Canllawiau technegol ar yr Ardoll Ymwelwyr ar gyfer darparwyr llety ymwelwyr

Mae’r Ardoll Ymwelwyr yn dreth ar archebion am lety dros nos o fewn yr ardaloedd yng Nghymru lle mae’r prif gyngor wedi cyflwyno’r ardoll. Caiff y dreth ei hunanasesu gan y rhai sy’n darparu llety ymwelwyr.

Ystyr prif gyngor yw cyngor ar gyfer sir neu fwrdeistref sirol yng Nghymru.

Cyn y gallant gyflwyno ardoll, rhaid i brif gyngor ymgynghori ar y mater gyda’r sefydliadau a’r bobl sy'n cynrychioli twristiaeth a busnesau lleol. Yna, os byddant yn penderfynu ei chyflwyno, rhaid iddynt gyhoeddi hysbysiad cyflwyno a fydd yn datgan ar ba ddyddiad y bydd yr Ardoll Ymwelwyr yn dechrau yn eu hardal.

Yng Nghymru, dim ond ar 1 Ebrill neu 1 Hydref, gan ddechrau o 1 Ebrill 2027, y caiff prif gynghorau gyflwyno'r Ardoll Ymwelwyr.

Bydd Awdurdod Cyllid Cymru (ACC) yn casglu ac yn rheoli'r ardoll ar ran y prif gynghorau, ac yna’n trosglwyddo elw’r ardoll yn ôl i’r prif gynghorau er mwyn iddynt ei wario ar ddatblygu twristiaeth gynaliadwy.

Bydd canllawiau pellach ar yr ardoll yn cael eu darparu maes o law, a byddant yn ymwneud â sawl maes, gan gynnwys apeliadau ac adolygiadau, cosbau, cwblhau'r Ffurflen Ardoll Ymwelwyr, a systemau.

Pan fydd prif gyngor wedi cynnal eu hymgynghoriad ac wedi penderfynu cyflwyno'r ardoll yn eu hardal, bydd angen iddynt gyhoeddi hysbysiad i ddatgan eu penderfyniad.

Bydd angen gwneud yr hysbysiad ar wefan y prif gyngor, ac ar unrhyw gyfryngau eraill y mae'r prif gyngor yn eu hystyried yn briodol. Rhaid i'r hysbysiad ddatgan:

• y penderfyniad i gyflwyno'r ardoll yn eu hardal
• y dyddiad y bydd yr ardoll yn cael ei chyflwyno yn eu hardal, a all fod ar 1 Ebrill neu 1 Hydref mewn unrhyw flwyddyn ariannol
• cyfraddau'r ardoll
• unrhyw wybodaeth arall y mae'r cyngor yn credu ei bod yn briodol i'w chynnwys yn yr hysbysiad

Yn ogystal â'r uchod, rhaid i'r hysbysiad gael ei gyhoeddi o leiaf 12 mis cyn i'r ardoll gael ei chyflwyno yn ardal y cyngor. Mae hyn yn golygu mai'r dyddiad olaf ar gyfer cyhoeddi hysbysiad fydd:

• 31 Mawrth, i gyflwyno'r ardoll ar 1 Ebrill y flwyddyn ganlynol
• 30 Medi, i gyflwyno'r ardoll ar 1 Hydref y flwyddyn ganlynol

Trwy eithriad, gall prif gyngor ddod i gytundeb ag ACC ar gyfnod sy'n fyrrach na 12 mis.

Bydd darparwyr llety ymwelwyr yn gallu dod o hyd i wybodaeth am brif gynghorau sydd wedi ymgynghori neu sydd yn ymgynghori ar hyn, yn ogystal â'u penderfyniadau. Gallwch edrych i weld a yw cyngor lleol yn codi Ardoll Ymwelwyr yng Nghymru.

Pan fydd prif gyngor yn penderfynu cyflwyno'r ardoll, bydd angen i ddarparwr llety ymwelwyr ymgyfarwyddo â'r rheolau ar gyfer yr ardoll, ac efallai y bydd angen iddynt addasu rhai arferion busnes neu gadw cofnodion i sicrhau eu bod yn gallu cydymffurfio â'r ardoll.

Bydd darparwyr llety ymwelwyr hefyd yn gallu gofyn am wybodaeth gan y prif gyngor, pan fyddant wedi penderfynu cyflwyno'r ardoll.

Enghraifft o brif gyngor yn cyhoeddi'r ardoll

Mae prif gyngor wedi cynnal ymgynghoriad ac wedi penderfynu cyflwyno'r ardoll yn eu hardal. Ar 10 Medi 2026, mae'r cyngor yn cyhoeddi eu hysbysiad ar ei wefan ac yn cynnwys gwybodaeth am:

• eu penderfyniad i gyflwyno'r ardoll
• y ffaith y bydd yr ardoll yn cael ei chyflwyno ar 1 Hydref 2027
• cyfraddau'r ardoll

Pan fydd prif gyngor yn cyflwyno’r Ardoll Ymwelwyr yn ei ardal leol, rhaid iddynt sefydlu fforwm partneriaeth ardoll. Bydd y fforwm hwn yn trafod cyfleoedd a materion sy'n ymwneud â’r ardoll yn ardal eu cyngor, yn ogystal â rhoi gwybodaeth a chyngor i'r prif gyngor ar sut y gellid defnyddio'r elw’r ardoll at ddibenion rheoli a gwella cyrchfannau yn yr ardal leol.

Y prif gyngor sydd â chyfrifoldeb dros wneud y penderfynu terfynol ar sut y dylid gwario enillion yr ardoll i reoli a gwella cyrchfannau yn eu hardal. Fodd bynnag, maent hefyd yn gyfrifol am ystyried unrhyw wybodaeth neu gyngor y mae'r fforwm partneriaeth ardoll yn ei ddarparu mewn perthynas â defnyddio enillion yr ardoll neu newidiadau posibl i'r ardoll.

Dylai'r fforwm partneriaeth ardoll gynrychioli ystod o safbwyntiau ar draws y diwydiant twristiaeth a llety ymwelwyr yn ardal y cyngor, a bydd yn rhaid i'r prif gyngor gymryd camau i sicrhau bod y fforwm yn cyflawni hyn. Gall darparwyr llety ymwelwyr sy'n gweithredu mewn ardal lle mae'r ardoll yn cael ei chyflwyno, neu lle mae hi eisoes wedi'i chyflwyno, ofyn am ragor o wybodaeth am y fforymau partneriaeth gan eu prif gyngor.

Ymgynghoriadau gan brif gynghorau

I gael gwybodaeth am y rheolau sy'n ymwneud â phrif gynghorau a'r ymgynghoriadau y mae'n rhaid iddynt eu cynnal cyn penderfynu cyflwyno, newid neu ddiddymu'r ardoll, darllenwch y canllawiau a gyhoeddwyd gan Weinidogion Cymru.

Bydd y prif gyngor ond yn gallu gwneud newidiadau i'r ardoll os bydd Gweinidogion Cymru yn gwneud rheoliadau sy'n eu galluogi i wneud hynny. Er enghraifft, trwy ychwanegu swm at gyfraddau'r ardoll.

Os yw’r rheoliadau wedi'u gwneud, ac os yw prif gyngor yn dymuno gwneud newidiadau i'r ardoll, bydd angen iddynt gynnal ymgynghoriad cyn gwneud penderfyniad. Bydd angen i'r penderfyniad hwn gael ei nodi a'i gyhoeddi mewn hysbysiad ar wefan y cyngor, a thrwy unrhyw sianeli eraill y maent yn eu hystyried yn briodol.

Bydd yr hysbysiad yn nodi:

• y penderfyniad a wnaed mewn perthynas â newid yr ardoll
• y dyddiad y bydd yr ardoll yn newid, a all fod ar 1 Ebrill neu 1 Hydref mewn unrhyw flwyddyn ariannol
• beth fydd cyfraddau'r ardoll
• unrhyw wybodaeth arall y mae'r cyngor yn credu ei bod yn briodol i'w chynnwys yn yr hysbysiad

Rhaid i'r hysbysiad gael ei gyhoeddi o leiaf 6 mis cyn i'r newid gael ei gyflwyno yn ardal y cyngor.

Yn amodol ar reoliadau a wneir yn y dyfodol, ni fydd prif gynghorau yn gallu cymryd camau i newid yr ardoll o fewn y 12 mis cyntaf o’i chyflwyniad mewn ardal.

Os bydd prif gyngor yn penderfynu newid cyfradd ardoll yn eu hardal yn dilyn unrhyw reoliadau yn y dyfodol, bydd darparwyr llety ymwelwyr yn gallu ymateb i ymgynghoriadau a dylid cyhoeddi hysbysiadau i’w hysbysu o unrhyw newidiadau arfaethedig. Bydd ACC hefyd yn darparu gwybodaeth i ddarparwyr llety ymwelwyr cofrestredig yn yr ardal Ardoll Ymwelwyr berthnasol os bydd unrhyw newidiadau.

Gan fod yr Ardoll Ymwelwyr yn dreth leol, gall prif gynghorau sydd wedi cyflwyno'r ardoll benderfynu diddymu'r ardoll yn y dyfodol. I wneud hynny, bydd angen i brif gynghorau gynnal ymgynghoriad, sicrhau eu bod yn bodloni eu rhwymedigaethau ac yna gwneud penderfyniad. Bydd angen i'r penderfyniad hwn gael ei nodi a'i gyhoeddi mewn hysbysiad ar wefan y cyngor, a thrwy unrhyw sianeli eraill y maent yn eu hystyried yn briodol.

Bydd yr hysbysiad yn nodi:

• y penderfyniad i ddiddymu'r ardoll
• y dyddiad y bydd yr ardoll yn cael ei diddymu yn yr ardal honno, a all fod ar 1 Ebrill neu 1 Hydref mewn unrhyw flwyddyn ariannol
• unrhyw wybodaeth arall y mae'r cyngor yn credu ei bod yn briodol i'w chynnwys yn yr hysbysiad

Yn ogystal â'r uchod, rhaid i'r hysbysiad gael ei gyhoeddi o leiaf 12 mis cyn y bwriedir i'r ardoll gael ei diddymu yn ardal y cyngor. Trwy eithriad, gall prif gyngor ddod i gytundeb ag ACC ar gyfnod sy'n fyrrach na 12 mis.

Mae darpariaethau trosiannol yn berthnasol pan fo prif gyngor wedi cyflwyno ardoll neu mae'r ardoll yn cael ei newid, er enghraifft newid cyfradd yr ardoll.

Bydd prif gyngor yn cyhoeddi hysbysiad pan fyddant yn cyflwyno'r ardoll yn eu hardal, gan gynnwys pryd y bydd yr ardoll yn cael ei chyflwyno. Ni fydd unrhyw gontractau a wneir rhwng ymwelwyr a darparwyr llety ymwelwyr ar gyfer arosiadau sy'n digwydd ar, neu ar ôl, cyflwyno'r ardoll yn cyfrif fel arosiadau dros nos at ddibenion yr ardoll os byddant yn eu gwneud:

• cyn i'r prif gyngor gyhoeddi eu hysbysiad, neu
• o fewn 6 mis i ddyddiad cyhoeddi'r hysbysiad

Mae’r rhain 'y tu hwnt i gwmpas' yr ardoll at ddibenion yr adran hon o ganllawiau.

Chwe mis ar ôl i’r prif gyngor gyhoeddi eu hysbysiad, bydd archebion sy'n cael eu gwneud mewn llety ymwelwyr ar gyfer arosiadau a fydd yn digwydd ar ôl cyflwyno’r ardoll yn cael eu hystyried o fewn cwmpas yr ardoll.

Enghraifft o gyngor lleol yn cyflwyno'r ardoll

Ar 31 Mawrth 2026, mae cyngor lleol yn cyhoeddi hysbysiad yn dweud y byddant yn cyflwyno’r ardoll ar 1 Ebrill 2027. Mae hyn yn golygu y bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr gyfrif am yr ardoll ar unrhyw arosiadau sy'n dechrau ar neu ar ôl 1 Ebrill 2027, ond dim ond os ydynt wedi cael eu harchebu, neu os cafodd y contract ei amrywio, ar neu ar ôl 1 Hydref 2026.

Mae hyn yn golygu, ar gyfer arhosiad rhwng 10 Mai a 17 Mai 2027:

• na fyddwch yn talu'r ardoll os cafodd yr arhosiad ei archebu ar 30 Medi 2026 neu'n gynharach, ac os nad yw wedi cael ei newid, ond
• rhaid i chi dalu'r ardoll os cafodd yr arhosiad ei archebu ar 1 Hydref 2026 neu'n ddiweddarach

Os yw contract presennol yn cael ei amrywio 6 mis ar ôl y dyddiad pan benderfynodd y cyngor gyflwyno'r ardoll, ac yna bod arhosiad dros nos yn digwydd pan fo:

• un neu fwy o bobl yn cael eu hychwanegu at yr archeb ac yn cael hawl i aros dros nos yn y llety ymwelwyr 
• un neu fwy o nosweithiau yn cael eu hychwanegu at yr archeb

Dim ond ar arosiadau dros nos y personau ychwanegol neu’r nosweithiau ychwanegol o dan y contract y bydd yr Ardoll Ymwelwyr yn cael ei chyfrifo.

Pan fo dyddiadau arhosiad yn cael eu symud, wythnos neu fis yn ddiweddarach er enghraifft, bydd yr amrywiad i’r contract ar gyfer yr arhosiad yn dod o fewn cwmpas yr ardoll. Pan fo dyddiadau'n cael eu symud ond bod rhai dyddiadau cyffredin rhwng yr archeb wreiddiol a'r trefniant newydd, dim ond y nosweithiau newydd fydd o fewn cwmpas yr ardoll.

Enghraifft o ychwanegu mwy o westeion at gontract

Ar 31 Mawrth 2026, mae cyngor lleol yn cyhoeddi hysbysiad yn dweud y byddant yn cyflwyno’r ardoll ar 1 Ebrill 2027. Bydd angen i ddarparwr llety ymwelwyr sydd â llety ymwelwyr yn yr ardal dan sylw ddechrau paratoi a chadw cofnodion o 1 Hydref 2026 ymlaen ar gyfer arosiadau dros nos sy'n digwydd ar neu ar ôl 1 Ebrill 2027.

Mae Mary a John yn archebu lle mewn bwthyn yn yr ardal honno ar gyfer Medi 2027 gan ddarparwr llety ymwelwyr. Maent yn archebu ym mis Chwefror 2026. Gan eu bod wedi archebu eu harhosiad cyn i'r prif gyngor gyhoeddi hysbysiad i gyflwyno'r ardoll, nid yw’r ardoll yn berthnasol i’r arosiadau dros nos, er y bydd Mary a John yn aros yn y bwthyn ar ôl i'r ardoll gael ei chyflwyno.

Yn ddiweddarach, mae Mary a John yn penderfynu gwahodd eu merch, Alison, i aros gyda nhw. Maent yn ei hychwanegu at yr archeb ar 1 Rhagfyr 2026. Gan eu bod wedi amrywio'r contract ar ôl 1 Hydref 2026 ac wedi ychwanegu Alison at yr archeb fwy na chwe mis ar ôl i'r cyngor benderfynu cyflwyno'r ardoll, bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr dalu ardoll am ran Alison o'r arhosiad ar ôl iddo ddigwydd. Ni fydd ardoll yn daladwy am arosiadau Mary a John.

Enghraifft o ychwanegu mwy o nosweithiau at gontract

Yn yr un ardal, mae Clyde yn archebu lle i aros mewn gwesty am 2 noson ym mis Awst 2027. Mae'n archebu ym mis Mai 2026. Mae hyn ar ôl y dyddiad y penderfynodd y cyngor gyflwyno'r ardoll, ond o fewn 6 mis i ddyddiad eu cyhoeddiad.

Mae hyn yn golygu na fyddai unrhyw arhosiad dros nos yn digwydd at ddibenion yr ardoll. Ym mis Mawrth 2027, mae Clyde yn ychwanegu 3 noson arall at ei archeb. Gan fod Clyde wedi amrywio'r contract ar ôl 1 Hydref 2026 ac wedi ychwanegu nosweithiau at yr archeb, a hynny dros chwe mis ar ôl i'r cyngor benderfynu cyflwyno'r ardoll, ar ôl i’r arhosiad ddigwydd bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr dalu’r ardoll ar y 3 noson y mae Clyde wedi'u hychwanegu. Ni fydd ardoll yn daladwy ar y 2 noson wreiddiol.

Enghraifft o symud pob diwrnod a archebwyd

Yn yr un ardal, mae Reid yn archebu 4 noson mewn gwesty ym mis Rhagfyr 2027, gan ddechrau ar 1 Rhagfyr 2027. Mae'n archebu ei daith ym mis Mehefin 2026. Mae hyn ar ôl y dyddiad y penderfynodd y cyngor gyflwyno'r ardoll arno, ond o fewn 6 mis o ddyddiad eu cyhoeddiad, felly ni fyddai’r ardoll yn berthnasol i unrhyw un o’r nosweithiau.

Ym mis Ionawr 2027, mae Reid yn cysylltu â'r gwesty ac yn newid dyddiadau’r arhosiad i ddechrau ar 12 Rhagfyr 2027. Gan fod Reid wedi amrywio ei gontract trwy newid y dyddiadau i fod ar ôl 1 Hydref 2026, a chwe mis neu fwy wedi i'r cyngor benderfynu cyflwyno'r ardoll, bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr dalu’r ardoll ar y 4 noson ar ôl i Reid aros yn y gwesty.

Enghraifft o symud rhai o ddyddiau archeb

Yn yr un ardal, mae Lorna yn archebu 4 noson mewn gwesty ym mis Rhagfyr 2027, gan gyrraedd ddydd Llun 6 Rhagfyr a gadael ddydd Gwener 10 Rhagfyr. Mae hi'n archebu ei thaith ym mis Gorffennaf 2026. Mae hyn ar ôl y dyddiad y penderfynodd y cyngor gyflwyno'r ardoll arno, ond o fewn 6 mis o ddyddiad eu cyhoeddiad, felly ni fyddai’r ardoll yn berthnasol i unrhyw un o’r nosweithiau.

Ym mis Ionawr 2027, mae Lorna yn cysylltu â'r gwesty ac yn symud dyddiadau ei harhosiad i ddechrau ddydd Mawrth 7 Rhagfyr, ac i adael y gwesty ddydd Sadwrn 11 Rhagfyr. Mae'r contract wedi cael ei amrywio gan fod dyddiadau'r arhosiad wedi’u newid.

Gan fod Lorna wedi amrywio ei chontract trwy symud y dyddiad y bydd yn cyrraedd i ddydd Mawrth 7 Rhagfyr, a’i bod hi wedi gwneud hynny ar ôl 1 Hydref 2026 a mwy na chwe mis ar ôl i'r cyngor benderfynu cyflwyno'r ardoll, bydd angen i'r darparwr llety i ymwelwyr gyfrifo’r ardoll ar gyfer yr archeb.

Yn yr achos hwn, dim ond 1 noson sydd o fewn cwmpas yr ardoll; yn wreiddiol roedd Lorna yn mynd i aros ar nos Fawrth, nos Fercher a nos Iau, ond nid nos Wener. Gan y bydd hi nawr yn aros ar y nos Wener hefyd, bydd y noswaith honno o fewn cwmpas yr ardoll.

Pan fo'r prif gyngor yn gwneud newid i'r ardoll, megis ychwanegu swm at gyfradd is neu uwch yr ardoll, nid yw'r newid hwnnw'n berthnasol i arhosiad dros nos mewn llety ymwelwyr os gwnaed y contract cyn i'r prif gyngor benderfynu newid yr ardoll.

Dim ond os bydd Gweinidogion Cymru yn cyflwyno rheoliadau ychwanegol y bydd prif gynghorau yn gallu gwneud newidiadau i'r ardoll.

Mae'r Ardoll Ymwelwyr yn daladwy ar arosiadau dros nos mewn llety ymwelwyr yng Nghymru mewn ardaloedd lle mae'r ardoll yn berthnasol. Bras yw’r diffiniad o lety ymwelwyr, ac mae'r canllawiau isod yn trafod y gwahanol fathau o lety ac a ydyn nhw’n cael eu dosbarthu’n llety ymwelwyr neu beidio.

Mae llety ymwelwyr yn cynnwys llety:

• mewn gwesty, tŷ llety, gwely a brecwast neu lety tebyg
• mewn hostel ieuenctid, tŷ bync neu lety tebyg
• mewn parc gwyliau neu gyrchfan wyliau, megis cabanau, chalets a bythynnod

Mae llety ymwelwyr yn cynnwys lleiniau neu ardal a ddarperir ar gyfer:

• gwersylla
• cartrefi symudol nad ydynt wedi'u lleoli'n barhaol neu'n lled-barhaol mewn un lle

Pan fo cartref symudol wedi'i leoli'n barhaol neu'n lled-barhaol mewn un lle, nid yw'r llain neu'r ardal oddi tano yn cael ei ystyried yn llety ymwelwyr. Fodd bynnag, gallai’r cartref symudol gael ei gyfrif yn llety ymwelwyr os caiff ei is-osod i ymwelwyr ar sail tymor byr at ddibenion busnes, teithio hamdden neu deithiau addysgol. Darllenwch y canllawiau yn llety ymwelwyr a gynigir ar sail tymor byr am fwy o fanylion.

Enghraifft o lain gwersylla sy’n llety ymwelwyr

Mae gan Agatha fan wersylla ac mae'n archebu llain mewn parc carafannau am 10 diwrnod. Gan fod Agatha wedi archebu llain ar gyfer ei fan, mae'r llain ei hun yn cael ei ystyried yn llety ymwelwyr, a hynny oherwydd mai dyna'r ardal sy’n cael ei archebu, a chan mai dim ond am gyfnod o 10 diwrnod y bydd ei fan wedi'i lleoli ar y llain.

Enghraifft o faes parcio sy’n llety ymwelwyr

Mae gan Thomas garafán, mae'n ei pharcio dros nos mewn maes parcio sydd â chaniatâd penodol i ganiatáu i gartrefi symudol barcio yno dros nos, cyn belled â'u bod yn talu ffi am aros dros nos. Gan fod Thomas wedi parcio mewn rhan o'r maes parcio lle caiff ei gartref symudol aros dros nos, mae'r ardal dan sylw yn cael ei dosbarthu fel llety ymwelwyr.

Enghraifft o fan wersylla yn aros ar lain gwersylla

Mae Zach yn teithio drwy Gymru ac yn archebu llain ar gyfer ei fan wersylla mewn parc carafannau, a bydd yn aros yno am 5 noson. Bydd angen i’r darparwr llety ymwelwyr dalu'r ardoll am arhosiad Zach yn y cae hwnnw.

Bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr gofrestru a chyflawni eu rhwymedigaethau o ran yr Ardoll Ymwelwyr.

Enghraifft o rentu lleiniau tymhorol

Mae Flint yn rhentu llain dymhorol mewn maes carafannau bob haf, ac mae ef a’i garafán yn cael mynd a dod o’r safle heb unrhyw gyfyngiadau yn ystod y tymor. Fodd bynnag, mae ei gytundeb yn rhoi hawl iddo gadw ei garafán deithiol yno drwy'r tymor ac iddo aros yno, os yw eisiau.

Mae Flint yn aml yn mynd â'i garafán deithiol i'r safle, gan ei pharcio am ychydig nosweithiau, cyn mynd â'r garafán gydag ef pan fydd yn gadael. Gan fod contract Flint gyda gweithredwyr y parciau carafannau yn caniatáu iddo aros yno drwy'r tymor, ni fydd yr ardoll yn berthnasol pan fydd yn aros yn y parc, er bod y llain yn llety i ymwelwyr. Mae hyn oherwydd bod ei gontract yn rhoi hawl iddo aros yn y parc am fwy na 31 noson (ac nid oes angen iddynt fod yn nosweithiau yn olynol er mwyn i'r rheol fod yn berthnasol) felly nid oes unrhyw arosiadau dros nos sy’n berthnasol i’r Ardoll Ymwelwyr.

At ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, diffinnir Cartref Symudol fel a ganlyn unrhyw:

• gerbyd modur sydd wedi'i ddylunio neu ei addasu er mwyn i bobl allu byw ynddo, a
• strwythur a ddyluniwyd neu a addaswyd i bobl fyw ynddo ac sy’n gallu cael ei symud o’r naill le i’r llall, pa un ai drwy ei dynnu neu drwy ei gludo ar gefn cerbyd modur neu ôl-gerbyd

Felly, mae carafanau statig a strwythurau eraill yn dal i ddod o fewn y diffiniad o gartref symudol wrth ystyried yr Ardoll Ymwelwyr. Mae carafanau, faniau gwersylla a chartrefi symudol eraill hefyd yn dod o fewn y diffiniad o gartrefi symudol.

Nid yw'r term cartref symudol yn cynnwys y canlynol yn benodol:

• pebyll
• cerbydau rheilffordd sy'n rhan o'r system reilffyrdd
• awyrennau
• badau

Ystyr badau yma yw llong, cwch, rafft, neu gyfarpar arall a adeiladwyd neu a addaswyd i arnofio ar ddŵr, ac a ddyluniwyd neu a addaswyd i bobl fyw ynddo.

Mae llety ymwelwyr yn cynnwys rhai mathau o lety a gaiff eu cynnig ar sail tymor byr.

At ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, bydd llety yn cael ei gynnig ar sail tymor byr os yw’r darparwr llety ymwelwyr yn cynnig llety am gyfnodau o 31 diwrnod neu lai. Nid oes ots a yw’r llety ymwelwyr yn cael ei gynnig ar sail tymor byr trwy’r adeg ynteu ond o bryd i’w gilydd.

Does ots a yw'r nosweithiau'n olynol ai peidio, yr agwedd allweddol yw bod arosiadau’n cael eu cynnig am 31 noson neu lai.

Mae’r mathau o lety canlynol yn lety ymwelwyr os ydynt yn cael eu cynnig ar sail tymor byr ac at ddibenion teithio busnes neu deithio hamdden neu deithiau addysgol:

• llety mewn cartref symudol, bad neu gerbyd arall sydd wedi ei leoli’n barhaol neu’n lled-barhaol mewn un lle 
• llety hunanarlwyo
• unrhyw fath arall o lety sydd ddim yn perthyn i un o’r categorïau uchod

O ran cartrefi symudol, bydd yr amgylchiadau hyn yn aml yn berthnasol i strwythurau statig sy'n aros mewn lle penodol am gyfnodau sylweddol ac sy'n fwy tebygol o fod wedi’u cysylltu â chyflenwadau dŵr a thrydan ac ati, neu a allai fod â nodweddion eraill sy’n eu hangori, megis deciau neu falconïau. Er y gallai’r strwythurau hyn gael eu symud, anaml iawn y byddant yn cael eu symud.

Enghraifft o garafán statig sy’n llety ymwelwyr

Mae Elliot yn archebu gwyliau yng Nghymru ac yn dewis aros mewn carafán statig. Gellir archebu'r garafán am hyd at 25 noson yn unig, ac mae ar gael y rhan fwyaf o'r flwyddyn i ymwelwyr sy'n teithio at ddibenion hamdden neu fusnes. Y garafán statig yw'r llety ymwelwyr yn yr achos hwn. Mae wedi'i leoli'n barhaol mewn un lle a caiff ei chynnig ar sail tymor byr at ddefnydd hamdden neu fusnes.

Enghraifft o gwch preswyl sy’n llety ymwelwyr

Mae Ash yn archebu lle i aros ar gwch breswyl sydd wedi'i hangori yn yr un lle’n barhaol. Gellir archebu'r cwch breswyl hon am hyd at 4 wythnos, ac mae ar gael yn ystod y gwanwyn a'r haf i westeion hamdden. Y cwch yw'r llety ymwelwyr yn yr achos hwn, gan ei fod yn yr un lle yn barhaol ac mae'n cael ei gynnig ar sail tymor byr ar gyfer hamddena.

Enghraifft o osod carafán statig

Mae Owain yn berchen ar garafán statig sy'n aros ar lain trwy'r flwyddyn ac sydd wedi’i chysylltu â chyflenwad dŵr a thrydan. Er y byddai modd ei symud, bydd yn cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr os dewisa Owain ei chynnig i drydydd partïon ar sail tymor byr h.y. os caiff ei hysbysebu neu ei marchnata i aros yno am gyfnodau o 31 noson neu lai (p'un a yw'r nosweithiau hynny'n olynol ai peidio).

Pe bai’r garafán ond yn cael ei defnyddio gan Owain neu aelodau ei deulu, ni fyddai'n cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr gan na fyddai Owain yn ddarparwr llety i ymwelwyr ac nid oes unrhyw gontract rhyngddo ef ac aelodau o'i deulu ar gyfer pryd y byddant yn aros.

Enghraifft o is-osod carafán mewn parc carafannau preswyl

Mae Austin yn byw ar barc carafannau preswyl. Mae'n talu ffi flynyddol i weithredwr y parc ac yn byw yn ei garafán am 11 mis o'r flwyddyn. Y garafán yw ei brif breswylfa. Ni fydd yn cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr o ran yr ardoll oherwydd bod Austin yn byw yn y garafán am y rhan fwyaf o'r flwyddyn, ac nid yw'n ei chynnig i eraill aros yno am gyfnodau byr.

Fodd bynnag, pe bai Austin yn is-osod y garafán i ymwelwyr ar gyfer arosiadau o 31 noson neu lai ar gyfer teithiau busnes, hamdden neu addysgol, byddai'r garafán yn cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr. Yn y sefyllfa hon, Austin fyddai'r darparwr llety ymwelwyr a byddai angen iddo fodloni ei rwymedigaethau o ran yr ardoll.

Enghraifft o barc carafannau fel llety gosod tymor byr

Mae Julia yn rhedeg parc carafannau sydd â 12 carafán statig. Mae Julia yn cymryd archebion ar gyfer pob un o'r carafannau, a hynny ar gyfer arosiadau o 31 noson neu lai ar gyfer teithiau busnes a hamdden. Tra bo’r carafannau yn aros yn eu hunfan yn barhaol, maent yn cael eu cyfrif yn llety ymwelwyr oherwydd eu bod yn cael eu cynnig i ymwelwyr ar sail tymor byr.

Pe bai Julia yn cymryd archebion am arosiadau o 31 noson neu fwy yn ei charafannau statig, ni fyddai'r ardoll yn berthnasol i'r archebion hynny.

Gall cartrefi symudol, sy'n cynnwys carafannau statig ac ati, sydd wedi'u lleoli'n barhaol neu'n lled-barhaol mewn un lle gael eu cyfrif yn llety ymwelwyr os ydynt yn cael eu his-osod ar sail tymor byr gan ddarparwr llety ymwelwyr.

Pan fydd perchennog cartref symudol yn bwriadu is-osod y cartref symudol i ymwelwyr eraill, yna bydd yr ardoll yn berthnasol cyhyd â bod y canlynol yn wir:

• mae'r cartref symudol yn cael ei gynnig ar sail tymor byr, sy'n golygu 31 noson neu lai (nad oes angen iddynt fod yn olynol), ac
• mae'r arosiadau ar gyfer busnes, teithio hamdden neu deithiau addysgol

Enghraifft o garafán lled-barhaol

Mae Horace yn talu am lain tymhorol mewn maes carafannau. Mae'n parcio ei garafán deithiol ei hun yno am 9 mis o'r flwyddyn, ac yn ei chysylltu â gwasanaethau’r safle. Gan fod y garafán yn y maes carafannau yn lled-barhaol, nid yw'r llain oddi tani’n cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr. Pan fydd Horace yn aros yn ei garafán, ni fydd yr ardoll yn berthnasol.

Mae Horace yn ystyried is-osod y garafán i gael rhagor o incwm. Os yw Horace yn ymrwymo i gytundebau gyda theithwyr hamdden i is-osod y garafán ar gyfer arosiadau o 31 noson neu lai yn ystod y cyfnod 9 mis hwnnw, bydd y garafán yn cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr. Yn yr achos hwn, Horace yw'r darparwr llety ymwelwyr, a bydd angen iddo gofrestru a bodloni ei rwymedigaethau o ran yr ardoll.

Enghraifft o garafannau dan berchnogaeth breifat

Mae Tanya yn rhedeg parc carafannau. Mae hi’n berchen ar 8 carafán statig ar y parc, ac mae 6 carafán statig arall yno sy'n eiddo preifat. Mae'r perchnogion preifat hynny'n talu ffi flynyddol i Tanya am eu lleiniau.

Mae Tanya yn caniatáu arosiadau tymor byr yn y carafannau y mae'n berchen arni, gydag uchafswm o 21 noson. Mae hi'n ddarparwr llety i ymwelwyr, a bydd angen iddi gofrestru a chyflawni ei rhwymedigaethau o ran yr ardoll mewn perthynas â'i charafannau statig.

Nid yw'r ardoll yn berthnasol i’r carafannau statig preifat sydd yn y parc yn barhaol, oni bai eu bod yn cael eu his-osod ar sail tymor byr ar gyfer teithiau busnes, hamdden neu addysgol. Os caiff carafán breifat ei his-osod, bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr sy'n gyfrifol am y garafán dan sylw sicrhau eu bod wedi cofrestru ac yn bodloni gofynion yr ardoll.

Enghraifft o garafán wedi'i pharcio ar lain tymhorol

Mae gan Gilly garafán deithiol ac mae hi'n talu am lain tymhorol pwrpasol mewn maes carafannau. Gan fod y garafán wedi'i pharcio yno trwy gydol y tymor, nid yw'r llain yn cael ei chyfrif yn llety ymwelwyr, ac nid yw'r ardoll yn berthnasol pan fydd Gilly yn defnyddio ei charafán.

O bryd i’w gilydd, bydd Gilly yn caniatáu i aelodau'r teulu ddefnyddio'r garafán yn ystod y tymor. Gan nad yw Gilly yn ddarparwr llety i ymwelwyr ac nad yw'n ymrwymo i gontractau gyda'i theulu i ganiatáu aros dros nos, nid yw'r ardoll yn berthnasol.

Safle Sipsiwn a Theithwyr 

Ni fydd llety ar safle Sipsiwn a Theithwyr yn cael ei ystyried fel llety ymwelwyr at ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr. Mae safle Sipsiwn a Theithwyr yn golygu tir sy'n cael ei ddefnyddio'n gyfan gwbl neu'n bennaf i barcio cartrefi symudol sy'n llety ar gyfer:

• pobl sy’n arfer ffordd nomadig o fyw, beth bynnag fo’u hil neu eu tarddiad, a
• unrhyw bobl eraill sydd â thraddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartref symudol

Byddai pobl sy’n byw bywydau nomadaidd yn cynnwys:

• pobl sydd, ar sail eu hanghenion addysg neu eu henaint eu hunain, neu anghenion addysg neu henaint eu teulu neu ddibynnydd, wedi rhoi’r gorau i deithio dros dro neu yn barhaol, a
• aelodau o grŵp trefnedig o siewmyn teithiol neu bersonau sy’n rhan o syrcas deithiol, pa un a ydynt yn cyd-deithio mewn grŵp o’r fath ai peidio

Cartrefi symudol, badau neu gerbydau eraill

Mae llety mewn cartrefi symudol, badau neu gerbydau eraill yn cael ei ystyried yn lety ymwelwyr dim ond pan fydd wedi'i leoli'n barhaol neu'n lled-barhaol mewn un lle ac yn cael ei gynnig ar sail tymor byr, boed hynny trwy'r amser neu'n achlysurol, ar gyfer busnes, teithio hamdden neu deithiau addysgol.

Bydd llain neu ardal ar gyfer cartref symudol yn cael ei ystyried yn llety ymwelwyr dim ond pan fo’n cael ei ddarparu ar gyfer cartref symudol nad yw wedi'i leoli mewn un lle naill ai yn barhaol neu'n lled-barhaol.

Enghraifft o fyw mewn carafán statig

Mae Polly’n byw mewn carafán statig ar barc carafannau preswyl, a dyma ei phrif breswylfa. Mae hi'n talu am ei llain bob mis, ac mae ganddi hawl i fyw yn y garafán trwy gydol y flwyddyn. Nid yw'r garafán yn llety ymwelwyr, gan ei bod y aros yn ei hunfan yn barhaol, nid yw Polly yn ei chynnig i'w rhentu ar gyfer busnes, teithio hamdden neu deithiau addysgol tymor byr, a hynny gan mai dyma ei chartref.

Nid yw'r llain lle mae'r garafán yn llety ymwelwyr ychwaith, gan ei fod yn cael ei ddarparu ar gyfer cartref symudol sydd yn ei unfan yn barhaol.

Mae'r Ardoll Ymwelwyr yn dreth sy’n cael ei hunanasesu. Cyfrifoldeb y darparwr llety ymwelwyr yw cyfrifo’r ardoll a chydymffurfio â hi.

Bydd person yn ddarparwr llety ymwelwyr, os yw’r person hwnnw, yng nghwrs masnach neu fusnes, yn:

• darparu neu gynnig darparu llety ymwelwyr mewn lleoliad yng Nghymru, a
• yn feddiannydd ar y lleoliad lle y darperir y llety ymwelwyr

Mae person yn darparu llety ymwelwyr os yw’r person hwnnw yn ymrwymo i gontract lle y mae gan un neu ragor o bobl hawl i breswylio yn y llety ymwelwyr am o leiaf un noson, mewn lleoliad yng Nghymru, odano neu o ganlyniad iddo.

Mae'r contract rhwng y darparwr llety ymwelwyr a'r ymwelydd neu'r ymwelwyr yn rhan allweddol o’r Ardoll Ymwelwyr, gan mai’r contract sydd yn pennu faint o ardoll sy'n daladwy ar arhosiad.

Enghraifft o gadw llety gwely a brecwast

Mae Joan yn rhedeg llety gwely a brecwast o leoliad sy’n eiddo iddi hi. Mae hi'n ymrwymo i gontractau gyda gwesteion sy’n caniatáu iddynt aros dros nos yn ei llety gwely a brecwast, sy’n cael ei ystyried yn llety ymwelwyr. Mae Joan yn ddarparwr llety ymwelwyr.

Mae person yn cynnig darparu llety ymwelwyr os ydynt yn fodlon ymrwymo i gytundebau gyda rhywun a chaniatáu iddynt aros o leiaf un noson yn eu lleoliad yng Nghymru, ac mae'n cynnwys hysbysu eraill bod eu llety ar gael i aros ynddo. Byddai cytundebau yn cynnwys y rhai a wneir trwy farchnadoedd ar-lein, cytundebau llafar ac archebion trwy sianeli eraill.

Os yw person yn marchnata neu'n hysbysebu ei leoliad, boed hynny ar wefan, y cyfryngau cymdeithasol, ar blatfform ar-lein arall, mewn llyfrynnau, ar hysbysfyrddau siop neu unrhyw le arall, a’u bod yn fodlon ymrwymo i gytundebau sy’n caniatáu i eraill aros yn eu lleoliad, byddant yn cynnig darparu llety ymwelwyr.

Os yw person yn fodlon derbyn archebion ar gyfer y dyfodol, maent hefyd yn cynnig darparu llety ymwelwyr.

Enghraifft o gynnig darparu llety ymwelwyr mewn ystafell sbâr

Mae Liam yn defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i hysbysebu ei ystafell sbâr dros gyfnodau gwyliau prysur. Gan ei fod yn hysbysebu ei ystafell sbâr ar y rhyngrwyd, mae'n bodloni’r prawf o gynnig darparu llety ymwelwyr.

Fel arfer, meddiannydd y lleoliad yw’r sawl sy’n rheoli’r lleoliad a’r defnydd a wneir ohono, megis rhedeg busnes llety ymwelwyr. Gallant hefyd fod yn gyfrifol am gydymffurfio â gofynion cyfreithiol sy'n ymwneud â'r lleoliad a'i gadw mewn cyflwr da. Mae'n debygol y bydd meddiannydd hefyd yn elwa o ddarparu llety ymwelwyr yn y lleoliad.

Gallai meddiannydd, er enghraifft, fod yn berchennog cyfreithiol ar y lleoliad, yn denant o dan les, neu yn berson sydd â hawl i feddiannu'r lleoliad o dan drwydded i feddiannu.

Mae asiant neu gwmni rheoli sy'n gweithredu ar ran y darparwr llety ymwelwyr yn annhebygol o fod yn feddiannydd y lleoliad.

Enghraifft o feddiannydd llety gwely a brecwast

Mae Mr Jones yn berchen ar lety gwely a brecwast yn Ne Cymru, ac mae gwesteion yn aros yn ei leoliad yn aml; daw ei incwm o'r busnes hwn. Ef yw meddiannydd y llety gwely a brecwast, mae'n ymrwymo i gontractau gydag ymwelwyr sy'n caniatáu iddynt aros dros nos ac felly mae'n ddarparwr llety ymwelwyr.

Enghraifft o ystafell sbâr sy’n cael ei rentu a’i gynnig fel llety ymwelwyr

Mae Margaret yn rhentu fflat yng Nghaerdydd. Gyda chaniatâd ei landlord, mae hi'n gosod ei hystafell sbâr i bobl aros dros nos ar benwythnosau at ddibenion teithio hamdden. Mae hi'n gwneud hyn i ychwanegu at ei hincwm. Margaret yw meddiannydd y fflat ac mae'n cynnig darparu llety ymwelwyr, felly mae hi'n ddarparwr llety ymwelwyr.

Mae ystyr arhosiad dros nos yn allweddol wrth bennu cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy.

Mae arhosiad dros nos yn digwydd:

• os oes gan un neu ragor o bobl hawl, o dan gontract, i breswylio‍ am un neu ragor o nosweithiau mewn llety ymwelwyr mewn ardal sydd wedi cyflwyno’r ardoll,
• os darperir y llety i’r bobl hynny yng nghwrs masnach neu fusnes a gynhelir gan y darparwr llety ymwelwyr 
• nad yw’r llety yn unig breswylfa neu’n brif breswylfa unrhyw un neu ragor o’r bobl hynny, ac
• os yw unrhyw un neu ragor o’r bobl hynny yn mynd i mewn i’r llety yn unol â’r contract

At ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, ystyr "noson" yw cyfnod sy’n dechrau ar un diwrnod ac sy’n dod i ben ar y diwrnod nesaf.

Mewn perthynas ag aros dros nos mewn llety ymwelwyr, y darparwr llety ymwelwyr yw’r darparwr llety ymwelwyr:

• sy’n darparu’r llety y mae’r arhosiad yn digwydd ynddo, a
• sy’n feddiannydd ar y lleoliad lle darperir y llety hwnnw.

Rhan allweddol o'r Ardoll Ymwelwyr, a’r contractau rhwng ymwelwyr a darparwyr llety ymwelwyr, yw'r hawl y mae'n ei greu i ymwelydd breswylio mewn llety ymwelwyr.

Rhaid i'r contract roi hawl i un neu fwy o bobl aros am un neu fwy o nosweithiau yn y llety ymwelwyr.

Fel arfer, bydd contractau’n cael eu ffurfio pan fo’r archeb yn cael ei gadarnhau, boed hynny trwy blatfform archebu, dros y ffôn, ar-lein neu trwy gysylltu â’r darparwr yn uniongyrchol.

Gall contractau, a sut yr ymrwymir iddynt, amrywio’n fawr. O ran yr Ardoll Ymwelwyr, nid fformat y contract sy’n bwysig, ond yn hytrach y ffaith ei fod yn bodoli. Mae gofynion busnes a chadw cofnodion yn golygu bod rhaid i ddarparwyr llety ymwelwyr gadw cofnodion, megis copïau o gontractau, cadarnhad o archebion neu unrhyw ddogfennau ategol eraill, a fydd yn eu helpu i benderfynu ar gyfanswm yr ardoll sy'n daladwy o dan y contract, ac i ddangos bod y dreth gywir wedi'i thalu i ACC.

At ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, nid yw "contract" yn cynnwys:

• contract gwasanaeth,
• contract prentisiaeth, na
• contractau am wasanaethau y mae person sydd â hawl i breswylio yn y llety ymwelwyr yn darparu gwasanaethau odano i’r darparwr llety ymwelwyr

Enghraifft o gontract gwasanaethau

Mae Dafydd yn gosod bwthyn mewn ardal lle cyflwynwyd yr ardoll, ac mae angen rhywfaint o waith atgyweirio arno. Mae Dafydd yn cael adeiladwr i wneud y gwaith, ac mae'r adeiladwr yn aros yn y lleoliad tra bydd yn gwneud y gwaith atgyweirio. Mae'r contract gwasanaeth gyda'r adeiladwr yn caniatáu iddo aros yn y llety tra bydd yn gwneud y gwaith atgyweirio. Felly, ni fyddai'r contract hwn yn cyfrif fel contract ac nid oes ardoll ar yr arhosiad.

Enghraifft o gontract prentisiaeth

Pan fo person sy’n cael ei gyflogi gan y darparwr llety ymwelwyr, neu brentis i'r darparwr llety ymwelwyr, yn aros dros nos yn llety ymwelwyr y darparwr llety ymwelwyr, ac yn gwneud hynny o dan ei gontract cyflogaeth neu brentisiaeth gyda'r darparwr llety ymwelwyr, ni fydd yr arhosiad hwnnw'n cyfrif fel arhosiad dros nos at ddibenion yr ardoll.

Mae Amy yn brentis lletygarwch, ac mae'n aros yn lleoliad darparwr llety ymwelwyr at ddibenion gwaith sy’n ymwneud â'i phrentisiaeth. O dan ei chontract prentisiaeth gyda'r darparwr llety ymwelwyr, caniateir i Amy aros dros nos yn y llety ymwelwyr, sy'n golygu nad yw contract prentisiaeth Amy yn cyfrif fel contract at ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, ac nid oes ardoll yn codi ar ei harhosiad dros nos.

Pan fydd athro yn hebrwng myfyrwyr ac yn aros mewn llety ymwelwyr nad yw'n eiddo i'r ysgol, byddai'r contract sy'n rhoi hawl iddynt aros dros nos yn y llety ar gyfer y daith o fewn cwmpas yr ardoll.

Enghraifft o dalu'r ardoll ar arhosiad athro

Mae ysgol yn archebu taith sy’n defnyddio lleoliad llety ymwelwyr, ac mae'r darparwr llety ymwelwyr yn caniatáu i’r athrawon sy'n hebrwng y myfyrwyr aros yno am ddim. Mae'r contract gyda’r ysgol ar gyfer yr arhosiad dros nos yn cynnwys yr holl fyfyrwyr ac athrawon. Does ots bod yr athrawon yn cael aros am ddim, mae'r arosiadau dros nos gan yr athrawon yn cyfrif wrth bennu cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy am y daith ysgol. Y rheswm am hyn yw bod y contract yn rhoi hawl i athrawon aros dros nos yn y llety ymwelwyr.

Pan fo gan fwy nag un person hawl o dan gontract i breswylio mewn llety ymwelwyr, gall yr arhosiad dros nos ddigwydd hyd yn oed os mai dim ond un o’r rhai sydd â hawl o dan y contract sy'n defnyddio'r llety.

Er enghraifft, mae Jordan a Fred yn archebu lle i aros mewn yurt mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol, ac mae'r contract a ffurfiwyd gyda'r darparwr llety ymwelwyr yn rhoi hawl iddynt aros yn y lleoliad dros nos. Ar y funud olaf, mae Jordan yn cael ei alw i’r gwaith yn annisgwyl ac nid yw’n gallu ymuno â Fred. Nid yw’r contract wedi newid, felly pan fydd Fred yn cyrraedd y llety ymwelwyr, yn mynd i mewn i'r yurt ac yn aros yno, mae'r arhosiad dros nos yn digwydd gan ei fod wedi arfer yr hawl o dan y contract.

Mae nifer o resymau dros beidio â dosbarthu arhosiad fel arhosiad dros nos at ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, ac ni fydd unrhyw atebolrwydd yn codi ar y mathau hyn o arhosiad.

Aros am fwy na 31 noson

Nid yw arhosiad dros nos yn digwydd mewn llety ymwelwyr os:

• yw’r contract yn rhoi hawl i un neu fwy o unigolion penodol aros mewn llety ymwelwyr, boed yng nghwmni unrhyw berson arall ai peidio
• mae gan bob unigolyn penodol hawl o dan y contract i aros yno am fwy na 31 noson, boed y nosweithiau hynny'n olynol ai peidio, a
• mae gan bob unigolyn penodol hawl o dan y contract i aros yno bob noson y mae'r contract yn darparu ar ei chyfer

Nid oes rhaid i’r 32 arhosiad dros nos ddigwydd o fewn unrhyw gyfnod penodol, ac nid oes angen i'r nosweithiau fod yn olynol. Fodd bynnag, mae'r gofyniad am un contract sengl ar gyfer yr unigolyn neu'r unigolyn penodol yn dal i fod yn berthnasol.

Enghraifft o westai sy'n aros am 40 noson

Mae Kari yn archebu ystafell mewn gwesty am 40 noson, mae'r contract sy'n rhoi'r hawl iddi aros yn y gwesty yn rhoi hawl iddi aros yn y gwesty bob nos. Gan fod Kari wedi archebu mwy na 31 noson, mae'r daith hon y tu allan i gwmpas yr ardoll ac nid yw'r 40 noson yn cyfrif fel arosiadau dros nos.

Enghraifft o archebu 60 noson o dan 1 contract

Mae Lloyd yn aml yn teithio gyda’i waith, ac mae’n archebu llety ar gyfer 12 taith dros y 18 mis nesaf yn uniongyrchol gyda darparwr hunanarlwyo, pob un yn 5 noson o hyd. Mae'n ymrwymo i un contract gyda'r darparwr llety ymwelwyr, ac mae'r contract yn rhoi hawl iddo aros yn y llety bob nos am 5 noson ar bob un o'r 12 taith. Gan fod Lloyd wedi archebu cyfanswm o 60 noson, sy'n fwy na 31 noson, a chan fod y teithiau hyn yn cael eu llywodraethu gan un contract, maent y tu allan i gwmpas yr ardoll ac nid yw'r 60 noson yn cyfrif fel arosiadau dros nos.

Achosion eraill pan nad oes arhosiad dros nos yn digwydd

Ni fydd arhosiad dros nos yn digwydd pan fo'r llety:

• yn cael ei drefnu ar gyfer person gan brif gyngor, neu’r llety yn cael ei ddarparu ar ran y cyngor, o dan Ran 2 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014, sy'n ymwneud â digartrefedd
• yn cael ei ddarparu o dan adran 4 neu Ran 6 o Ddeddf Mewnfudo a Lloches 1999
• yn cael ei ddarparu ar ran yr Ysgrifennydd Gwladol mewn cysylltiad â gofyniad a osodir o dan adran 3(6) o Ddeddf Mechnïaeth 1976
• yn cael ei ddarparu o dan Ran 1 o Ddeddf Rheoli Troseddwyr 2007 at ddibenion cyfnod prawf
• yn ymwneud â chyfleusterau a ddarperir o dan baragraff 9 o Atodlen 10 i Ddeddf Mewnfudo 2016 er mwyn rhoi llety i berson mewn cyfeiriad a bennir mewn amodau mechnïaeth mewnfudo

Fel rhan o'r gofynion cadw cofnodion, dylai darparwyr llety ymwelwyr gadw cofnodion sy'n ymwneud ag arosiadau hyd yn oed pan nad yw'r ardoll yn berthnasol. Bydd hyn yn eu helpu i ddangos bod cyfanswm yr ardoll y maent yn ei dalu i ACC yn gywir, a bod eu ffurflen Ardoll Ymwelwyr yn gywir.

Bydd ACC yn cynhyrchu canllawiau pellach ar y mathau hyn o arosiadau.

Er bod yr ardoll yn cael ei chyfrifo ar sail y nifer o nosweithiau y mae gan ymwelydd hawl i breswylio mewn lleoliad o dan gontract, y sawl sy’n darparu’r llety ymwelwyr sydd ag atebolrwydd am dalu’r ardoll.

Felly, os yw prif gyngor yn cyflwyno'r ardoll, y darparwr llety ymwelwyr sy'n gyfrifol am dalu'r ardoll i ACC ar arhosiad dros nos. Gall darparwyr llety ymwelwyr ddewis 'trosglwyddo' costau'r ardoll i’r ymwelwyr, ond nid yw’r ddeddfwriaeth yn gwneud hynny’n ofynnol. Waeth pa ddewis a wneir, rhaid i'r darparwr llety ymwelwyr dalu'r ardoll i ACC am bob arhosiad dros nos perthnasol yn eu lleoliad.

Mae darparwr llety ymwelwyr yn atebol am dalu'r ardoll ar arhosiad dros nos mewn llety ymwelwyr pan fydd yr arhosiad dros nos wedi digwydd a phan fo’r hawl i aros yn y llety o dan y contract yn dod i ben. Felly, pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn ffeilio ei ffurflen Ardoll Ymwelwyr, bydd yn hunanasesu cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu dan sylw. Bydd hyn yn seiliedig ar nifer yr arosiadau dros nos y maent wedi'u cael o dan gontract yn ystod y cyfnod dan sylw.

Gan y bydd ACC yn casglu ac yn rheoli'r Ardoll Ymwelwyr ar ran yr holl brif gynghorau sy'n cyflwyno'r ardoll, bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr sy'n gweithredu ar draws mwy nag un ardal yng Nghymru lle mae'r ardoll yn berthnasol ffeilio ffurflenni Ardoll Ymwelwyr a thalu unrhyw ardoll sy'n ddyledus i ACC.

Er enghraifft, Mae Marie yn aros mewn bwthyn mewn ardal lle mae'r Ardoll Ymwelwyr yn berthnasol. Mae'n aros yno ar ei phen ei hun am wythnos. Mae'r atebolrwydd am yr Ardoll Ymwelwyr o dan y contract ar gyfer wythnos Marie yno yn codi pan fydd hawl Marie i aros yno wedi dod i ben o dan y contract, a elwir yn gyffredinol yn bwynt 'gadael' y lleoliad.

Gall darparwyr llety ymwelwyr benderfynu trosglwyddo rhywfaint o gost yr ardoll, neu’r holl gost, i ymwelwyr. Weithiau, gall llwyfannau archebu neu asiantau teithio gasglu’r ardoll ar ran y darparwyr llety ymwelwyr sy'n eu defnyddio.

Gall darparwr llety ymwelwyr sy'n trosglwyddo cost yr ardoll i ymwelwyr benderfynu pryd i'w chasglu gan ymwelwyr. Yn ymarferol, gellir casglu’r swm i dalu’r ardoll:

• pan fo’r llety ymwelwyr yn cael ei archebu
• pan fo’r swm dyledus am y trip yn cael ei dalu
• pan fo’r ymwelwyr yn cyrraedd
• yn ystod arhosiad yr ymwelwyr
• pan fydd yr ymwelwyr yn gadael

Bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr sicrhau eu bod yn cydymffurfio â'r rheoliadau prisio presennol o dan Ddeddf Marchnadoedd Digidol, Cystadleuaeth a Defnyddwyr 2024 ("DMCCA 2024").   

Bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr fod yn onest a dweud wrth gwsmeriaid ymlaen llaw faint fydd cyfanswm pris eu harcheb, a fydd yn cynnwys yr ardoll os caiff ei drosglwyddo iddyn nhw. 

Er nad oes angen i'r ardoll gael ei nodi fel cost ar wahân bryd hynny, gall gwneud hyn fod yn ddefnyddiol i’r ymwelydd ac i’r darparwyr llety ymwelwyr er tryloywder.  

Mae rheolau pellach yn berthnasol, a gellir dod o hyd i ganllawiau ar DMCAA 2024 yma:  

• canllawiau cyfundrefn cystadleuaeth marchnadoedd digidol, ac  
• arferion masnachol annheg 

Er mwyn helpu darparwyr llety ymwelwyr i gydymffurfio â'r Ardoll Ymwelwyr, efallai y bydd angen iddynt:

• ddiweddaru eu manylion rhestru
• gwirio’r rheolau prisio presennol, er mwyn i’r ymwelydd wybod cyfanswm y pris y maent yn ei dalu i'r darparwr, a
• diweddaru telerau ac amodau archebion, yn ogystal ag anfonebau a derbynebau i ddangos bod yr ardoll wedi'i chynnwys yng nghyfanswm y pris, os yw'r gost yn cael ei throsglwyddo

Gall darparwyr llety ymwelwyr hefyd fod eisiau diweddaru eu gwefannau, eu hysbysebion a’u deunydd hyrwyddo, a’r sianeli eraill y maent yn eu defnyddio i helpu i drosglwyddo gwybodaeth i ymwelwyr.

Pan fo'r darparwr llety ymwelwyr yn penderfynu trosglwyddo rhywfaint o’r gost neu’r gost i gyd i'r ymwelydd, y darparwr llety ymwelwyr sydd yn parhau i fod yn atebol am yr ardoll ar yr arhosiad hwnnw ar ôl iddo ddigwydd, a nhw sy’n gyfrifol am drosglwyddo swm yr ardoll i ACC.

Pe bai ymwelydd yn gwrthod talu'r ardoll, byddai hynny’n fater sifil, a byddai angen i'r darparwr llety ymwelwyr benderfynu a ydynt am ysgwyddo cost yr ardoll eu hunain neu am ganslo'r archeb.

Yn y DU, fel arfer codir TAW ar 20% ar y pris a delir am gyflenwi nwyddau neu wasanaethau trethadwy, a all gynnwys rhai trethi, ardollau a thaliadau penodol.

Ddim wedi’ch cofrestru ar gyfer TAW

Os nad ydych wedi’ch cofrestru ar gyfer TAW a’ch bod yn trosglwyddo rhywfaint neu'r ardoll i gyd i'r ymwelydd trwy godi eich prisiau, bydd yn cyfrif tuag at eich trosiant trethadwy. Dylai darparwyr llety ymwelwyr sydd heb eu cofrestru ar gyfer TAW fod yn ymwybodol o'r trothwy TAW a osodwyd gan Lywodraeth y DU, a gwybod a oes angen iddynt gofrestru ar gyfer TAW gyda CThEF yn y dyfodol.

Siaradwch â chyfrifydd neu â CThEF os oes gennych gwestiynau ynghylch cofrestru at ddibenion TAW neu'r rheolau TAW.

Wedi’ch cofrestru ar gyfer TAW

O ran yr Ardoll Ymwelwyr, os yw darparwr llety ymwelwyr sydd wedi’i gofrestru ar gyfer TAW yn cynnwys yr Ardoll Ymwelwyr o fewn cost y llety dros nos, bydd hyn yn rhan o'r taliad dan gontract ar gyfer cyflenwi llety. Bydd y rhan hon o'r Ardoll Ymwelwyr yn ddarostyngedig i'r un atebolrwydd TAW â'r llety.

Bydd TAW yn ddyledus ar gyfanswm taliad yr ymwelydd i'r darparwr llety ymwelwyr yn gyfnewid am gael aros dros nos.

Os yw'r darparwr llety yn trosglwyddo rhywfaint neu'r cyfan o'r Ardoll Ymwelwyr i'r ymwelydd drwy gynyddu’r pris am yr arhosiad dros nos, bydd TAW yn dal i fod yn daladwy ar y pris uwch, gan ei fod yn rhan o'r taliad cyffredinol gan yr ymwelydd i'r darparwr. Bydd y darparwr llety yn cyfrif am y TAW ar y ffurflen TAW y mae’n ei chyflwyno i CThEF.

Os fydd y darparwr llety yn cadw’i brisiau yn un fath, ac yn hytrach yn dewis talu cost lawn yr ardoll ei hun, nid oes unrhyw atebolrwydd TAW ychwanegol, a hynny am nad yw’r pris a godir ar yr ymwelydd wedi newid. Bydd TAW yn parhau i fod yn berthnasol i’r costau a godir ar yr ymwelydd, yn ôl yr arfer.

Efallai y bydd rhyddhad rhag TAW ar gael ar gyfer mathau penodol o lety ar gyfer arosiadau sy’n para mwy na 28 noswaith yn olynol. Gweler Hysbysiad TAW 709/3 (Saesneg yn unig) neu cysylltwch â CThEF am gyngor.

Fel arfer, byddai unigolion neu gwmnïau sy'n defnyddio rheolau cyfrifyddu i gyfrifo eu helw at ddibenion incwm neu dreth gorfforaeth yn eithrio'r Ardoll Ymwelwyr o’r cyfrifiad o elw (yn yr un modd ag y mae TAW wedi'i eithrio o'r cyfrifiad hwnnw). Mae'r driniaeth hon yn dderbyniol ac yn golygu nad yw'r Ardoll Ymwelwyr yn cael unrhyw effaith ar swm yr elw trethadwy.

Gall unigolion sy'n defnyddio'r sail arian parod ddewis cynnwys neu eithrio swm yr Ardoll Ymwelwyr o'u cyfrifiad o elw trethadwy. Os ydynt yn cynnwys yr Ardoll Ymwelwyr yn rhan o’u hincwm, bydd rhaid iddynt gynnwys yr Ardoll Ymwelwyr y maent yn ei dalu i ACC fel cost hefyd. Dylai hyn olygu eu bod yn yr un sefyllfa gyffredinol â'r rhai sy'n eithrio'r Ardoll Ymwelwyr yn gyfan gwbl.

Mae dwy gyfradd ardoll a all fod yn berthnasol i arosiadau dros nos mewn llety ymwelwyr sy'n digwydd o dan gontract ac o fewn ardal prif gyngor sydd wedi cyflwyno’r ardoll. Rhaid i'r arhosiad dros nos gael ei darparu trwy fasnach neu fusnes a gynhelir gan y darparwr llety ymwelwyr.

Dyma’r ddwy gyfradd:

• cyfradd is yr ardoll yw 75 ceiniog
• y gyfradd uwch yw £1.30

Gall Gweinidogion Cymru ddiwygio cyfradd is a chyfradd uwch yr ardoll yn y dyfodol.

Mae'r gyfradd is o 75 ceiniog yn berthnasol pan fo ymwelwyr yn aros dros nos mewn llety ymwelwyr sydd:

• yn llain neu ardal a ddarperir ar gyfer gwersylla
• yn ystafell aml-wely, ystafell a rennir, neu’n ardal a rennir sy’n cael ei darparu fel arfer ar y sail y bod eraill yn gallu aros yno hefyd o dan gontract gwahanol

Mae'r gyfradd hon yn adlewyrchu bod llety yn debygol o fod â chyfleusterau sy’n cael eu rhannu gan yr ymwelwyr, megis ystafelloedd ymolchi, gofod cegin ac ardaloedd cymunedol eraill.

Dylid diystyru person sydd o dan 18 oed ar y noson gyntaf y mae ganddynt hawl i aros mewn llety ymwelwyr, neu mewn llety ymwelwyr lle mae cyfradd is yr ardoll yn gymwys, wrth gyfrifo swm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â'r contract hwnnw.

Llain neu ardal a ddarperir ar gyfer gwersylla

Mae cyfradd is yr ardoll yn berthnasol i leiniau neu ardaloedd ar gyfer gwersylla.

Mae'r gyfradd is yn berthnasol i leiniau pebyll a ddefnyddir ar gyfer gwersylla, ond nid yw'n cynnwys lleiniau neu ardaloedd a ddarperir ar gyfer cartrefi symudol, megis carafannau a faniau gwersylla. Bydd cyfradd uwch yr ardoll yn berthnasol i leiniau neu ardaloedd a ddarperir ar gyfer cartrefi modur, neu lety tebyg.

Ystafell aml-wely neu fath arall o ystafell neu ardal sy’n cael ei rannu

Mae'r gyfradd is hefyd yn berthnasol i lety ymwelwyr lle mae'r contract ar gyfer lle i gysgu mewn ystafell neu ardal sy’n cael ei rhannu. Byddai hyn yn gyffredinol yn cynnwys ystafelloedd aml-wely, cytiau, tai bync, hosteli a thai bothy.

Yr egwyddor allweddol yw bod yr archeb a'r contract ar gyfer lle mewn ystafell neu ardal lle gall eraill sydd wedi archebu lle o dan gontract gwahanol fod yn ei rannu hefyd.

Ni fyddai ystafelloedd preifat mewn hosteli neu lety tebyg sydd ar gael drwy gydol y flwyddyn ar y gyfradd is gan y bydd yr archeb a'r contract ar gyfer yr ystafell gyfan. Gan na allai eraill archebu lle yn yr ystafell breifat honno o dan gontract ar wahân, ni all cyfradd is yr ardoll fod yn berthnasol.

Fodd bynnag, pan fo lleoliad llety ymwelwyr ar y gyfradd is fel arfer, ond mae clwb, cymdeithas neu grŵp arall yn archebu'r llety ymwelwyr cyfan, bydd y gyfradd is yn parhau i fod yn berthnasol. Mae hyn oherwydd bod y llety ymwelwyr fel arfer yn cael ei ddarparu ar y sail y gall unigolion eraill o dan gontractau gwahanol aros yno hefyd.

Enghraifft o dalu cyfradd is yr ardoll ar lety mewn ystafell aml-wely

Mae clwb mynydda wedi archebu cwt cyfan dros benwythnos fel rhan o'u taith gerdded. Mae'r cwt fel arfer yn cael ei archebu gan unigolion sydd eisiau gwely mewn ystafell aml-wely a rennir. Gan fod y llety fel arfer yn cael ei ddarparu ar y sail y gallai eraill rannu’r ystafell hefyd, cyfradd is yr ardoll fydd yn berthnasol i’r archeb grŵp gan y clwb mynydda.

Enghraifft o dalu cyfradd is yr ardoll ar archebion preifat

Mae hostel ieuenctid fel arfer yn cael ei archebu fesul gwely, ond weithiau maent yn caniatáu i grwpiau mwy archebu'r llety cyfan ar gyfer digwyddiadau. Gan mai cyfradd is yr ardoll sydd fel arfer yn berthnasol i hosteli ieuenctid, mae'n parhau i fod yn berthnasol pan fo archebion mwy a phreifat yn digwydd o bryd i'w gilydd.

Mae'r gyfradd uwch o £1.30 yn berthnasol i arosiadau dros nos ym mhob math arall o lety ymwelwyr.

Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd yn amlwg pryd fydd y gyfradd uwch o'r ardoll yn berthnasol, o ystyried mai dim ond i ddau fath o lety y mae’r gyfradd is yn berthnasol, sef lleiniau pebyll a llety mewn ystafelloedd aml-wely.

Felly, bydd cyfradd uwch yr ardoll yn berthnasol i lety sy’n cynnwys:

• gwestai, gwely a brecwast, tai llety a llety tebyg
• lleiniau neu ardaloedd a ddarperir ar gyfer carafannau, cartrefi modur a faniau gwersylla
• llety hunanarlwyo, gan gynnwys:
  • cabanau
  • chalets
  • bythynnod
  • tai gosod
  • parciau carafannau
  • cytiau bugail
  • safleoedd glampio
  • arosiadau yng nghartrefi neu ystafelloedd sbâr pobl, er enghraifft Airbnb
• llety dros dro mewn digwyddiadau, cyn belled nad ydynt yn lleiniau pebyll ar gyfer gwersylla

Darparu lleiniau neu ardaloedd ar gyfer carafannau, cartrefi modur a faniau gwersylla

Pan fo llain neu ardal yn cael ei harchebu a phan fo’r contract ar gyfer cartref symudol neu debyg, bydd cyfradd uwch yr ardoll yn berthnasol. Pan fo gan gartref symudol adlen neu babell gerllaw iddo, bydd y gyfradd uwch yn parhau i fod yn berthnasol gan fod y contract ar gyfer y llain neu'r ardal wedi’i wneud ar y sail y bydd cartref symudol yno.

Unedau hunanarlwyo sy'n talu cyfradd uwch yr ardoll

Bydd cyfradd uwch yr ardoll yn berthnasol pan fo'r contract i aros dros nos yn ymwneud â lleoliad hunanarlwyo y mae darparwr llety yn ei gynnig i ymwelwyr, er enghraifft pod glampio, cwt bugail, yurt neu lety arall o’r fath. Er y gall llawer o'r mathau hyn o lety fod â lleiniau neu ardaloedd cyfagos ar gyfer pebyll, nid yw’r ymwelydd wedi dewis aros yn un o’r rhain, ond yn hytrach wedi contractio i aros mewn math penodol o lety y mae’r darparwr llety ymwelwyr yn ei gynnig. Felly, bydd y gyfradd uwch yn berthnasol pan fo pobl yn aros dros nos yn y mathau hyn o lety.

Gallai Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau yn y dyfodol, ychwanegu, amrywio neu ddileu mathau neu ddisgrifiadau o lety ymwelwyr at ddibenion pennu pa gyfradd yr ardoll sy'n gymwys.

Bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr gasglu digon o wybodaeth o ran yr ymwelwyr sy'n aros dros nos yn eu lleoliad llety ymwelwyr er mwyn caniatáu iddynt gyfrifo swm yr ardoll sy'n daladwy ar arhosiad yn gywir. Gall hyn olygu y bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr gasglu gwybodaeth ychwanegol i'r hyn y maent yn ei gasglu ar hyn o bryd.

Ar gyfer cyfrifo'r ardoll, mae'n hanfodol bod y darparwr llety ymwelwyr yn cadw cofnod o nifer y bobl sydd â hawl i breswylio dros nos yn y lleoliad llety ymwelwyr o dan y contract, a sicrhau bod y contract yn adlewyrchu hyn. Heb hyn, ni fydd y darparwr llety ymwelwyr yn gallu cyfrifo'r ardoll sy'n daladwy ar archeb, ni fydd y contract yn cyfrif am nifer yr ymwelwyr dros nos, ac efallai y bydd angen cyfrifo'r ardoll ar sail yr uchafswm a all ddefnyddio’r lleoliad.

Os bydd gan ddarparwyr llety ymwelwyr leoliad lle gallai’r gyfradd is a’r gyfradd uwch fod yn berthnasol, bydd angen iddynt sicrhau eu bod yn cadw cofnodion digonol ar gyfer y ddwy gyfradd, er mwyn gallu cyfrifo eu sefyllfa ardoll yn gywir.

Mae gan ddarparwyr llety ymwelwyr rwymedigaethau y mae'n rhaid iddynt gydymffurfio â nhw o ran cadw cofnodion ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr. Mae’r rhain yn cynnwys cadw cofnodion cywir i helpu i bennu swm yr ardoll sy'n daladwy a dangos bod y ffurflen dreth yn gywir ac yn gyflawn. Mae cofnodion yn cynnwys cofnodion papur neu ddigidol, yn ogystal â dogfennau ategol megis cyfrifon, llyfrau, gweithredoedd, contractau, talebau a derbynebau.

Gweler DCRhT/1140 am y rheolau ynghylch pa mor hir y bydd angen cadw cofnodion.

Pan fydd darparwyr llety ymwelwyr yn defnyddio llwyfannau archebu, asiantau teithio ar-lein neu lwyfannau eraill fel rhan o'u busnes, gall y llwyfannau hynny gyfrifo'r ardoll a chasglu symiau cywir fesul archeb, ac anfon yr wybodaeth at y darparwr llety ymwelwyr.

Efallai y bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr wirio a fydd eu platfform yn addasu ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr yng Nghymru.

Mae swm yr Ardoll Ymwelwyr sy'n deillio o arhosiad dros nos yn seiliedig ar nifer y nosweithiau y mae gan ymwelwyr hawl i aros o dan y contract.

Bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr gyfrifo'r atebolrwydd ar gyfer pob arhosiad dros nos, a bydd yr atebolrwydd yn codi pan fydd y contract gyda'r ymwelydd yn dod i ben a’u hawl i aros yn y lleoliad yn darfod.

Mae swm yr ardoll sy’n ddyledus am arhosiad dros nos yn cael ei gyfrifo fel a ganlyn:

• yn gyntaf, rhaid pennu nifer y nosweithiau y codir yr ardoll amdanynt, ac yna
• lluosi cyfanswm y nosweithiau y codir yr ardoll amdanynt gyda’r gyfradd ardoll sy’n berthnasol i'r llety lle mae'r arhosiad dros nos yn digwydd

Er mwyn pennu sawl noson y codir yr ardoll amdanynt, rhaid edrych yn gyntaf ar faint o bobl oedd â hawl o dan y contract i aros dros nos yn y llety.

Os mai dim ond un person sy'n aros mewn llety

Os mai dim ond un person sydd â hawl i breswylio dros nos yn y llety o dan y contract, bydd cyfanswm y nosweithiau y gellir codi’r ardoll amdanynt yr un fath â nifer y nosweithiau yr oedd gan y person hawl i aros o dan y contract.

Er enghraifft, mae Bert yn archebu ystafell i’w hun mewn gwesty ac yn aros am 6 noson. Gan mai contract am ystafell ar gyfer un person ydyw, sef Bert, a’i fod â hawl i aros am 6 noson, nifer y nosweithiau y gellir codi’r ardoll amdanynt yw 6.

Os oes mwy nag un person yn aros mewn llety

Os yw’r contract yn rhoi hawl i fwy nag un person breswylio dros nos yn y llety, mae cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt yn cael ei gyfrifo fel a ganlyn:

• cyfrifo sawl noson yr oedd gan bob person hawl i aros dros nos yn ôl y contract, ac yna
• adio’r rhifau hynny at ei gilydd

Er enghraifft, mae Richard a Susan yn archebu lle i aros mewn bwthyn am 5 noson. Dyma sut mae pennu nifer y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt:

• roedd gan Richard hawl i aros am 5 noson
• roedd gan Susan hawl i aros am 5 noson
• gyda’i gilydd, cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt yr 10

Dylid diystyru person sydd o dan 18 oed ar y noson gyntaf y mae ganddynt hawl i aros mewn llety ymwelwyr, neu mewn llety ymwelwyr lle mae cyfradd is yr ardoll yn gymwys, wrth gyfrifo swm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â'r contract hwnnw.

O ganlyniad, nid yw eu hawl i breswylio yn cael ei gynnwys wrth gyfrifo swm yr ardoll, ac nid yw’r nosweithiau pan oedd ganddynt hawl i aros yn cyfrif fel nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt.

Pan fydd rhywun yn troi'n 18 oed tra byddant yn aros mewn llety ymwelwyr lle mae cyfradd isaf yr ardoll yn berthnasol, byddant yn parhau i gael eu diystyru wrth gyfrifo swm yr ardoll sy'n daladwy am y contract dan sylw.

Enghraifft o dalu'r gyfradd is ar gyfer oedolion

Mae Amy wedi archebu llain ar gyfer ei phabell mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol, a bydd yn gwersylla yno am 7 diwrnod. Gan ei bod yn aros mewn pabell, cyfradd is yr ardoll sy’n berthnasol.

I gyfrifo'r ardoll sy'n daladwy am ei harhosiad dros nos:

1. pennwch sawl noson y gellir codi ardoll amdanynt, sef 7
2. lluoswch y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â'r gyfradd berthnasol, 7 × £0.75 sef £5.25

Cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas ag arhosiad Amy yw £5.25.

Enghraifft o gyfrifo cyfradd is yr ardoll os yw plant yn aros mewn llety

Mae teulu o 5, sy'n cynnwys 2 oedolyn a 3 o blant, yn archebu llain i wersylla am 3 noson mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol. Mae’r plant i gyd dan 18 oed. Gan eu bod yn aros mewn pabell, cyfradd is yr ardoll sy’n berthnasol.

I gyfrifo'r ardoll sy'n daladwy am eu harhosiad dros nos:

1. pennwch sawl noson y gellir codi ardoll amdanynt, sydd yn 6 (cyfrifir hyn trwy adio’r holl nosweithiau y mae gan bob rhiant hawl i aros dros nos, gan hepgor nosweithiau’r plant gan eu bod yn iau na 18)
2. lluoswch y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â'r gyfradd, 6 × £0.75 sef £4.50

Cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas ag arhosiad y teulu yw £4.50.

Enghraifft o gyfrifo cyfradd uwch yr ardoll os yw un person yn aros

Mae Zachary yn archebu lle mewn pod glampio am 4 noson mewn ardal lle mae’r Ardoll Ymwelwyr yn berthnasol. Cyfradd uwch yr ardoll sy’n berthnasol pan fo rhywun yn aros mewn pod glampio.

I gyfrifo'r ardoll sy'n daladwy am eu harhosiad dros nos:

1. pennwch sawl noson y gellir codi ardoll amdanynt, sydd yn 4
2. lluoswch y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â'r gyfradd, 4 × £1.30 sef £5.20

Cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â hawl Zachary i aros yw £5.20.

Enghraifft o gyfrifo cyfradd uwch yr ardoll os oes mwy nag un person yn aros

Mae Jeremy a Karen a'u mab, Gary, yn archebu chalet i aros ynddo am 10 diwrnod mewn ardal lle mae’r Ardoll Ymwelwyr yn berthnasol. Mae cyfradd uwch yr ardoll yn berthnasol i arosiadau mewn chalet.

I gyfrifo'r ardoll sy'n daladwy am eu harhosiad dros nos:

1. pennwch sawl noson y gellir codi ardoll amdanynt, sydd yn 30 (cyfrifir hyn trwy ychwanegu nifer y nosweithiau y mae gan Jeremy, Karen a Gary hawl i aros dros nos)
2. lluoswch y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â'r gyfradd, 30 × £1.30 sef £39.00

Cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â hawl y teulu i aros yw £39.00.

Pan wneir contract sy’n caniatáu:

• I o leiaf un person aros mewn llety ymwelwyr y mae'r gyfradd uwch yn berthnasol iddo, ac
• I o leiaf un person aros mewn llety ymwelwyr y mae'r gyfradd is yn berthnasol iddo

Yna, cyfrifir swm yr ardoll sy'n daladwy fel a ganlyn:

1. cyfrifo’r ardoll mewn perthynas â'r llety ymwelwyr cyfradd uwch yn unig, yna
2. cyfrifo’r ardoll mewn perthynas â'r llety ymwelwyr cyfradd is
3. adio’r ddau swm hyn at ei gilydd

Enghraifft o gyfrifo dwy gyfradd yr ardoll ar un arhosiad

Mae Penny, Ophelia a Florence yn archebu lle mewn parc gwyliau sy'n cynnig gwahanol fathau o lety, gan gynnwys cabanau a lleiniau ar gyfer pebyll. Er eu bod yn archebu eu hymweliad o dan un contract, bydd Penny yn treulio 4 noson mewn pabell ar un o leiniau’r llety ymwelwyr, tra bydd Ophelia a Florence yn aros mewn caban am 4 noson.

I gyfrifo'r ardoll sy'n ddyledus, rhaid:

• ystyried Ophelia a Florence yn gyntaf, sy’n aros mewn llety ymwelwyr ar y gyfradd uwch
• cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt yw 8, gan fod gan y ddwy hawl i aros 4 noson
• cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â'r caban yw 8 × £1.30 sef £10.40
• yna, ystyriwch Penny sy'n gwersylla mewn pabell
• gan mai hi yw'r unig un sy'n aros yn y babell, cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt yw 4
• cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â'r babell yw 4 × £0.75 sef £3.00
• gan adio £10.40 a £3.00 at ei gilydd, cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy yw £13.40

Pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn cwblhau'r ffurflen Ardoll Ymwelwyr, boed hynny’n chwarterol neu'n flynyddol, bydd angen iddynt wneud y canlynol:

• cyfrifo'r ardoll sy'n daladwy fesul contract
• adio’r symiau hyn at ei gilydd i gael y swm y mae angen iddynt hunanasesu yn eu ffurflen

Enghraifft o gyfrifo cyfanswm yr ardoll sy'n ddyledus gennych

Mae Marge yn defnyddio ei hanecs fel llety ymwelwyr, y gall pobl ei archebu ar gyfer arosiadau tymor byr. Mae'n ffeilio ei ffurflenni Ardoll Ymwelwyr bob chwarter. Dros y chwarter diwethaf, mae 5 gwahanol barti wedi aros dros nos, ac mae hi wedi cyfrifo'r ardoll sy'n daladwy fesul contract fel a ganlyn: 

• archeb 1: £15.60
• archeb 2: £23.40
• archeb 3: £6.50
• archeb 4: £33.80
• archeb 5: £54.60

Cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy am y chwarter hwn yw'r symiau ar gyfer pob arhosiad dros nos wedi'u hadio at ei gilydd, sef £133.90.

Pan fydd ymwelwyr ddiwrnod neu fwy yn hwyr yn cyrraedd y lleoliad lle mae ganddynt gontract i aros, bydd yr ardoll sy'n daladwy o dan y contract yn seiliedig ar yr hawl o dan y contract, er y bydd yr ymwelwyr yn aros am gyfnod byrrach mewn gwirionedd.

Mae hyn oherwydd bod swm yr ardoll sy'n daladwy yn cael ei bennu trwy edrych ar hawl o dan y contract. Os bydd ymwelwyr yn cyrraedd yn hwyr, ni fydd yr hawl o dan y contract yn newid, ond bydd yr ymwelwyr yn colli un neu fwy o ddiwrnodau eu hymweliad.

Pan fo’r darparwr llety ymwelwyr yn amrywio neu'n diwygio'r contract i adlewyrchu'r ffaith bod yr ymwelwyr yn cyrraedd yn hwyr, yna byddai’n rhaid i swm yr atebolrwydd am yr ardoll ystyried y contract diwygiedig.

Enghraifft o sut i dalu'r ardoll pan fydd gwestai yn cyrraedd yn hwyr

Mae Nina a'i 3 ffrind yn teithio o gwmpas Cymru. Maent yn archebu caban mewn ardal lle mae’r ardoll wedi’i chyflwyno ac yn bwriadu cyrraedd ar ddydd Llun ac aros am 7 noson. Wrth archebu, maent yn nodi y bydd 4 oedolyn yn aros yn y caban. Mae Nina a'i 3 ffrind yn cael eu dal yn ôl, ac nid ydynt yn cyrraedd tan ddydd Mawrth. Yna, maen nhw'n treulio gweddill eu gwyliau yn y gwersyll.

Yr hawl dan delerau’r contract yw i 4 person aros am 7 noson, ac er eu bod yn cyrraedd ddiwrnod yn hwyr, nid yw'r hawl hon yn newid. Pennir cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy trwy:

1. gyfrifo cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt, sy’n 28, sef 4 person â hawl i aros am 7 noson
2. lluosi'r nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â chyfradd uwch yr ardoll, 28 × £1.30 = £36.40

Am yr un rhesymau â’r rhai ar gyfer cyrraedd yn hwyr, pan fydd ymwelwyr yn gadael y lleoliad lle mae ganddynt gontract i aros yn gynnar, bydd yr ardoll sy'n daladwy o dan y contract yn seiliedig ar yr hawl o dan y contract, er bod yr ymwelwyr yn aros am gyfnod byrrach mewn gwirionedd.

Mae hyn oherwydd bod swm yr ardoll sy'n daladwy yn cael ei bennu trwy edrych ar hawl o dan y contract. Os bydd ymwelwyr yn gadael yn gynnar, ni fydd yr hawl o dan y contract wedi newid, ond bydd yr ymwelwyr yn colli un neu fwy o ddiwrnodau eu hymweliad.

Pan fo’r darparwr llety ymwelwyr yn amrywio neu'n diwygio'r contract i adlewyrchu'r ffaith bod yr ymwelwyr yn cyrraedd yn hwyr, yna byddai’n rhaid i swm yr atebolrwydd am yr ardoll ystyried y contract diwygiedig.

Enghraifft o sut i dalu'r ardoll pan fydd gwesteion yn gadael yn gynnar

Gan ddefnyddio'r un enghraifft ag uchod. Mae Nina a'i 3 ffrind yn teithio o gwmpas Cymru. Maent yn archebu caban mewn ardal lle mae’r ardoll wedi’i chyflwyno ac yn bwriadu cyrraedd ar ddydd Llun ac aros am 7 noson. Wrth archebu, maent yn nodi y bydd 4 oedolyn yn aros yn y caban. Maent yn cyrraedd ar amser ddydd Llun, ond mae 2 o ffrindiau Nina yn mynd yn sâl ac yn gadael nos Wener, felly dim ond am 4 noson y maent wedi aros.

Mae'r cyfrifiad yr un fath â’r uchod, gan mai'r hawl ar gyfer y contract yw i 4 o bobl aros 7 noson. Er bod 2 o ffrindiau Nina’n gadael yn gynnar, nid yw eu hawl o dan y contract yn newid. Pennir cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy trwy:

1. gyfrifo cyfanswm y nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt, sy’n 28, sef 4 person â hawl i aros am 7 noson
2. lluosi'r nosweithiau y gellir codi ardoll amdanynt â chyfradd uwch yr ardoll, 28 × £1.30 = £36.40

Mae'n bwysig bod darparwyr llety ymwelwyr yn cofnodi nifer y bobl sydd â hawl o dan y contract i breswylio yn y lleoliad llety ymwelwyr dros nos. Ni fydd y darparwr llety ymwelwyr yn gallu cyfrifo swm yr ardoll sy'n daladwy heb yr wybodaeth hon, ac os na fydd gwybodaeth archebu fanwl, mae'n debygol y byddai’n rhaid i ACC dybio bod y llety’n llawn ar bob archeb wrth asesu atebolrwydd.

Ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr, nid oes unrhyw rwymedigaeth ar ddarparwyr llety ymwelwyr i fonitro niferoedd ymwelwyr a all newid dros y cyfnod archebu. Y rhan bwysicaf o ran pennu cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy yw edrych ar yr hyn a gytunwyd yn y contract a greodd yr hawl i'r ymwelydd neu'r ymwelwyr aros. Mae'n fwyaf tebygol y bydd darparwyr llety ymwelwyr yn defnyddio'r archeb a'r contract gwreiddiol i gyfrifo'r ardoll sy'n daladwy ar arhosiad, a byddai tystiolaeth o hyn yn cael ei ddangos drwy'r cais archebu, y contract, y cadarnhad archebu ac unrhyw gofnodion eraill a grëwyd mewn perthynas â'r arhosiad hwnnw y mae'r darparwr llety ymwelwyr yn eu cadw.

Pan fo gwesteion yn cyrraedd yn hwyr, yn gadael yn gynnar, neu pan fo amgylchiadau eraill sy'n golygu nad yw'r contract gwreiddiol bellach yn adlewyrchu nifer yr ymwelwyr neu hyd eu harhosiad yn gywir, bydd cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy yn dal i gael ei bennu gan yr hawl o dan y contract.

Fodd bynnag, mewn rhai achosion, gall yr ymwelwyr a'r darparwr llety ymwelwyr amrywio'r contract er mwyn adlewyrchu’r newidiadau mewn amgylchiadau, megis ymweliad byrrach neu newid o ran nifer y gwesteion. Pan fydd contract yn cael ei amrywio, yna bydd cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy yn cael ei gyfrifo ar sail y contract diwygiedig.

Gan y byddai amrywiadau contract yn ymwneud â ffeithiau, ac yn dibynnu ar delerau ac amodau archebu y darparwyr llety ymwelwyr, ar gytundebau rhwng partïon, ar gyfnodau rhybudd ac ystod o newidynnau eraill, byddai’n rhaid i'r ymwelydd a'r darparwr llety ymwelwyr benderfynu a oes amrywiad i'r contract yn digwydd. Os nad yw’r contract yn cael ei amrywio, bydd cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy yn dal i gael ei bennu drwy gyfeirio at y contract gwreiddiol a'r hawl i breswylio dros nos oddi tano.

Os yw darparwr llety ymwelwyr wedi’i gofrestru ar gyfer TAW, yna bydd TAW yn ddyledus ar y cyfanswm y mae'r ymwelydd yn ei dalu i'r darparwr llety ymwelwyr, gan gynnwys yr Ardoll Ymwelwyr os yw'r darparwr llety ymwelwyr yn dewis trosglwyddo'r gost hon i'r ymwelydd.

Enghraifft o gymhwyso TAW ar yr Ardoll Ymwelwyr

Mae Dyfed yn archebu lle i aros mewn gwesty am 7 noson. Mae’r gwesty wedi'i gofrestru ar gyfer TAW, ac o fewn ardal lle cyflwynwyd yr ardoll. Mae'r darparwr llety ymwelwyr sy'n rhedeg y gwesty yn penderfynu trosglwyddo cost yr ardoll i ymwelwyr, a'r pris fesul ystafell, gan gynnwys TAW, yw £150 y noson.

O'r tabl uchod, gwelwn mai £9.10 yw cyfanswm yr ardoll sy’n dal i fod yn daladwy, a bydd angen cynnwys hyn yn hunanasesiad ardoll y gwesty.

Yn ogystal â phŵer Gweinidogion Cymru i newid cyfradd is ac uwch yr ardoll, gallant hefyd alluogi prif gynghorau i ychwanegu swm at gyfradd is ac uwch yr ardoll yn eu hardal.

Bydd y prif gynghorau ond yn gallu ychwanegu swm at gyfraddau presennol yr ardoll os bydd Gweinidogion Cymru yn gwneud rheoliadau sy'n rhoi'r pŵer hwnnw iddynt. Mae’r rheoliadau yn:

• nodi'r swm y gellir ei ychwanegu at y cyfraddau ardoll presennol
• gallu nodi a all prif gyngor ychwanegu swm at yr ardoll sy'n is na'r swm a nodir yn y rheoliadau
• gallu galluogi prif gyngor i ychwanegu swm, neu symiau gwahanol, at yr ardoll ar gyfer rhai ardal penodol o’r prif gyngor
• gallu pennu cyfnodau o amser, neu ganiatáu i brif gyngor bennu cyfnodau o amser, lle gall y swm ychwanegol fod yn berthnasol

Yn amodol ar reoliadau a wneir yn y dyfodol, ni fydd prif gynghorau yn gallu cymryd camau i newid yr ardoll o fewn y 12 mis cyntaf o’i chyflwyniad mewn ardal.

Cyn i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau sy'n caniatáu i brif gynghorau ychwanegu symiau at gyfraddau is ac uwch yr ardoll, bydd rhaid iddynt ymgynghori â’r canlynol:

• pob prif gyngor 
• pob awdurdod Parc Cenedlaethol ar gyfer Parc Cenedlaethol yng Nghymru 
• sefydliadau sy'n cynrychioli busnesau sy'n gweithio ym maes twristiaeth Cymru neu sy'n cymryd rhan mewn gweithgareddau sy'n ymwneud â thwristiaeth yng Nghymru 
• sefydliadau sy'n hyrwyddo neu’n hwyluso twristiaeth yng Nghymru 
• a phersonau eraill y mae Gweinidogion Cymru o'r farn y byddai’n briodol iddynt ymgynghori â hwy 

Os bydd prif gyngor yn penderfynu ychwanegu swm i'r ardoll yn eu hardal yn sgil rheoliad a wneir yn y dyfodol, byddai angen iddynt fynd trwy’r un broses leol o ymgynghori, gwneud penderfyniadau a hysbysu a ddefnyddiwyd ar gyfer cyflwyno’r Ardoll Ymwelwyr. Felly, bydd darparwyr llety ymwelwyr yn cael gwybod trwy hysbysiadau cyhoeddedig os bydd unrhyw newidiadau arfaethedig. Bydd ACC hefyd yn darparu gwybodaeth i ddarparwyr llety ymwelwyr cofrestredig yn yr ardal Ardoll Ymwelwyr berthnasol os bydd unrhyw newidiadau.

Bydd ACC yn gwneud mwy o waith ar ad-daliadau cyn i unrhyw ardoll gael ei chyflwyno. Bydd canllawiau pellach ar ad-daliadau yn cael eu darparu, gan gynnwys:

• sut y bydd hawliadau'n cael eu cyflwyno
• pa dystiolaeth a fydd yn ofynnol i gyd-fynd â hawliad
• amseru hawliadau, a pha wybodaeth fydd yn angenrheidiol ar gyfer gwneud hawliad
• enghreifftiau o achosion pan all ad-daliadau ddod yn ddyledus

Dim ond ar arosiadau dros nos y mae'r Ardoll Ymwelwyr yn berthnasol. Pan fydd archeb wedi'i wneud ar gyfer arhosiad dros nos, ac mae'r archeb hwnnw'n cael ei ganslo, ni fydd ardoll yn daladwy. Mae hyn am na fydd unrhyw arhosiad dros nos wedi digwydd.

Felly, nid yw darparwyr llety ymwelwyr yn talu'r ardoll ar archebion sy’n cael eu canslo nac ar archebion lle nad oes unrhyw un o'r ymwelwyr yn cyrraedd eu llety.

Pan fo darparwr llety ymwelwyr wedi casglu swm ar gyfer yr ardoll cyn i'r arhosiad dros nos ddigwydd, er enghraifft pan wnaed yr archeb, yna eu cyfrifoldeb nhw yw ad-dalu’r ymwelydd am unrhyw symiau ardoll a gasglwyd, p'un ai yw elfennau eraill o'r archeb yn cae; boed rhannau eraill o’r archeb yn ad-daladwy neu’n rhannol ad-daladwy neu beidio.

Pan fo archeb yn cael ei chanslo ac nad oes unrhyw swm wedi’i chasglu i dalu’r ardoll, nid oes angen unrhyw gamau pellach mewn perthynas â’r ardoll.

Mewn rhai amgylchiadau, gall person wneud cais i ACC am 'ad-daliad o’r ardoll', naill ai yn ei chyfanrwydd neu’n rhannol, a dalwyd ar arhosiad dros nos mewn llety ymwelwyr yn y gorffennol. Pan fydd ymgeisydd yn gofyn am ad-daliad ardoll gan ACC, bydd hynny am yr elfen ardoll yn unig, felly £0.75 neu £1.30 yn dibynnu ar y gyfradd ar gyfer y llety ymwelwyr dan sylw.

Ad-daliadau iechyd, diogelwch neu les ymwelwyr

Gellir ad-dalu’r ardoll os bydd person wedi gorfod aros dros nos mewn llety ymwelwyr o dan gontract am nad oeddent yn gallu preswylio yn ei unig breswylfa neu eu prif breswylfa oherwydd risg i'w iechyd, diogelwch neu les.

Ad-daliadau ymwelwyr digartref

Gellir ad-dalu’r ardoll pan fo person wedi aros dros nos mewn llety ymwelwyr o dan gontract am eu bod yn ddigartref ar adeg yr arhosiad (o fewn ystyr adran 55 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014).

Gofalu neu gefnogi person ag anabledd ac ad-daliadau ymwelwyr

Gellir ad-dalu’r ardoll pan fo person (Person P):

• wedi aros dros nos mewn llety ymwelwyr o dan gontract
• yn ystod yr arhosiad, roedd Person P yng nghwmni person (Person A) a oedd yn cael budd-dal anabledd ar adeg yr arhosiad, ac roedd Person P yn darparu gofal neu gymorth i Berson A, a
• roedd Person P yn aros yn yr un lleoliad â Pherson A

Er mwyn i ACC allu ad-dalu’r ardoll a godwyd ar arhosiad dros nos, mae’n rhaid gwneud cais i ACC am ad-daliad, a hynny:

• gan y person sydd, o dan y contract, wedi darparu cydnabyddiaeth (megis taliad) mewn perthynas â'r arhosiad dros nos
• o fewn 90 diwrnod i'r hawl a roddwyd mewn contract i aros yn y lleoliad llety ymwelwyr ddod i ben

Er enghraifft, os oedd gan berson hawl i aros mewn lleoliad llety ymwelwyr ar 31 Awst, rhaid iddynt fod wedi gwneud eu cais erbyn 28 Tachwedd.

Bydd ACC yn ystyried unrhyw gais a wneir, ac yna bydd yn penderfynu a ddylid gwneud yr ad-dalu neu beidio. Gall ad-daliad fod yn rhannol neu'n llawn.

Pan fo ACC o'r farn na ddylid ad-dalu pob person a arhosodd dros nos o dan y contract a/neu am bob noson o'r arhosiad o dan y contract, bydd yn ad-dalu'r swm y maent yn ystyried sy’n gywir i'r ymgeisydd.

At ddibenion ad-daliadau ardoll, ystyr ‘budd-dal anabledd’ yw:

• lwfans byw i'r anabl o dan adran 71 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol 1992 (c. 4) neu adran 71 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol (Gogledd Iwerddon) 1992 (c. 7)
• taliad annibyniaeth bersonol o dan Ddeddf Diwygio Lles 2012 (c. 5) neu Ran 5 o Orchymyn Diwygio Lles (Gogledd Iwerddon) 2015 (S.I. 2015/2006 (N.I. 1))
• lwfans presenoldeb o dan adran 64 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol 1992 neu adran 64 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol (Gogledd Iwerddon) 1992
• lwfans presenoldeb cyson o dan adran 104 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol 1992 neu adran 104 o Ddeddf Cyfraniadau a Budd-daliadau Nawdd Cymdeithasol (Gogledd Iwerddon) 1992
• taliad anabledd i oedolion o dan Reoliadau Cymorth Anabledd i Bobl o Oedran Gweithio (Yr Alban) 2022 (S.S.I. 2022/54) neu Reoliadau Cymorth Anabledd i Bobl o Oedran Gweithio (Darpariaethau Trosiannol a Diwygiadau Amrywiol) (Yr Alban) 2022 (S.S.I. 2022/217)
• taliad anabledd plant o dan Reoliadau Cymorth Anabledd i Blant a Phobl Ifanc (Yr Alban) 2021 (S.S.I 2021/174)
• taliad annibyniaeth y lluoedd arfog o dan erthygl 24A o Orchymyn y Lluoedd Arfog a'r Lluoedd Wrth Gefn (Cynllun Iawndal) 2011 (S.I 2011/517)
• lwfans presenoldeb cyson o dan:
  • erthygl 14 neu 43 o Gynllun Anafiadau Personol (Sifiliaid) 1983 (S.I 1983/686)
  • erthygl 8 o'r Lluoedd Llynges, Milwrol ac Awyr ac ati. (Anabledd a Marwolaeth) Gorchymyn Pensiynau Gwasanaeth 2006 (S.I 2006/606)
• taliad atodol symudedd o dan: 
  • erthygl 25A neu 48A o Gynllun Anafiadau Personol (Sifiliaid) 1983 (S.I. 1983/686)
  • erthygl 20 o'r Lluoedd Llynges, Milwrol ac Awyr ac ati. (Anabledd a Marwolaeth) Gorchymyn Pensiynau Gwasanaeth 2006 (S.I 2006/606)

Cyfrifoldeb y darparwr llety ymwelwyr yw ffeilio eu ffurflen ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr gydag ACC.

Gan fod yr Ardoll Ymwelwyr yn dreth sy’n cael ei hunanasesu, rhaid i'r ffurflen a ffeiliwyd gan y darparwr llety ymwelwyr gynnwys hunanasesiad o swm yr ardoll sy'n daladwy ganddynt i ACC ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu. Bydd angen i'r ffurflen hefyd gynnwys datganiad gan y darparwr llety ymwelwyr bod y ffurflen a'r wybodaeth arni, ac ar unrhyw ddogfen a gyflwynir gyda'r ffurflen, yn gywir ac yn gyflawn hyd eithaf eu gwybodaeth.

Pan fo darparwr llety ymwelwyr wedi awdurdodi asiant, cyfrifydd neu drydydd parti arall i gwblhau'r ffurflen Ardoll Ymwelwyr ar eu rhan, bydd angen i'r trydydd parti ardystio bod y darparwr llety ymwelwyr wedi gwneud datganiad bod y ffurflen yn wir ac yn gyflawn hyd eithaf gwybodaeth y darparwr llety ymwelwyr.

Bydd angen i ddarparwyr llety ymwelwyr dalu’r ardoll sydd wedi'i hunanasesu yn y ffurflen Ardoll Ymwelwyr i ACC ar neu cyn y dyddiad ffeilio.

Bydd y dyddiad ffeilio yn dibynnu ar a yw darparwr llety ymwelwyr yn ffeilio eu ffurflen dreth yn flynyddol neu'n chwarterol.

Mae ffurflenni Ardoll Ymwelwyr yn cael eu ffeilio yn chwarterol neu'n flynyddol.

Bydd canllawiau pellach ar gael ar sut i gwblhau ffurflen Ardoll Ymwelwyr maes o law.

Gall darparwyr llety ymwelwyr ffeilio’n flynyddol ar yr amod eu bod:

• yn disgwyl y byddant yn atebol am dalu £1,000 neu lai o ardoll am y flwyddyn ariannol, a
• nad oeddent yn atebol am dalu mwy na £1,000 o ardoll yn y flwyddyn ariannol flaenorol

Mae'r flwyddyn ariannol rhwng 1 Ebrill a 31 Mawrth.

Enghraifft o ffeilio ardoll yn flynyddol

Mae Claudette newydd ddechrau darparu llety ymwelwyr. Mae'n dechrau masnachu ym mis Ionawr 2028, ac mae'n disgwyl y bydd yn atebol am lai na £1,000 o ardoll am weddill y flwyddyn ariannol, a ddaw i ben ar 31 Mawrth 2028. Gan fod Claudette yn ddarparwr llety ymwelwyr newydd, nid oes ganddi flwyddyn ariannol flaenorol i'w hystyried pan fydd yn penderfynu sut y dylai ffeilio a thalu ei ffurflen Ardoll Ymwelwyr. O ganlyniad, gall ddewis ffeilio’n flynyddol.

Gall darparwr llety ymwelwyr sy'n gymwys i ffeilio’n flynyddol benderfynu ffeilio ffurflenni a thalu unrhyw ardoll y maent yn atebol amdani i ACC bob chwarter.

Yn gyffredinol, ar gyfer darparwyr llety ymwelwyr sy'n ffeilio’n flynyddol, mae'r flwyddyn ariannol yr un fath â'r cyfnod cyfrifyddu. Sef 1 Ebrill hyd 31 Mawrth mewn unrhyw flwyddyn.

Fodd bynnag, gall y cyfnod cyfrifyddu fod yn fyrrach yn y flwyddyn gyntaf o ddod yn ddarparwr llety ymwelwyr a dechrau gweithrediadau y gellir codi ardoll amdanynt. Mae darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau y gellir codi ardoll amdanynt ar y diwrnod cyntaf y maent yn dechrau darparu neu gynnig darparu llety ymwelwyr mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol.

Mae'r un egwyddor yn berthnasol pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn rhoi'r gorau i ddarparu neu gynnig darparu llety ymwelwyr mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol, ac yna'n penderfynu ailgychwyn eu gweithgaredd. Mae'r darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau y gellir codi ardoll amdanynt ar y diwrnod y maent yn ailddechrau darparu, neu'n cynnig darparu, llety ymwelwyr yn yr ardal lle cyflwynwyd yr ardoll.

Os bydd prif gyngor yn penderfynu cyflwyno'r ardoll yn eu hardal o 1 Hydref ymlaen, mae'r darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau y gellir codi ardoll amdanynt ar yr un dyddiad, hyd yn oed os oeddent eisoes yn darparu neu'n cynnig darparu llety ymwelwyr yn ardal y cyngor cyn y dyddiad hwnnw.

Pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau y gellir codi’r ardoll arnynt, bydd y cyfnod cyfrifyddu yn dechrau ar y diwrnod y dechreuwyd y gweithrediadau dan sylw ac yn dod i ben ar ddiwedd y flwyddyn ariannol pan ddechreuodd eu cyfnod cyfrifyddu.

Enghraifft o'r cyfnod cyfrifyddu os ydych yn ddarparwr newydd

Dechreuodd Claudette gynnig llety ymwelwyr ar 15 Ionawr 2028. Ei chyfnod cyfrifyddu felly yw 15 Ionawr 2028 hyd 31 Mawrth 2028.

Enghraifft o’r ardoll yn dechrau ar 1 Hydref

Mae Hanna wedi bod yn rhedeg gwesty ers 2024. Mae'r prif gyngor ar gyfer yr ardal lle mae gwesty Hanna wedi penderfynu y bydd yr ardoll ymwelwyr yn dechrau ar 1 Hydref 2028. Er bod Hanna eisoes yn rhedeg ei gwesty cyn i'r ardoll ddechrau yn ei hardal, ei chyfnod cyfrif cyntaf ar gyfer ffurflenni treth blynyddol fydd 1 Hydref 2028 tan 31 Mawrth 2029.

Enghraifft o brynu llety mewn ardal lle mae’r cyngor wedi cyflwyno’r ardoll

Mae Norman yn berchen ar fusnes llety hunanarlwyo o fewn ardal prif gyngor yng Nghymru lle nad yw'r ardoll yn berthnasol. Yna, mae'n prynu gwely a brecwast o fewn ardal prif gyngor sydd eisoes wedi cyflwyno’r ardoll. At ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr, mae Norman yn dechrau gweithrediadau y gellir codi’r ardoll arnynt ar y diwrnod y mae'n dechrau cynnig darparu neu ddarparu llety ymwelwyr yn y gwesty gwely a brecwast.

Rhaid cyflwyno’r ffurflen dreth a thalu’r ardoll ddyledus ar neu cyn y dyddiad ffeilio ar gyfer y ffurflen. Y dyddiad ffeilio ar gyfer y ffurflenni treth blynyddol yw 31 Mai ar ôl diwedd y flwyddyn ariannol.

Enghraifft o gyflwyno ffurflenni blynyddol

Mae Claudette yn ffeilio ei ffurflen dreth flynyddol gyntaf ar gyfer y flwyddyn ariannol sy'n dod i ben ar 31 Mawrth 2028. Bydd angen iddi ffeilio ei ffurflen Ardoll Ymwelwyr a thalu'r ardoll sy’n ddyledus i ACC erbyn 31 Mai 2028.

Rhaid i ddarparwyr llety ymwelwyr ffeilio bob chwarter os:

• ydynt yn disgwyl y byddant yn atebol i dalu mwy na £1,000 o ardoll am y flwyddyn ariannol
• oeddent yn atebol i dalu mwy na £1,000 o ardoll yn y flwyddyn ariannol flaenorol, neu
• ydynt yn penderfynu ffeilio bob chwarter, er y gallent ffeilio'n flynyddol

Y cyfnod cyfrifyddu ar gyfer darparwyr llety ymwelwyr sy'n ffeilio eu ffurflen ardoll yn chwarterol yw'r chwarter calendr. Y chwarteri calendr yw’r cyfnodau 3 mis sy'n dod i ben ar:

• 31 Mawrth
• 30 Mehefin
• 30 Medi
• 31 Rhagfyr

Fodd bynnag, gall y cyfnod cyfrifyddu fod yn fyrrach yn y chwarter calendr pan fo’r darparwr yn dechrau eu gweithrediadau y gellir codi’r ardoll arnynt. Mae darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau lle gellir codi’r ardoll arnynt ar y diwrnod cyntaf y maent yn dechrau darparu neu gynnig darparu llety i ymwelwyr mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol.

Enghraifft o gyfrifyddu chwarterol

Mae Cordelia wedi bod yn rhedeg ei gwesty gwely a brecwast ers 2022. Mae ei chyngor lleol yn penderfynu cyflwyno'r ardoll yn ei hardal o 1 Ebrill 2029. Y dyddiad y bydd Cordelia yn dechrau gweithrediadau y gellir codi’r ardoll arnynt yw 1 Ebrill 2029. Does dim ots ei bod wedi darparu llety ymwelwyr yn ei gwely a brecwast cyn 1 Ebrill 2029. Y cyfnod cyfrifyddu ar gyfer ei chwarter cyntaf yw 1 Ebrill 2029 tan 30 Mehefin 2029.

Mae'r un egwyddor yn berthnasol pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn rhoi'r gorau i ddarparu neu gynnig darparu llety ymwelwyr mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol, ac yna'n penderfynu ailgychwyn eu gweithgaredd. Mae'r darparwr llety ymwelwyr yn dechrau gweithrediadau y gellir codi’r ardoll arnynt ar y diwrnod y maent yn ailddechrau darparu, neu'n cynnig darparu, llety ymwelwyr yn yr ardal lle cyflwynwyd yr ardoll.

Rhaid i ddarparwyr llety ymwelwyr sy'n ffeilio ar sail chwarterol ffeilio eu ffurflen dreth a thalu unrhyw ardoll sy'n ddyledus ar neu cyn y dyddiad ffeilio ar gyfer y ffurflen dreth. Y dyddiad ffeilio ar gyfer y ffurflen dreth yw 60 diwrnod ar ôl diwedd y chwarter y mae'r ffurflen dreth yn ymwneud ag ef.

• Chwarter 1 yw 1 Ebrill tan 30 Mehefin, a'r dyddiad ffeilio yw 29 Awst
• Chwarter 2 yw 1 Gorffennaf tan 30 Medi, a'r dyddiad ffeilio yw 29 Tachwedd
• Chwarter 3 yw 1 Hydref tan 31 Rhagfyr, a'r dyddiad ffeilio yw 29 Chwefror mewn blynyddoedd naid, neu 1 Mawrth mewn blynyddoedd nad ydynt yn flynyddoedd naid
• Chwarter 4 yw 1 Ionawr tan 31 Mawrth, a'r dyddiad ffeilio yw 30 Mai

Enghraifft o ffeilio chwarterol

Mae gwesty newydd yn agor ar 6 Medi 2028 mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol. Bydd y darparwr llety ymwelwyr sy'n rhedeg y gwesty yn ffeilio bob chwarter a’u cyfnod cyfrifyddu cyntaf fydd 6 Awst 2028 tan 30 Medi 2028. Bydd angen iddynt ffeilio eu ffurflen ardoll ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu byrrach hwn, a thalu unrhyw atebolrwydd, erbyn 29 Tachwedd 2028.

Dim ond ar ddechrau blwyddyn ariannol y gall darparwyr llety ymwelwyr newid pa mor aml y maent yn ffeilio. Fodd bynnag, ni chaniateir i ddarparwyr llety ymwelwyr newid pa mor aml y maent yn ffeilio ffurflenni treth os ydynt wedi cael un neu fwy o bwyntiau cosb am fethu â ffeilio eu ffurflen ardoll yn brydlon.

Rhaid i ddarparwr llety ymwelwyr ffeilio ffurflen dreth ar gyfer pob cyfnod cyfrifyddu pan oeddent yn darparu llety ymwelwyr mewn ardal lle mae'r Ardoll Ymwelwyr yn berthnasol. Rhaid iddynt wneud hyn hyd yn oed pan nad oes unrhyw Ardoll Ymwelwyr yn ddyledus i ACC gan na fu unrhyw arosiadau dros nos ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu dan sylw, rhaid iddynt gyflwyno ffurflen dreth beth bynnag.

Er enghraifft, bydd angen i ddarparwr llety ymwelwyr sy'n ffeilio'n chwarterol, ond sydd ar gau ar gyfer gwaith adnewyddu rhwng 26 Medi a 5 Ionawr, ffeilio ffurflen dreth ar gyfer y chwarter a ddaw i ben 31 Rhagfyr, ac arni’r swm hunanasesu o £0 gan na fu unrhyw arosiadau dros nos.

Daw darparwyr llety ymwelwyr yn atebol am dalu'r ardoll ar arhosiad dros nos mewn llety ymwelwyr pan fydd yr arhosiad dros nos wedi digwydd a phan fo’r hawl i aros yn y llety o dan y contract yn dod i ben.

Felly, pan fydd darparwr llety ymwelwyr yn ffeilio ei ffurflen Ardoll Ymwelwyr, bydd yn hunanasesu cyfanswm yr ardoll sy'n daladwy ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu dan sylw. Mae hyn yn golygu mai dim ond arosiadau sy’n digwydd cyn i'r cyfnod cyfrifyddu ddod i ben sydd angen cael eu hunanasesu yn y ffurflen gyfatebol.

Pan fydd arhosiad yn dechrau mewn un cyfnod cyfrifyddu ac yn gorffen yn y cyfnod cyfrifyddu nesaf, bydd angen i ddarparwr llety ymwelwyr gynnwys yr arosiadau dros nos hynny yn y cyfnod cyfrifyddu y daeth yr arosiadau i ben ynddo.

Enghraifft o dalu'r ardoll ar ôl i'r arhosiad ddigwydd

Mae gan ddarparwr llety ymwelwyr, sy'n ffeilio’n chwarterol, westai sy'n aros rhwng 25 Medi a 4 Hydref. Dim ond ar ôl i'r hawl o dan y contract i aros yn y llety ddod i ben, sef 4 Hydref, y bydd atebolrwydd am yr ardoll. Mae hyn yn golygu y bydd y darparwr llety ymwelwyr yn cynnwys yr holl ardoll ar gyfer y nosweithiau hyn yn y ffurflen chwarterol ar gyfer Hydref i Ragfyr.

Ni ddylai'r darparwr llety ymwelwyr gynnwys unrhyw un o'r nosweithiau ym mis Medi wrth gyfrifo’r ardoll taladwy yn chwarter Gorffennaf i Medi.

Os oes gan ddarparwr llety ymwelwyr leoliad llety sy'n croesi ffiniau mwy nag un ardal prif gyngor, yr ardal lle mae'r rhan fwyaf, neu'r rhannau mwyaf o’r lleoliad a ddefnyddir at ddibenion yr Ardoll Ymwelwyr.

Pan fo llety ymwelwyr mewn mwy nag un prif ardal cyngor ac yn cael ei drin fel pe bai mewn ardal lle nad yw'r ardoll yn berthnasol, ni fydd yr ardoll yn daladwy am y llety hwnnw.

Mae gan wersyll 7 saith o gaeau 1 erw yr un ar gyfer gwersylla. O’r caeau hynny:

• mae 4 o fewn ardal prif gyngor lle mae'r ardoll wedi’i chyflwyno (cyfanswm o 4 erw)
• mae 2 o fewn ardal cyngor cyfagos lle nad yw'r ardoll wedi’i chyflwyno (cyfanswm o 2 erw), a
• mae 1 cae ar draws y ffin rhwng y cynghorau, gyda thua hanner (0.5 erw) ym mhob un

Gan fod y rhannau mwyaf o'r lleoliad, sef 4.5 erw, o fewn ardal prif cyngor sydd wedi cyflwyno’r ardoll, bydd angen i'r darparwr llety ymwelwyr gydymffurfio â rheolau'r Ardoll Ymwelwyr a chyfrif am arosiadau dros nos ym mhob un o'i 7 cae.

Er bod darparwr llety ymwelwyr yn parhau i fod yn gyfrifol am gydymffurfio â'r Ardoll Ymwelwyr a'u rhwymedigaethau treth, gallant wneud trefniadau gyda thrydydd parti i’w helpu i gyflawni’r rhwymedigaethau hynny.

Yn benodol, gall darparwr llety ymwelwyr ymrwymo i drefniadau gydag un neu fwy o drydydd partïon ar gyfer:

• casglu symiau i dalu’r ardoll mewn perthynas ag arosiadau dros nos yn eu llety ymwelwyr
• llenwi ffurflenni’r ardoll neu dalu’r ardoll i ACC
• cyhoeddi ad-daliadau symiau a gasglwyd ar gyfer talu’r ardoll

Gall trydydd partïon gynnwys asiantau teithio ar-lein, llwyfannau archebu neu bartïon eraill sy'n ymwneud â rhedeg busnes neu fasnach y darparwr llety ymwelwyr. Mewn rhai achosion, gall y partïon hyn gasglu swm i dalu'r ardoll ar ran y darparwr llety ymwelwyr cyn ei drosglwyddo i'r darparwr ynghyd â thaliadau eraill mewn perthynas ag unrhyw archebion a wneir trwy eu platfform.

Ni all darparwyr llety ymwelwyr ddibynnu’n llwyr ar drydydd partïon i gyflawni eu rhwymedigaethau o ran yr ardoll, y darparwr sydd yn dal i ysgwyddo’r cyfrifoldeb am gydymffurfio â'r ardoll.

At ddibenion yr ardoll, mae partneriaethau’n golygu:

• partneriaeth o fewn Deddf Partneriaeth 1890
• partneriaeth gyfyngedig sydd wedi'i chofrestru o dan Ddeddf Partneriaethau Cyfyngedig 1907, neu
• partneriaeth neu endid o gymeriad tebyg a ffurfiwyd o dan gyfraith gwlad neu diriogaeth y tu allan i'r Deyrnas Unedig

Ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr, pan fo rhwymedigaeth i fodloni neu ganiatâd i gyflawni gweithred gan, neu mewn perthynas â, phersonau sy'n cynnal busnes mewn partneriaeth, bydd yn gyfrifoldeb ar bob partner i sicrhau eu bod yn bodloni eu gofynion. Bydd pob cam angenrheidiol angen cael ei gymryd gan, neu mewn perthynas â, phob partner ar yr adeg benodol honno.

Er enghraifft, mae partneriaeth yn cynnwys dau bartner rhwng 1 Ebrill 2028 a 26 Hydref 2028. Mae trydydd partner yn ymuno â'r bartneriaeth ar 27 Hydref 2028. Mae’r bartneriaeth yn ffeilio ffurflenni treth blynyddol ar gyfer llety ymwelwyr mewn ardal lle mae’r ardoll wedi’i chyflwyno, a phan fydd angen ffeilio’r ffurflen dreth flynyddol erbyn 31 Mai 2029, bydd y tri phartner yn rhannu’r cyfrifoldeb am ffeilio’r ffurflen dreth.

Er bod partneriaid yn rhannu cyfrifoldeb dros gyflawni rhwymedigaethau’r ardoll, gall un partner ddewis cyflawni’r holl gamau gofynnol neu’r gweithgareddau a ganiateir. Hefyd, os yw prif fan busnes y bartneriaeth yn yr Alban, gall person sydd wedi'i awdurdodi gan y bartneriaeth wneud unrhyw beth sy'n ofynnol, neu a ganiateir, i'w wneud ar ran bob partner.

Ar gyfer yr Ardoll Ymwelwyr, pan fo rhwymedigaeth i’w bodloni neu weithred i’w chyflawni gan neu mewn perthynas â phersonau sy'n cynnal busnes fel corff anghorfforedig, bydd cyfrifoldeb ar bawb sy'n cynnal y busnes yn rhan o gymdeithas anghorfforedig i sicrhau eu bod yn bodloni eu gofynion. Bydd angen i unrhyw gamau angenrheidiol gael eu cyflawni gan bob un o aelod-reolwyr y gymdeithas anghorfforedig, neu mewn cysylltiad â nhw, ar yr adeg dan sylw.

Aelod-reolwyr cymdeithas anghorfforedig yw:

• pob aelod o'r corff anghorfforedig sydd â swydd, er enghraifft llywydd, cadeirydd, trysorydd, ysgrifennydd neu unrhyw swydd debyg
• os nad oes swydd o'r fath, pob aelod sy’n aelod o bwyllgor sy’n rheoli materion y corff
• os nad oes swydd neu bwyllgor o'r fath, pob aelod o'r corff

Er bod aelod-reolwyr yn gydgyfrifol am gyflawni rhwymedigaethau’r ardoll, gall un aelod-reolwr gyflawni’r holl gamau gofynnol neu’r gweithgareddau a ganiateir.

Ystyr busnes perthnasol yw busnes, neu ran ohono, lle mae person yn darparu, neu'n cynnig darparu, llety ymwelwyr yng Nghymru a’r person yw meddiannydd yr eiddo dan sylw.

Mae partneriaid o fewn partneriaeth ac aelod-reolwyr cymdeithas anghorfforedig yn atebol ar y cyd ac yn unigol am dalu'r Ardoll Ymwelwyr, cosbau ac unrhyw log i ACC.

Mae hyn y golygu, pan fo atebolrwydd yn codi am dalu swm i ACC o ganlyniad i unrhyw beth a wnaed neu na wnaed gan bartneriaeth neu gymdeithas anghorfforedig, bydd pob un o’r partneriaid neu’r aelod-reolwyr ar y pryd pan wnaed neu pan hepgorwyd y peth yn atebol am y swm llawn sy’n ddyledus.

Pan fo person yn bartner neu'n aelod-reolwr am ran o gyfnod cyfrifyddu yn unig, eu hatebolrwydd personol am unrhyw ardoll sy'n daladwy mewn perthynas â'r cyfnod cyfrifyddu fydd y gyfran o'r atebolrwydd sy'n ymwneud â busnes y bartneriaeth neu'r gymdeithas anghorfforedig sydd yn gyfiawn ac yn rhesymol o dan yr amgylchiadau.

Os bydd person yn peidio â bod yn ddarparwr llety ymwelwyr, bydd rhaid iddynt gydymffurfio â'u rhwymedigaethau Ardoll Ymwelwyr ar gyfer y cyfnod cyfrifyddu. Mae hyn yn cynnwys ffeilio ffurflen Ardoll Ymwelwyr a thalu unrhyw atebolrwydd i ACC erbyn y dyddiad ffeilio perthnasol.

Os yw darparwyr llety ymwelwyr yn cau ar gyfer gwaith cynnal a chadw, gwaith adnewyddu, neu os ydynt yn cau’n dymhorol, byddant yn parhau i fod yn ddarparwyr llety ymwelwyr os ydynt yn parhau i gynnig darparu llety ymwelwyr. Er enghraifft, gall y darparwr llety ymwelwyr ddal i gymryd archebion ar gyfer pan fydd y gwaith adnewyddu wedi’i gwblhau.

Roedd Stacey yn ddarparwr llety ymwelwyr ac yn darparu llety ymwelwyr mewn ardal lle mae'r ardoll yn berthnasol. Rhoddodd y gorau i fasnachu ar 6 Medi 2028, ac roedd yn arfer ffeilio yn flynyddol. Bydd angen i Stacey ffeilio ei ffurflen Ardoll Ymwelwyr ar gyfer y flwyddyn sy'n dod i ben 31 Mawrth 2029. Y dyddiad ffeilio ar gyfer ei ffurflen dreth fydd 31 Mai 2029, a bydd angen i Stacey dalu unrhyw ardoll y mae'n atebol amdani i ACC erbyn 31 Mai 2029 hefyd.

Pan fydd cyn-ddarparwr llety ymwelwyr yn ailddechrau gweithgaredd ac yn dod yn ddarparwr llety ymwelwyr unwaith eto, bydd dal angen iddynt gyflawni’r dyletswyddau pendant a oedd ganddynt pan oeddent yn ddarparwr llety ymwelwyr yn flaenorol, yn ogystal â chyflawni'r rhwymedigaethau newydd ar ôl iddynt ailddechrau eu gweithgaredd.

Caiff person (Person A) gynnal busnes perthnasol person arall (Person B), os bydd Person B:

• yn marw
• yn dod yn analluog
• yn dod yn destun gweithdrefnau ansolfedd, megis diddymiad, dod yn fethdalwr, neu fynd i ddwylo’r gweinyddwr

Ystyr busnes perthnasol yw busnes, neu ran ohono, lle mae person yn darparu, neu'n cynnig darparu, llety ymwelwyr yng Nghymru a’r person yw meddiannydd y llety dan sylw.

Pan fydd Person A yn cynnal busnes Person B, rhaid iddynt hysbysu ACC o fewn 30 diwrnod ar ôl iddynt ddechrau cynnal y busnes i ddweud:

• bod Person A yn cynnal y busnes
• pam mai person A sy’n parhau â’r busnes, a
• dyddiad y digwyddiad a arweiniodd atynt yn cynnal y busnes, megis dyddiad marwolaeth Person B

Ar ôl i ACC gael ei hysbysu, byddwn yn cyhoeddi hysbysiad i Berson A, ac i Berson B os yw hynny'n briodol, yn cydnabod y byddwn yn trin Person A fel pe bai nhw yw Person B.

Rhaid i Berson A roi rhybudd pellach i ACC pan:

• nad yw Person B bellach yn analluog neu pan fo gweithdrefnau ansolfedd yn dod i ben, neu
• pan fo Person A yn rhoi'r gorau i gynnal busnes Person B

Bydd angen rhoi'r hysbysiad o fewn 30 diwrnod i'r newid mewn amgylchiadau, a bydd rhaid iddo gynnwys gwybodaeth am y dyddiad y digwyddodd y newid mewn amgylchiadau.

Pan fo ACC yn fodlon bod newid wedi bod mewn amgylchiadau, ni fydd ACC bellach yn trin Person A fel pe bai nhw yw Berson B. Bydd ACC yn cyhoeddi hysbysiad o'u penderfyniad i Berson A, ac i Berson B os yw hynny'n briodol.

Pan fo prif gyngor wedi cyflwyno'r ardoll, bydd angen iddynt agor cyfrif ar wahân i gadw enillion yr Ardoll Ymwelwyr y mae ACC yn ei dalu iddynt.

Bydd ACC yn talu enillion yr ardoll a gesglir bob blwyddyn ariannol erbyn:

• 30 Mehefin yn y flwyddyn ariannol ganlynol, neu
• ar ddyddiad arall y mae ACC a’r prif gyngor wedi cytuno arno

Er enghraifft, bydd ACC yn talu'r ardoll y mae wedi'i chasglu rhwng 1 Ebrill 2029 a 31 Mawrth 2030 i'r prif gynghorau erbyn 30 Mehefin 2030, neu ar ddyddiad arall y mae ACC a’r prif gynghorau wedi cytuno arno.

Bydd ACC yn ysgwyddo’r costau gweithredol ac alldaliadau sy’n deillio o gasglu a rheoli'r Ardoll Ymwelwyr.

Os bydd ACC yn ysgwyddo costau yn ystod y flwyddyn ariannol, byddant yn eu didynnu cyn talu'r elw i'r prif gynghorau. Gall ACC hefyd ddidynnu symiau er mwyn talu costau ac alldaliadau mewn perthynas â'r flwyddyn ariannol dan sylw hyd yn oed os ydynt yn codi ar ôl iddynt dalu'r enillion ardoll i'r prif gyngor.

Mae Rheoliadau Casglu a Rheoli Treth (Costau Ardoll Ymwelwyr) (Cymru) 2026 yn capio'r swm y gall ACC ei ddidynnu ar gyfer costau ac alldaliadau ar uchafswm o 10% o enillion yr ardoll, neu ganran is os yw swm crynswth y costau a’r alldaliadau ar gyfer pob prif gyngor yn llai na 10% o gyfanswm enillion yr ardoll.

Dim ond at ddibenion rheoli a gwella cyrchfannau yn eu hardal y caiff y prif gynghorau sydd wedi cyflwyno'r ardoll ddefnyddio’r enillion y mae ACC yn eu talu iddynt. Mae rheoli a gwella cyrchfannau yn cynnwys:

• lliniaru effaith ymwelwyr
• cynnal a hyrwyddo'r defnydd o'r Gymraeg
• hyrwyddo a chefnogi twf economaidd cynaliadwy ym maes twristiaeth a mathau eraill o deithio
• darparu, cynnal a gwella seilwaith, cyfleusterau a gwasanaethau i'w defnyddio gan ymwelwyr, boed yn rhai sy’n cael eu defnyddio gan bobl leol hefyd neu beidio

Bydd angen i'r prif gyngor gyhoeddi adroddiad ar y defnydd o elw’r ardoll bob blwyddyn ariannol y caiff elw’r ardoll gan ACC.

Rhaid i'r adroddiad gynnwys gwybodaeth am:

• faint o ardoll a gasglwyd ar gyfer y flwyddyn ariannol dan sylw
• swm didyniadau ACC ar gyfer costau a thaliadau
• sut defnyddiwyd yr elw, neu sut y bydd yn cael ei ddefnyddio, a sut mae hynny at ddibenion rheoli a gwella cyrchfannau yn ardal y cyngor dan sylw

Bydd darparwyr llety ymwelwyr yn gallu gweld yr adroddiad ar wefan y cyngor ac mewn fformatau eraill y mae'r cyngor yn eu hystyried yn briodol. Bydd hefyd ar gael i'w adolygu yn rhad ac am ddim am o leiaf 12 mis ar ôl iddo gael ei gyhoeddi yn swyddfeydd y cyngor. Bydd yr adroddiad yn cael ei gyhoeddi cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl 30 Mehefin yn y flwyddyn ariannol ar ôl yr un y mae’r enillion ardoll yn berthnasol iddi, a rhaid gwneud hynny erbyn 31 Mawrth fan bellaf.

Rhaid adolygu’r Ddeddf Llety Ymwelwyr (Cofrestr ac Ardoll) Etc. (Cymru) 2025 erbyn diwedd y cyfnod o 5 mlynedd, sy’n dechrau o 1 Ebrill 2027.

Mater i Weinidogion Cymru fydd yn cynnal yr adolygiad o'r Ddeddf, a bydd yn cynnwys sut mae'r ddeddfwriaeth wedi gweithredu a'r effaith y mae wedi'i chael. Bydd adroddiad o'r adolygiad yn cael ei gyhoeddi, mewn unrhyw ffordd y mae Gweinidogion Cymru yn ei ystyried yn briodol.

Yn dilyn yr adolygiad hwn, bydd rhaid i Weinidogion Cymru gynnal adolygiadau pellach bob 5 mlynedd.

Fel rhan o unrhyw adolygiad a gynhelir, rhaid i ACC gynorthwyo i gynnal yr adolygiad os yw Gweinidogion Cymru yn cyfarwyddo hynny.