Canllawiau ar reoli gwersylloedd diawdurdod - Pennod 2: strategaethau lleol

Anogir pob awdurdod lleol i ddatblygu eu strategaethau ysgrifenedig eu hunain sy’n nodi sut byddant yn ymateb i wersylloedd diawdurdod. Bydd hyn yn helpu pawb sy'n gysylltiedig i gael dealltwriaeth glir o'r cychwyn cyntaf sut y bydd awdurdodau lleol yn ymdrin â gwersylloedd o'r fath.

Dylid cydnabod y gallai nifer y gwersylloedd diawdurdod gynyddu yn ystod misoedd yr haf wrth i deuluoedd deithio. Er mwyn sicrhau ymateb parchus ac effeithiol i unrhyw wersyll diawdurdod, argymhellir bod gan bob awdurdod lleol strategaeth ragweithiol yn ei lle cyn y cyfnod hwn, yn enwedig mewn sefyllfaoedd lle gall awdurdodau lleol ragweld yn rhesymol pryd a ble mae gwersylloedd o'r fath yn debygol. Dylai'r strategaeth gynnwys ymyriadau wedi'u cynllunio sy'n blaenoriaethu ystyriaethau lles ac yn galluogi gweithredu amserol a chydlynol.

Wrth lunio strategaeth, mae'n bwysig bod pob awdurdod lleol yn gofyn am fewnbwn gan Sipsiwn a Theithwyr yn ogystal â'u cymunedau lleol. Mae'n arbennig o bwysig cydnabod profiadau ac anghenion penodol plant a phobl ifanc mewn cymunedau Sipsiwn a Theithwyr. Mae ehangu'r elfen ymgysylltu i gynnwys eu lleisiau nhw'n benodol yn sicrhau bod penderfyniadau'n adlewyrchu eu profiadau bywyd. Mae hyn yn cryfhau’r elfen ddiogelu ac yn cefnogi strategaeth fwy cynhwysol ac ymatebol.

Wrth lunio strategaethau lleol, mae hefyd yn hanfodol bod awdurdodau lleol yn gwahaniaethu'n glir rhwng rolau priodol asiantaethau partner. Ni ddylai strategaethau gwersylla diawdurdod roi’r heddlu fel yr asiantaeth arweiniol. Dylid ceisio cyfranogiad gan yr heddlu dim ond pan fo'n briodol ac yn angenrheidiol, yn unol â chanllawiau Cyngor Cenedlaethol Penaethiaid yr Heddlu (NPCC), yn enwedig pan fo trosedd, pryderon diogelwch, neu drothwyon plismona eraill yn cael eu bodloni. Mae hyn yn sicrhau bod ymatebion a arweinir gan yr awdurdodau lleol yn parhau i ganolbwyntio ar les ac yn gymesur.

Isod ceir rhestr o faterion y byddai'n ddefnyddiol eu cynnwys yn strategaeth ysgrifenedig pob awdurdod ar gyfer ymdrin â gwersylloedd diawdurdod:

Rhestr wirio ar gyfer strategaethau lleol

1. Llywodraethu ac arweinyddiaeth

• Penodi Swyddog Arweiniol neu Un Pwynt Cyswllt.
• Sefydlu gweithgor strategaeth amlasiantaethol gydag adnoddau digonol.
• Datblygu strwythur llywodraethu ar gyfer goruchwylio a monitro.
• Sicrhau bod pobl sy'n gymwys, yn ddibynadwy ac yn briodol ar gael i gynnal asesiadau lles.
• Sicrhau bod unigolion sydd wedi cael hyfforddiant ar gael i negodi cytundebau, fel Cod Ymddygiad ar gyfer gwersyll awdurdodedig neu fan aros dros dro.

2. Ymgysylltu a chynhwysiant

• Datblygu'r strategaeth gyda Sipsiwn a Theithwyr.
• Sicrhau bod mecanweithiau ymgynghori yn cynnwys plant a phobl ifanc.
• Cynnwys grwpiau eiriolaeth, swyddogion cydlyniant cymunedol, a chynghorwyr lleol.
• Darparu hyfforddiant ymwybyddiaeth ddiwylliannol i staff.
• Darparu rhif cyswllt i deuluoedd allu cysylltu â'r awdurdod lleol ymlaen llaw os ydynt yn gwybod bod angen iddynt fyw dros dro yn eu hardal am gyfnod byr.
• Darparu enw cyswllt a rhif ffôn ar gyfer pobl sy'n teithio drwy'r ardal neu i'r ardal.

3. Cysoni strategol

• Gwneud yn siŵr bod yr ymateb i wersylloedd diawdurdod yn cyd-fynd â strategaethau perthnasol eraill: darpariaeth safleoedd, cynllunio, iechyd, addysg, tai.
• Adolygu data'r Asesiad o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr, cyfrifiadau carafannau ddwywaith y flwyddyn, a phatrymau gwersylloedd rheolaidd i ragweld ble a phryd mae gwersylloedd diawdurdod yn debygol o ymddangos.
• Cynnwys gwybodaeth am safleoedd lleol a'r gwasanaethau sy'n cael eu darparu ar hyn o bryd.
• Cynnwys cysylltiadau ym maes iechyd ac addysg a fydd yn gallu helpu os oes angen.
• Rhestru mannau lle gellir mynd â gwastraff gwyrdd i'w ailgylchu.

4. Protocolau gweithredol

• Disgrifio prosesau ymateb arferol i wersylloedd diawdurdod.
• Amlinellu'r dewisiadau ymateb a'r sbardunau gorfodi.
• Cynnwys templedi ar gyfer asesu lles ac asesu safleoedd.
• Egluro rolau a chyfrifoldebau statudol yr holl bartïon dan sylw.
• Nodi’r trefniadau ar gyfer darparu biniau neu doiledau.

5. Rhannu gwybodaeth a chyfathrebu

• Sefydlu protocolau ar gyfer cyfathrebu rhyngasiantaethol a rhannu data.
• Cynnwys matrics penderfyniadau i arwain camau gweithredu cyson a thryloyw.
• Creu protocol ar gyfer hysbysu awdurdodau cyfagos a gwaith cydlynu rhanbarthol.
• Cyhoeddi'r strategaeth ar wefan yr awdurdod lleol a'i rhannu â sefydliadau ar lawr gwlad a fydd wedyn yn gallu ei rhannu â'r gymuned Sipsiwn a Theithwyr.
• Sefydlu systemau i fonitro, gwerthuso ac adolygu'r camau a gymerwyd.
• Cofnodi gwersi a ddysgwyd a'u hintegreiddio wrth ddiweddaru’r strategaeth yn y dyfodol.
• Sicrhau bod y strategaeth yn cefnogi'r gwaith o ddiogelu pawb yr effeithir arnynt ac yn lleihau niwsans cyhoeddus.
• Hyrwyddo dull sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ac sy'n cydbwyso hawliau Sipsiwn a Theithwyr â hawliau'r cyhoedd.
• Cynnwys cytundebau stopio dros dro/wedi'u negodi lle bo hynny'n briodol.

6. Monitro ac adolygu

• Sefydlu systemau i fonitro, gwerthuso ac adolygu'r camau a gymerwyd.
• Cofnodi gwersi a ddysgwyd a'u hintegreiddio wrth ddiweddaru’r strategaeth yn y dyfodol.

7. Effaith ar y gymuned a diogelu

• Sicrhau bod y strategaeth yn cefnogi'r gwaith o ddiogelu pawb yr effeithir arnynt ac yn lleihau niwsans cyhoeddus.
• Hyrwyddo dull sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ac sy'n cydbwyso hawliau Sipsiwn a Theithwyr â hawliau'r cyhoedd.
• Cynnwys cytundebau stopio dros dro/wedi'u negodi lle bo hynny'n briodol.

Dylai prif amcanion pob strategaeth gynnwys y canlynol:

• dileu neu leihau problemau drwy gynllunio ymlaen llaw yn effeithiol
• osgoi ymateb adweithiol
• sicrhau bod anghenion a hawliau pob parti, Sipsiwn a Theithwyr, tirfeddianwyr a'r gymuned sefydlog, yn cael eu hystyried
• gosod fframwaith ar gyfer gwneud penderfyniadau clir, cyson a theg mewn ffordd dryloyw
• cysylltu'r ymateb i wersylla anawdurdodedig yn glir â strategaethau a pholisïau eraill sy'n effeithio ar Sipsiwn a Theithwyr (darparu safle, cynllunio, iechyd, addysg, tai ac ati)
• cynnwys pawb sydd â budd yn y broses o ddatblygu'r strategaeth
• egluro rolau a chyfrifoldebau awdurdodau lleol, gan nodi pwy sy'n gyfrifol am bob cam o'r broses a phwy fydd yn gwneud y penderfyniadau pwysig
• cyfyngu ar unrhyw niwsans cyhoeddus, gan gymryd camau gorfodi effeithiol lle bo hynny'n angenrheidiol ac yn briodol

Arwain

Argymhellir bod awdurdodau lleol yn llunio strategaeth lywodraethu glir i ddelio â gwersylloedd diawdurdod sy'n darparu ar gyfer goruchwylio a monitro canlyniadau'n ddigonol. 

O ran unrhyw wersyll diawdurdod ar dir sy'n eiddo i gorff cyhoeddus ar wahân i'r awdurdod lleol lle mae wedi'i leoli, dylai'r awdurdod lleol barhau i arwain yr ymateb i'r gwersyll er mwyn cyflawni ei ddyletswyddau statudol mewn perthynas ag anghenion iechyd, gofal cymdeithasol, tai ac addysg ei breswylwyr.  Mae gan yr awdurdod lleol ddyletswydd hefyd i sicrhau llety tramwy digonol i Sipsiwn a Theithwyr sy'n aros yn eu hardal, felly yr awdurdod sydd yn y sefyllfa orau i wneud trefniadau i adleoli gwersylloedd diawdurdod i leoliad addas. Dylai'r awdurdod lleol gyfathrebu â’r corff cyhoeddus perthnasol sy'n berchen ar y tir drwy gydol y broses yn ôl yr angen. 

Y tirfeddiannwr fydd yn cymryd unrhyw gamau gorfodi sy’n ofynnol, nid yr awdurdod lleol. 

Mae’n bosibl y bydd awdurdodau lleol yn dymuno ystyried y prif gamau a ganlyn wrth lunio eu strategaeth:

• Penodi swyddog arweiniol neu Un Pwynt Cyswllt.
• Sefydlu gweithgor strategaeth, gyda chymorth/adnoddau digonol, a sicrhau bod pawb sydd o bwys yn cael eu cynnwys, a chysylltu â gwasanaethau perthnasol eraill.
• Darparu hyfforddiant ymwybyddiaeth ddiwylliannol i weithwyr pwysig.
• Sefydlu gweithdrefnau/mecanweithiau ymgynghori.
• Sicrhau cysondeb ac uniondeb â strategaethau eraill.
• Adolygu gwybodaeth a gafwyd o asesiad yr awdurdod lleol o anghenion.
• Cynllunio gwasanaethau newydd/gwella gwasanaethau presennol, drwy weithio ar y cyd lle bo hynny’n briodol.
• Monitro/gwerthuso/adolygu’r camau a gymerwyd gan yr awdurdod lleol a sicrhau bod gwersi’n cael eu dysgu lle bo hynny’n berthnasol.

Pwy ddylai fod yn rhan o’r strategaeth?

Er y dylai awdurdodau lleol gymryd yr awenau wrth ddatblygu eu strategaeth, mae’n hanfodol bod rhanddeiliaid perthnasol eraill yn rhan o’r broses a’u bod yn fodlon cydymffurfio â’r strategaeth pan gaiff ei gweithredu. Mae sicrhau ymrwymiad gan randdeiliaid yn rhan bwysig o’r broses o lunio strategaeth.

Bydd sicrhau cyfranogiad gan y bwrdd iechyd lleol, y Sipsiwn a’r Teithwyr eu hunain yn ogystal â grwpiau eiriolaeth sy’n eu cynorthwyo, cydlynwyr cydlyniant cymunedol, swyddogion diogelwch cymunedol, a chynghorwyr lleol sy’n gyfrifol am wersylloedd Sipsiwn a Theithwyr, yn cryfhau gallu’r awdurdodau lleol i ymateb yn effeithiol i unrhyw sefyllfa benodol. Efallai y bydd angen i sefydliadau eraill, fel Cyfoeth Naturiol Cymru, fod yn rhan o’r ffordd aml-asiantaeth hon o weithio pan fydd yr amgylchiadau’n briodol.

Dylai awdurdodau lleol hefyd ystyried gweithio ar sail ranbarthol i helpu i sicrhau bod eu hagwedd at wersylloedd diawdurdod a darpariaeth safleoedd yn gyson â’r hyn a wneir ar draws gweddill Cymru a bod arferion gorau'n cael eu rhannu.

Mae nifer o elfennau y gellid eu cynnwys yn strategaeth yr awdurdodau lleol, er enghraifft:

1. Gwybodaeth leol mae’r strategaeth yn seiliedig arni, er enghraifft, yr Asesiad o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr, y data cyfrif carafannau ddwywaith y flwyddyn, ffigurau lleol ar gyfer gwersylloedd diawdurdod (gan gynnwys ffigurau’r heddlu os ydynt yn ddefnyddiol) ac unrhyw wybodaeth am wersylloedd rheolaidd.
2. Gwybodaeth am lefel a lleoliadau safleoedd cartrefi symudol parhaol yr awdurdodau lleol ar hyn o bryd.
3. Y dull arferol i’w ddefnyddio wrth roi gwybod am wersyll diawdurdod, gan gynnwys penodi swyddog arweiniol neu Un Pwynt Cyswllt.
4. Ymgysylltu â’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr ynghylch eu profiadau o wersylloedd diawdurdod.
5. Y protocol ar gyfer rhannu gwybodaeth gydag asiantaethau eraill ac ar gyfer cysylltu/cynnwys/hysbysu asiantaethau perthnasol eraill. Ni fydd gwybodaeth yn cael ei rhannu heb gysyniad yr unigolyn.
6. Y dull i’w fabwysiadu wrth fynd i mewn i wersyll diawdurdod, gan nodi rolau a chyfrifoldebau statudol pawb dan sylw, a’r asesiad lles i’w gynnal.
7. Amlinelliad o'r amrywiaeth o ymatebion sydd ar gael i awdurdod lleol ynghylch gwersyll diawdurdod ac esboniad o'r camau tebygol i'w cymryd mewn sefyllfaoedd penodol.
8. Protocol ar gyfer rhoi gwybod i awdurdodau cyfagos am wersylloedd diawdurdod a chamau y gellir eu cymryd mewn partneriaeth.

Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio’n agos gydag awdurdodau lleol i gynorthwyo’r gwaith o roi’r canllawiau hyn ar waith. Bydd y ffordd y mae gwersylloedd diawdurdod yn cael eu rheoli gan awdurdodau lleol yn cael ei hadolygu gan Lywodraeth Cymru i sicrhau bod arferion gorau'n cael eu rhannu ac i asesu a oes angen diweddaru'r canllawiau.

Yn gyffredinol, gall datblygu strategaeth leol ar gyfer ymateb i wersyll diawdurdod helpu i leihau tensiynau cymunedol drwy ddarparu dull clir, cyson a chymesur o wneud pethau. Mae mabwysiadu dull sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn yn galluogi awdurdodau lleol i sicrhau bod anghenion y boblogaeth sefydlog a chymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn cael eu hystyried wrth benderfynu sut i ymateb i wersyll o'r fath.