reoli'r safleoedd neu eu lesio i rywun arall.  Wrth ddarparu safleoedd cartrefi symudol, rhaid i awdurdodau lleol roi sylw i unrhyw safonau enghreifftiol ar gyfer cynllun, a darpariaeth cyfleusterau, gwasanaethau ac offer ar gyfer safleoedd o'r fath a bennir gan Weinidogion Cymru o dan adran 10. Darllenwch safonau enghreifftiol 2008 ar gyfer safleoedd carafanau yng Nghymru. Mae safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau lleol yn 'safleoedd gwarchodedig' at ddibenion y Ddeddf, sy'n darparu diogelwch deiliadaeth cyfartal i breswylwyr sy'n byw ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Mae'r Ddeddf hefyd yn egluro rolau a chyfrifoldebau ar gyfer rheoli lleiniau ac amwynderau eraill ar safleoedd.

O dan Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn (CCUHP), rhaid i awdurdodau lleol sicrhau bod hawliau plant a phobl ifanc i fynegi eu barn ar faterion sy'n effeithio arnynt ac i gael safon byw ddigonol yn cael eu hystyried wrth ddylunio safle Sipsiwn a Theithwyr.

Mae Mesur Plant a Theuluoedd (Cymru) 2010 yn gosod dyletswydd statudol ar awdurdodau lleol i hyrwyddo cyfranogiad plant a phobl ifanc mewn penderfyniadau sy'n effeithio arnynt.

Gyda'i gilydd, mae'r darpariaethau hyn yn nodi fframwaith ar gyfer sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cael eu parchu fel unigolion sydd â'u hawliau, eu profiadau a'u safbwyntiau eu hunain sy'n gorfod siapio'r amgylcheddau y maent yn byw ynddynt.

Demograffeg

Mae tuedd ar hyn o bryd i Sipsiwn a Theithwyr ddod yn fwy ‘sefydlog’ ar safleoedd parhaol neu symud i dai confensiynol. Mae teithio wedi dod yn anoddach oherwydd patrymau newidiol mewn gwaith a diffyg mannau aros cyfreithiol neu ddarpariaeth tramwy, ac effaith Deddf yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a’r Llysoedd 2022 (Deddf yr Heddlu 2022).

Roedd Cyfrifiad 2021 yn awgrymu mai dim ond 3,630 o Sipsiwn a Theithwyr Gwyddelig sy’n yw yng Nghymru. Ar draws Cymru a Lloegr dim ond 21.6% o holl aelodau’r gymuned y cofnodwyd eu bod yn byw mewn carafanau neu strwythurau symudol neu dros dro eraill, gyda 78.4% yn byw mewn gwahanol fathau o dai confensiynol (‘brics a morter’). Adeg cyhoeddi, mae gan 16 o’r 22 awdurdod lleol yng Nghymru safleoedd i Sipsiwn a Theithwyr, sy’n darparu oddeutu 465 o leiniau.

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i’r egwyddor o drin y Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal. Mae Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 yn darparu ar gyfer pennu safonau ymddygiad sy’n ymwneud â’r Gymraeg. Mae’r safonau presennol yn cael eu pennu yn Rheoliadau Safonau’r Gymraeg (Rhif 1) 2015.

Mae Comisiynydd y Gymraeg wedi cyflwyno hysbysiad cydymffurfio i Weinidogion Cymru yn nodi pa safonau sy’n berthnasol i unrhyw weithgaredd neu wasanaeth sy’n cael ei ddarparu gan Weinidogion Cymru neu ar eu rhan ar hyn o bryd.

Mae gan bob awdurdod lleol ei Hysbysiad Cydymffurfio Iaith Gymraeg ei hun, wedi’i orfodi gan y Comisiynydd.

Bwriad y canllawiau hyn yw helpu awdurdodau lleol i ddylunio a chynnal a chadw safleoedd priodol ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru. Mae’n cynnwys canllawiau ymarferol i helpu awdurdodau lleol i sicrhau bod eu holl safleoedd, gan gynnwys safleoedd aros dros dro/safleoedd wedi eu negodi a safleoedd tramwy, yn addas i’r diben. Darllenwch y canllawiau sy'n ymwneud â pharatoi Cynlluniau Datblygu Lleol (CDLlau) o ran gweithdrefnau, cyd-destun cyffredinol ac yn benodol yng nghyswllt darpariaeth Sipsiwn a Theithwyr.

Dylid darllen y canllawiau ochr yn ochr â Safonau Enghreifftiol 2008 y mae'n rhaid i awdurdodau lleol eu hystyried.

Dylid eu darllen hefyd ar y cyd â’r Canllawiau Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru sy'n nodi cyfrifoldebau gwahanol awdurdodau lleol a phreswylwyr fel y nodir yn Neddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013.

Nid yw'r canllawiau hyn yn cael eu cyhoeddi o dan statud. Fodd bynnag, bydd dilyn y canllawiau hyn wrth ddylunio safleoedd newydd neu ailwampio safleoedd presennol yn helpu awdurdodau lleol i ddylunio, datblygu a gwella safleoedd Sipsiwn a Theithwyr addas yn eu hardal.

Bydd awdurdodau lleol, wrth ystyried y canllawiau hyn a’r canllawiau ‘Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru’ yn helpu i sicrhau bod safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru:

• yn cael eu hadeiladu ar dir addas a diogel
• yn gynaliadwy, yn cael eu rheoli’n dda a bod gwaith cynnal a chadw’n cael ei gynllunio ac nid bob amser yn adweithiol
• wedi’u cynllunio'n effeithio ar y cyd â chymunedau Sipsiwn a Theithwyr
• bod â safonau cyfatebol, lle bo hynny'n berthnasol, i'r rhai ar gyfer mathau eraill o safleoedd cartrefi symudol a thai cymdeithasol
• wedi’u cynllunio er mwyn helpu i annog a datblygu perthynas dda rhwng Sipsiwn a Theithwyr a’r gymuned sefydlog, a rhwng preswylwyr y safle a rheolwr y safle / yr awdurdod lleol

Mae Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol yn cydnabod bod angen llety diogel a diwylliannol briodol er mwyn i unigolion ffynnu mewn rhannau eraill o’u bywydau, a'i fwriad yw mynd i’r afael â’r prinder safleoedd a’r llety o ansawdd gwael sydd ar gael i Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru. Bydd y nod hwn yn cael ei gefnogi drwy argaeledd parhaus cyllid Grant Cyfalaf Safleoedd ar gyfer datblygu safleoedd newydd a phresennol.

Bydd y graddau y mae awdurdodau lleol wedi ystyried y canllawiau hyn yn rhan o ystyriaeth Llywodraeth Cymru wrth asesu ceisiadau am gyllid Grant Cyfalaf Safleoedd mewn perthynas â safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Mae'n bosibl y bydd unrhyw gynigion a wneir am safleoedd/lleiniau newydd nad ydynt yn cyrraedd y safonau disgwyliedig y cyfeirir atynt yn y canllawiau hyn yn cael eu gwrthod. Caiff awdurdodau lleol eu hatgoffa er mwyn bod yn gymwys i gael cyllid grant, bod yn rhaid i safleoedd newydd fod yn gynaliadwy ac ar gael i’w defnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr am o leiaf 21 mlynedd.

Mae'r canllawiau hyn yn disodli canllawiau 2015 'Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr'.

Wrth ddatblygu'r canllawiau hyn, ymgysylltwyd â'r gymuned i sicrhau bod y broses wedi'i gwreiddio mewn profiad bywyd a'i bod yn adlewyrchu dull gweithredu sy'n canolbwyntio ar bobl. Roedd hyn yn cynnwys gweithio'n uniongyrchol gyda Sipsiwn a Theithwyr ledled Cymru, gan sicrhau bod y canllawiau'n hygyrch, yn gynhwysol ac yn cael eu siapio gan leisiau'r rheini yr effeithir arnynt fwyaf. Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi ceisio cysoni safonau â’r rhai y gall y gymuned sefydlog ddisgwyl eu profi. Yn y rhan fwyaf o achosion, gellir gwneud cymhariaeth uniongyrchol â mathau eraill o safleoedd cartrefi symudol ond mewn rhai achosion mae’n fwy priodol cymharu â’r ddarpariaeth tai cymdeithasol.

Mae’r canllawiau hyn yn canolbwyntio’n llwyr ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr sy’n eiddo i awdurdodau lleol neu ar brydles ganddynt. Mae Adran 62 o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 ac adran 108 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014 yn diffinio ‘Sipsiwn a Theithwyr’ fel a ganlyn:

1. Pobl sy’n arfer ffordd nomadaidd o fyw, beth bynnag fo’u hil neu eu tarddiad, gan gynnwys:
   1. Personau sydd, ar sail eu hanghenion addysgol neu iechyd eu hunain, eu teulu neu ddibynnydd neu dim ond oherwydd henaint, wedi rhoi'r gorau i deithio dros dro neu'n barhaol, ac
   2. Aelodau o grŵp trefnedig o siewmyn teithiol neu bersonau sy’n rhan o syrcasau teithiol (pa un a ydynt yn cyd-deithio mewn grŵp o’r fath ai peidio); a
2. Unrhyw bobl eraill sydd â thraddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartref symudol.

Bwriad y diffiniad uchod yw sicrhau bod Sipsiwn Romani ethnig a Theithwyr Gwyddelig yn cael eu cynnwys, yn ogystal â’r rhai o unrhyw grŵp ethnig arall sy’n arfer ffordd o fyw nomadig. Mae’r diffiniad hefyd yn cynnwys Siewmyn Teithiol. Dylid cynnwys Teithwyr Newydd yn y diffiniad hefyd os ydynt yn dangos traddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartrefi symudol.

Nid oes angen i aelodau o’r cymunedau hyn o reidrwydd ddangos eu bod yn arfer ffordd o fyw nomadig parhaus i gael eu hystyried yn Sipsiwn neu’n Deithwyr.

Mae Sipsiwn a Theithwyr ymysg y grwpiau sydd wedi’u hallgáu fwyaf yn gymdeithasol, gyda chanlyniadau iechyd ac addysg yn sylweddol waeth na’r boblogaeth sefydlog. Mae rhywfaint o dystiolaeth yn awgrymu pan mae Sipsiwn a Theithwyr yn gallu ymgartrefu ar safleoedd sy'n cael eu rheoli a'u cynnal a'u cadw'n dda, maen nhw'n gallu cael gafael yn well ar wasanaethau iechyd ac addysg, sy'n gallu arwain at ansawdd bywyd gwell.

Fel y cydnabyddir gan Estyn, mae plant yn elwa drwy well presenoldeb a chyrhaeddiad yn y system addysg; mae sicrhau bod cyfleoedd addysgol addas ar gael i'r rhai sy'n byw ar safleoedd awdurdodau lleol hefyd yn galluogi gweithwyr addysg proffesiynol i feithrin perthynas sefydlog, llawn ymddiriedaeth â theuluoedd.

Bydd mynediad gwell at ofal iechyd yn helpu unigolion, er enghraifft, i fanteisio ar ofal iechyd ataliol, gan gynnwys brechu plant; bydd cael safleoedd sy'n hygyrch i ymwelwyr iechyd hefyd yn helpu i sicrhau gwell gofal iechyd i breswylwyr y safle.

Mae Sipsiwn a Theithwyr sy’n byw ar safleoedd parhaol hefyd yn fwy tebygol o ddefnyddio cyfleusterau lleol hygyrch, sy’n helpu i sicrhau bod eu plant yn gallu byw a chwarae mewn amgylcheddau diogel.

Mae'r canllaw hwn yn ceisio sicrhau y bydd llawer mwy o Sipsiwn a Theithwyr yn gallu cael gafael ar lety sy’n briodol i’w diwylliant. Mae hyn yn adlewyrchu cyfraith achosion Hawliau Dynol ac yn cefnogi ein Hamcanion Cydraddoldeb Cenedlaethol 2024 i 2028 i ddiwallu anghenion tai penodol y rheini sydd â nodweddion gwarchodedig.

Mae'r bennod hon yn amlinellu cyfrifoldeb yr awdurdod lleol dros sicrhau bod safleoedd digonol yn cael eu darparu ar gyfer y gymuned Sipsiwn a Theithwyr. Mae hefyd yn esbonio pa Grantiau Cyfalaf Safleoedd sydd ar gael, a’r cyllid a ddarperir gan Lywodraeth Cymru i awdurdodau lleol ar gyfer datblygu safleoedd newydd ac adnewyddu safleoedd presennol. Darperir rhagor o gymorth drwy ddarpariaeth canllawiau cynllunio a thai Llywodraeth Cymru a gan grwpiau rhanddeiliaid allanol.

Mae’r galw am leiniau ar safleoedd awdurdodau lleol yn fwy na nifer y lleiniau sydd ar gael. Ar ddyddiad cyhoeddi'r canllawiau hyn, roedd angen o leiaf 277 o leiniau preswyl parhaol ledled Cymru, yn ogystal â mannau aros a safle tramwy ychwanegol dros dro/wedi’u negodi.

Cafodd y ffigur hwn ei nodi drwy ddadansoddi Asesiadau Llety Sipsiwn Teithwyr Cylch 2 awdurdodau lleol (GTAA). Mae Cylch 2 GTAA yn cwmpasu’r cyfnod (25 Chwefror 2016 i 24 Chwefror 2022). Disgwylir y bydd GTAA Cylch 3 (ar gyfer y cyfnod 25 Chwefror 2022 i 24 Chwefror 2027) yn cael eu cyflwyno erbyn Chwefror 2027.

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i sicrhau cyfle cyfartal i bawb ac mae’n credu’n gryf y dylai pawb yn y gymdeithas yng Nghymru gael mynediad i gartref o ansawdd da, p’un ai a yw hynny’n llety cartref symudol neu dai brics a morter.

Mae Deddf Tai (Cymru) 2014 yn gosod dyletswydd statudol ar awdurdodau lleol i sicrhau bod anghenion llety Sipsiwn a Theithwyr yn cael eu hasesu’n briodol. Mae’n ofynnol hefyd i awdurdodau lleol arfer eu pwerau o dan adran 56 o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru), cyn belled ag y bo angen, i ddarparu safleoedd Sipsiwn a Theithwyr ar gyfer yr angen nas diwallwyd. Mae rhagor o wybodaeth am ddeall asesiadau anghenion llety ar gael yn nogfen Llywodraeth Cymru Cynnal Asesiadau o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr: canllawiau.

Er bod y ddogfen hon yn darparu canllawiau ar gyfer dylunio safleoedd awdurdodau lleol yng Nghymru, gallai hefyd fod yn ddefnyddiol eu hystyried wrth greu safleoedd preifat newydd sydd i'w prydlesu i Sipsiwn a Theithwyr. Fodd bynnag, efallai y bydd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried gweithio gyda chymunedau Sipsiwn a Theithwyr i gefnogi'r gwaith o ddatblygu safleoedd preifat newydd. Gall hyn gynnwys helpu aelodau'r gymuned i ddeall sut mae gofyn am ganiatâd cynllunio a sicrhau bod tir sy'n cael ei brynu yn addas at ddibenion cynllunio. Mae'n bwysig cymryd rhan yn y broses gynllunio'n gynnar i sicrhau bod y tir sy'n cael ei brynu yn cyd-fynd â pholisi cynllunio, gan gynnwys argraffiad diweddaraf Polisi Cynllunio Cymru a'r Cynllun Datblygu Lleol perthnasol. Mae hyn yn hanfodol er mwyn sicrhau bod tir sy'n cael ei brynu yn gallu cael caniatâd cynllunio i'r graddau mwyaf posibl ac nad yw'n waith ofer nac yn arwain at gostau ariannol. Dylai awdurdodau lleol hefyd gyfeirio aelodau'r gymuned at y contract Eiriolaeth a Chyngor a ariennir gan Lywodraeth Cymru sy'n gallu cefnogi aelodau'r gymuned ar faterion sy'n ymwneud â thai a safleoedd.

Mae cylchlythyr cynllunio 005/2018 Cynllunio ar gyfer Safleoedd Sipsiwn, Teithwyr a Siewmyn gan Lywodraeth Cymru yn darparu arweiniad i awdurdodau lleol wrth geisio canfod lleoliadau addas ar gyfer safleoedd yn eu Cynlluniau Datblygu Lleol statudol. Fel ymgynghorai statudol ar gyfer pob Cynllun Datblygu Lleol, bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi adborth i awdurdodau cynllunio lleol yng nghyswllt sut maent wedi diwallu'r anghenion Sipsiwn a Theithwyr y maent wedi’u nodi.

Mae’r cylchlythyr cynllunio yn amlinellu pwysigrwydd:

• cynnwys Sipsiwn a Theithwyr yn rhagweithiol yn y GTAA a’r broses gynllunio drwy Gynlluniau Cynnwys y Gymuned wrth baratoi Cynlluniau Datblygu Lleol a sicrhau bod cyfathrebu’n uniongyrchol ac yn hygyrch
• ystyried cynaliadwyedd posibl y safle, gan gynnwys mynediad at gyfleusterau cymunedol addas ar gyfer y rhai sy’n byw yno
• canllawiau i Sipsiwn a Theithwyr sy’n gwneud ceisiadau cynllunio
• awdurdodau cynllunio lleol yn nodi lleoliadau addas yn eu Cynllun Datblygu Lleol ar gyfer safleoedd parhaol a thramwy sy’n diwallu anghenion Sipsiwn a Theithwyr
• cynnwys polisi sy’n seiliedig ar feini prawf yn y Cynllun Datblygu Lleol a fydd yn darparu sail resymegol glir a theg ar gyfer penderfynu ar geisiadau cynllunio
• cyfrifoldebau awdurdodau lleol dan ddeddfwriaeth Cydraddoldeb a Hawliau Dynol a chyfraith achosion

Gyda’i gilydd, nod canllawiau Llywodraeth Cymru ‘Cynnal Asesiadau o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr’, y canllawiau hyn a’r canllawiau ‘Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru’, yw darparu’r adnoddau sydd eu hangen ar awdurdodau lleol i ymgymryd â’r Asesiadau o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr (GTAA) ac i ddiwallu’r anghenion a nodwyd o ran lleiniau.

Gall darparu safleoedd addas yn briodol leihau'r risg o wersylloedd diawdurdod. Gellir darparu’r rhain drwy safleoedd awdurdodau lleol, mannau aros dros dro/a negodwyd neu safleoedd tramwy (gweler dogfen Llywodraeth Cymru Canllawiau ar Reoli Gwersylla Diawdurdod). Mae darparu mwy o safleoedd, boed yn safleoedd awdurdodau lleol, mannau aros preifat neu dros dro/a negodwyd, yn gyfrifoldeb ar bob awdurdod lleol yng Nghymru, sydd â dyletswydd i ddod o hyd i atebion lleol ar gyfer anghenion lleol. Mae darparu llety priodol hefyd yn cael effaith gadarnhaol ar fynediad at wasanaethau i Sipsiwn a Theithwyr ac yn cael effaith fanteisiol ar y gymdeithas ehangach drwy well cydlyniant cymunedol a llai o wersylloedd diawdurdod.

Mae Llywodraeth Cymru yn darparu cyllid i awdurdodau lleol ar gyfer datblygu lleiniau a safleoedd newydd, gan gynnwys adnewyddu safleoedd awdurdodau lleol presennol drwy'r Grant Cyfalaf Safleoedd.

Mae’r cyllid hwn hefyd ar gael ar gyfer safleoedd tramwy yn ogystal â mannau aros dros dro/wedi eu negodi. Dylai awdurdodau lleol sy’n bwriadu gwneud cais am gyllid Grant Cyfalaf Safleoedd ymgynghori â Llywodraeth Cymru ar eu cynlluniau yn gynnar i weld a fydd y cynnig yn gymwys.

Fel yr amlinellwyd yn y cylchlythyr ‘Cynllunio ar gyfer Safleoedd Carafanau Sipsiwn a Theithwyr’, rhaid i safleoedd fod ar gael i’w defnyddio fel safleoedd Sipsiwn a Theithwyr am o leiaf 21 mlynedd er mwyn bod yn gymwys i gael cyllid Grant Cyfalaf ar gyfer Safleoedd.

Mae'r bennod hon yn manylu ar gydrannau pwysig safle awdurdod lleol y mae angen eu hystyried wrth ddylunio safle.

Dylai awdurdodau lleol gynnal ymgynghoriad ystyrlon ag aelodau o’r gymuned yn ardal eu hawdurdod i ddeall anghenion penodol teuluoedd unigol ar gyfer safleoedd cartrefi symudol. Os oes cynnig i gynnwys unigolion o wahanol grwpiau ethnig neu gefndiroedd diwylliannol ar yr un safle, dylai awdurdodau lleol ymgysylltu'n uniongyrchol â'r rhai yr effeithir arnynt i nodi ac ymdrin ag unrhyw bryderon cyn bwrw ymlaen â chynlluniau ar gyfer safleoedd newydd neu safleoedd presennol.

Nid yw’r canllawiau hyn yn pennu isafswm nac uchafswm nifer y lleiniau ar gyfer safleoedd. Bydd angen ystyried pob safle yng nghyd-destun ei amgylchiadau penodol ei hun. Y ffordd orau o bennu maint safleoedd o ran niferoedd lleiniau yw asesu yn ôl angen lleol, a thrwy ymgysylltu â chymunedau lleol. Fodd bynnag, mae tystiolaeth anecdotaidd yn awgrymu y gall safleoedd llai fod yn haws eu rheoli a’u bod yn fwy tebygol o ddenu unedau teuluol cydnaws.

Gall awdurdod lleol ystyried ei bod yn briodol cael mwy o leiniau ar safle mwy mewn rhai amgylchiadau, ond ni ddylai hyn gael effaith niweidiol ar lesiant preswylwyr y safle, a dylai hefyd fod yn destun ymgynghori ac ymgysylltu â phawb sy’n bwriadu byw ar y safle, a lle bo hynny’n ymarferol, y gymuned ehangach. Mae gan Gynlluniau Datblygu Lleol sawl cam ymgynghori statudol sy'n agored i'r holl randdeiliaid roi sylwadau ar safleoedd posibl, fel nodi safleoedd posibl, y strategaeth sy'n cael ei ffafrio, a'r cynllun adnau. Mae hyn yn golygu bod modd ystyried pob barn a helpu'r broses o ddewis safle wrth baratoi cynllun.

Gellid ystyried bod safle mwy yn briodol er mwyn cadw cymuned fawr gyda’i gilydd, er enghraifft os yw aelwydydd yn cael eu hadleoli o safle presennol anghynaliadwy, neu os oes diffyg tir addas neu lefelau uchel o angen am leiniau heb ei ddiwallu o fewn ardal awdurdod lleol.

Mae aelwydydd Sipsiwn a Theithwyr yn aml yn esblygu dros amser a gall teuluoedd dyfu'n rhy fawr i'w llain rywbryd yn y dyfodol. Os yw'n ymarferol, gall dylunwyr safleoedd ystyried a oes lle i gynnwys lleiniau i garafanau ychwanegol ar gyfer teuluoedd estynedig neu ar gyfer ymwelwyr, er enghraifft, drwy gynnwys ardaloedd gorlifo, mannau parcio i ymwelwyr, a mannau cymunedol.  Fodd bynnag, cydnabyddir y gallai fod yn anodd i awdurdodau lleol ragweld y galw tebygol am lety yn y dyfodol y tu hwnt i gyfnod adolygu'r asesiad llety Sipsiwn a Theithwyr neu'r Cynllun Datblygu Lleol. Mae gan awdurdodau lleol ddyletswydd hefyd i ddiwallu'r anghenion llety a nodwyd yn eu hasesiad llety Sipsiwn a Theithwyr cymeradwy diweddaraf cyn iddynt allu ystyried yn briodol y potensial i ddiwallu anghenion tymor hwy.

Bydd yn rhaid ystyried nifer o ffactorau wrth benderfynu ar gynllun ffisegol y safle. Mae’r rhain yn cynnwys: nifer y teuluoedd sydd i’w lletya, math a lleoliad cyfleusterau neu amwynderau angenrheidiol, sicrhau mynediad diogel ac amgylchedd ac estheteg y tir sydd i’w ddatblygu.

Gall y grwpiau ethnig, diwylliannol neu deuluol sy’n byw ar y safle hefyd arwain at ystyriaethau dylunio penodol. Er enghraifft, pan fwriedir i safleoedd gael eu rhannu gan wahanol gymunedau, gallai dyluniad ar ffurf ‘canghennau coeden’ fod yn well na dyluniad ‘cylchol’ (gweler Atodiad 2). Y pwynt allweddol yw y dylai unrhyw gynllun gael ei wneud mewn ymgynghoriad â’r preswylwyr arfaethedig.

Lle bo modd, dylai cynllun ffisegol y safle ystyried dewisiadau penodol preswylwyr y safle neu breswylwyr posibl y safle. Dylid ystyried lleoliad y safle hefyd er mwyn cynhyrchu cymaint o ynni adnewyddadwy â phosibl a bod o fudd i effeithlonrwydd ynni. Gall ymgynghori â thrigolion arfaethedig sicrhau bod yr awdurdod lleol yn deall anghenion y presennol a’r dyfodol yn llawn, er enghraifft, drwy nodi mewn da bryd unrhyw blant sy’n debygol o gyrraedd oedran pryd byddant angen eu lleiniau eu hunain yn fuan, neu deuluoedd yn dyblu ar eu lleiniau.

Mae sicrhau preifatrwydd a diogelwch rhesymol ar safleoedd yn hanfodol i breswylwyr. Mae angen taro cydbwysedd rhwng darparu’r lefel gywir o breifatrwydd a sicrhau bod ymdeimlad o gymuned yn cael ei gynnal.

Dylai awdurdodau lleol ystyried ffyrdd o gadw’r ymdeimlad o gymuned ar safleoedd, sy’n rhan bwysig o’r diwylliant o fyw ar safleoedd. Gall dyluniad cylchol adlewyrchu dyluniad gwersyll traddodiadol yn agosach ac yn gyffredinol byddai’n addas ar gyfer safleoedd â 12 llain neu lai. Gallai’r cynllun cylchol fod yn anymarferol ar gyfer safleoedd mwy.

Bydd tirweddu safleoedd yn helpu i greu amgylchedd deniadol i fyw ynddo. Lle bo’n bosibl, dylai’r awdurdod lleol geisio darparu atebion naturiol yn hytrach nag artiffisial o ran creu ffiniau. Er enghraifft, dylai awdurdodau lleol ystyried plannu rhywogaethau brodorol ar gyfer sgrinio o amgylch terfynau’r safle yn hytrach na defnyddio waliau concrit uchel.

Bydd darparu coed i greu ffin o amgylch y safle yn sicrhau bod arwynebedd y safle wedi’i ddiffinio’n glir. Bydd hefyd yn helpu i gadw safleoedd yn breifat, fel bo’n briodol.  Fodd bynnag, am resymau diogelwch tân, ni ddylid plannu coed o fewn 3 metr i lain, a dylid tynnu unrhyw ganghennau sy'n bargodi. Yn unol â hynny, gall rhywogaethau coed sy'n tueddu i dyfu'n fertigol yn hytrach nag yn llorweddol fod yn fwy addas.

Dylid hefyd ystyried dyluniad a chyflwr llwybrau cerdded er mwyn ei gwneud hi'n haws i'r holl breswylwyr symud, gan gynnwys y rheini sy'n mynd gydag aelodau iau o'r teulu, drwy greu llwybrau cerdded diogel, ffiniau diogel, a chynlluniau sy'n addas i blant er mwyn hyrwyddo diogelwch a llesiant.

Dylai awdurdodau lleol sicrhau eu bod wedi dadansoddi canfyddiadau’r gwaith o gasglu data o’r Cyfrif Carafanau a’r GTAA i ganfod unrhyw ddewisiadau o ran lleoliad a nodwyd gan aelodau’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr neu unrhyw ardaloedd lle ceir gwersylloedd yn aml. Gall y dadansoddiad hwn a’r ymgysylltu parhaus ag aelodau o’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr fod yn ddefnyddiol iawn i gefnogi trafodaethau ynghylch dod o hyd i leoliadau addas ar gyfer safleoedd.

Mae Safon Enghreifftiol 2008 yn mynnu bod awdurdod lleol yn dangos cynllun a strwythurau’r safle’n glir. Wrth nodi lleoliadau ar gyfer safle awdurdod lleol, dylid ystyried dewisiadau aelodau’r gymuned fel rhan o broses asesu’r awdurdod lleol. Fodd bynnag, efallai na fydd awdurdodau lleol yn gallu sicrhau safleoedd mewn lleoliadau penodol y mae aelodau’r gymuned wedi gofyn amdanynt. Cydnabyddir y bydd yn rhaid ystyried ffactorau eraill fel argaeledd tir, cynaliadwyedd safle a pha mor hawdd yw cael caniatâd cynllunio. Bydd perthynas dda gydag aelodau’r gymuned yn helpu i sicrhau eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu clywed a’u bod yn rhan weithredol o brosesau gwneud penderfyniadau. Bydd perthnasoedd da hefyd yn gymorth i ddeall a derbyn pan na fydd awdurdodau lleol yn gallu cyflawni holl nodau’r gymuned.

Efallai y bydd gan Sipsiwn a Theithwyr gysylltiadau hirsefydlog ag ardal benodol mewn awdurdod lleol ac efallai y byddant yn dymuno cael llety yno. Dylai awdurdodau lleol ystyried y safbwyntiau hyn, yn enwedig os lle mae'r rhain yn  ymwneud â pharhau i gofrestru gyda gwasanaethau lleol gyda phrofiad ac arbenigedd o ymwneud â’r cymunedau hyn neu pan fyddant yn gysylltiedig â chyfleoedd addysg neu waith.

Fodd bynnag, dylai awdurdodau lleol hefyd ystyried effaith hirdymor unrhyw grynodiad o leiniau / safleoedd mewn un rhan benodol o ardal yr awdurdod. Mae’n bwysig nad yw darparu safleoedd mawr neu luosog mewn un ardal yn creu gwahanu gofodol yn y cymunedau hyn.

Dylai lleoliad arfaethedig unrhyw safle newydd gefnogi mynediad at wasanaethau hanfodol fel gofal iechyd ac addysg.

Dylid ymgysylltu’n gynnar â darpar breswylwyr a Llywodraeth Cymru cyn i’r cynlluniau fynd yn rhy bell.

Rhaid i leoliad unrhyw safle posibl gydymffurfio â gofynion a pholisïau cynllunio statudol bob amser. Wrth geisio dod o hyd i leoliad addas ar gyfer safle, dylai awdurdodau lleol hefyd ystyried y themâu cyffredinol canlynol:

Mynediad

Dylid lleoli safleoedd preswyl awdurdodau lleol gyda mynediad diogel i ffyrdd cyhoeddus a llwybrau troed sy’n arwain at y safle. Er y byddai mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus yn ddelfrydol, gallai fod yn afrealistig ar gyfer safleoedd mewn lleoliadau gwledig.

Cynaliadwyedd a pha mor addas yw’r tir Rhaid i awdurdodau lleol ystyried materion cynaliadwyedd wrth nodi lleoliadau addas ar gyfer safleoedd parhaol. Dylai unrhyw safle fod ar gael i’w ddefnyddio fel safle awdurdod lleol yn y tymor hir (o leiaf 21 mlynedd) gyda’r disgwyliad y byddai angen gwaith cynnal a chadw rheolaidd ar adeiladau mawr fel blociau cawodydd, ond nid dymchwel ac ailadeiladu ar raddfa lawn o fewn yr amserlen honno.

Rhaid i'r awdurdod lleol ganfod a yw'r safle mewn perygl o lifogydd. Mae Nodyn Cyngor Technegol 15 (TAN15) yn ategu polisïau a nodir ym Mholisi Cynllunio Cymru a Cymru'r Dyfodol sy'n gosod fframwaith ar gyfer asesu perygl llifogydd drwy'r broses gynllunio. Mae'r TAN yn defnyddio dull sy'n seiliedig ar risg gan ddefnyddio Map Llifogydd Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer Cynllunio (FMfP) i gydbwyso'r tebygolrwydd o lifogydd yn erbyn bregusrwydd datblygu. Mae cartrefi symudol mewn perygl penodol o lifogydd ac ystyrir eu bod yn ddatblygiad agored iawn i niwed - rhaid glynu wrth egwyddorion TAN15 a phrofi bod y risg o lifogydd yn dderbyniol.

Dylai ystyriaethau cynaliadwyedd gynnwys cyflwr amgylcheddol y tir, er enghraifft, diystyru tir halogedig neu safleoedd tirlenwi. Rhaid cynnal arolwg safle a fydd yn nodi unrhyw broblemau posibl. Dylai awdurdodau lleol ystyried a yw gwaith adfer i ddatrys unrhyw broblemau amgylcheddol yn ymarferol yn ariannol.

Gwasanaethau lleol

Dylai Awdurdodau Lleol asesu sut y gellir gwella mynediad at wasanaethau ar gyfer pob safle Sipsiwn a Theithwyr, gan gynnwys drwy weithio mewn partneriaeth, allgymorth i wasanaethau, a chynllunio seilwaith.

Dylai lleoliad safle hefyd hwyluso mynediad at wasanaethau fel iechyd ac addysg. Yn ddelfrydol, byddai unrhyw safle wedi’i leoli bellter rhesymol oddi wrth leoliadau addysg, gwasanaethau iechyd a siopau. Os yw safle wedi'i leoli, neu'n mynd i gael ei leoli, mewn ardal wledig, efallai na fydd hyn bob amser yn bosibl. Yn yr amgylchiadau hyn, dylid ystyried mesurau lliniaru, fel dod ag ymwelwyr iechyd ar y safle'n rheolaidd.

Rhaid i awdurdodau lleol hefyd gydymffurfio â Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008 (fel y’i diwygiwyd) a’r canllawiau cysylltiedig. I gael rhagor o fanylion, darllenwch y canllawiau Teithio gan Ddysgwyr.

Yr amgylchedd

Diogelwch preswylwyr, gan gynnwys eu plant, yw’r flaenoriaeth bwysicaf. Ni ddylid lleoli safleoedd wrth ymyl peryglon posibl fel afonydd neu gamlesi, oni bai bod modd rhoi mesurau diogelu priodol ar waith. Dylai lleoli safleoedd wrth ymyl safleoedd diwydiannol neu brif ffyrdd gael ei ystyried yn ofalus, a allai olygu bod angen monitro sŵn ac ansawdd aer a mesurau dylunio canlyniadol i leihau unrhyw effaith anffafriol. Gallai lliniaru yn erbyn effeithiau gostio gormod yn y tymor hir, ac felly dylid cynnal yr holl asesiadau amgylcheddol angenrheidiol cyn penderfynu ble i leoli safle. Mae Polisi Cynllunio Cymru (PCC) yn nodi polisi cenedlaethol nid yn unig yng nghyswllt materion amgylcheddol a allai ddylanwadu ar ddewis safle ac mae'n darparu adnodd gwerthfawr wrth ystyried cyfyngiadau posibl ar safleoedd.

Cyfleustodau

Rhaid darparu dŵr, trydan, carthffosiaeth, system ddraenio a gwaredu sbwriel ar bob safle. Efallai y bydd angen ymgynghori â darparwyr cyfleustodau i sicrhau bod unrhyw feini prawf hanfodol ar gyfer cysylltiadau newydd ar safle arfaethedig yn bosibl eu cyflawni. Dylai awdurdodau lleol feddwl am y costau tebygol y bydd darparwyr cyfleustodau yn eu gosod ar drigolion a, lle bynnag y bo modd, y goblygiadau o ran tariffau masnachol a phreswyl.

Dylai pob safle gael mesurau gostegu traffig sy’n arwain i mewn a thrwy'r safle.

Gallai ramp cyflymder ger y fynedfa i’r ffordd gyhoeddus helpu i sicrhau gostyngiad yng nghyflymder cerbydau unwaith y byddant ar y safle.

Dylid arddangos arwyddion yn glir yn gofyn i geir arafu wrth fynd i mewn i'r safle. Dylai fod arwyddion ar ffyrdd mewnol yn rheolaidd yn gofyn i yrwyr arafu a chynnwys rampiau cyfyngu cyflymder ychwanegol lle bo'n briodol.

Dylai'r awdurdod lleol adeiladu a chynnal ffyrdd o ansawdd da sy'n gallu gwrthsefyll y math o gerbydau trwm sy'n debygol o fod ar y safle. Rhaid i ffyrdd newydd gael eu hadeiladu a’u gosod â macadem bitwmen neu goncrid addas gyda gwaelod wedi ei gywasgu addas. Dylai’r ffyrdd fod yn ddigon llydan i ganiatáu mynediad i gartrefi symudol ar gerbydau sy’n llwytho’n isel. Ni ddylai ffyrdd dwyffordd fod yn llai na 3.7 metr o led, neu ddim llai na 3 metr os ydynt wedi eu dylunio ar gyfer traffig unffordd.

Rhaid i ddyluniad ffyrdd sy’n arwain at a thrwy safle roi mynediad clir ar gyfer cerbydau argyfwng. Rhaid peidio â gosod cartrefi symudol o fewn 2 fetr i unrhyw ffordd neu faes parcio cymunedol ar y safle neu fwy na 50 metr o ffordd o’r fath o fewn y safle. Rhaid i fargod ceblau fodloni’r gofynion statudol.

Ni chaniateir ceblau uwchben ffyrdd sy’n is na 4.5 metr uwchben y ddaear. Rhaid i fynedfeydd a phyrth cerbydau i’r safle fod o leiaf 3.1 metr o led a bod â gofod clirio uchder o 3.7 metr o leiaf.

Efallai y bydd awdurdodau lleol yn dymuno darparu un pwynt mynediad yn unig i'r safle i atal pobl nad ydynt yn breswylwyr rhag defnyddio'r safle fel ffordd drwodd. Os yw’r safle ar gynllun coeden / ffordd bengaead, dylid cael digon o le i droi cerbydau mawr megis cerbydau tân, ambiwlansys, lorïau sbwriel ac, wrth gwrs, cerbydau mawr a ddefnyddir gan y preswylwyr. Dylai’r awdurdod lleol gysylltu â’r Heddlu lleol i sicrhau bod dyluniad arfaethedig unrhyw safle newydd neu estynedig yn cyd-fynd ag egwyddorion Diogel drwy Ddyluniad.

Dylid cysylltu’r safle â’r gymuned leol drwy gyfrwng llwybr troed lle bo hynny’n bosibl. Dylai awdurdodau lleol gynnwys llwybrau mewnol o leiaf 0.9 metr o led, yn enwedig lle gall plant fod yn chwarae neu ar unrhyw lwybr i fan chwarae ar y safle. Ar safleoedd sydd â chynllun coeden, dylid osgoi llwybrau troed sy’n cysylltu ffyrdd pengaead er mwyn sicrhau preifatrwydd a llesiant y preswylwyr.

Bydd preswylwyr yn gwybod y dylid bod yn ofalus wrth yrru i’r safle ac o’i gwmpas oherwydd y posibilrwydd bod plant yn chwarae. Fodd bynnag, efallai na fydd ymwelwyr â’r safle’n sylweddoli’r perygl posibl ac felly dylid gosod arwyddion rhybudd wrth fynedfa’r safle a thrwy’r safle cyfan yn rhybuddio gyrwyr bod plant yn bresennol. Ar safleoedd sydd â chynllun cylchol, argymhellir system unffordd ar gyfer cerbydau, y dylid ei marcio ag arwyddion unffordd neu saethau wedi’u peintio ar y ffordd. Bydd hyn yn gwneud y llif traffig yn fwy rhagweladwy ac yn helpu i gadw plant yn ddiogel.

Gellid ystyried gosod rhwystr ar fynedfa’r safle, ar ôl ymgynghori â thrigolion y safle. Gallai rhwystr mynediad wneud i breswylwyr y safle deimlo’n fwy diogel, ond dylai awdurdodau lleol hefyd ystyried sut byddai gwasanaethau brys yn cael mynediad i’r safle os caiff rhwystr ei osod, fel y nodir yn nogfen Llywodraeth Cymru Nodyn Cyngor Technegol 12.

Rhaid i ffiniau’r safle o unrhyw dir cyfagos gael eu marcio’n glir gan nodwedd naturiol neu un a grëwyd gan bobl. Dylid bod yn ofalus i sicrhau bod ffin y safle yn cael ei integreiddio i’r amgylchedd lleol. Y nod ddylai fod sicrhau cydbwysedd rhwng sicrhau’r ffiniau a chynnal amgylchedd braf a mwy agored ar y safle.

Dylai iechyd a diogelwch plant fod yn flaenoriaeth wrth ystyried trefniadau ffiniau. Dylid adeiladu ffiniau safle mewn ffordd a fydd yn lleihau i’r eithaf y risgiau i blant sy’n chwarae.

Mae’n bwysig gwahaniaethu rhwng mannau cyhoeddus a phreifat ar y safle a dylid marcio ffiniau caeau’n glir, yn enwedig gan fod cyfrifoldebau cynnal a chadw perchnogion safle a phreswylwyr yn wahanol mewn perthynas â lleiniau a mannau cymunedol.

Gellir defnyddio gwahanol ddeunyddiau i ddiffinio ffiniau, fel plannu neu waliau isel. Lle mae nodweddion naturiol yn bodoli, byddai’n ddefnyddiol integreiddio’r rhain i ddyluniad y safle. Rhaid i ffensys a gwrychoedd, lle caniateir hynny a lle byddant yn ffurfio’r ffin rhwng carafanau cyfagos, fod yn uchafswm o 1 metr o uchder.

Dylai fod gan bob llain giât ddiogel y gellir ei chloi er mwyn i breswylwyr allu diogelu eu lleiniau eu hunain. Dylai’r gatiau fod o ddyluniad cadarn a dymunol ac ni ddylent fod yn rhy fawr. Argymhellir bod gatiau’n cael eu dylunio i atal anifeiliaid anwes neu blant bach rhag dianc o’r llain. Dylai’r gatiau fod o leiaf 3.1 metr o led.

Rhaid cael bwlch o 3 metr y tu mewn i holl ffiniau’r safle fel mesur atal tân. Gweler Safonau enghreifftiol 2008 ar gyfer safleoedd carafanau yng Nghymru.

Rhaid i'r awdurdod lleol ymgynghori â'r awdurdod tân ac achub lleol ynghylch y mesurau arfaethedig i atal a chanfod tân ar y safle arfaethedig a'r dull arfaethedig o ymladd y tân cyn agor safle i breswylwyr. Gweler Adran 56(4) Deddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013.

Bydd cynllun y llain yn dibynnu ar ddyluniad cyffredinol y safle. Fodd bynnag, elfen bwysig yn nyluniad a maint y lleiniau yw’r capasiti arfaethedig. Yn draddodiadol, mae gan Sipsiwn a Theithwyr deuluoedd mwy yn byw gyda’i gilydd na’r gymuned sefydlog ac felly mae’n debygol y bydd mwy o alw am leiniau teuluol mwy o faint wedi’u dylunio’n dda. Yn ogystal, bydd angen digon o le ar gyfer cerbydau sy’n gallu tynnu carafanau. Dylid hefyd ystyried ymarferoldeb darparu digon o le ar y safle ar gyfer cerbydau mawr a allai gael eu defnyddio gan breswylwyr ar gyfer eu cyflogaeth.

Fel isafswm, dylai pob llain allu cynnwys bloc amwynder, cartref symudol, carafán deithiol a lle parcio ar gyfer dau gerbyd. Mae Adran 60o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn diffinio ‘cartref symudol’ fel strwythur sy'n mesur hyd at 20 metr o hyd a 6.8 metr o led. Dylai mannau parcio fod o leiaf 2.4 x 4.8 metr yr un.

Mae’n bwysig sicrhau bod lleoliad y llain yn caniatáu rhywfaint o breifatrwydd i breswylwyr unigol heb amharu ar yr ymdeimlad o gymuned. Bydd darparu ffiniau clir ar gyfer lleiniau, nad ydynt yn rhy uchel, yn cefnogi hyn. Bydd peidio â rhoi llwybrau troed yn uniongyrchol y tu ôl i lain hefyd yn cefnogi preifatrwydd yr aelwyd ac yn helpu i ddiogelu’r preswylwyr.

Dylai awdurdodau lleol ystyried effaith dyrannu lleiniau a chyfansoddiad y safle ar les a diogelwch preswylwyr. Argymhellir eu bod yn ymgysylltu â phreswylwyr a chynrychiolwyr cymunedol wrth gynllunio a dyrannu i gefnogi cymunedau cytbwys a chydlynol. Dylai cynlluniau safle ganiatáu ar gyfer meddiannu fesul cam a chlystyru teuluoedd lle bo hynny'n briodol ac yn ymarferol.

Dylai lleiniau ddarparu:

• bloc amwynder sydd wedi’i gysylltu â’r cyflenwad dŵr, trydan a gwasanaethau/cyfleusterau eraill
• ardal wastad gydag wyneb caled gyda draeniau’n gostwng
• arwyneb sy’n hawdd ei lanhau a’i gynnal a’i gadw
• cynwysyddion addas ar gyfer gwastraff domestig - lle darperir biniau sbwriel cymunedol, rhaid eu cadw mewn storfa biniau wedi'i hadeiladu o frics neu ddeunyddiau eraill nad ydynt yn llosgi. Rhaid i’r holl warediadau sbwriel fod yn unol â’r holl ddeddfwriaeth a rheoliadau cyfredol
• mannau cysylltu trydan sy’n galluogi lleoli cartrefi symudol mewn mannau gwahanol yn y llain
• ffordd o angori cartrefi symudol i’r llain yn ystod gwyntoedd cryfion, fel cylchoedd dur wedi’u gosod mewn concrit
• cysylltu â draeniau a systemau carthffosiaeth
• lle i sychu dillad

Rhaid i bob llain fod ar sylfaen goncrid neu lawr caled. Rhaid i’r sylfaen ymestyn dros yr holl ardal a feddiennir, a rhaid iddi ddangos pellter digonol tuag allan o’r fynedfa neu’r mynedfeydd er mwyn i’r preswylwyr allu mynd i mewn a gadael yn ddiogel. Rhaid i’r lloriau caled gael eu hadeiladu yn unol â chanllawiau’r diwydiant, sy’n gyfredol adeg eu lleoli, gan ystyried amodau lleol.

Awdurdodau lleol fydd yn gyfrifol am drwsio’r llawr caled os caiff ei ddifrodi yn y dyfodol, felly mae’n bwysig ystyried hyn wrth ei adeiladu. Lle bo’n bosibl, argymhellir rhywfaint o dirlunio meddal ar gyfer pob llain hefyd.

Bydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am unrhyw waith atgyweirio ar y blociau amwynder ac felly dylent geisio sicrhau bod y rhain wedi'u hadeiladu'n dda ac yn gynaliadwy.

Rhaid i bob llain fod â bloc amwynder y mae’n rhaid ei adeiladu neu ei adnewyddu i fodloni gofynion y rheoliadau adeiladu presennol, rheoliadau a safonau’r Sefydliad Peirianneg a Thechnoleg, a gofynion y cwmni dŵr perthnasol. Dylid defnyddio dyluniadau sengl neu adeilad pâr lle bo hynny’n bosibl. Mae ymddangosiad preswyl yn debygol o wella golwg y llain ac estheteg gyffredinol y safle yn ei gyfanrwydd.

Dylai blociau amwynder gynnwys toiled ar wahân gydag uned sinc ar gyfer golchi dwylo sy’n hygyrch drwy ystafell â lobi. Argymhellir baddonau gyda chawodydd uwchben hefyd. Dylai’r bloc hefyd gynnwys storfa, cegin ac ardal paratoi bwyd ac ardal fwyta fach i’r teulu. Mae’r diagram yn Atodiad 3 yn rhoi enghraifft o sut y gellid cynllunio hyn. Y gofod llawr lleiaf a argymhellir ar gyfer bloc amwynder yw 23m².

Dylai awdurdodau lleol ymgynghori â darpar drigolion y safle cyn cwblhau cynlluniau bloc amwynderau. Efallai y byddai’n well gan breswylwyr gael cawodydd na baddonau neu gael ystafelloedd o feintiau ychydig yn wahanol. Bydd awdurdodau lleol hefyd yn ymwybodol o’u dyletswyddau i wneud addasiadau rhesymol ar gyfer preswylwyr anabl dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Yn benodol, os yw nodwedd ffisegol safle yn rhoi person anabl dan anfantais sylweddol o’i gymharu â phersonau nad ydynt yn anabl, rhaid i’r awdurdod lleol gymryd camau rhesymol i osgoi’r anfantais i’r person anabl. Er mwyn diogelu safleoedd at y dyfodol, argymhellir bod blociau amwynder yn cael eu dylunio mewn ffordd a fydd yn caniatáu i addasiadau gael eu gwneud i ddarparu ar gyfer unrhyw breswylwyr anabl neu unrhyw anghenion penodol eraill yn y dyfodol lle bo'n bosibl.

Dylai adeiladwaith a chynllun y bloc amwynder ystyried y gallai fod angen gwneud addasiadau ar gyfer rhai preswylwyr, er enghraifft y rhai sy’n defnyddio cymorth cerdded neu gadair olwyn. Dylai pob bloc newydd fod â rampiau mynediad yn hytrach na grisiau (neu’r ddau). Efallai y bydd angen gwneud addasiadau pellach i flociau amwynder sydd i’w dyrannu i breswylwyr anabl.

Dylai awdurdodau lleol ystyried gosod rampiau bach mewn blociau amwynder yn lle unrhyw risiau ar safleoedd presennol. Dylai waliau mewnol mewn ystafelloedd ymolchi a thoiledau allu dal cymhorthion cynnal. Gellir gosod cymhorthion sylfaenol hefyd er mwyn caniatáu hyblygrwydd o ran defnydd. Efallai y bydd awdurdodau lleol yn dymuno gwneud cais am y Grant Cyfleusterau i Bobl Anabl i dalu am addasiadau gofynnol.

I ddarparu ar gyfer cadeiriau olwyn, pramiau a fframiau cerdded, dylai’r prif fynedfeydd, drysau a llwybrau fod o leiaf 0.8 metr, 0.75 metr a 0.9 metr yn y drefn honno.

Dylai fod gan y blociau gyflenwad dŵr digonol gan gynnwys dŵr poeth y gellir ei reoli’n thermostatig. Dylai’r ystafelloedd ymolchi fod wedi’u sgrinio’n dda a dylid gosod teils ar y waliau lle ceir cawodydd neu faddonau. Dylid gosod gwaith plymio ar gyfer peiriant golchi/sychwr, a phwyntiau trydanol ar gyfer popty/peiriant golchi/sychwr. Dylid darparu socedi trydan ychwanegol drwy’r bloc cyfan. Dylid cysylltu’r bloc â charthffos neu system ddraenio addas arall.

Dylai’r man paratoi/coginio bwyd fod â lle storio digonol ar gyfer bwyd ac eitemau eraill y cartref. Dylid gosod sinc a draeniwr hefyd. Dylai fod lle ar gyfer offer ychwanegol fel microdon. Dylai’r dyluniad mewnol ganiatáu cymaint o olau naturiol ag y bo modd gan y gall y preswylwyr dreulio cryn dipyn o amser yn yr ardal fwyta. Dylid gallu cloi’r storfa i sicrhau bod modd cadw cynhyrchion glanhau neu beryglon eraill y tu hwnt i gyrraedd plant.

Dylai awdurdodau lleol archwilio systemau effeithlonrwydd ynni cost-effeithiol ar gyfer blociau amwynder. Gellid darparu paneli solar ar flociau amwynder i ddarparu gwres ffotofoltaidd. Gellid ystyried systemau gwastraff ecogyfeillgar a chasglu dŵr glaw hefyd. Er mwyn sicrhau bod y blociau’n defnyddio ynni’n effeithlon, dylid inswleiddio tanciau dŵr a phibellau i gadw gwres ac atal difrod gan rew. Dylai fod gan bob ystafell system wresogi ddarbodus sy’n caniatáu ar gyfer rheoli tymheredd.

Dylid cymryd pob rhagofal i sicrhau bod socedi trydanol a ffitiadau a gosodiadau eraill yn cael eu diogelu rhag plant, fel arwynebau gwaith crwn. Dylai’r holl osodiadau a ffitiadau fod yn gadarn, yn gryf ac yn rhai sy’n para’n dda, ond yn rhai domestig eu natur. Y bwriad ddylai fod creu amgylchedd diogel ond cyfforddus. Dylai awdurdodau lleol hefyd ystyried cydymffurfio ag egwyddorion Diogelu drwy Ddylunio wrth ddylunio blociau amwynder newydd.

Rhaid cadw bwlch o 3 metr rhwng cartref symudol ac unrhyw ffin safle. Dylid cymryd y mesuriad o wal y cartref symudol. Rhaid cadw pob cartref symudol unigol bellter o ddim llai na 6 metr oddi wrth unrhyw gartref symudol arall am resymau diogelwch tân ac i sicrhau preifatrwydd oddi wrth gartrefi cyfagos.

Mae’r bennod hon yn amlinellu’r gwahanol gyfleusterau y dylid eu cynnwys wrth ddylunio safle awdurdod lleol.

Mae Erthygl 31 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn (CCUHP) yn rhoi'r hawl i bob plentyn gael gorffwys, hamdden a chwarae. Mae'n bwysig iawn bod awdurdodau lleol yn ystyried sut gallant weithredu'r hawl hon wrth ddylunio safleoedd ac yn deall yr angen am fannau chwarae diogel a hygyrch.

Oherwydd prinder lle dan do mewn cartrefi symudol, mae’r amgylchedd awyr agored yn hanfodol i deuluoedd Sipsiwn a Theithwyr a'u plant. Mae ardal i blant a phobl ifanc chwarae ac ymgasglu yn hollbwysig, yn enwedig os nad oes man chwarae addas yn y gymuned ehangach sydd o fewn pellter cerdded diogel. Mae angen ystyried pob safle yn unigol ac yng nghyd-destun amodau lleol. Yn ddelfrydol, bydd plant sy’n byw ar y safle yn gallu cael mynediad diogel at fannau chwarae cyfagos sy’n cael eu defnyddio gan y gymuned ehangach. Fodd bynnag, lle nad yw hyn yn bosibl, dylai safleoedd gynnwys mannau chwarae dynodedig lle bynnag y bo hynny’n ymarferol.

Lle mae cynllun y safle’n caniatáu, dylid lleoli mannau chwarae cymunedol er mwyn galluogi rhieni i oruchwylio eu plant yn hawdd. Rhaid i’r ardal a ddyrennir ar gyfer chwarae plant ystyried nifer y plant y mae’n debygol y bydd gofyn iddo ddarparu ar eu cyfer. Mae Fields in Trust wedi argymell safon sylfaenol ar gyfer mannau chwarae awyr agored yn ei ganllawiau ‘Cynllunio a Dylunio ar gyfer Chwaraeon a Chwarae yn yr Awyr Agored’. Mae’r canllawiau hyn yn helpu cynllunwyr defnydd tir i sicrhau bod digon o le agored i roi modd i breswylwyr o bob oed i gymryd rhan mewn chwaraeon a gemau gyda phwyslais ar fynediad i blant i feysydd chwarae a mannau chwarae eraill.

Dylid lleoli mannau chwarae i ffwrdd oddi wrth draffig a dylent fod yn anhygyrch i gerbydau. Dylid eu cau i mewn, ffensio, codi waliau neu argloddiau glaswelltog a’u hamlinellu’n glir fel man chwarae. Dylai mannau chwarae fod wedi’u goleuo’n dda a, lle bo hynny’n ymarferol, dylent gael eu dynodi’n fannau heb gŵn. Dylai’r man chwarae dynodedig fod yn hyblyg, yn addasadwy, yn amrywiol ac yn ddiddorol. Bydd darparu nodweddion fel llwyni neu dywod yn hyrwyddo gweithgareddau chwarae o ansawdd da.

Dylid hefyd cynnwys lloches ieuenctid neu fath arall o seddi i hyrwyddo cymdeithasu a gwneud y defnydd gorau posibl o’r man chwarae. Dylid meddwl yn ofalus am y ddarpariaeth o offer chwarae ac argymhellir ymgynghori â phlant. Gall mannau chwarae gynnwys mannau agored a chyfarpar sefydlog. Mae’n bwysig iawn sicrhau bod unrhyw fan chwarae dynodedig yn cael ei wahaniaethu’n glir oddi wrth ofod preswyl neu fan gweithio a dylai’r awdurdod lleol ei gynnal i sicrhau nad yw’n cael ei ddefnyddio at ddibenion eraill.

Rhaid i awdurdodau lleol gynnal Asesiadau Digonolrwydd Cyfleoedd Chwarae fel sy'n ofynnol gan Fesur Plant a Theuluoedd (Cymru) 2010 a’r rheoliadau cysylltiedig. Mae’r asesiadau hyn yn ymwneud â digonolrwydd y cyfleoedd chwarae ym mhob ardal awdurdod lleol a rhaid iddynt gynnwys cynllun gweithredu ar gyfer gwella (neu gynnal) y cyfleoedd i blant chwarae. Mae’n ofynnol i awdurdodau lleol gyhoeddi gwybodaeth am y cyfleoedd chwarae i blant yn eu hardal, gan gynnwys safleoedd awdurdodau lleol lle bo hynny’n briodol.

Ar safleoedd llai neu lle na fydd cyfyngiadau ffisegol yn caniatáu man chwarae cymunedol o fewn ffiniau'r safle, gellid ystyried darparu mannau chwarae bach, gweladwy ger lleiniau unigol. 

Mae Chwarae Cymru a phrosiect TGP Cymru Teithio Ymlaen wedi creu canllaw arfer da i gefnogi awdurdodau lleol i ddatblygu mannau chwarae ar eu safleoedd Sipsiwn a Theithwyr.

Ar safleoedd mwy, bydd cynnwys adeilad cymunedol sy'n briodol yn ddiwylliannol yn helpu i adlewyrchu gwerthoedd cymunedau Sipsiwn a Theithwyr drwy gefnogi gweithredoedd byw rhwng cenedlaethau, gweithgareddau cymunedol y gellir eu defnyddio ar gyfer gwaith allgymorth a chymorth, clybiau ieuenctid, grwpiau chwarae, mannau tawel i blant sy'n gwneud gwaith cartref, addysg oedolion, sesiynau blynyddoedd cynnar neu glinigau iechyd.

Dylid trafod ei ddyluniad gyda thrigolion y safle lle bo hynny'n ymarferol. 

Mae’n bosibl y gellid talu costau rhedeg cyfleuster o’r fath drwy godi tâl ar fudiadau statudol a gwirfoddol am ddefnyddio’r cyfleusterau neu drwy weithredu lleol gan y preswylwyr yn yr un modd ag y mae nifer o neuaddau pentref yn cael eu gweinyddu fel Ymddiriedolaethau. Efallai y bydd hefyd yn bosibl talu’r costau rhedeg drwy ffioedd lleiniau, yn amodol ar yr awdurdod lleol yn dilyn y gweithdrefnau i weithredu hyn, fel sy’n ofynnol o dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013.

Os nad yw cyfleuster cymunedol parhaol yn ymarferol ar safle, gellid ystyried darparu uned symudol y gellid ei defnyddio at ddibenion ymgysylltu’r blynyddoedd cynnar. Mantais uned o’r fath yw y gellir ei symud o un lleoliad i’r llall. Dylid nodi lleoliad addas a diogel ar gyfer unedau symudol. Os nad yw uned symudol yn ymarferol, dylai rheolwr y safle hwyluso trafodaethau rhwng preswylwyr a darparwyr gwasanaethau er mwyn ceisio cytuno ar leoliad sy’n gyfleus i’r preswylwyr eu defnyddio.

Fel arall, dylid defnyddio cyfleusterau cymunedol cyfagos lle bo hynny'n bosibl. Unwaith eto, dylai awdurdodau lleol ystyried ffyrdd o sicrhau llwybrau mynediad diogel o’r safle i’r cyfleuster cymunedol.

Mae swyddfa safle’n bwysig, yn enwedig ar safleoedd mwy. Dylai’r swyddfa fod yn agos at fynedfa’r safle a chefnogi ymgynghoriadau preifat gyda gweithwyr proffesiynol sy’n ymweld. Gellir lleoli cyfleusterau cymunedol a swyddfa'r safle yn yr un adeilad, er bod yn rhaid sicrhau cyfrinachedd preswylwyr lle mae hyn yn digwydd.

Os bydd rheolwr safle / warden yn cael eu lle eu hunain i fyw ar y safle, dylent gael swyddfa safle ar wahân i’w cartref.

Rhaid i ffyrdd, llwybrau troed cymunedol a phalmentydd gael eu goleuo’n ddigonol rhwng y cyfnos a’r wawr er mwyn galluogi cerddwyr a cherbydau i symud yn ddiogel o gwmpas y safle yn ystod oriau tywyll. Ni ddylai lleoliad goleuadau stryd achosi llygredd golau drwy ddisgleirio’n uniongyrchol i garafanau neu adeiladau amwynder ond dylent fod yn addas ar gyfer dwysedd a chynllun cyffredinol y safle. Dylai mannau chwarae i blant gael sylw arbennig o ran goleuadau priodol.

Mae Sipsiwn a Theithwyr yn fwy tebygol o fod yn hunangyflogedig. Dylid ystyried hyn wrth ddylunio lleiniau.  Er enghraifft, efallai y bydd angen i breswylwyr barcio cerbydau masnachol ar eu llain.

Fodd bynnag, dylai lleiniau preswyl fod at ddibenion preswyl yn bennaf. Dylid gwahardd gweithgarwch peryglus posibl ar leiniau dan delerau cytundebau cartrefi symudol â phreswylwyr. Mae enghreifftiau o weithgareddau a allai fod yn beryglus yn cynnwys storio deunyddiau metel sgrap ar lain ac ymgymryd â gweithgareddau masnachol eraill. Gall gweithgareddau o’r fath ar unrhyw safle nad ydynt wedi’u dynodi at ddibenion gwaith arwain at bryderon iechyd a diogelwch, llygredd a’r amgylchedd.

Efallai y bydd awdurdodau lleol yn dymuno ystyried darparu ‘man gweithio’ dynodedig mewn rhan ar wahân o’r safle neu ar dir cyfagos, lle bo hynny’n ymarferol, ac yn dilyn trafodaethau â thrigolion posibl. Er enghraifft, mae safleoedd Siewmyn yn debygol o fod angen cyfleusterau ar wahân ar gyfer storio a chynnal a chadw reidiau ffair. Mae cynllun enghreifftiol o safle wedi'i gynnwys yn Atodiad 2.

Dylid annog aelodau o’r gymuned hefyd i fynd ar drywydd cytundebau prydlesu preifat ar gyfer gofod neu gyfleusterau cyfagos, lle bo angen. Dylai awdurdodau lleol sydd â thir masnachol perthnasol i’w rentu sicrhau bod y rhain ar gael i breswylwyr o’r fath lle bo hynny’n ymarferol.

Ni ddylid atal preswylwyr rhag ymgymryd â gweithio gartref nad yw’n beryglus, fel teleweithio o’u cartrefi symudol.

Gallai cynnwys nodweddion artistig ar y safle fod yn gyfle delfrydol i breswylwyr neu ddarpar breswylwyr ddathlu diwylliant a hunaniaeth Sipsiwn a Theithwyr. Os bydd hyn am gael ei ystyried, dylid ymgynghori â phreswylwyr presennol neu ddarpar breswylwyr yn gynnar lle bo hynny'n bosibl. Gallai hyn hefyd fod yn gyfle da i annog plant Sipsiwn a Theithwyr i gymryd rhan yn y gwaith o ddylunio a datblygu nodweddion artistig ar y safle, yn enwedig os oes man chwarae i blant.

Rhaid i bob llain gael cyflenwad dŵr o’r prif gyflenwad sy’n addas i’w yfed ac sy’n ddigonol i ddiwallu anghenion rhesymol y preswylwyr. Rhaid i’r cyflenwad dŵr gydymffurfio â’r ddeddfwriaeth a’r safonau perthnasol.

Rhaid i gyflenwadau dŵr fwydo’n uniongyrchol i flociau amwynder unigol. Er mwyn cefnogi fforddiadwyedd a dull bilio teg, dylid gosod mesuryddion unigol ar gyfer pob llain lle bo modd er mwyn sicrhau bod biliau'n cyfateb yn uniongyrchol i’r defnydd gwirioneddol. Gallai’r cwmni dŵr perthnasol ganiatáu cysylltiadau unigol ar gyfer pob llain newydd, yn amodol ar fodloni meini prawf y cwmni dŵr. Dylid darparu tapiau allanol a phwyntiau cysylltu ar gyfer carafanau ar bob llain gyda falfiau ynysu mewnol a diogelwch ôl-lif addas er mwyn diogelu’r cyflenwad dŵr, yn unol â’r Rheoliadau Cyflenwi Dŵr (Ansawdd Dŵr) 2016.

Er mwyn sicrhau bod y cyflenwad dŵr yn gallu bodloni’r safonau ansawdd gofynnol, dylai’r awdurdod lleol ymgynghori’n uniongyrchol â’r cwmni dŵr perthnasol ynghylch dyluniad arfaethedig y safle, lle bo hynny’n ymarferol. Efallai y bydd y cwmni dŵr perthnasol yn gallu rhoi cyngor i sicrhau bod modd gosod seilwaith priodol.

Rhaid i waith ar gyflenwadau dŵr a gosodiadau gael ei wneud gan bobl sy’n gymwys yn y math penodol o waith sy’n cael ei wneud a rhaid iddo fod yn unol â’r ddeddfwriaeth berthnasol gyfredol.

Dylid osgoi tapiau cymunedol lle bo hynny’n bosibl er mwyn sicrhau bod preswylwyr yn gallu cael eu bilio’n briodol ar gyfer eu defnydd dŵr eu hunain. Os gosodir tapiau cymunedol, yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol am dalu am y cyflenwad hwn, oni wneir darpariaeth addas mewn cytundebau cartrefi symudol.

Mae’n hanfodol bod draeniau dŵr wyneb yn cael eu darparu. Dylid bob amser ystyried defnyddio systemau draenio cynaliadwy (SuDS) ar gyfer rheoli dŵr wyneb pan fydd safleoedd newydd yn cael eu datblygu. Nod y dull SuDS yw rheoli dŵr wyneb mor agos â phosibl at y ffynhonnell gan ddefnyddio amrywiaeth eang o dechnegau, gan gynnwys casglu dŵr glaw ac ymdreiddio lle bo hynny’n briodol. Dylai’r technegau hyn leihau’r defnydd o ddŵr a biliau cwsmeriaid.

Rhaid i’r holl ddarpariaeth gydymffurfio â deddfwriaeth a safonau perthnasol a dylai ystyried Safonau Dros Dro Llywodraeth Cymru ar gyfer Draenio Cynaliadwy. Dylid rhoi ystyriaeth gynnar i reoli dŵr wyneb wrth ddylunio’r safle. Bydd angen i hyn fodloni gofynion y Corff Cymeradwyo System Ddraenio Gynaliadwy (SuDS) a chael ei baratoi ochr yn ochr â chais cynllunio i sicrhau, os rhoddir caniatâd, y gellir ei ddarparu a bodloni unrhyw ofynion SuDS.

Lle bo’n bosibl, rhaid cysylltu â charthffos gyhoeddus ar gyfer draenio budr.

Dylid ymgynghori â’r cwmni dŵr perthnasol ynghylch safonau adeiladu a chapasiti carthffosydd, lle bo hynny’n ymarferol. Ni fydd bob amser yn bosibl cysylltu â charthffos gyhoeddus. Mewn amgylchiadau o’r fath, dylid darparu ar gyfer gollwng i gyfleuster trin carthion sydd wedi’i adeiladu a’i gynnal a’i gadw’n briodol, naill ai gwaith trin carthion neu danc carthion. Rhaid i’r ddarpariaeth gydymffurfio â deddfwriaeth a safonau perthnasol a bydd angen trwydded i’w rhyddhau gan Gyfoeth Naturiol Cymru. Nid ystyrir bod carthbyllau wedi’u selio yn briodol.

Rhaid i’r holl ddarpariaeth a gwasanaethau nwy gydymffurfio â gofynion statudol, safonau perthnasol a chodau ymarfer. Rhaid i’r holl gyfleusterau storio a ddarperir ar gyfer silindrau Nwy Propan ar ffurf Hylif fodloni rheoliadau iechyd a diogelwch. Cyfrifoldeb yr awdurdod lleol a rheolwyr y safle yw ceisio arweiniad gan wasanaethau iechyd yr amgylchedd lleol mewn perthynas â chyflenwad nwy a chynnal ac archwilio gwasanaethau a chyfleusterau.

Er mwyn lliniaru’r heriau ariannol ac ymarferol sy’n wynebu preswylwyr ar safleoedd awdurdodau lleol heb gysylltiadau uniongyrchol â phrif gyflenwad, lle mae’n rhaid i deuluoedd ddibynnu ar boteli nwy a mesuryddion rhagdalu, argymhellir bod awdurdodau lleol yn ceisio sicrhau bod y safleoedd hyn yn cael eu cysylltu â gwasanaethau prif gyflenwad uniongyrchol pryd bynnag y bo hynny’n bosibl. Gall hyn helpu i osgoi’r costau uwch sy’n gysylltiedig â chodi tâl ar gyfleustodau ar gyfraddau masnachol, fel poteli nwy drud a chostau uwch drwy fesuryddion talu ymlaen llaw.

Dylai preswylwyr gael blwch post diogel y gellir mynd iddo drwy allwedd a gedwir ganddynt. Lle bo'n bosibl, dylid gosod blychau post ar leiniau unigol fel nad oes rhaid i breswylwyr gasglu eu post o swyddfa’r safle (ac eithrio lle nad ydynt gartref i dderbyn danfoniad neu lle mae parsel neu becyn mawr nad oes modd ei ddanfon drwy'r blwch post).

Os nad yw’n bosibl danfon i leiniau unigol am unrhyw reswm, dylid ystyried system ‘tyllau colomen’ ger y fynedfa i’r safle neu ar wal swyddfa’r safle. Rhaid cael blychau unigol y gellir eu cloi ar gyfer pob llain.

Gall awdurdodau lleol ystyried darparu tir pori wrth ymyl safleoedd lle bo hynny’n bosibl, gan fod perchnogaeth ceffylau yn agwedd bwysig ar ddiwylliant Sipsiwn Romani a Theithwyr Gwyddelig.

Lle gall awdurdodau lleol ddarparu tir pori, gallant godi ffi resymol ar drigolion am ei ddefnyddio. Dylai'r tir fod â ffin a gatiau diogel.

Ac ystyried pwysigrwydd diwylliannol cadw ceffylau a'r gwahaniaethu a wynebir wrth gael mynediad at dir pori, caiff awdurdodau lleol eu hannog i ystyried a oes tir pori ar gael wrth nodi safleoedd newydd a dylent ystyried cynnig unrhyw dir sydd ar gael yn eu hystâd eu hunain ar gyfer lesoedd pori tymor byr lle bo modd.

Mae mynediad at wasanaethau digidol drwy gysylltiad ar-lein a’r gallu i’w defnyddio yn rhan hanfodol o fywyd modern. Am y rheswm hwn, dylai awdurdodau lleol edrych ar opsiynau ar gyfer darparu llinellau ffôn a chysylltiadau band eang i bob safle.

Gallai datblygu neu adnewyddu safleoedd fod yn gyfle i sicrhau bod y seilwaith cyfathrebu angenrheidiol yn cael ei osod i alluogi preswylwyr i wneud eu trefniadau eu hunain ar gyfer llinellau tir neu fynediad i’r rhyngrwyd. Mae mynediad digidol llawn yn golygu mynediad at gysylltiad rhyngrwyd dibynadwy, mynediad at ddyfeisiau a’r sgiliau a’r cymhelliant i ddefnyddio gwasanaethau digidol yn hyderus ac yn ddiogel. Heb hyn, gallai pobl brofi allgau digidol; rhwystr sy’n aml yn gysylltiedig â rhwystrau eraill fel allgau cymdeithasol, materion iechyd a llesiant a rhwystrau i gyflogaeth. Am y rheswm hwn, ystyrir bod cynnwys mynediad band eang yn nyluniad y safle lle bynnag y bo modd yn hanfodol.

Mae’r Bennod hon yn amlinellu cyfrifoldebau awdurdodau lleol i sicrhau bod eu safleoedd yn addas i’r diben ac yn cydymffurfio â safonau iechyd a diogelwch. Mae hefyd yn ymdrin ag amddiffyn preswylwyr rhag troseddau a sicrhau diogelwch tân ar safleoedd.

Cyfrifoldeb yr awdurdod lleol a rheolwr y safle yw sicrhau bod asesiad risg o'r safle yn cael ei gynnal yn rheolaidd, gan gynnwys asesiad risg tân penodol. Rhaid i’r holl gyfarpar a ddarperir gan yr awdurdod lleol gydymffurfio â’r safonau perthnasol a chael ei archwilio’n rheolaidd gan berson cymwys. Rhaid i reolwyr safle gadw cofnodion o’r holl brofion a gynhaliwyd a dylid cwblhau arolygiadau’n flynyddol. Rhaid i reolwyr safle sicrhau bod pob gofal yn cael ei gymryd i ddiogelu unrhyw offer a ddarperir rhag yr elfennau os cânt eu storio y tu allan, er enghraifft drwy gasinau addas.

Rhaid i’r holl adeiladau a ddarperir ar y safle gan yr awdurdod lleol gydymffurfio â safonau symudedd perthnasol a, lle bo hynny'n berthnasol, â gofynion Rheoliadau Adeiladu 2010 a deddfwriaeth berthnasol arall.

Rhaid i awdurdodau lleol gydbwyso'r angen i breswylwyr, yn enwedig plant a phobl ifanc, deimlo'n ddiogel ar y safle heb deimlo'n ynysig na dan glo. Dylai unrhyw ddyluniad safle newydd anelu at ddiogelu preswylwyr cyn belled ag y bo’n ymarferol heb fod yn ormesol. Dylid osgoi gosod ffensys metel tal.

Efallai y byddai'n ddefnyddiol i awdurdodau lleol hefyd drafod eu cynlluniau gyda'r heddlu lleol i sicrhau eu bod yn cydymffurfio ag egwyddorion Diogelu drwy Ddylunio a bod materion diogelwch a throsedd yn cael eu deall ac yn cael sylw o'r cychwyn cyntaf.

Dylid ystyried cynnwys teledu cylch cyfyng wrth ddylunio safleoedd fel rhan o ddull ehangach o hyrwyddo diogelwch a llesiant yr holl breswylwyr. Dylai'r defnydd ohono fod yn gymesur, parchu preifatrwydd, a chyd-fynd ag egwyddorion cydraddoldeb a pheidio â gwahaniaethu. Mae ymgysylltu â phreswylwyr y safle yn ystod y camau cynllunio a gweithredu yn hanfodol i sicrhau bod unrhyw fesurau a gymerir yn briodol, yn dryloyw ac yn cefnogi ymddiriedaeth gymunedol.

Wrth ddylunio safleoedd awdurdodau lleol, mae’n ofynnol i awdurdodau lleol ymgynghori â’r awdurdod tân ac achub lleol o dan adran 56 o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013.

Rhaid lleoli cartrefi symudol mewn ffordd a fydd yn lleihau’r risg y bydd tân yn lledaenu rhwng adeiladau a strwythurau ar y llain. Dylai’r pellter lleiaf rhwng carafanau fod yn 6 metr.  Fel y nodir yn y canllawiau rheoli safle, lle na ellir cadw'r gwahaniad hwnnw, bydd angen i breswylwyr wagio eu carafanau os bydd tân yn datblygu ar y safle. Mewn achosion o’r fath, ni ddylai lleiniau fod yn fwy na 30 metr o bwynt tân. Rhaid gosod y mannau ymgynnull tân mewn strwythur sy’n gallu gwrthsefyll y tywydd, sy’n hawdd ei gyrraedd ac wedi’i farcio’n glir fel ‘Pwynt Tân’. Rhaid i bob pwynt tân fod â dull o seinio’r larwm os bydd tân. Rhaid i hyn fod yn briodol i faint a chynllun y safle ac yn seiliedig ar ymgynghori â’r awdurdod tân ac achub perthnasol.

Os yw'r safle'n ymestyn ymhell o'r ffordd gyhoeddus agosaf, rhaid darparu hydrantau tân ar bob safle mewn ymgynghoriad â'r awdurdod tân ac achub perthnasol. Rhaid i’r holl offer gydymffurfio â’r Safonau Prydeinig perthnasol.

Rhaid i hydrantau gydymffurfio â Safon Brydeinig 750 a dylid eu gosod fel nad oes unrhyw garafán yn fwy na 100m o hydrant. Mae’n bwysig sicrhau bod hydrantau a chyflenwadau dŵr eraill yn hawdd eu cyrraedd ac nad ydynt yn cael eu rhwystro na’u cuddio. Nid oes angen darparu riliau pibelli nac offer diffodd tân arall.

Dylid gosod hysbysiadau sy’n amlinellu pa gamau y mae’n rhaid eu cymryd os bydd tân neu argyfwng arall mewn lleoliadau amlwg ar draws y safle. Lle bo modd, dylid defnyddio pictogramau i egluro beth mae'n rhaid ei wneud a pha drefniadau sydd yn eu lle os bydd tân, gan gynnwys manylion y man ymgynnull.

Rhaid i bob safle awdurdod lleol gael protocolau ar waith sydd wedi’u nodi’n glir mewn cynllun rheoli safle. Mae angen i breswylwyr fod yn ymwybodol bod ganddynt gyfrifoldeb i atal tanau rhag digwydd. Rhaid i'r holl systemau larwm a ddarperir gan yr awdurdod lleol gael eu gosod, eu profi a'u cynnal a'u cadw mewn cyflwr da gan berson cymwys. Rhaid i’r holl gyfarpar sy’n agored i rew gael ei ddiogelu’n briodol.

Rhaid i’r gwaith o gynnal a chadw a phrofi larymau tân ar y safle gael ei osod, ei brofi a’i gynnal mewn cyflwr gweithredol gan bobl gymwys, nid preswylwyr, a bod ar gael i’w archwilio gan, neu ar ran, yr awdurdod trwyddedu neu’r Awdurdod Tân ac Achub. Rhaid cadw cofnod o’r holl brofion a’r camau unioni a gymerwyd.

Dylid ystyried gofynion yr awdurdod tân ac achub perthnasol wrth storio Nwy Petrolewm Hylifol (LPG) a deunyddiau fflamadwy eraill ar y safle. Dylai storio’r deunyddiau hyn fodloni gofynion statudol a dylid rhoi mesurau ar waith i atal camddefnydd.

Rhaid i fynediad i'r safle ac o'i gwmpas ganiatáu mynediad hawdd i gerbydau tân ac ambiwlansys.

Awdurdodau lleol sy’n gyfrifol am sicrhau eu bod yn cydymffurfio â’r ddeddfwriaeth diogelwch tân sydd mewn grym ar unrhyw adeg benodol. Mae hyn yn golygu Gorchymyn Diwygio Rheoleiddio (Diogelwch Tân) 2005. Mae rhagor o fanylion am hyn yn y canllawiau rheoli safle. 

Mae’r bennod hon yn amlinellu unrhyw faterion penodol y gallai fod angen eu hystyried wrth ddylunio safleoedd tramwy, yn hytrach na safleoedd preswyl. Dylai safonau ar safleoedd tramwy adlewyrchu’r rhai a ddisgwylir ar safleoedd preswyl, oni nodir yn wahanol isod.

Mae Deddf Tai (Cymru) 2014 yn gosod dyletswydd ar awdurdodau lleol i ddarparu safleoedd i ddiwallu’r anghenion am leiniau a nodwyd drwy’r GTAA. Mae hyn yn cynnwys safleoedd preswyl a safleoedd tramwy.

Ar hyn o bryd nid oes safleoedd tramwy na mannau aros dros dro/a negodwyd ar gael yn agored mewn unrhyw awdurdod lleol yng Nghymru. Dylai awdurdodau lleol wneud pob ymdrech resymol i ddarparu lleiniau tramwy addas ar gyfer y rhai sy’n byw yn eu hardal er mwyn helpu i ddiogelu hunaniaeth ddiwylliannol y cymunedau hyn ac i gyfyngu ar wersylloedd heb awdurdod.

Wrth ystyried lleoliadau ar gyfer safleoedd tramwy neu fannau aros dros dro/wedi’u negodi, dylai awdurdodau lleol ystyried hanes unrhyw wersyll diawdurdod yn yr ardal a’r wybodaeth a gafwyd fel rhan o asesiadau llesiant a’r broses asesu llety. Gall awdurdodau lleol hefyd adolygu data’r cyfrif carafanau ynghylch gwersylloedd diawdurdod i asesu a oes angen safleoedd tramwy neu fannau aros dros dro/wedi’u negodi, a ble, yn yr ardal leol.

Pan fydd gan awdurdodau lleol staff penodol gyda phrofiad o gysylltu â’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr, byddant mewn sefyllfa dda i ddarparu gwybodaeth am ble mae aelodau’r gymuned wedi sefydlu gwersyll yn flaenorol wrth deithio drwy’r awdurdod. Dylai awdurdodau lleol gynnwys yr wybodaeth hon fel rhan o'u harolwg GTAA, yn ogystal ag unrhyw adborth arall a dderbynnir gan aelodau'r gymuned i sicrhau bod lleoliadau unrhyw safleoedd tramwy neu fannau aros mewn lleoliad addas.

Mae Grant Cyfalaf Safleoedd Llywodraeth Cymru hefyd ar gael i ddatblygu safleoedd tramwy. Dylai darparu safleoedd o’r fath, ynghyd â’u rheoli’n effeithiol, leihau nifer yr achosion o wersylloedd diawdurdod mewn lleoliadau anaddas. Mae safleoedd tramwy yn briodol lle mae awdurdod lleol yn profi gwersylloedd mynych anawdurdodedig, yn enwedig rhwng mis Mawrth a mis Hydref.

Mae tystiolaeth anecdotaidd yn awgrymu nad yw'n ddoeth i safleoedd awdurdodau lleol fod â chymysgedd o swyddogaethau preswyl a thramwy. Yn dibynnu ar gapasiti safle awdurdod lleol, efallai y bydd yn briodol i awdurdod lleol gynnwys un neu ddau o leiniau tramwy ar ei safle, i hwyluso aelodau o’r teulu sy’n ymweld â phreswylwyr parhaol y safle, ond dylid gwneud hyn dim ond lle gellir sicrhau llesiant holl breswylwyr y safle.

Mae’n debygol y bydd safleoedd tramwy yn agos at gysylltiadau trafnidiaeth pwysig er mwyn hwyluso teithio oddi yno. Fodd bynnag, efallai y bydd angen i rai ardaloedd sydd â nifer uchel o wersylloedd ystyried materion eraill fel agosrwydd at ddigwyddiadau diwylliannol a safleoedd crefyddol.

Gall agosrwydd at borthladdoedd fferi hefyd fod yn ystyriaeth bwysig wrth gynllunio lleoliadau safleoedd tramwy.

Dylai awdurdodau lleol ystyried y nifer tebygol o garafanau a allai feddiannu’r safle i gyd. Dylai maint safleoedd tramwy gydbwyso’r angen i gadw teuluoedd sy’n teithio gyda’i gilydd ar un safle â sicrhau rheolaeth effeithiol a chadw costau datblygu a chynnal a chadw safleoedd ar lefel resymol.

Gall safleoedd tramwy o hyd at 10 llain wneud darpariaeth briodol ar gyfer aelodau o’r gymuned sy’n ymgasglu. Fodd bynnag, dylai awdurdodau lleol ystyried eu hamgylchiadau lleol wrth ystyried maint unrhyw safle tramwy arfaethedig a dylent drafod cynigion gyda Llywodraeth Cymru yn y lle cyntaf.

Gall maint y lleiniau fod yn llai ar safleoedd tramwy i adlewyrchu’r ffaith na fydd cartrefi symudol sefydlog yn defnyddio’r rhain. Serch hynny, dylai lleiniau allu darparu ar gyfer 2 garafán deithiol a 2 fan parcio.

Dylai’r ddarpariaeth barcio gynnwys o leiaf 2 gerbyd i bob llain gydag isafswm maint o 2.4m x 4.8 metr fesul man parcio.

Dylai’r bylchau rhwng lleiniau a charafanau fod yr un fath ag ar gyfer safleoedd parhaol gan nad yw’r risgiau tân yn cael eu lleihau ar y math hwn o safle. Dylid rhoi modd i gadw pellter o 3 metr o ffin y llain a 6 metr rhwng cartrefi symudol.

Bydd cynllun safleoedd tramwy yn wahanol i safleoedd preswyl oherwydd diffyg blociau amwynder unigol. Yn hytrach na blociau amwynder unigol ar bob llain, mae safleoedd tramwy fel arfer yn darparu amwynderau a rennir yn cynnwys toiledau, basnau ymolchi a chyfleusterau cawod gyda chyflenwad dŵr poeth ac oer. Dylid darparu o leiaf 1 bloc amwynder i ddynion ac 1 i fenywod ar bob safle tramwy.

Dylai pob safle tramwy gynnwys rhwystr cyfyngu uchder i sicrhau mai dim ond y rhai sydd wedi’u hawdurdodi sy’n gallu cael mynediad i’r safle. Dim ond rheolwr y safle ddylai gael mynediad at yr allwedd i agor y rhwystr cyfyngu uchder. Dylai awdurdodau lleol ymgynghori â'r awdurdod tân ac achub perthnasol i sicrhau y gall cerbydau tân gael mynediad i'r safle neu fod dyluniad y safle yn caniatáu diffodd tân o fynedfa'r safle. Gall awdurdodau lleol hefyd ystyried yr angen am warden ar y safle i gyfyngu ar fynediad heb awdurdod. Os felly, bydd angen cynnwys llain barhaol a swyddfa safle wrth ymyl mynedfa’r safle tramwy.

Pan ddefnyddir llawr caled, dylai’r gwaith adeiladu fodloni’r un safon ag ar gyfer lleiniau preswyl. Fodd bynnag, mae’n bosibl y byddai’n briodol defnyddio arwynebau amgen ar safleoedd tramwy, fel deunyddiau glaswellt-concrit neu ddeunyddiau eraill sy’n gallu helpu i ddarparu draenio cynaliadwy yn hytrach na tharmac mewn rhai ardaloedd.

Argymhellir bod awdurdodau lleol yn darparu mannau gweithio ar safleoedd tramwy neu gyfleusterau mannau gweithio cyfagos ar gyfer defnyddwyr lle bo hynny’n bosibl. Yn wahanol i breswylwyr ar safle awdurdod lleol, nid yw defnyddwyr safleoedd tramwy yn debygol o allu gwneud trefniadau eraill i’w galluogi i weithio wrth deithio.

Mae teithio ar gyfer gwaith yn rhan bwysig o ddiwylliant Sipsiwn a Theithwyr, a bydd darparu mannau gweithio yn helpu i gynorthwyo hynny. Fodd bynnag, yn yr un modd â holl safleoedd awdurdodau lleol, dylai’r awdurdod lleol sicrhau nad oes unrhyw weithgareddau peryglus yn cael eu gwneud ar leiniau tramwy.

Yn wahanol i safleoedd preswyl, ni ellir gosod mesuryddion cyfleustodau ar gyfer pob llain gan mai dim ond blociau amwynder a rennir fydd yn cael eu darparu. Serch hynny, bydd angen i awdurdodau lleol gymryd camau i sicrhau bod ganddynt ffordd o ddosrannu biliau cyfleustodau’n deg rhwng y rhai sy’n defnyddio safleoedd tramwy.

Nid oes angen gwasanaethau post ar safleoedd tramwy oherwydd yr amser cyfyngedig y bydd defnyddwyr yn ei dreulio ar y safle a’r post y mae’n debygol na fydd modd ei ddosbarthu a fyddai'n parhau i gyrraedd y safle ar ôl i’r defnyddwyr adael.

Fel yr amlinellir dan yr adran draenio a charthffosiaeth, rhaid cael darpariaeth foddhaol ar gyfer draenio dŵr budr a dŵr gwastraff naill ai drwy gysylltiad â charthffos gyhoeddus neu waith trin carthion neu drwy ollwng i danc carthion neu garthbwll sydd wedi’i adeiladu’n briodol ac sydd wedi’i gymeradwyo gan yr awdurdod lleol.

Seilwaith gwefru ceir trydan (EV)

Dylai awdurdodau lleol ystyried integreiddio seilwaith gwefru cerbydau trydan wrth ddatblygu mannau parcio canolog ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Mae'r dull rhagweithiol hwn yn sicrhau nad yw cymunedau'n cael eu heithrio o'r newid i drafnidiaeth lanach. Mae cynllunio cynnar yn cefnogi mynediad teg at symudedd cynaliadwy ac yn helpu safleoedd i fod yn addas ar gyfer y dyfodol.

Rhaid i unrhyw ddyluniadau safle sy'n bwriadu ymgorffori seilwaith gwefru ymgorffori mannau gwefru canolog neu barthau dynodedig i ffwrdd o garafanau, adeiladau a llystyfiant i liniaru risgiau tân a thrydanol ac i fanteisio i’r eithaf ar le. Dylai math a nifer y pwyntiau gwefru adlewyrchu pa mor aml y disgwylir i breswylwyr eu defnyddio er mwyn sicrhau ymarferoldeb a chost-effeithiolrwydd.

Mae’r bennod hon yn rhoi canllawiau ar faterion i awdurdodau lleol eu hystyried wrth nodi mannau aros dros dro/a negodwyd, yn absenoldeb darpariaeth dramwy addas yn eu hardal.

Mae lleiniau awdurdodau lleol a darpariaeth dramwy yn well na mannau aros dros dro/a negodwyd fel ateb hirdymor i'r angen am lety tramwy. Fodd bynnag, gall Llywodraeth Cymru ddarparu Cyllid Grant Safleoedd Cyfalaf ar gyfer mannau aros dros dro/a negodwyd, os ydynt yn diwallu angen trafnidiaeth ac yn darparu cyfleusterau sy'n addas ac yn briodol.

Fodd bynnag, ni ddylid ystyried mannau aros dros dro/wedi’u negodi yn ddewis amgen hirdymor i safleoedd awdurdod lleol neu safleoedd tramwy. Gall mannau aros dros dro/a negodwyd fod yn addas fel darpariaeth tymor byr, dros dro ar gyfer ffeiriau neu ddigwyddiadau diwylliannol, neu i ddelio â gwersylloedd diawdurdod yn yr ardal. Os yw gwersylloedd diawdurdod yn brin o fewn ardal awdurdod lleol, gallai mannau aros dros dro/a negodwyd fod yn ateb addas i osgoi'r angen i'r rhain ddigwydd o gwbl.

Mae angen nodi mannau aros dros dro/a negodwyd yn rhagweithiol cyn bod eu hangen a rhoi gwybod amdanynt i'r gymuned cyn i unrhyw wersylloedd heb awdurdod gael eu sefydlu.

Dylai lleoliad man aros dros dro/a negodwyd fod yn ddiogel a dylai fod mynediad da at rwydweithiau ffyrdd. Dylid rhoi ystyriaeth ofalus i anghenion a lles unrhyw blant a all ddefnyddio’r man aros. Dylai’r lleoliad hefyd geisio amharu cyn lleied â phosibl ar gymunedau cyfagos.

Rhaid rhoi ystyriaeth ofalus i gapasiti mannau aros dros dro/wedi’u negodi. Mae’r ffactorau i’w hystyried yn cynnwys nifer y gwersylloedd diawdurdod blaenorol a phresennol yn yr ardal, amlder digwyddiadau neu ffeiriau diwylliannol a allai arwain at yr angen am fannau aros dros dro wedi’u negodi a faint o bobl sy’n debygol o ddefnyddio’r man aros.

Dylai ffyrdd mynediad sy'n arwain at y man aros dros dro/a negodwyd ac arno fod yn ddigon cadarn i ddarparu ar gyfer cerbydau trwm. Dylid hefyd ystyried rhwystr o amgylch y safle i annog pobl i beidio â'i ehangu heb awdurdod. Argymhellir bod giât ar gyfer yr ardal neu ei fod yn cynnwys rhwystr ar y fynedfa lle bo hynny'n ymarferol.

Gan y gall safleoedd aros dros dro/a negodwyd fod yn segur am gyfnodau hir, gellid defnyddio deunydd fel concrit gwair (‘grasscrete’) i sicrhau bod dŵr glaw yn gallu draenio’n naturiol wrth ddarparu arwyneb y gellir gyrru arno pan fydd yn cael ei ddefnyddio.

Dylai’r gwasanaethau brys allu mynd i mewn i’r safle aros dros dro/a negodwyd heb rwystr bob amser. Dylai’r awdurdod lleol gynnal asesiadau risg yn rheolaidd wrth i’r man aros gael ei ddefnyddio.

Rhaid ceisio cyngor yr awdurdod tân ac achub perthnasol wrth gynllunio ar gyfer mannau aros dros dro/a negodwyd. Rhaid cadw pellter diogel bob amser rhwng ôl-gerbydau a charafanau ac unrhyw ddeunydd llosgadwy arall hefyd.

Argymhellir hefyd ymgynghori â’r heddlu lleol ynghylch cynigion dylunio, lle bo hynny’n bosibl ac yn briodol.

Dylid darparu cyflenwad dŵr oer o leiaf i'r rhai sy'n defnyddio'r man aros dros dro/a negodwyd, yn ogystal â phwynt gwaredu carthffosiaeth.

Dylid darparu toiledau symudol, gan gynnwys ystyried darpariaeth ar wahân ar gyfer dynion a menywod. Y gymhareb a argymhellir yw un toiled symudol ar gyfer pob pedwar cartref sy’n defnyddio’r man aros dros dro/wedi’i drafod. Argymhellir darparu cawodydd symudol hefyd.

Dylid darparu cyfleusterau casglu sbwriel hefyd mewn mannau aros dros dro/a negodwyd.

Dylai darparu’r gwasanaethau hyn helpu i leihau costau glanhau unwaith y bydd yr ardal wedi’i wagio. Gellir codi tâl hefyd am wasanaethau a ddarperir i breswylwyr.

Mae’r bennod yn amlinellu’r manteision cymunedol a’r effaith gadarnhaol y gall meithrin perthynas ei chael wrth weithio gydag anghenion cymunedau Sipsiwn a Theithwyr a’u deall.

Argymhellir bod awdurdodau lleol yn gwreiddio egwyddorion cyd-ddylunio ym mhob cam o’r gwaith o ddatblygu'r safle, o'r gwaith cynllunio cychwynnol hyd at y gwaith adnewyddu. Mae hyn yn golygu cynnwys preswylwyr mewn penderfyniadau am gynllun y safle, amwynderau a mannau cymunedol i sicrhau bod dyluniadau'n adlewyrchu anghenion diwylliannol, profiad bywyd, a chefnogi gweithgareddau byw rhwng cenedlaethau.

Lle bo modd, dylai awdurdodau lleol ystyried dymuniadau Sipsiwn a Theithwyr wrth ddylunio safle awdurdod lleol newydd, gan roi sylw penodol i'r angen i ddarparu llety sy'n addas i gefnogi eu ffordd draddodiadol o fyw. Os yw awdurdodau lleol yn cynnig gwelliannau i safleoedd presennol, mae dyletswydd statudol ar awdurdodau lleol i ymgynghori'n uniongyrchol â phreswylwyr y safle drwy Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013. Dylid cadw tystiolaeth o’r broses ymgynghori a gynhelir a’i rhannu â Llywodraeth Cymru yn ôl y gofyn.

Lle bwriedir i safle newydd gael ei ddefnyddio gan gymysgedd o gymunedau Sipsiwn a Theithwyr (er enghraifft, Romani a Theithwyr Gwyddelig) byddai’n ddefnyddiol i’r awdurdod lleol geisio barn pob un o’r gwahanol gymunedau cyn penderfynu sut i fwrw ymlaen.

Rhaid i awdurdodau lleol sicrhau bod strategaethau cyfathrebu'n gynhwysol ac yn briodol yn ddiwylliannol, gan gydnabod bod cyfathrebu ar lafar dal yn ddull dibynadwy ac effeithiol o rannu gwybodaeth i lawer o Sipsiwn a Theithwyr.

Cynghorir awdurdodau lleol hefyd i ymgynghori â Llywodraeth Cymru yn gynnar os ydynt yn bwriadu gwneud cais am gyllid Grant Cyfalaf Safleoedd. Bydd hyn yn sicrhau y bydd cynigion am safleoedd yn bodloni’r meini prawf cymhwysedd.

Llain

Tir ar safle cartrefi symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am gyfnod amhenodol (oni nodir yn eu cytundeb llain). Fel arfer mae’n cynnwys bloc amwynder, lle ar gyfer carafán sefydlog a charafán deithiol a man parcio.

Bydd cynllun y llain yn dibynnu ar ddyluniad cyffredinol y safle. Elfen bwysig yn nyluniad a maint lleiniau yw’r capasiti arfaethedig. Mae adran 60 o Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru), yn diffinio ‘cartref symudol’ fel un sy’n mesur hyd at 20 metr o hyd a 6.8 metr o led.

Safle

Bydd safle’n cynnwys amrywiaeth o gyfleusterau (yn dibynnu ar faint y tir a’r gofynion), cysylltiadau â chyfleustodau, adeilad cymunedol, man chwarae, llwybr troed o amgylch y safle, goleuadau cyhoeddus, a ffensys/coed i greu ffin o amgylch y safle ar gyfer diogelwch ac amgáu.

Safle awdurdod lleol

Mae hwn yn safle sy’n eiddo i’r awdurdod lleol ac yn cael ei weithredu ganddo. Bydd y safle hwn yn cael ei ddynodi i’w ddefnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr am gyfnod amhenodol. Gall preswylwyr ar y safleoedd hyn ddisgwyl defnyddio eu lleiniau cyhyd â’u bod yn glynu wrth delerau eu cytundeb llain, dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned.

Safle preifat gyda chaniatâd cynllunio

Mae safle preifat Sipsiwn a Theithwyr yn cyfeirio at dir mewn perchnogaeth breifat gyda chaniatâd cynllunio sydd wedi’i gymeradwyo’n swyddogol gan yr awdurdod cynllunio lleol ar gyfer defnydd preswyl parhaol gan Sipsiwn a Theithwyr.

Mae tir sydd wedi ceisio'r caniatâd cynllunio angenrheidiol i gael ei ddefnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr yn cael ei gydnabod yn gyfreithiol fel tir sy’n bodloni’r safonau iechyd, diogelwch ac amgylcheddol penodol.

Fel arfer, mae’r safleoedd hyn yn fach ac yn cynnwys nifer fach o leiniau ar gyfer teulu. Mae’r safleoedd hyn yn breifat i’w defnyddio gan y teulu hwnnw’n unig.

Safle preifat heb ganiatâd cynllunio

Tir a brynwyd gan aelod o’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr, nad yw wedi cael y caniatâd cynllunio angenrheidiol gan yr awdurdod cynllunio lleol i’w ddefnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr.

Mannau aros dros dro/a negodwyd

Bwriedir i’r rhain fod yn rhai tymor byr o ran natur i helpu awdurdodau lleol pan dderbynnir bod angen lleiniau.

Rhaid darparu ar gyfer gwaredu gwastraff, cyflenwi dŵr a glanweithdra o leiaf.

Dim ond am gyfnod cyfyngedig y mae gan y safleoedd hyn ganiatâd cynllunio neu drwydded safle. Gall preswylwyr ar y safleoedd hyn ddisgwyl defnyddio eu lleiniau am gyfnod y caniatâd cynllunio neu’r drwydded safle (neu gyhyd â’u bod yn glynu wrth delerau eu cytundebau lleiniau, dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013, pa un bynnag yw’r cynharaf).

Llain dramwy

Tir ar safle cartrefi symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am uchafswm cyfnod o 3 mis. Gall lleiniau tramwy fodoli ar safleoedd awdurdodau lleol, fodd bynnag, nid yw hyn yn cael ei argymell.

Safle tramwy

Mae safleoedd tramwy yn gyfleusterau parhaol sydd wedi’u cynllunio i’w defnyddio dros dro am uchafswm o 3 mis ar y tro. Bydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am gynnal a chadw systemau gwaredu gwastraff, cyflenwad dŵr a glanweithdra’r safle, yn amodol ar dâl.

Mae telerau penodol dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn berthnasol ar y safleoedd hyn. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned.

Gwersyll diawdurdod

Tir sy’n cael ei feddiannu heb ganiatâd y perchennog neu heb y caniatâd cynllunio cywir o ran defnydd tir.

Gellir defnyddio gwersylloedd dros dro os nad oes darpariaeth ar gael ar gyfer mannau tramwy neu fannau aros dros dro/a negodwyd, a gall yr awdurdod lleol eu derbyn, tra bydd safleoedd amgen yn cael eu datblygu.

Brics a mortar

Tŷ neu fflat, y cyfeirir atynt yn aml fel tai confensiynol. Efallai eu bod ar rent cymdeithasol, ar rent preifat, neu mewn perchnogaeth.

Cymunedau sefydlog

Mae cymunedau sefydlog yn gymunedau o bobl sydd ddim yn aelodau o’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr, ac maen nhw’n byw mewn tai brics a mortar.
 

Safle King’s Meadow, Aberhonddu, Powys: enghraifft o’r cynllun ‘cylchol’

Image

Credyd llun: Cyngor Sir Powys a Capita Symonds

Safle Drenewydd Gelli-farch, Caerdydd: enghraifft o gynllun ‘canghennau coeden’

Image

Credyd llun: Cyngor Sir Caerdydd

Cynlluniau enghreifftiol

Siewmyn teithiol

Image

Credyd llun: Urdd Siewmyn Prydain Fawr

Siewmyn teithiol

Image

Credyd llun: Urdd Siewmyn Prydain Fawr

Enghraifft o safle

Image

Enghraifft o uned

Image

Enghraifft o ystafell ymolchi

Image

Enghraifft o gegin

Image

Credyd llun: Cyngor Sir Powys