Llesiant Cymru, 2022: lles plant a phobl ifanc

Mae adroddiad Llesiant Cymru yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf am y cynnydd yng Nghymru o ran cyflawni’r saith nod llesiant. Mae’n ystyried y sefyllfa ar hyn o bryd a’r cynnydd dros y blynyddoedd diwethaf gan gyfeirio at y 50 o ddangosyddion cenedlaethol ar gyfer Cymru a gwybodaeth gyd-destunol ychwanegol lle bo hynny’n briodol. Fe’i cyhoeddwyd gyntaf yn 2017.

Mae’r adroddiad hwn yn cynnwys dadansoddiad atodol o'r data sydd yn adroddiad Llesiant Cymru sy’n ymwneud â phlant a phobl ifanc. Fe’i cynhyrchwyd i nodi’r dadansoddiad penodol sy’n ymwneud â phlant a phobl ifanc ar gyfer y defnyddwyr sydd â diddordeb mewn deall lles y grŵp hwn. Gan hynny, ni chyfeirir at bob dangosydd fel y maent yn y prif adroddiad.

Y tro diwethaf i ni gyhoeddi adroddiad ar les plant oedd yn 2018. Ers hynny, mae Llywodraeth Cymru wedi lansio Cynllun Plant a Phobl Ifanc sy’n nodi’r hyn y bydd y llywodraeth yn ei wneud i blant a phobl ifanc sy’n cael eu magu, yn byw ac yn gweithio yng Nghymru. Bydd cynnydd yn erbyn y cynllun yn cael ei fonitro yn erbyn detholiad o ddangosyddion cenedlaethol. Yn ychwanegol at hynny, tynnodd adolygiad diweddar gan y Swyddfa Rheoleiddio Ystadegau sylw at yr angen i wneud plant a phobl ifanc yn fwy gweladwy mewn ystadegau. Rydym hefyd wedi clywed drwy adborth i ymgynghoriadau ar y dangosyddion cenedlaethol a’r cerrig milltir bod cynnwys a gweld data am blant yn bwysig, ac fe ddylid ei wella. Felly, nod yr adroddiad hwn yw creu darlun mwy cydlynol o’r hyn a wyddom am les plant a phobl ifanc yng Nghymru.

Byddwn yn ystyried cynlluniau i’r dyfodol ar gyfer dadansoddiad pellach ar lesiant Cymru dros y misoedd nesaf. Nid ydym yn disgwyl y bydd y ffocws ar blant yn cael ei ailadrodd bob blwyddyn, ond byddwn yn ystyried a ddylid cynnal dadansoddiad tebyg ar gyfer grwpiau eraill.

Rydym am sicrhau bod ein dull o adrodd yn erbyn nodau llesiant mor effeithiol â phosibl. Rydym yn croesawu adborth ar gynnwys neu ddefnyddioldeb yr adroddiad atodol hwn neu brif adroddiad Llesiant Cymru ar unrhyw adeg. Os oes gennych chi farn, cysylltwch drwy ddefnyddio’r manylion cyswllt yn yr adroddiad hwn.

Rydym hefyd yn croesawu awgrymiadau ar gyfer themâu y gellid eu defnyddio ar gyfer mwy o adroddiadau atodol yn y dyfodol.

Stephanie Howarth
Prif Ystadegydd

Gwelwyd canlyniadau hirdymor cymysg o ran cychwyn iach mewn bywyd, gyda thuedd gymharol sefydlog o ran babanod pwysau geni isel, ond cynnydd yn y nifer sy’n bwydo ar y fron a gostyngiad yn nifer y menywod beichiog sy'n dweud eu bod yn ysmygu yn yr asesiad cychwynnol.

Mae data newydd o asesiadau sylfaenol y Cyfnod Sylfaen yn dangos sut mae plant wedi datblygu cyn dechrau yn yr ysgol, gyda'r data diweddaraf yn cael ei adrodd ar y flwyddyn academaidd rhwng 2021 a 2022 yn dilyn blwyddyn gyntaf pandemig COVID-19.

Yn 2021-22, mae 66% o bobl ifanc 16 i 24 oed yn credu bod newid yn yr hinsawdd yn bennaf neu'n gyfan gwbl oherwydd gweithgarwch dynol. Mae 97% yn meddwl bod gweithgarwch dynol yn gysylltiedig â rhyw raddau yn hinsawdd y byd yn newid.

Mae lles personol yn dirywio gydag oed ac ymysg y rhai nad ydynt yn ystyried eu hunain yn fachgen nac yn fenyw.

Nod y garreg filltir genedlaethol ar ymddygiad iach plant yw cynyddu canran y plant sydd â dau ymddygiad iach neu fwy i 94% erbyn 2035 ac i dros 99% erbyn 2050. Mae’r data’n dangos bod canran y plant sy’n cyrraedd y garreg filltir genedlaethol yn dal yn 88% (ym mlwyddyn academaidd 2019/20) ac mae wedi aros yn sefydlog ers dechrau casglu data yn ystod blwyddyn academaidd 2013/14.

Mae’r rhan fwyaf o ymddygiadau iach yn gwaethygu yn yr ysgol uwchradd.

Mae data o flwyddyn academaidd 2019/20 yn dangos bod defnyddio cyfryngau cymdeithasol mewn ffordd broblemus, ar gyfartaledd, yn cynyddu gydag oedran, a’i fod yn uwch ymysg merched na bechgyn.

Mae’r astudiaethau ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod yn tynnu sylw at y berthynas rhwng profiadau niweidiol yn ystod plentyndod a chanlyniadau negyddol hirdymor.

Mae’r adroddiad diweddaraf o’r arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion sy'n cymharu canfyddiadau lles Meddwl i’r cyfnod o blaen ac yn ystod y pandemig (2019 i 2021) yn dangos gwymp mewn llesiant meddyliol i bobl ifanc rhwng 11 ac 16 oed.

Plant yw’r grŵp poblogaeth sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol, gyda’r data diweddaraf yn dangos bod 31% yn byw mewn tlodi incwm.

Mae llai o blant yn byw mewn aelwydydd heb waith, gyda gostyngiad yn ystod y flwyddyn ddiweddaraf a thros y tymor canolig.

Mae cyrhaeddiad mewn ysgolion cynradd ac uwchradd wedi codi dros y blynyddoedd diwethaf, er fod plant o gefndiroedd difreintiedig yn dal i fod â chanlyniadau tlotach.

Mae cyfranogiad mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant ymysg pobl ifanc ar ôl addysg orfodol wedi bod yn cynyddu dros y blynyddoedd diwethaf.

Mae presenoldeb a chyfranogiad yn y celfyddydau wedi bod yn cynyddu dros y degawd diwethaf.

Gwelir y cyfraddau uchaf o ran gallu a'r defnydd o’r Gymraeg ymysg plant, er nad yw hynny’n cael ei gynnal ar ôl addysg orfodol.

Mae un o bob deg disgybl ysgol uwchradd yn cael ei fwlio bob wythnos, ac mae’r ffigurau hyn yn gymharol uchel yn y Deyrnas Unedig.

Cymdeithas arloesol, gynhyrchiol, carbon isel sy’n cydnabod y terfynau sydd ar yr amgylchedd byd-eang ac sydd, o ganlyniad, yn defnyddio adnoddau mewn modd effeithlon a chymesur (gan gynnwys gweithredu ar newid yn yr hinsawdd); ac sy’n datblygu poblogaeth fedrus ac addysgedig mewn economi sy’n cynhyrchu cyfoeth ac yn cynnig cyfleoedd cyflogaeth, gan ganiatáu i bobl fanteisio ar y cyfoeth a gynhyrchir drwy gael gafael ar waith addas.

Caiff plant yng Nghymru eu hasesu drwy Broffil y Cyfnod Sylfaen yn ystod eu 6 wythnos gyntaf ar ôl dechrau yn yr ysgol gynradd (dosbarth derbyn). Mae hwn yn cael ei ddefnyddio i bennu’r cyfnod datblygu a diddordebau’r plentyn yn unol â fframwaith a Phroffil y Cyfnod Sylfaen. Mae cwricwlwm newydd yn cael ei gyflwyno yng Nghymru o fis Medi 2022. O ganlyniad, data ar gyfer blwyddyn academaidd 2021 i 2022 sy'n ymwneud â chwricwlwm Cymru 2008 fydd yr olaf yn y gyfres ar gyfer y dangosydd hwn.

Mae’r data’n adlewyrchu’r ystod eang o aeddfedrwydd datblygiadol a ddisgwylir yn yr oed hwn. Mae hyn o fewn yr ystod arferol ar gyfer plant sy’n dechrau yn yr ysgol, yn enwedig gyda’r amrywioldeb o ran oed bryd hynny. Yn y flwyddyn academaidd 2021/22 roedd 54% o ddisgyblion 4 oed wedi cyrraedd cam datblygiad mewn mathemateg a fyddai'n gyson â'u hoedran yn ôl fframwaith y Cyfnod Sylfaen neu’n well, gydag 87% o ddisgyblion o fewn un cam i’r datblygiad sy’n gyson â’u hoed. Mewn iaith, llythrennedd a chyfathrebu yn Saesneg roedd 53% o ddisgyblion wedi cyrraedd cam datblygiad a fyddai'n gyson â'u hoedran neu'n well, gydag 85% o ddisgyblion o fewn un cam i’r datblygiad sy’n gyson â’u hoed.  Mae'r ffigyrau yma'n is nag yn 2019. 

Mae’r darlun yn wahanol ar gyfer iaith, llythrennedd a chyfathrebu yn Gymraeg, lle’r oedd 27% o blant ar gam a oedd yn gyson â’u datblygiad. Mae hyn oherwydd bod plant o deuluoedd di-Gymraeg wedi cofrestru mewn ysgolion cyfrwng Cymraeg.

Ar gyfer pob maes dysgu, roedd dosbarthiad gwahanol o ran cynnydd datblygiadol i fechgyn o’i gymharu â menywod, gan eu bod yn aeddfedu ar gyflymder gwahanol, ac ar gyfartaledd roedd menywod wedi cyrraedd cam datblygu uwch.

Un o’r meysydd lle mae plant yn cael eu hasesu yw datblygiad personol a chymdeithasol, lles ac amrywiaeth ddiwylliannol. Yn y maes dysgu hwn, roedd 64% o ddisgyblion wedi cyrraedd cyfnod datblygu a fyddai’n gyson â’u hoedran, neu’n well na hynny, yn ôl y fframwaith, gydag oddeutu 87% disgybl o fewn un cyfnod datblygu yn gyson â’u hoedran.

Cododd cyrhaeddiad mewn ysgolion uwchradd yn ystod y blynyddoedd cyn y pandemig, er bod deilliannau plant o gefndiroedd difreintiedig yn dal yn waeth.

Ar ôl canslo arholiadau cyhoeddus yn ystod haf 2020 a 2021, cafodd yr holl raddau a fyddai wedi cael eu dyfarnu ar ôl arholiad eu disodli gan radd a aseswyd neu a bennwyd gan ganolfan. Mae’r canlyniadau ar ddiwedd cyfnod allweddol 4 (diwedd addysg orfodol) yn dangos fod canran y ceisiadau a gafodd ystod graddau A* i A wedi cynyddu o 19.5%% yn 2019 i 29.5% yn 2021. Mae’r canlyniadau yn yr ystod graddau A* i C wedi gweld cynnydd tebyg yn yr un cyfnod amser, o 65.1% i 75.1%.

Mae’r cymariaethau rhyngwladol a wnaed o dan asesiadau PISA y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn awgrymu bod pobl ifanc 15 oed yng Nghymru yn dal ar ei hôl hi o ran darllen o’i gymharu â gweddill y Deyrnas Unedig. O ran PISA 2018, nid oes gwahaniaeth sylweddol rhwng Cymru a Gogledd Iwerddon na’r Alban mewn mathemateg a gwyddoniaeth. Yn rhyngwladol, nid yw Cymru bellach yn perfformio’n is na chyfartaledd gwledydd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd.

Gan ddefnyddio’r prif fesur o bobl ifanc mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant, bu gostyngiad yn y grŵp oedran 16 i 18 ac 19 i 24 rhwng 2017 a 2019. Yna, cynyddodd y gyfran ar gyfer y ddau grŵp yn 2020. Ar gyfer pobl ifanc rhwng 16 a 18 oed, roedd hyn yn dilyn cyfnod lle’r oedd y gyfran wedi aros yn sefydlog ar oddeutu 89-90% rhwng 2012 a 2018.

Roedd y grŵp oedran 19 i 24 yn teimlo effaith dirwasgiad 2008 yn fwy amlwg. Ers hynny a hyd at 2017, mae’r gyfran mewn addysg neu’r farchnad lafur wedi cynyddu’n raddol. Ar ddiwedd 2020, y cynnydd cyntaf ers 2017, roedd y gyfradd yn 84.8%, tua 8 pwynt canran yn uwch nag yn 2012.

Image

Pobl sy’n byw mewn tlodi incwm cymharol yw’r rhai sy’n byw mewn aelwyd lle mae cyfanswm incwm yr aelwyd o bob ffynhonnell yn llai na 60% o incwm cyfartalog aelwydydd y Deyrnas Unedig (fel sy’n cael ei roi gan y canolrif).

Mae plant yn fwy tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol na’r boblogaeth yn gyffredinol. Roedd cynnydd bychan yng nghyfradd y plant mewn tlodi incwm cymharol (ar ôl talu costau tai) yn y data mwyaf diweddar sydd ar gael ar gyfer Cymru, hyd at 31% yn 2017 i 2020. 

Yn y cyfnod diweddaraf rhwng 2017 i 2020, roedd 71% o blant a oedd yn byw mewn tlodi incwm cymharol yn byw mewn aelwydydd sy’n gweithio (tua 140,000 o blant). Mae hyn wedi cynyddu yn ystod y pum cyfnod diwethaf, o 60% yn y cyfnod rhwng 2012-2015.

Ystyrir bod person mewn tlodi parhaus os ydynt mewn tlodi incwm cymharol mewn o leiaf tair o bob pedair blynedd yn olynol. Roedd tebygolrwydd o 12% y byddai unigolyn yng Nghymru mewn tlodi parhaus rhwng 2016 a 2020 (ar ôl talu costau tai). Roedd plentyn yng Nghymru ychydig yn fwy tebygol o fod mewn tlodi parhaus, sef 13%.

Image

Roedd aelwydydd un rhiant yn fwy tebygol o fod mewn amddifadedd materol na mathau eraill o aelwydydd; roedd 49% o aelwydydd un rhiant mewn amddifadedd materol yn 2021-22 o’i gymharu â 14% o aelwydydd â dau oedolyn a phlant, a 6% aelwydydd sy’n cynnwys dau oedolyn heb blant.

O’r rhai sy’n rhieni, mae gan 6% blant a fyddai’n cael eu hystyried yn rhai sydd mewn amddifadedd materol. Roedd plant sy'n byw mewn tai cymdeithasol yn fwy tebygol o fod mewn amddifadedd materol na’r rhai mewn tai rhent preifat neu dai yn eiddo i berchen-feddianwyr.

Mae tystiolaeth flaenorol o Arolwg Cenedlaethol 2018-19 yn awgrymu hyd yn oed pan fydd rhieni mewn amddifadedd materol, mae’n ymddangos eu bod yn ceisio amddiffyn eu plant rhag y profiad o amddifadedd materol sy’n benodol i blant.

I blant, mae cysylltiad cryf rhwng y tebygolrwydd o fod mewn tlodi incwm cymharol a statws cyflogaeth oedolion yn yr aelwyd. Yng Nghymru, roedd 11.0% o blant yn byw mewn aelwyd heb waith yn 2020, o’i gymharu â 9.9% o blant yn y Deyrnas Unedig. Yng Nghymru, gwelwyd gostyngiad ers 2016 (14%), a gostyngiad sylweddol o’r uchafbwynt o 20.0% yn 2009. Mae 24.4% o blant yng Nghymru yn byw mewn aelwyd lle mae o leiaf un oedolyn (ond nid pob un) yn gweithio, ac mae 64.5% yn byw mewn aelwyd lle mae pob oedolyn yn gweithio. 

Image

Cyflawniad academaidd disgyblion 4 i 14 oed mewn pynciau craidd

Canlyniadau arholiadau: Medi 2020 i Awst 2021

Amcangyfrif o unigolion 16 i 24 oed nad ydynt mewn addysg, hyfforddiant na chyflogaeth yn ôl gweithgarwch economaidd a grwpiau oedran (StatsCymru)

Tlodi incwm cymharol (Adran Gwaith a Phensiynau)

Aelwydydd heb waith ar gyfer rhanbarthau’r DU 2020 (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol)

Cyflawniad disgyblion 15 mlwydd oed: Adroddiad cenedlaethol Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr

Cenedl sy’n cynnal ac yn gwella amgylchedd naturiol bioamrywiol gydag ecosystemau iach gweithredol sy’n cynnal cydnerthedd cymdeithasol, economaidd ac ecolegol ynghyd â’r gallu i addasu i newid (er enghraifft, newid yn yr hinsawdd).

Mae llawer o’r dangosyddion cenedlaethol a ddefnyddir i fesur cynnydd tuag at y nod hwn yn ddangosyddion hirdymor sy’n mesur newid graddol yn yr amgylchedd ffisegol (er enghraifft, bioamrywiaeth, ansawdd aer, ynni adnewyddadwy, ecosystemau iach ac ailgylchu). Gan fod y dangosyddion cenedlaethol hyn yn seiliedig ar yr amgylchedd ffisegol yn hytrach na phobl, prin yw’r data sydd ar gael am blant a phobl ifanc.

Mae canlyniadau’r Arolwg Cenedlaethol ar gyfer 2021-22 yn dangos bod y mwyafrif helaeth o bobl ifanc 16 i 24 oed (98%) yn credu bod hinsawdd y byd yn newid. Roedd 79% o bobl 16 i 24 oed yn eithaf pryderus neu’n bryderus iawn am newid yn yr hinsawdd, sy’n cyd-fynd â’r canlyniadau yn 2020-21 (73%) ac yn 2018-19 (78%), a chynnydd o’i gymharu â’r 65% yn 2016-17.

Yn 2021-22, mae 66% o bobl ifanc 16 i 24 oed yn meddwl bod newid yn yr hinsawdd yn ganlyniad i weithgarwch dynol yn bennaf neu’n gyfan gwbl. Mae 97% yn meddwl bod gweithgarwch dynol yn gysylltiedig i ryw raddau â newid hinsawdd y byd.

Ym mis Mai 2020, oherwydd pandemig COVID-19, newidiodd yr Arolwg Cenedlaethol y modd o gyfweld o sesiynau wyneb yn wyneb i rai dros y ffôn. Newidiwyd geiriad rhai cwestiynau hefyd i fod yn fwy addas i’r modd. Am y rhesymau hyn, nid yw bob amser yn bosibl gwneud cymariaethau uniongyrchol ar draws blynyddoedd ond, lle bo hynny’n berthnasol, cynhwysir canlyniadau blynyddoedd blaenorol i ychwanegu cyd-destun.

Mae data o Astudiaeth Aml-Garfan WISERD 2022 yn dangos bod dros ddwy ran o dair o blant a gymerodd ran yn yr astudiaeth yn poeni o leiaf rhywfaint am newid hinsawdd, gyda menywod a phlant hŷn yn dangos lefelau uwch o boeni. Mae dros hanner y plant yn yr astudiaeth (56%) yn teimlo ei bod hi'n fater brys iawn ein bod yn gwneud rhywbeth am newid yn yr hinsawdd, gyda 37% arall yn teimlo bod hyn yn fater eithaf brys. Mae dros dri chwarter o blant yn teimlo bod gan bawb ran i'w chwarae i warchod yr amgylchedd.

Mae Arolwg Cenedlaethol Cymru yn darparu data ar safbwyntiau pobl ar faterion amgylcheddol.

Astudiaeth Aml-Garfan WISERD 2022, Prifysgol Caerdydd

Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2020 (Cyfoeth Naturiol Cymru)  yn darparu asesiad cynhwysfawr o’r graddau y mae adnoddau naturiol yn cael eu rheoli’n gynaliadwy.

Cymdeithas lle mae llesiant corfforol a meddyliol pobl cystal â phosibl a lle mae modd deall dewisiadau ac ymddygiad sydd o fudd i iechyd yn y dyfodol.

Mae canran y babanod pwysau geni isel wedi aros yn gymharol sefydlog dros y gyfres amser, fel arfer yn amrywio rhwng 5% a 6%. Cofnodwyd y ffigurau isaf erioed yn 2014 a 2015, ac ers hynny gwelwyd cynnydd bychan, gyda'r nifer uchaf erioed yn 2020 (6.1%) cyn gostwng eto yn 2021 (5.8%).

Yn 2021, roedd gan ganran ychydig yn uwch o fabanod benywaidd bwysau geni isel (6.2%) o’i gymharu â babanod gwrywaidd (5.3%). Mae hyn yn weddol gyson â’r duedd dros dymor hirach.

Image

Yn 2021, cafodd 15% o fenywod beichiog eu cofnodi fel ysmygwyr yn eu hasesiad cychwynnol. Mae hyn yn cyflymu’r duedd ar i lawr ers i ddata gael ei gasglu am y tro cyntaf yn 2016, ac mae’n ddau bwynt canran yn is nag yn y flwyddyn flaenorol. Fodd bynnag, mae’n bosibl bod y ffaith bod bron yr holl ddata yn cael ei hunan-adrodd yn effeithio ar y gostyngiad mawr yn 2021, yn hytrach na bod carbon monocsid yn cael ei fonitro.

Roedd cyfran uwch o fenywod iau yn dweud eu bod yn ysmygu yn yr asesiad cychwynnol o’i gymharu â menywod hŷn. Cofnodwyd bod traean o fenywod rhwng 16 a 19 oed yn ysmygu yn yr asesiad cychwynnol o’i gymharu ag un o bob deg o fenywod 30 oed neu hŷn. Mae cyfraddau ysmygu yn yr asesiad cychwynnol wedi gostwng dros y pum mlynedd diwethaf ar gyfer pob grŵp oedran, (ac eithrio’r rhai o dan 16 oed, sy’n ddarostyngedig i anwadalrwydd oherwydd y nifer isel o fenywod yn y grŵp hwn).

Gwelwyd manteision iechyd i fabanod a’u mamau yn sgil bwydo ar y fron. Roedd y data blynyddol diweddaraf ynghylch canran y babanod sy’n cael eu bwydo ar y fron adeg geni tua 64% yn 2021. Mae hyn 3 pwynt canran yn uwch nag yn 2016. Mae babanod mamau hŷn yn fwy tebygol o gael eu bwydo ar y fron na rhai mamau iau.

Roedd beichiogi yn yr arddegau wedi cyrraedd y lefel isaf erioed yn 2020, gyda 66.6 beichiogiad am bob 1,000 o fenywod. Mae Cymru hefyd wedi gweld gostyngiad sylweddol ers 2009, i lawr 11% o 74.7 beichiogiad am bob 1,000 o fenywod.

Nod y garreg filltir genedlaethol ar ymddygiad iach plant yw cynyddu canran y plant sydd â dau ymddygiad iach neu fwy i 94% erbyn 2035 ac i dros 99% erbyn 2050.

Dangosodd arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion fod canran y plant 11 i 16 oed sy’n cyrraedd y garreg filltir genedlaethol yn dal yn 88% yn 2019 ac mae wedi aros yn sefydlog ers dechrau casglu data yn ystod blwyddyn academaidd 2013/14.

Mae ymddygiadau fordd iach o fyw yn cynnwys peidio ag ysmygu, peidio ag yfed alcohol neu beidio â’i yfed yn aml, bwyta ffrwythau neu lysiau bob dydd a bod yn gorfforol egnïol am awr neu fwy, saith diwrnod yr wythnos.

Yn 2019, roedd 95% o’r rhai rhwng 11 i 16 oed yn dweud nad oeddent yn ysmygu a dywedodd 81% nad oeddent yn yfed alcohol neu nad oeddent yn ei yfed yn aml. Dywedodd 48% eu bod yn bwyta ffrwythau neu lysiau bob dydd a nododd 18% eu bod wedi bod yn gorfforol egnïol am awr neu fwy, saith diwrnod yr wythnos

Yn 2019, gostyngodd canran y plant â dau ymddygiad ffordd iach o fyw neu fwy yn ôl oedran yn yr ysgol uwchradd ac i raddau llai yn ôl golud teuluol is. Fodd bynnag, nid oedd gwahaniaethau mawr rhwng menywod a bechgyn.

Roedd y lefelau gweithgarwch corfforol yr adroddwyd amdanynt yn gostwng yn ôl oedran yn yr ysgol uwchradd. Mae bechgyn a phlant sy’n dod o gefndir o olud teuluol uchel yn fwy egnïol bob dydd.

Mae canran y plant sy'n dweud eu bod yn bwyta ffrwythau neu lysiau bob dydd hefyd yn gostwng yn ôl oedran yn yr ysgol uwchradd, gyda menywod a phlant sy’n dod o gefndir o olud teuluol uchel yn fwy tebygol o fwyta ffrwythau neu lysiau bob dydd.

Gostyngodd canran y plant sy'n dweud nad ydynt yn ysmygu yn ôl oedran yn yr ysgol uwchradd. Roedd menywod a phlant o gefndir o olud teuluol uchel yn fwy tebygol o ddweud nad oeddent yn ysmygu.

Gostyngodd canran y plant sy'n dweud nad ydynt byth neu’n anaml yn yfed alcohol yn ôl oedran yn yr ysgol uwchradd. Nid oedd llawer o wahaniaeth rhwng bechgyn a menywod. Fodd bynnag, roedd y rhai o gefndir o olud teuluol isel yn fwy tebygol o ddweud nad oeddent byth neu’n anaml yn yfed alcohol (o’i gymharu â golud teuluol uchel).

Yn 2019, roedd tua thraean o blant ysgol uwchradd yn cerdded neu’n beicio i’r ysgol, gyda chyfran ychydig yn uwch o fechgyn na menywod yn cerdded neu’n beicio i’r ysgol.

Mae rhaglen mesur plant 2018-19 yn dangos bod gan ychydig dros saith o bob deg plentyn yng Nghymru bwysau iach a bod plant oed derbyn yn llawer mwy tebygol na chyfartaledd Cymru o fod yn ordew os ydynt yn byw mewn ardaloedd lle mae mwy o amddifadedd. Mae bechgyn yn fwy tebygol o fod yn ordew neu dros bwysau yn yr ysgol, gyda’r bwlch yn ehangu yn ystod yr ysgol uwchradd.

Image

Image

Mae canlyniadau astudiaeth Profiadau Niweidiol mewn Plentyndod (ACE) Cymru yn dangos wrth gymharu pobl a ddioddefodd 4 neu fwy o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod â'r rhai na ddioddefodd ddim. Roedd y rhai a ddioddefodd yn fwy tebygol o brofi yfed risg uchel pan oedd yn oedolyn, o fod yn ysmygwr, i fod yn rhan o drais yn ystod y flwyddyn ddiwethaf ac yn fwy tebygol o fod wedi cael eu trin am salwch meddwl. Roedd cael rhai adnoddau gwytnwch yn fwy na haneru risgiau o salwch meddwl cyfredol yn y rhai sydd â phedwar neu fwy o ACE.

Mae data dangosyddion cenedlaethol ar gyfer plant rhwng 10 a 15 oed a gasglwyd cyn y pandemig (blwyddyn academaidd 2019/20) yn dangos mai ychydig o newid sydd wedi bod yn sgôr gymedrig yr Holiadur Cryfderau ac Anawsterau ers blwyddyn academaidd 2013/14.

Fodd bynnag, mae data mwy diweddar o arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion sy’n cymharu canfyddiadau o’r cyfnod cyn y pandemig ac yn ystod y pandemig (2019 i 2021) wedi darganfod gostyngiad yn y lles meddyliol cyfartalog i bobl ifanc 11 i 16 oed, gan defnyddio Graddfa Llesiant Meddyliol Warwick-Edinburgh.

Roedd sgôr gyfartalog SWEMWBS ar gyfer plant rhwng 11 i 16 oed ychydig yn is yn 2021 (23.0) o’i gymharu â 2019 (23.7). Er ei fod yn ymddangos fel gostyngiad bach, o ystyried y sampl fawr mae’n ddirywiad arwyddocaol yn ystadegol mewn llesiant meddyliol.Mae tueddiadau yn ôl ethnigrwydd yn dangos gostyngiad cymharol llai mewn llesiant meddyliol rhwng 2019 a 2021 ymysg myfyrwyr Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig o’i gymharu â myfyrwyr Gwyn. Mae data o flwyddyn academaidd 2019/20 yn dangos bod defnyddio cyfryngau cymdeithasol mewn ffordd broblemus, ar gyfartaledd, yn cynyddu gydag oedran (o flwyddyn 7 i flwyddyn 10) a’i fod yn uwch ymysg merched na bechgyn. 

Dywedodd cyfran gymharol fach o’r glasoed eu bod wedi bod yn rhan o seiberfwlio (tua un o bob deg). Fodd bynnag, dywedodd cyfran fwy eu bod wedi profi seiberfwlio (bron i un o bob pump). Ychydig iawn o wahaniaeth oedd rhwng y profiad o seiberfwlio yn ôl oedran, ond roedd merched yn fwy tebygol na bechgyn o fod wedi dweud eu bod yn cael eu seiberfwlio.

Image

Profiadau Niweidiol plentyndod (Iechyd Cyhoeddus Cymru)

Data bwydo ar y fron: 2021

Beichiogi yng Nghymru a Lloegr 2020 (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol)

Rhaglen Mesur Plant Cymru (Iechyd Cyhoeddus Cymru)

Ystadegau mamolaeth a genedigaethau: 2021

Iechyd a Lles Myfyrwyr yng Nghymru: Adroddiad 2019/20 (Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion)

Cymdeithas sy’n galluogi pobl i gyflawni eu potensial ni waeth beth yw eu cefndir neu eu hamgylchiadau (gan gynnwys eu cefndir a’u hamgylchiadau economaidd-gymdeithasol).

Mae disgyblion sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn cael canlyniadau addysgol gwaeth mewn ysgolion ar gyfartaledd, gyda’r bwlch yn ehangu wrth i ddisgyblion fynd yn hŷn

Drwy ddefnyddio cymhwysedd ar gyfer prydau ysgol am ddim fel mesur o amddifadedd, mae cysylltiad rhwng amddifadedd a lefelau cyrhaeddiad yn yr ysgol. Er bod cyflawniad yn gwella’n gyson ar draws yr holl ddisgyblion, mae perfformiad y rhai sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn waeth ym mhob cyfnod allweddol ac ar bob mesur perfformiad. Mae’r bwlch hwn yn cynyddu wrth i ddisgyblion fynd yn hŷn. Mae data Arolwg Cenedlaethol Cymru hefyd yn dangos bod rhieni mewn aelwydydd difreintiedig yn llai tebygol o fod yn cefnogi eu plant â gwaith ysgol, a bod ganddynt hefyd lai o hyder i wneud hynny.

Ar gyfer TGAU mae bwlch o hyd mewn canlyniadau addysgol ar gyfer plant sy'n gymwys i dderbyn prydau ysgol am ddim a'r rhai nad ydynt yn gymwys. Mae'r bwlch yn nifer y cofrestriadau gafodd graddau A* i A ar lefel TGAU wedi ehangu yn ystod y chwe blynedd diwethaf, gyda'r bwlch yn nifer y cofrestriadau yn ennill graddau A* i C yn gymharol sefydlog. Mae data hyd at 2019 yn dangos ar gyfnodau cynharach yn yr ysgol bod y bwlch yn ehangu wrth i ddisgyblion fynd yn hŷn.

Yn 2020/21, ehangodd y bwlch rhwng disgyblion nad ydynt yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim a disgyblion sy'n gymwys i dderbyn graddau TGAU A* i A i 21.3 pwynt canran, o 17.8 pwynt canran yn 2019/20. Cyn hynny roedd y bwlch wedi bod yn gymharol sefydlog ar tua 14.7 pwynt canran rhwng 2015/16 a 2018/19 cyn ehangu yn ystod y 2 flynedd ddiweddaraf.

Mae anghydraddoldebau'n bodoli hefyd ar gyfer plant sy'n cael gofal a chymorth, unwaith eto gyda'r bwlch yn cynyddu wrth i ddisgyblion fynd yn hŷn. Roedd dadansoddiad o berfformiad ysgolion o 2019 wedi canfod bod plant sy'n cael gofal a chymorth yn perfformio'n llai da na disgyblion yn gyffredinol.

Image

Mae’r adroddiad diweddaraf y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion o’r arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr sy'n cymharu canfyddiadau lles meddwl cyn ac yn ystod y pandemig (2019 i 2021) yn dangos ostyngiad mewn lles meddwl i bobl ifanc 11 i 16 oed, gan ddefnyddio Graddfa Lles Meddwl Byr Warwick-Caeredin (SWEMWBS). Yn ôl cyfoeth teuluol roedd ddirywiad o faint tebyg rhwng 2019 a 2021 ymhlith myfyrwyr o chyfoeth teuluol is ac uwch, sy'n awgrymu nad oedd anghydraddoldebau economaidd-gymdeithasol sy'n bodoli eisoes mewn lles meddyliol wedi ehangu dros y cyfnod hwn.

Yn 2021, dywedodd 14% o bobl ifanc 11 i 16 oed yng Nghymru eu bod yn aml yn teimlo ar eu pennau eu hunain, i fyny o 12% yn 2019, gydag unigrwydd â adroddwyd yn uwch ymhlith myfyrwyr cyfoeth is o'i gymharu â chyfoeth uwch.

Dangosodd arolwg ysgolion cynradd Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion o ddisgyblion blwyddyn 6 yn 2021 fod graddiant economaidd-gymdeithasol clir mewn sgoriau anawsterau emosiynol a adroddwyd, gyda sgôr cymedrig uwch ymhlith myfyrwyr o deuluoedd llai cyfoethog, gyda phlant o'r teuluoedd lleiaf cyfoethog yn fwyaf tebygol o roi gwybod am anawsterau emosiynol clinigol arwyddocaol. O ran boddhad bywyd roedd peth tystiolaeth o raddiant cymdeithasol, gyda llai o blant blwyddyn 6 o deuluoedd llai cyfoethog yn adrodd bodlonrwydd bywyd uchel.

Mae deilliannau addysgol merched yn parhau i fod yn well na bechgyn a hefyd yn fwy tebygol o barhau mewn addysg amser llawn ar ôl 16 oed.

Yn haf 2021, cafodd merched fwy o raddau A* i C na bechgyn. Roedd yr anghyfartaledd gradd mwyaf yn yr A* ac A gradd, dyfarnwyd 6.5 a 4.5 pwynt canran i ferched, yn y drefn honno, yn fwy na bechgyn.

Image

Mae cyfran uwch o fenywod rhwng 16 a 18 oed na dynion yn parhau mewn addysg llawn amser. Mae hyn yn wir hefyd i'r rhai rhwng 19 a 24 oed.

Roedd adroddiad diweddaraf o’r arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion sy’n cymharu canfyddiadau llesiant meddwl o'r cyfnod cyn ac yn ystod y pandemig (2019 i 2021) yn cynnwys dadansoddiadau gan grŵp rhyw a blwyddyn a oedd yn dangos fod rheini sydd ddim yn hunan-adnabod fel naill ai bachgen na merch yn adrodd y llesiant meddyliol isaf, a merched yn adrodd llesiant meddyliol is na bechgyn. Dirywiodd sgoriau llesaint meddyliol gydag oedran.

Dywedodd mwy na dwy ran o bump o fyfyrwyr sydd ddim yn hunan-adnabod fel naill ai bachgen na merch eu bod yn aml yn teimlo ar eu pennau eu hunain yn 2019 a 2021, tua phedair a thair gwaith yn fwy na chyfran y bechgyn (10% yn 2019 ac 11% yn 2021) a merched (14% yn 2019 a 15% yn 2021).

Dangosodd arolwg ysgolion cynradd o ddisgyblion blwyddyn 6 y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion yn 2021 fod gan ferched sgôr anawsterau emosiynol cyfartalog uwch ar y mesur Fi a Fy Nheimladau o'i gymharu â bechgyn (h.y. mwy o anawsterau emosiynol), tra bod gan fechgyn sgôr trafferthion ymddygiadol cyfartalog uwch mewn cymhariaeth i ferched (h.y. mwy o anawsterau ymddygiadol). Roedd cyfran ychydig yn uwch o fechgyn yn adrodd bodlonrwydd bywyd uchel.

Yn 2021, roedd gan ganran uwch o fabanod Asiaidd bwysau geni isel (8.4%) o'i gymharu â grwpiau ethnig eraill. Mae nifer y babanod pwysau geni isel bob blwyddyn yng Nghymru yn fach pan gaiff eu categoreiddio gan grŵp ethnig, felly gellir cael newidiadau cymharol fawr o flwyddyn i flwyddyn trwy anwadalwch naturiol. Fodd bynnag, roedd gan gyfran fwy o fabanod Asiaidd bwysau geni isel nag unrhyw grŵp ethnig arall mewn tair allan o'r pedair blynedd y mae data ar gael ar eu cyfer (gan ddechrau yn 2018).

Mae plant o rai grwpiau ethnig (er enghraifft, Asiaidd a phlant sydd â chefndir ethnig cymysg) yn tueddu i gyflawni'n well ar gyfartaledd yn yr ysgol o'i gymharu ag eraill.

Mae canlyniadau TGAU ar gyfer 2020/21 yn dangos bod 35.6% o ddisgyblion Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig wedi cael graddau A* i A o'i gymharu â 28.9% o ddisgyblion Gwyn. Mae'r bwlch hwn wedi bod yn ehangu ers 2015/16 (4.5 pwynt canran yn 2015/16 i 6.7 pwynt canran yn 2020/21). Mae'r bwlch mewn disgyblion a gafodd raddau A* i C hefyd wedi ehangu, o 0.9 yn 2015/16 pwynt canran i 3.3 pwynt canran yn 2020/21.

Image

Ar lefel A, symudodd y dosbarthiad gradd i fyny eto yn 2020/21, ond nid oedd hyn yn wir am bob grŵp ethnig eang. Roedd cyfran y dysgwyr A2 (ail flwyddyn o safon uwch) gyda chefndiroedd Du, Affricanaidd, Caribïaidd, Du Prydeinig a gafodd o leiaf 3 gradd C wedi disgyn yn serth, gan ddadwneud llawer o'r cynnydd mewn graddau yn 2019/20. Dyma'r grŵp gyda'r ganran isaf o A* i Cs yn A2 yn 2020/21, tra gwelwyd y ganran uchaf o raddau A* i C ymysg y grwpiau Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig (74%) a Gwyn (73%).

Rhwng mis Awst 2017 a Gorffennaf 2021, roedd myfyrwyr blwyddyn 11 gyda chefndiroedd Sipsiwn, Teithwyr neu Deithwyr Gwyddelig yn llai tebygol o barhau i ddysgu ôl-16 na grwpiau ethnig eraill. I'r rhan fwyaf o grwpiau ethnig lleiafrifol eraill, roedd cymryd rhan mewn dysgu ôl-16 yn agos at gyfartaledd Cymru, neu’n uwch.

Yn ôl y Cyfrifiad Gweithlu'r Ysgolion, cyfran yr athrawon ysgol a oedd yn Ddu, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (ac eithrio lleiafrifoedd ethnig Gwyn) oedd 1.1% ym mis Tachwedd 2021, sy'n sylweddol is na'r 9.1% o ddisgyblion 5 oed neu hŷn yng Nghymru sydd o grŵp Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (ac eithrio lleiafrifoedd ethnig Gwyn) yng Nghyfrifiad Ysgolion Chwefror 2022.

Nodwyd bod 9% o fyfyrwyr sy'n cofrestru mewn sefydliadau addysg uwch yng Nghymru yn 2020/21 o grŵp lleiafrifoedd ethnig.

Er bod yr adroddiad diweddaraf o arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion sy'n cymharu canfyddiadau llesiant meddwl yn y cyfnod o'r blaen ac yn ystod y pandemig (2019 i 2021) wedi canfod gostyngiad mewn llesiant meddwl i bobl ifanc 11 i 16 oed, amlygodd tueddiadau yn ôl ethnigrwydd ostyngiad cymharol llai mewn llesiant meddwl ymhlith myfyrwyr Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig o'i gymharu â myfyrwyr Gwyn. O'i gymharu â chynnydd bychan mewn unigrwydd a adroddwyd ymhlith myfyrwyr Gwyn rhwng 2019 a 2021, ni welwyd unrhyw newid ymhlith myfyrwyr Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig.

Canlyniadau arholiad

Cyfranogiad pobl ifanc mewn addysg a’r farchnad lafur, Llywodraeth Cymru

Iechyd meddwl a llesiant ieuenctid yng Nghymru: Cymharu canfyddiadau o arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr 2019 a 2021 gan y Rhwydwaith Ymchwil Ysgolion (Arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil mewn Ysgolion)

Iechyd a Lles Myfyrwyr yng Nghymru: Prif Canfyddiadau o arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil mewn Ysgolion (Arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gen y Rhwydwaith Ymchwil mewn Ysgolion)

Cymunedau atyniadol, hyfyw a diogel sydd â chysylltiadau da.

Yn ystod 2018-19, roedd tua 44% o’r holl aelwydydd a oedd dan fygythiad o ddigartrefedd yn deuluoedd â phlant dibynnol, i lawr o 46% yn ystod 2017-18.

Roedd aelwydydd unig riant (gyda phlant dibynnol) ac un person yn cyfrif am 84% o’r holl aelwydydd a gafodd eu hasesu fel rhai cymwys, anfwriadol ddigartref ac ag angen blaenoriaethol yn 2018-19. Mae’r mathau hyn o aelwydydd wedi eu gorgynrychioli’n sylweddol o’i gymharu â’u cyfran o boblogaeth aelwydydd. Roedd aelwydydd un rhiant (gyda phlant dibynnol) yn cyfrif am 32.3% o achosion digartrefedd o’i gymharu â 7.5% o’r boblogaeth aelwydydd yn 2011.

Roedd Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr yn amcangyfrif bod tua 11% o blant rhwng 10 a 15 oed yng Nghymru wedi dioddef o leiaf un drosedd yn y flwyddyn ddiweddaraf a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2020.

Ar draws Cymru a Lloegr, roedd canran uwch o fechgyn rhwng 10 a 15 oed o’i gymharu â genethod o’r un oed wedi dioddef erledigaeth yn ystod y flwyddyn ddiwethaf (a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2020), gyda hyn yn wir am gategorïau pob trais, pob lladrad a phob trosedd.

Dangosodd ystadegau arbrofol gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol fod yr heddlu yng Nghymru wedi nodi yn 2021-22 bod 3,729 o droseddau yn ymwneud â cham-drin plant yn rhywiol a 752 yn ymwneud â chamfanteisio’n rhywiol ar blant. Fodd bynnag, roedd gostyngiad o 28% yn nifer y rhai a ymunodd â’r System Cyfiawnder Ieuenctid yng Nghymru am y tro cyntaf yn 2021 o’i gymharu â 2020, er efallai oedd y pandemig wedi effeithio ar y rif hwn.

Mae data ar gyfer disgyblion ysgolion uwchradd yn dangos bod 7% yn gwirfoddoli i glwb neu sefydliad yn yr ysgol (y tu allan i wersi) a bod 18% yn gwirfoddoli i glwb neu sefydliad y tu allan i’r ysgol.

Yn arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion 2021, dywedodd 14% o bobl ifanc 11 i 16 oed yng Nghymru eu bod yn aml yn teimlo ar eu pennau eu hunain, i fyny o 12% yn 2019. Ar gyfartaledd, roedd merched yn fwy tebygol o adrodd eu bod yn aml yn teimlo ar eu pennau eu hunain na bechgyn (15% o'i gymharu â 11% yn y drefn honno). Fodd bynnag, roedd y ganran ar ei huchaf ymhlith y rhai nad oedd yn hunan-adnabod fel naill ai bachgen neu merch (44%).

Troseddau yng Nghymru a Lloegr: Tablau Tueddiadau a Demograffig Blynyddol (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol)

Modiwl plant, Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol)

Ystadegau blynyddol Cyfiawnder Ieuenctid: 2020 i 2021 (Bwrdd Cyfiawnder Ieuenctid Cymru a Lloegr)

Y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion

Canlyniadau PISA 2015: Lles Myfyrwyr (OECD)

Cymdeithas sy’n hyrwyddo ac yn gwarchod diwylliant, treftadaeth a’r Gymraeg ac sy’n annog pobl i gyfranogi yn y celfyddydau, chwaraeon a gweithgareddau hamdden.

Cynhaliwyd yr arolwg ar chwaraeon ysgol diweddaraf yn ystod 2022 a chaiff y canlyniadau eu cyhoeddi yn yr hydref. Roedd yr arolwg blaenorol yn 2018 yn dangos bod 48% o ddisgyblion ym mlynyddoedd 3 i 11 yn yr ysgol yn cymryd rhan mewn chwaraeon dair gwaith yr wythnos. Nid oedd hyn wedi newid ers 2015, yn dilyn cynnydd sylweddol ers 2013.

Ychydig iawn o wahaniaeth a welwyd yn y cyfraddau cyfranogi cyffredinol rhwng ysgolion cynradd ac uwchradd, gyda 47% o ddisgyblion cynradd (7 i 11 oed) a 48% o ddisgyblion uwchradd (11 i 16 oed) yn cymryd rhan mewn chwaraeon dair gwaith yr wythnos.

Roedd bechgyn yn fwy tebygol o gymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd na genethod (50% o’i gymharu â 46%), ond roedd y bwlch wedi lleihau o’i gymharu â’r arolwg blaenorol yn 2015. Roedd cyfraddau cyfranogi disgyblion o’r ysgolion lleiaf difreintiedig yn tueddu i fod yn uwch nag ar gyfer disgyblion o’r ysgolion mwyaf difreintiedig. Roedd y cyfraddau hefyd yn uwch ar gyfer disgyblion o grŵp cymysg neu aml-ethnig ac ar gyfer disgyblion sy’n rhugl yn y Gymraeg.

Roedd ymchwil Chwaraeon Cymru yn ystod y pandemig wedi darganfod erbyn mis Awst 2021 bod oedolion yn dweud bod eu plant yn cymryd rhan mewn mwy o chwaraeon neu weithgarwch corfforol y tu allan i oriau ysgol nag y byddent fel arfer wedi’i wneud cyn y pandemig.

Image

Mae data gan Gyngor Celfyddydau Cymru yn dangos bod cyfran y plant a phobl ifanc sy’n mynychu digwyddiadau celfyddydol wedi cynyddu dros y degawd diwethaf, er bod gostyngiad bach wedi bod yn y flwyddyn ddiweddaraf y mae data ar gael ar ei chyfer. Fe gododd o 76.3% yn 2010 i 86.7% yn 2019. Nid yw data ar gael eto ar gyfer cyfnod y pandemig.

Nid yw cyfranogiad plant yn y celfyddydau wedi newid fawr ddim dros y blynyddoedd diwethaf. Mae tua 86% i 87% o blant a phobl ifanc wedi cymryd rhan mewn digwyddiad celfyddydol ym mhob un o’r pedair blynedd diwethaf hyd at 2019.

Mae gwahaniaethau o ran presenoldeb a chyfranogiad yn ôl rhywedd a chefndir economaidd-gymdeithasol. Roedd genethod a phlant o gefndiroedd economaidd-gymdeithasol uwch yn fwy tebygol o fynychu a chymryd rhan yn y celfyddydau, er bod y bwlch rhwng bechgyn a genethod wedi gostwng yn 2019.

Image

Plant a phobl ifanc yw’r grŵp sydd fwyaf tebygol o ddweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg yn ôl y cyfrifiad ac arolygon, gyda’r ddwy ffynhonnell yn awgrymu bod tua 40% o’r rhai rhwng 3 a 15 oed yn gallu gwneud hynny. Mae pobl iau y tu hwnt i oedran addysg orfodol yn llai tebygol o ddweud eu bod yn siarad Cymraeg.

Mae’r Arolwg Defnydd o’r Gymraeg yn darparu dadansoddiad o’r defnydd o’r Gymraeg ymysg plant ac oedolion. Roedd yn dangos mai plant sydd fwyaf tebygol o ddefnyddio’r Gymraeg bob dydd, ac mae hynny'n debygol o fod yn sgil ei defnyddio’n rheolaidd mewn ysgolion. Roedd canran y plant rhwng 3 a 15 oed a oedd yn siarad Cymraeg bob dydd yn sylweddol uwch nag unrhyw grŵp oedran arall, gyda bron i chwarter ohonynt yn siarad Cymraeg bob dydd. Mae canran y rhai rhwng 3 a 15 oed sy’n siarad Cymraeg bob dydd yn debyg i ganran y disgyblion sy’n derbyn eu haddysg drwy gyfrwng y Gymraeg neu'n ddwyieithog mewn ysgolion cynradd, canol ac uwchradd, er nad ydym yn gwybod a ydynt o reidrwydd yr un plant.

Mae plant rhwng 3 a 15 oed yn llawer mwy tebygol o fod wedi dechrau dysgu siarad yr iaith yn yr ysgol na’r rhai 65 oed neu hŷn (69% o’i gymharu â 15%). Mae’n debygol mai’r rheswm am hyn yw’r newid sylweddol yn y sector addysg cyfrwng Cymraeg dros yr hanner can mlynedd diwethaf, gyda chynnydd cyffredinol yn nifer y disgyblion sy’n dysgu drwy gyfrwng y Gymraeg ac yn nifer yr ysgolion cyfrwng Cymraeg sydd wedi cael eu hagor ledled Cymru.

Mae’r grŵp oedran ieuengaf yn llai tebygol o fod ag o leiaf un rhiant sy’n rhugl yn y Gymraeg. Mae 36% o blant rhwng 3 a 15 oed wedi adrodd am hyn, o’i gymharu â 69% o bobl 65 oed neu hŷn.

Arolwg Omnibws Plant 2019 (Cyngor Celfyddydau Cymru)

Arolwg ar Chwaraeon Ysgol 2018 (Chwaraeon Cymru)

Traciwr Gweithgarwch Cymru (Chwaraeon Cymru)

Cyfrifiad 2011

Data’r Cyfrifiad Ysgolion Blynyddol ar Lefel Disgyblion

Arolwg ar y Defnydd o’r Gymraeg

Gwlad sydd, wrth wneud unrhyw beth i wella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru, yn ystyried a allai gwneud rhywbeth o’r fath wneud cyfraniad cadarnhaol at lesiant byd-eang. Mae’r nod hwn yn cydnabod, mewn byd rhyng-gysylltiedig, gall yr hyn rydym yn ei wneud i sicrhau bod Cymru’n genedl gynaliadwy gael effeithiau cadarnhaol y tu allan i Gymru.

Mae ymwybyddiaeth gyfyngedig ymysg oedolion o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn.

Mae Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021-22 yn dangos bod 34% o oedolion wedi clywed am Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn. Mae’r ffigur yn debyg ar gyfer menywod (36%), o’i gymharu â dynion (33%).

Mae pobl ifanc yng Nghymru yn dysgu am faterion byd-eang ond mae gostyngiad wedi bod yn y blynyddoedd diwethaf yn nifer y myfyrwyr rhyngwladol sy’n mynychu sefydliadau addysg uwch yng Nghymru.

Mae SDG y Cenhedloedd Unedig, sef ‘Addysg o Safon’, yn cydnabod pwysigrwydd cael addysg o ansawdd a bod yr holl ddysgwyr yn meddu ar yr wybodaeth a’r sgiliau sydd eu hangen i hyrwyddo datblygiad cynaliadwy, gan gynnwys ffyrdd cynaliadwy o fyw, hawliau dynol, cydraddoldeb rhywiol a dinasyddiaeth fyd-eang.

Daeth cosbi plant yn gorfforol yn anghyfreithlon yng Nghymru ar 21 Mawrth, 2022. Cafodd y canlyniadau a gyflwynir yma eu casglu rhwng mis Gorffennaf 2021 a mis Ionawr 2022, cyn i’r gyfraith hon ddod i rym.

Gofynnwyd i rieni a’r bobl nad ydyn nhw’n rhieni am eu barn ynglŷn â smacio plant ac a oeddent yn cytuno neu’n anghytuno bod angen gwneud hynny weithiau.

Mae’n ymddangos bod agweddau wedi newid ers i’r cwestiwn hwn gael ei ofyn ddiwethaf yn 2019-20. Yn 2019-20, dywedodd 35% o bobl fod weithiau angen smacio plentyn o’i gymharu â 25% nawr. Mae’r gyfran sy’n anghytuno’n gryf bod weithiau angen smacio wedi codi i 40% (o 30% yn 2019-20).

Mae 32% o ddynion ac 20% o fenywod yn dweud bod weithiau angen smacio plentyn. Mae 84% o bobl rhwng 16 a 24 oed yn dweud nad oes byth angen smacio o’i gymharu â 42% o bobl 75 oed neu hŷn.

Image

Hyd at 2020/21, yn Nhystysgrif Her Sgiliau Bagloriaeth Cymru, roedd elfen Dinasyddiaeth Fyd-eang orfodol, sy’n addysgu myfyrwyr am faterion byd-eang. Ers 2020/21 mae'r elfen Dinasyddiaeth Fyd-eang wedi bod yn anorfodol, felly byddai angen cymryd unrhyw gymariaethau cyn 2020/21 gyda gofal.

Yn 2021/22, roedd 32,535 o ymgeiswyr ar gyfer yr Her Dinasyddiaeth Fyd-eang yng nghyfnod allweddol 4, a 20,338 ar lefel uwch a ddewisodd y gydran her dinasyddiaeth fyd-eang. Ar gyfer cyfnod allweddol 4, cyflawnodd 99.1% o'r ymgeiswyr pas lefel 1 neu'n uwch, ac ar y lefel uwch, cyflawnodd 99.3% bas lefel 3 neu'n uwch.

Mae Eco-Sgolion yn rhaglen fyd-eang sy'n ymgysylltu â miliynau o blant ar draws 70 o wledydd. Fe'i dyluniwyd i rymuso ac ysbrydoli pobl ifanc i wneud newidiadau amgylcheddol cadarnhaol i'w hysgol a'u cymuned ehangach, tra'n adeiladu ar eu sgiliau allweddol, gan gynnwys rhifedd a llythrennedd, a chynnwys Addysg ar gyfer Datblygu Cynaliadwy a Dinasyddiaeth Fyd-eang (ESDGC). Ar hyn o bryd mae 56,000 o ysgolion mewn 70 o wledydd yn cymryd rhan yn y rhaglen Eco-Sgolion.

Yng Nghymru mae Eco-Sgolion yn rhaglen wirfoddol a gynhelir gan Cadwch Gymru'n Daclus. Ym mis Ebrill 2022 roedd 805 o ysgolion gwladol gydag achrediad Baner Werdd Eco-Sgolion, gyda 387 ohonynt wedi cyrraedd statws platinwm, am ymrwymiad hirdymor i'r rhaglen. Mae gan 339 o ysgolion eraill wobr efydd a/neu arian, gan weithio eu ffordd tuag at achrediad y Faner Werdd. Roedd cyfanswm o 1,144 o ysgolion talaith yng Nghymru gyda gwobr Eco-Sgolion.

Mae nifer fawr o fyfyrwyr o amrywiaeth o wledydd yn mynychu sefydliadau addysg uwch yng Nghymru. Yn 2020/21, roedd 21,565 o gofrestriadau ar gyfer darparwyr addysg uwch yng Nghymru, yn cynnwys 17% o'r holl gofrestriadau. O'r rhain, roedd 5,395 yn dod o fyfyrwyr sy'n hanu o'r Undeb Ewropeaidd (4% o'r holl gofrestriadau), tra bod 16,170 yn dod o fyfyrwyr sydd ddim yn hanu o'r Undeb Ewropeaidd (12% o'r holl gofrestriadau). Ar ei uchafbwynt yn 2010/11, roedd 26,290 o gofrestriadau ar gyfer sefydliadau Addysg Uwch yng Nghymru gan fyfyrwyr rhyngwladol, sef 20% o boblogaeth myfyrwyr.

Image

Mae nifer y plant ifanc sy’n cael brechiadau yn dal yn uchel ond mae wedi gostwng ychydig ers y lefelau uchaf.

Mae nod Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig, sef ‘Iechyd a llesiant da’, yn nodi pwysigrwydd darparu mynediad at feddyginiaethau a brechlynnau fforddiadwy a hanfodol. Mae gan Sefydliad Iechyd y Byd weledigaeth ar gyfer byd heb y frech goch, rwbela a syndrom rwbela cynhenid.

Roedd y rhan fwyaf o’r plant ar gyfer y cyfnod rhwng mis Ebrill 2021 a mis Mawrth 2022 i fod i gael eu himiwneiddio yn ystod pandemig COVID-19. Er bod y ddarpariaeth ar gyfer plant iau sy’n cael eu brechiadau mewn practis cyffredinol yn dal yn gadarnhaol, gwelwyd bod y duedd wedi gostwng fymryn dros y flwyddyn blaenorol. Y nifer a oedd yn cael y brechlyn ‘6 mewn 1’ (y tri dos) ymysg plant sy’n cyrraedd eu pen-blwydd cyntaf oedd 95.2%, o’i gymharu â 95.6% yn y flwyddyn flaenorol.

Roedd y nifer a oedd yn cael y brechlyn niwmococol cyfun a’r brechlyn ‘6 mewn 1’ yn dal i fod dros 95% ymysg plant blwydd oed ar gyfer y bedwaredd flwyddyn ar ddeg yn olynol.

Roedd ychydig o dan 95% yn cael y dos cyntaf o’r MMR yn ddwy oed. Mae hyn yn is na’r cyfartaledd ar gyfer atal achosion o’r frech goch (95% yw’r targed).

Roedd cyfran y plant a oedd wedi cael eu himiwneiddiadau rheolaidd erbyn eu bod yn bedair oed yn 87% eleni. Roedd y bwlch anghydraddoldeb a gofnodwyd mewn darpariaeth imiwneiddio rhwng plant pedair oed sy’n byw yn yr ardaloedd mwyaf a lleiaf difreintiedig yn 8.5 pwynt canran, yr un fath â 2020-21. Fodd bynnag, mae angen gwneud rhagor o waith i nodi gwraidd yr anghydraddoldebau hyn a chanfod ymyriadau i leihau’r bwlch.

Image

Plant rhwng 5 ac 11 oed yw’r grŵp poblogaeth gyffredinol fwyaf diweddar a ddaeth yn gymwys i gael brechiadau COVID-19 sylfaenol. Yn ystod y cyfnod rhwng mis Mawrth a mis Mehefin 2022, mae darpariaeth yr ail ddos wedi cynyddu ymysg y rhai rhwng 12 a 17 oed, ac mae darpariaeth y dos cyntaf wedi cynyddu ymysg plant rhwng 5 ac 11 oed.

A oedd wedi clywed am UNRC, Arolwg Cenedlaethol Cymru 2021-22

Cosbi Plant yn Gorfforol, Arolwg Cenedlaethol Cymru

Eco-Sgolion, data nas cyhoeddwyd gan Cadwch Gymru'n Daclus:

• Eco Ysgolion
• Cadwch Gymru'n Daclus (Eco Ysgolion)

Tystysgrif Her Sgiliau Tystysgrif Dinasyddiaeth Fyd-eang cyd-gofnodion ar gyfer Bagloriaeth Cymru, data heb ei gyhoeddi a ddarperir gan CBAC

Canran y myfyrwyr mewn sefydliadau addysg uwch yng Nghymru sy’n fyfyrwyr rhyngwladol, StatsCymru a HESA

Nifer y plant a gafodd frechlynnau yng Nghymru:

• Darpariaeth imiwneiddio (canran) erbyn pen-blwydd yn 2 oed yn ôl Bwrdd Iechyd Lleol a math o imiwneiddio (StatsCymru)
• Data cenedlaethol ar y nifer sy’n manteisio ar imiwneiddio (Iechyd Cyhoeddus Cymru)

Y nifer sy’n manteisio ar COVID-19, adroddiad ar gydraddoldeb gwyliadwriaeth well brechu COVID-19 GIG Cymru (Iechyd Cyhoeddus Cymru)