Canllawiau ar gyfer rheoli safleoedd Sipsiwn a Theithwyr

Yn y Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol mae Llywodraeth Cymru yn amlinellu ei gweledigaeth i sicrhau bod Cymru yn genedl wrth-hiliol. Mae’r camau gweithredu yn y cynllun yn cynnwys y camau y byddwn yn eu cymryd i sicrhau gwrth-hiliaeth ar gyfer cymunedau Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn y gymdeithas yng Nghymru.

Rydym yn cydnabod y gwahaniaethau diwylliannol sydd yn aml wedi arwain at allgáu’r grwpiau hyn yn gymdeithasol, ac rydym am sicrhau bod lleisiau’r cymunedau hyn yn cael eu clywed wrth ddarparu gwasanaethau. Felly, mae’r canllawiau hyn yn seiliedig ar ymgysylltu ag aelodau o’r gymuned Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Mae’r ddogfen hon yn rhoi canllawiau wedi’u diweddaru i awdurdodau lleol, gan gynnwys sut i gydymffurfio â thelerau Deddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 (“Deddf 2013”).

Dylai gwaith rheoli safleoedd fynd ati'n weithredol i hyrwyddo iechyd y cyhoedd, iechyd meddwl, a mynediad teg at wasanaethau gofal iechyd a gwasanaethau cymorth. Mae hyn yn cynnwys ystyried lleoliad y safle, ei ansawdd amgylcheddol, ac agosrwydd at gyfleusterau hanfodol, yn ogystal â meithrin cynhwysiant cymdeithasol a lleihau'r teimlad o fod yn ynysig. Drwy wreiddio iechyd a lles fel egwyddor graidd, gall awdurdodau lleol sicrhau bod gwaith rheoli safleoedd yn cefnogi canlyniadau cadarnhaol i'r holl breswylwyr.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i ymarferwyr gofal iechyd ar wella mynediad a chanlyniadau i Sipsiwn a Theithwyr, gan hyrwyddo cydraddoldeb ac ymwybyddiaeth o ddiwylliant mewn gofal. Defnyddir y term Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn aml at ddibenion polisi ac i sicrhau bod natur unigryw'r tair cymuned hyn yn cael ei hadlewyrchu. Fodd bynnag, mae’r canllawiau hyn yn defnyddio’r diffiniad o Sipsiwn a Theithwyr fel y’i nodir yn adran 62 o Ddeddf 2013 ac adran 108 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014, sy’n datgan:

Ystyr ‘Sipsiwn a Theithwyr’ yw:

1. Personau sy’n arfer ffordd nomadig o fyw, beth bynnag fo’u hil neu eu tarddiad, gan gynnwys:
   1. personau sydd, ar sail eu hanghenion addysg, eu hanghenion iechyd neu eu henaint eu hunain, neu anghenion addysg, anghenion iechyd neu henaint eu teulu neu ddibynnydd, ac ar y sail honno yn unig, wedi rhoi'r gorau i deithio dros dro neu yn barhaol, a
   2. aelodau o grŵp trefnedig o siewmyn teithiol neu bersonau sy’n rhan o syrcasau teithiol (pa un a ydynt yn cyd-deithio mewn grŵp o’r fath ai peidio), ac
2. Unrhyw bersonau eraill sydd â thraddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartref symudol.

Bwriad y diffiniad hwn yw sicrhau bod Sipsiwn Romani a Theithwyr Gwyddelig ethnig yn cael eu cynnwys, yn ogystal â’r rhai o unrhyw grŵp ethnig sy’n arfer ffordd nomadig o fyw. Mae’r diffiniad hefyd yn cynnwys Siewmyn Teithiol. Gallai Teithwyr Newydd hefyd fod yn rhan o’r diffiniad os ydynt yn gallu dangos traddodiad diwylliannol o nomadiaeth neu o fyw mewn cartrefi symudol.

Nid oes angen i unigolion o reidrwydd ddangos eu bod yn arfer ffordd nomadig o fyw yn barhaus i gael eu hystyried yn Sipsiwn neu’n Deithwyr at ddibenion y canllawiau hyn.

Mae’n hanfodol defnyddio dull sy’n seiliedig ar hawliau dynol i ddatblygu safleoedd Sipsiwn a Theithwyr er mwyn sicrhau tegwch, cynhwysiant, a dull gwirioneddol gydweithredol o sicrhau bod anghenion cymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn cael eu diwallu. Mae’r dull hwn yn cyd-fynd â phwyslais y Canllawiau ar gydgynhyrchu, Dyletswydd Cydraddoldeb y Sector Cyhoeddus, a Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig, sydd i gyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd ymgysylltu cynhwysol a chynrychioladol.

Mae'r elfennau hyn yn rhoi sylfaen gref i awdurdodau lleol ei defnyddio wrth reoli safleoedd sipsiwn a theithwyr, mewn modd sy’n cydnabod bod hawliau'n gynhenid i bob unigolyn.

Bwriedir i’r ddogfen hon fod yn ganllaw i awdurdodau lleol o ran bodloni gofynion Deddf 2013 a datblygu safleoedd sy’n cael eu rheoli’n dda er lles eu preswylwyr. Mae’r canllawiau hyn yn anstatudol, ond argymhellir bod awdurdodau lleol yn ystyried y cyngor sydd yn y ddogfen hon oni bai bod ganddynt resymau cadarn dros beidio â gwneud hynny.

Bydd tystiolaeth bod awdurdod lleol wedi ystyried y canllawiau hyn hefyd yn rhan allweddol o ystyriaeth Llywodraeth Cymru wrth benderfynu ar ddyfarnu unrhyw gyllid grant cyfalaf yn gysylltiedig â safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau lleol.

Pan fydd trefniadau rheoli dan gontract yn bodoli ar safle sy’n destun cais am gyllid grant cyfalaf, rhaid cyflwyno copi gwag o’r contract rheoli i Lywodraeth Cymru ar gais. Bydd hyn yn helpu i fodloni Llywodraeth Cymru bod rheolaeth briodol ar waith ar safleoedd sy’n gwneud cais am fuddsoddiad.

Mae’n amlwg bod angen gwaith rheoli o ansawdd da wrth ddarparu safleoedd. Mae Llywodraeth Cymru eisiau annog a chefnogi rhannu arferion da a dulliau cyson o reoli llety ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr. Nod y canllawiau hyn yw darparu adnodd defnyddiol i helpu i gyflawni hyn ar gyfer safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau lleol ar hyn o bryd ac yn y dyfodol.

Dylai’r canllawiau hyn fod yr un mor ddefnyddiol i helpu awdurdodau lleol sy’n bwriadu datblygu safleoedd newydd â’r rhai sydd eisoes yn rheoli safleoedd, yn ogystal â phreswylwyr safleoedd. Dylid eu defnyddio fel sail ar gyfer hwyluso rheoli safle’n dda. Y nod yw annog dulliau cadarnhaol, realistig ac ymarferol o ddatrys materion a all godi wrth reoli safleoedd yn sgil tanfuddsoddi, esgeulustod neu ymddygiad gwrthgymdeithasol.

Dylid darllen y canllawiau Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr ar y cyd â dogfen Llywodraeth Cymru, Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru.

Bydd awdurdodau lleol sy’n ystyried y ddwy ddogfen ganllaw yn helpu i sicrhau bod safleoedd awdurdodau lleol yng Nghymru:

• yn gynaliadwy, yn cael eu rheoli’n dda a bod gwaith cynnal a chadw’n cael ei gynllunio yn hytrach na bod yn adweithiol bob amser
• yn arddel safonau cyfatebol i’r rhai a fyddai’n cael eu disgwyl ar safleoedd cartrefi symudol nad ydynt ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr
• yn cael eu rheoli ar y cyd â phreswylwyr i greu’r amodau angenrheidiol i annog a datblygu perthynas dda rhwng Sipsiwn a Theithwyr a’r gymuned sefydlog, a rhwng preswylwyr y safle a’r perchnogion/rheolwyr

Mae’r canllawiau hyn yn disodli canllawiau ‘Rheoli Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr’ 2015, gan ymgorffori nodau Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol.

Wrth ddatblygu’r canllawiau hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi ceisio cysoni’r safonau ar gyfer safleoedd, lle bo’n ymarferol, â’r rhai y gall y gymuned sefydlog ddisgwyl eu profi mewn tai awdurdodau lleol.

Yn y rhan fwyaf o achosion, gwneir cymhariaeth uniongyrchol â mathau eraill o safleoedd cartrefi symudol, fel safonau Llywodraeth Cymru dan adran 10 Deddf Cartrefi Symudol 2013, ond mewn rhai achosion mae’n briodol cymharu â darpariaeth tai cymdeithasol.

Drwy Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol, mae Llywodraeth Cymru wedi cydnabod bod angen llety diogel a diwylliannol briodol er mwyn i unigolion ffynnu mewn rhannau eraill o’u bywydau, ac mae wedi ymrwymo i fynd i’r afael â’r diffyg safleoedd a’r llety o ansawdd gwael sydd ar gael i Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru.

Cafodd safleoedd preswyl a safleoedd tramwy awdurdodau lleol i Sipsiwn a Theithwyr hefyd eu cynnwys yn y diffiniad o ‘safleoedd gwarchodedig’ at ddibenion Deddf 2013, gan roi diogelwch deiliadaeth i breswylwyr y safleoedd hyn.

Mae’r canllawiau hyn yn canolbwyntio’n benodol ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr sy’n eiddo i awdurdodau lleol neu’n cael eu rheoli ganddynt, yn rhai parhaol a rhai tramwy. Mae rhagor o wybodaeth am fathau eraill o safleoedd ar gael yn: Canllawiau ar ddylunio safleoedd Sipsiwn a Theithwyr.

Mae’r canllawiau hyn wedi’u hanelu at y rhai sydd â chyfrifoldeb gweithredol a chyfrifoldeb o ddydd i ddydd dros safleoedd Sipsiwn a Theithwyr sy’n eiddo i awdurdodau lleol neu’n cael eu rheoli ganddynt. Mae hyn yn debygol o gynnwys ‘rheolwr safle’ a ‘rheolwr gweithredol’ mwy strategol ar ran yr awdurdod lleol.

Defnyddir y term ‘rheolwr safle’ yn y ddogfen hon i ddisgrifio unrhyw berson sy’n gyfrifol o ddydd i ddydd am redeg safle awdurdod lleol. Gall teitl y swydd amrywio o un awdurdod lleol i’r llall, a gall y rolau a’r cyfrifoldebau a nodir yn y ddogfen hon fod yr un mor berthnasol i ‘ofalwr’ safle neu ‘warden’ safle.

Mae rhai awdurdodau lleol wedi creu swydd warden safle answyddogol ar gyfer pennaeth y teulu estynedig sy’n defnyddio’r safle. Er y gall rhai o’r cyfrifoldebau a amlinellir yn y canllawiau hyn fod yn berthnasol i’r swyddi hyn, mae’n debygol mai rheolwr gweithredol yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol yn y pen draw am reoli’r safle. Bydd hyn yn arbennig o debygol pan fydd warden answyddogol y safle yn ddi-dâl.

Bwriedir i’r ‘rheolwr gweithredol’ yn y canllawiau hyn gyfeirio at swyddog yr awdurdod lleol sydd â chyfrifoldeb cyffredinol dros y safleoedd hyn. Bydd pwy sy’n gyfrifol yn dibynnu ar strwythur penodol yr awdurdod lleol, gan fod yr adran sy’n rheoli’r safleoedd hyn yn aml yn amrywio rhwng adrannau tai, cynllunio ac ystadau.

Gall rhai awdurdodau lleol sydd â safleoedd bychain ddewis peidio â chreu rôl benodol ar gyfer ‘rheolwr safle’. Serch hynny, bydd y cyfrifoldebau a amlinellir yn y ddogfen hon yn dal yn berthnasol i’r awdurdod lleol sy’n berchen ar y safleoedd hyn/yn eu rhoi ar les ac yn eu rheoli. Felly, lle mae’r ddogfen hon yn cyfeirio at gyfrifoldebau’r ‘rheolwr safle’, dylai awdurdod lleol nad yw wedi penodi i’r rôl benodol honno ddehongli’r cyfrifoldebau hynny fel rhai sy’n rhan o swyddogaeth eu rheolwr gweithredol yn lle hynny.

Pan fydd awdurdod lleol wedi rhoi’r gwaith o reoli unrhyw safle o ddydd i ddydd ar gontract allanol, disgwylir i’r rheolwr gweithredol sicrhau bod sylw dyladwy yn cael ei roi i’r canllawiau hyn o hyd. Yr awdurdod lleol sy’n parhau i fod yn gyfrifol yn y pen draw am reoli’r safleoedd hyn. 

Dylid rhoi gwybod i Lywodraeth Cymru beth yw enw’r person sydd â chyfrifoldebau o ddydd i ddydd dros bob safle awdurdod lleol.

Mae’r diffiniadau o’r termau a ddefnyddir yn y ddogfen ganllaw hon wedi’u cynnwys yn yr eirfa yn Atodiad 1.

Yr awdurdod lleol fel perchennog neu lesddeiliad sy’n gyfrifol am gynnal a chadw eu safleoedd yn gyffredinol, gan gynnwys gwaith atgyweirio a chydymffurfio â thelerau Deddf 2013. Mae Pennod 3 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013 yn nodi’r telerau ymhlyg sy’n gymwys i bob llain dramwy ar safle awdurdod lleol ac mae Pennod 4 yn nodi’r telerau ymhlyg sy’n gymwys i bob llain barhaol ar safle awdurdod lleol.

Cyfrifoldeb yr awdurdod lleol yw penderfynu sut y bydd eu safleoedd yn cael eu rheoli o ddydd i ddydd.

Mae 3 opsiwn sylfaenol ar gyfer rheoli safle:

• Mewnol
• Ar gontract
• Lesoedd safleoedd

Dylai’r awdurdod lleol sicrhau mai dim ond ar ôl cael barn preswylwyr neu ddarpar breswylwyr y safle y gwneir penderfyniadau ynghylch y ffordd y caiff unrhyw safle ei reoli. Fel defnyddwyr y safle, bydd gan breswylwyr farn bwysig am yr ateb mwyaf priodol a hyfyw.

Mae paragraff 52 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013 yn ei gwneud yn ofynnol yn benodol i’r awdurdod lleol ymgynghori â phreswylwyr ynghylch y gwelliannau sydd i’w gwneud i safle parhaol yn gyffredinol, ac yn arbennig ynghylch y rhai y mae’r awdurdod lleol yn dymuno iddynt gael eu cymryd i ystyriaeth wrth bennu swm unrhyw ffi newydd am y llain. Rhaid i'r awdurdod lleol hefyd ymgynghori â chymdeithas preswylwyr gymwys (os oes un) ynghylch pob mater sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli’r safle, gwelliannau iddo, neu unrhyw newid arfaethedig i ddefnydd y safle ac a allai effeithio ar y preswylwyr ar y safle parhaol yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.

Gall rheolaeth fewnol gael ei darparu gan swyddogion awdurdod lleol sydd â phrofiad neu arbenigedd perthnasol, a ddylai gynnwys profiad o ymgysylltu â chymunedau Sipsiwn a Theithwyr.

Gall y rheolwr safle a gyflogir gan yr awdurdod lleol ddod o’r gymuned Sipsiwn neu Deithwyr a gall hefyd fod yn byw ar y safle. Pan fydd y rheolwr yn byw ar y safle, mae’n bwysig bod awdurdodau lleol yn sicrhau bod hyfforddiant priodol yn cael ei ddarparu i sicrhau bod yr unigolyn yn gymwys i ymgymryd â’r rôl hon (gweler yr adran Hyfforddiant).

Cyn penodi rheolwr ar y safle, dylai awdurdodau lleol ymgynghori â phreswylwyr y safle.

Gall yr awdurdod lleol, ar ôl ymgynghori â phreswylwyr y safle, benderfynu rhoi’r gwaith o reoli’r safle dan gontract i sefydliad allanol. Dylid bod yn ofalus cyn gwneud y dewis hwn gan fod tystiolaeth anecdotaidd yn awgrymu bod safleoedd sydd â threfniadau rheoli dan gontract wedi dioddef yn sgil tanfuddsoddi mewn gwaith cynnal a chadw ar y safle a straen ar y berthynas â phreswylwyr y safle. Fodd bynnag, gall ymgynghori â’r preswylwyr helpu i ddod o hyd i atebion i faterion o’r fath.

Yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol yn y pen draw am reoli’r safle, fel perchennog y safle, hyd yn oed os yw’r gwaith o reoli’r safle’n cael ei roi dan gontract i drydydd parti.

Bydd trefniadau contractio yn amodol ar bolisi caffael yr awdurdod lleol ei hun. Bydd disgwyl i awdurdodau lleol sicrhau bod gan unrhyw un a benodir y sgiliau a’r profiad angenrheidiol i gyflawni’r rôl hon, gan gynnwys profiad o ymgysylltu â chymunedau Sipsiwn a Theithwyr. Argymhellir bod pob trefniant rheoli dan gontract yn cynnwys gofyniad i arfarnu perfformiad yn rheolaidd yn erbyn amcanion y cytunwyd arnynt. Dylai’r awdurdod lleol sicrhau ei fod yn gallu terfynu’r contract os oes tystiolaeth o berfformiad gwael.

Cyn ymrwymo i unrhyw gontract rheoli, rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau bod sylw dyladwy yn cael ei roi i’r safonau enghreifftiol a bennir gan Weinidogion Cymru dan adran 10 o Ddeddf 2013 ac i’r Canllawiau hyn a bod y telerau ymhlyg a nodir ym Mhenodau 3 a 4 yn gymwys i’r safle yn ôl yr angen.

Dylai awdurdodau lleol hefyd sicrhau eu bod yn cymeradwyo unrhyw delerau datganedig y mae'r rheolwr allanol yn ceisio’u gosod ar breswylwyr y safle cyn iddynt gael eu cynnig.

Rhaid i gontractau rheoli sicrhau bod yr holl ddata personol a gwybodaeth bersonol sensitif yn cael eu prosesu yn unol â Deddf Diogelu Data 2018 a GDPR y DU.

Ffordd arall o reoli safleoedd yw drwy roi safleoedd ar les.

Mae’n bosibl y bydd awdurdodau lleol yn dymuno rhoi eu safleoedd ar les i sefydliadau sydd â phrofiad penodol o weithio gyda chymunedau Sipsiwn a Theithwyr ac sydd â dealltwriaeth ddiwylliannol gadarn o’r hyn sy’n ofynnol i reoli safleoedd o’r fath yn effeithiol.

Gall partneriaethau o’r fath gynnig gwell gwerth am arian a gwell perthynas â phreswylwyr, ond rhaid ymgynghori ag unrhyw gymdeithasau preswylwyr cymwys cyn i awdurdod lleol benderfynu ymrwymo i drefniant o’r fath, fel sy’n ofynnol dan Ddeddf 2013.

O dan y math hwn o drefniant rheoli, mae'r awdurdod lleol yn cadw’r cyfrifoldeb dros sicrhau bod y safle’n cael ei reoli’n briodol ac yn unol â Deddf 2013 a pholisïau a gweithdrefnau’r awdurdod lleol.

Bydd priodoldeb yr opsiynau rheoli hyn yn dibynnu ar amgylchiadau pob achos unigol. Bydd cynnal rheolaeth uniongyrchol ar y safle yn sicrhau bod yr awdurdod lleol yn ymwybodol o unrhyw bryderon neu faterion cynnal a chadw yn gynnar. Bydd hyn hefyd yn helpu i sicrhau bod y safleoedd hyn yn cael eu rheoli’n gyson, gan gadw mor agos â phosibl at y drefn o reoli’r stoc tai cymdeithasol.

Ni ddylid byth benderfynu rheoli safle dan gontract neu roi safle ar les am resymau ariannol yn unig. Er bod cost yn ffactor y gall awdurdodau lleol ei ystyried, dylid gwneud y penderfyniad terfynol ar sail yr opsiwn mwyaf priodol i sicrhau bod sylw dyladwy yn cael ei roi i’r canllawiau hyn, i sicrhau bod y safle’n cael ei reoli yn y ffordd fwyaf effeithiol ac i sicrhau’r berthynas orau â phreswylwyr y safle a'r canlyniad gorau iddynt.

Dylai awdurdodau lleol ddilyn eu gweithdrefn recriwtio eu hunain ar gyfer rôl rheolwr y safle, fel sy’n briodol.

Fodd bynnag, dylai’r broses recriwtio fod yn agored ac yn deg a sicrhau cyfle cyfartal i bob ymgeisydd. Dylid ystyried cyfryngau hysbysebu amrywiol fel bod y broses recriwtio ar gael i bawb, gan gynnwys cynrychiolwyr Sipsiwn a Theithwyr neu breswylwyr safleoedd. Er enghraifft, dylid ystyried rhestru’r cyfle mewn cyhoeddiadau cymunedol fel y ‘Travellers’ Times’. Dylai hysbyseb hefyd fod ar gael ar y safle ei hun i sicrhau bod y preswylwyr yn ymwybodol o’r cyfle.

Pan fydd sefydliad yn cael ei gontractio i reoli’r safle, rhaid i awdurdodau lleol ystyried addasrwydd darpar reolwr y safle ar gyfer y rôl.

Dylid cydnabod y gallai gofyniad i reolwr safle fod â chymwysterau ffurfiol gyfyngu ar gymhwysedd rhai ymgeiswyr sy'n Sipsiwn neu'n Deithwyr. Gall awdurdodau lleol liniaru hyn drwy ddarparu'r hyfforddiant a'r gefnogaeth briodol i helpu aelodau o'r gymuned i wneud cais. Efallai y bydd angen lefel sylfaenol o fathemateg a Saesneg i sicrhau bod modd cwblhau tasgau gweinyddol yn effeithiol. Fodd bynnag, mae profiad o reoli tai ac o weithio’n uniongyrchol gyda Sipsiwn a Theithwyr yn debygol o fod ymhlith y gofynion pwysicaf ar gyfer y rôl hon. Hefyd, mae angen ymrwymiad cryf i gyfle cyfartal a chydlyniant cymunedol, gan gynnwys o fewn cymunedau a rhyngddynt. Rhaid i reolwyr safleoedd allu dangos ymwybyddiaeth o bolisïau Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol ar gyfer rheoli safleoedd awdurdodau lleol, a’r gofynion cyfreithiol sy’n ymwneud â chytundebau cartrefi symudol a rheoli safleoedd dan Atodlen 2 i Ddeddf 2013, a dangos y gallu i gydymffurfio â nhw hefyd.

Dylai darpar reolwyr hefyd allu dangos sgiliau rhyngbersonol datblygedig er mwyn gallu cyfathrebu’n effeithiol â’r holl randdeiliaid mewn gwahanol sefyllfaoedd, a hefyd er mwyn ennyn ymddiriedaeth a pharch y preswylwyr.

Dylai awdurdodau lleol roi ystyriaeth gref i gynnwys un o breswylwyr y safle ar y panel fel elfen o’r cyfweliad ar gyfer swydd rheolwr y safle. Fel arall, gellid gwahodd ymgeiswyr i ymweld â phreswylwyr ar y safle, os bydd y preswylwyr yn cytuno. Gallai’r dulliau hyn roi tystiolaeth ddefnyddiol o brofiad yr ymgeisydd o weithio ag aelodau’r cymunedau hyn a rhoi sylfaen gadarn ar gyfer perthynas dda rhwng y preswylwyr a’r sawl sy’n cael swydd rheolwr y safle.

Dylid rhoi gwybod i aelodau unrhyw banel preswylwyr, er y bydd eu barn yn rhan bwysig o’r broses recriwtio, mai’r awdurdod lleol (a/neu’r sefydliad rheoli dan gontract, os yw’n berthnasol) fydd yn gwneud y penderfyniad terfynol.

Gan y bydd yr ymgeisydd llwyddiannus yn gweithio gyda grwpiau agored i niwed, gan gynnwys plant, dylid rhoi gwybod i bob ymgeisydd y bydd unrhyw benodiad yn amodol ar archwiliad manwl gan y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) (archwiliad gan y Swyddfa Cofnodion Troseddol gynt).

Ar ôl penodi rheolwr safle, dylid ystyried eu hanghenion hyfforddi. Dylai'r awdurdod lleol ddarparu hyfforddiant iechyd a diogelwch, cymorth cyntaf a diogelwch tân, lle bo angen. Mae’n debygol y bydd angen i reolwyr safleoedd gynnal asesiadau risg ar safleoedd, felly dylid darparu’r hyfforddiant angenrheidiol iddynt i sicrhau eu bod yn gallu cyflawni’r asesiadau hyn yn gymwys hefyd.

Dylid darparu hyfforddiant ar ymwybyddiaeth ddiwylliannol, contractau safleoedd, ymwybyddiaeth o iechyd y cyhoedd i hyrwyddo canlyniadau iechyd cadarnhaol, a chydraddoldeb ac amrywiaeth. Mae’n hanfodol bod y rheolwr safle yn deall ffordd o fyw Sipsiwn a Theithwyr er mwyn rheoli’r safle’n sensitif ac yn llwyddiannus ac ennyn ymddiriedaeth a pharch preswylwyr y safle. Os nad oes gan y rheolwr gefndir Sipsiwn a Theithwyr, mae’n arbennig o bwysig bod hyfforddiant addas yn cael ei roi.

Dylai ymgymryd â hyfforddiant cydraddoldeb ac amrywiaeth hefyd helpu rheolwyr safleoedd i ystyried sut i ymateb i anghenion pobl ifanc, yr henoed neu breswylwyr anabl (er enghraifft) sy’n byw ar y safle. Mae’r hyfforddiant hwn yn aml ar gael gan sefydliadau sy’n cefnogi’r cymunedau hyn, fel y rhai a restrir yn Atodiad 2.

Dylai rheolwyr safleoedd fod yn gwbl ymwybodol o ddeddfwriaeth troseddau casineb a’r hawliau a’r amddiffyniadau a roddir i Sipsiwn a Theithwyr dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Gall hyfforddiant fel sut i gydymffurfio â deddfwriaeth diogelu data a rhyddid gwybodaeth fod yn werthfawr yng nghyd-destun yr wybodaeth bersonol y bydd angen i reolwyr safleoedd ei phrosesu.

Byddai hyfforddiant ehangach yn y cyd-destun tai cymdeithasol hefyd yn rhoi trosolwg eang o faterion tai ac yn rhoi cyfle i’r rheolwr ymgyfarwyddo â materion a pholisïau tai cyfredol cyffredinol. Bydd hyfforddiant o’r fath yn helpu i sicrhau nad yw safleoedd awdurdodau lleol yn cael eu rheoli heb ystyried y dulliau a’r datblygiadau sy’n arferol mewn mathau eraill o ddarpariaeth tai cymdeithasol.

Dylai rheolwr safle fod mewn sefyllfa i gynghori preswylwyr ar faterion fel sut i gael gafael ar gyngor ar Gredyd Cynhwysol / Lwfans Tai Lleol. Yn gyffredinol, mae lefelau llythrennedd mewn cymunedau Sipsiwn a Theithwyr yn dal yn is nag yn y boblogaeth ehangach a gall ffurflenni nawdd cymdeithasol fod yn anodd eu llenwi. Dylai rheolwr y safle fod â’r wybodaeth er mwyn gallu bod yn bwynt cyswllt addas i breswylwyr a fydd yn gallu rhoi cymorth. Fodd bynnag, ni ddylid disgwyl i reolwyr safleoedd gynghori preswylwyr ynghylch pa rai o fudd-daliadau’r wladwriaeth y dylent eu hawlio na llofnodi’r datganiad ar unrhyw ffurflen hawlio. Efallai y bydd rheolwyr safleoedd eisiau cyfeirio preswylwyr at ganllawiau gan y Ganolfan Cyngor ar Bopeth gan gynnwys y gwasanaethau Cyngor ac Eiriolaeth a amlinellir yn Atodiad 2 ar sut i ganfod pa fudd-daliadau y mae ganddynt hawl iddynt a sut i lenwi’r ffurflenni hyn yn gywir.

Efallai y byddai’n ddefnyddiol i reolwr safle newydd ddechrau yn eu swydd cyn i’r rheolwr sy’n ymadael roi’r gorau i’w swydd er mwyn caniatáu cyfnod o gysgodi.

Dylai rheolwr feddu ar ddealltwriaeth dda o’r safle cyn cymryd cyfrifoldeb drosto. Dylent weithio gyda’r awdurdod lleol sy’n berchennog/lesddeiliad ac, os oes modd, y rheolwr safle sy’n ymadael i ymgyfarwyddo â’r safle a’r preswylwyr. Gellir deall rhywfaint o hanes llawer o’r safleoedd awdurdodau lleol yng Nghymru drwy adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, sef Accommodation Needs of Gypsy-Travellers in Wales gan Pat Niner (“adroddiad Niner”).

Pan fydd rheolwr safle presennol yn eu lle, dylid creu gweithdrefnau ar gyfer trosglwyddo’r safle i’r rheolwr safle newydd. Dylai’r rhain gynnwys:

• nodi unrhyw faterion cynnal a chadw
• darparu cynlluniau ar gyfer y safle gan gynnwys dimensiynau, ffiniau lleiniau a rhwystrau atal tân (byddai ffotograff o’r awyr yn fuddiol iawn)
• rhestrau o breswylwyr a’u lleiniau
• gwybodaeth am y cyflenwyr trydan a dŵr a lleoliad y cyflenwad yn ogystal â manylion pob cyflenwr gwasanaeth arall fel cyflenwyr poteli nwy ac unrhyw drefniadau gwaredu gwastraff sydd ar waith
• manylion am y cytundebau lleiniau presennol

Dylai rheolwr y safle ymgyfarwyddo â rhanddeiliaid y safle a meithrin cysylltiadau da â nhw.

Mae’r rhain fel arfer yn cynnwys:

• ymwelwyr iechyd a bydwragedd: sicrhau parhad gofal i deuluoedd, gan gynnwys cymorth mamolaeth a blynyddoedd cynnar
• clystyrau gofal sylfaenol: yn gyfrifol am ddarpariaeth gofal iechyd i bawb yn ardal yr awdurdod lleol, gan gynnwys preswylwyr sy'n Sipsiwn neu'n Deithwyr
• timau iechyd y cyhoedd: integreiddio hybu iechyd a mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd
• Byrddau Partneriaeth Rhanbarthol a Byrddau Sector Cyhoeddus: cefnogi cynllunio strategol a chysoni adnoddau
• sefydliadau trydydd sector: darparu cymorth iechyd, llesiant, ac ymgysylltu â'r gymuned
• gwasanaethau addysg: hyrwyddo mynediad at ddysgu a chynhwysiant digidol
• cymunedau cyfagos: cynnwys preswylwyr tai a busnesau lleol, i feithrin perthnasoedd cadarnhaol a lleihau’r ymdeimlad o fod yn ynysig
• darparwyr gwasanaethau i'r safle: sicrhau bod gwasanaethau hanfodol yn cael eu darparu'n gyson
• gwasanaethau brys a'r heddlu: ar gyfer diogelwch, diogelu, a pharodrwydd am argyfwng
• safleoedd Sipsiwn a Theithwyr eraill yn yr awdurdod lleol: rhannu arferion gorau a chydlynu cymorth
• sefydliadau a grwpiau sy’n cynrychioli Sipsiwn a Theithwyr: cynnig arbenigedd ym maes iechyd, llesiant, ac ymgysylltu â'r gymuned
• deiliad contract eiriolaeth a chyngor i Sipsiwn, Roma a Theithwyr: darparu cyngor ac eiriolaeth
• Llywodraeth Cymru

Bydd meithrin perthynas waith gref gyda’r rhanddeiliaid hyn yn helpu i sicrhau bod y safle’n cael ei reoli’n effeithiol ac yn helpu i sicrhau cydlyniant cymunedol.

O ran cyfleustodau, dylai rheolwyr safleoedd gadw cofnod o’r pethau canlynol:

• y cyflenwyr
• gweithdrefnau ar gyfer darparu nwy, trydan a dŵr
• gweithdrefnau ar gyfer darparu cyfleusterau gwaredu gwastraff
• trefniadau talu
• trefniadau gwasanaeth a’r dyddiadau ar gyfer archwilio/cynnal a chadw
• cysylltiadau a gweithdrefnau mewn argyfwng gan gynnwys mannau diffodd a lleoliad hydrantau tân

Dylai’r holl allweddi ar gyfer y safle gael eu trosglwyddo i’r rheolwr newydd a dylai perchennog y safle gadw cofnod o’r allweddi a roddwyd. Os nad oes modd canfod pob allwedd, dylai’r perchennog ystyried gosod cloeon newydd.

Dylai’r rheolwr newydd gael yr holl wybodaeth gyfrifyddu berthnasol gan gynnwys rhestr gyfredol a chynhwysfawr o’r pethau canlynol:

• ffioedd lleiniau (gan gynnwys lle mae’r rhain yn amrywio yn ôl maint)
• cyfraddau cyfleustodau
• taliadau gwasanaeth eraill
• taliadau a wnaed a’r dyddiadau derbyn (dylai llyfr cofnodion fod ar waith ar gyfer pob llain)
• taliadau sydd heb eu gwneud neu ôl-ddyledion

Lle nad yw trefniadau talu ar waith eto, dylid cytuno a fydd y symiau sy’n ddyledus yn cael eu talu’n uniongyrchol i’r awdurdod lleol / sefydliad rheoli dan gontract neu i reolwr y safle. Argymhellir bod ffioedd lleiniau’n cael eu talu’n uniongyrchol i’r awdurdod lleol. Fodd bynnag, os telir y ffioedd hyn i reolwr y safle, dylid rhoi system ar waith i gofnodi’r taliadau a dderbyniwyd a throsglwyddo’r ffioedd i’r awdurdod lleol perthnasol. Yn yr achosion hyn, dylid rhoi ‘llyfr rhent’ i breswylwyr yn unol â thenantiaethau safonol. Dylid ystyried trefniadau tebyg ar gyfer delio â thaliadau am wasanaethau cyfleustodau.

Caiff preswylwyr ofyn am dystiolaeth o daliadau o dan baragraff 52(1)(b) o Bennod 4, Atodlen 2 Deddf 2013.

Lawrlwytho disgrifiad swydd rheolwr safle.

Mae diogelwch tân ym mhob eiddo bron heblaw anheddau preifat yng Nghymru (a Lloegr) yn cael ei reoli gan Orchymyn Diwygio Rheoleiddio (Diogelwch Tân) 2005, y cyfeirir ato’n aml fel “y Gorchymyn Diogelwch Tân” neu’r “FSO”. Mae'n rhoi dyletswyddau ar y person cyfrifol ar gyfer pob eiddo, yn rhoi pwerau i'r Gwasanaeth Tân ac Achub archwilio a gorfodi'r dyletswyddau hynny, ac yn darparu ar gyfer sancsiynau hyd at ac yn cynnwys erlyniadau troseddol mewn achosion o beidio â chydymffurfio.

Dyma ganllaw sylfaenol i'r Gorchymyn Diogelwch Tân a sut y dylid ei roi ar waith yng nghyd-destun safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Fodd bynnag, er bod y Gorchymyn Diogelwch Tân yn berthnasol i safleoedd Sipsiwn a Theithwyr, cafodd ei ddylunio gydag adeiladau parhaol (ac yn enwedig adeiladau sy'n weithleoedd) mewn golwg, ac mae angen rhywfaint o hyblygrwydd wrth ei roi ar waith yng nghyd-destun eiddo fel safleoedd Sipsiwn a Theithwyr.

Ar safle Sipsiwn a Theithwyr nodweddiadol, mae'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn berthnasol i'r holl dir sy'n rhan o'r safle, ac i unrhyw strwythurau parhaol cymunedol neu rai a rennir, fel swyddfeydd y safle neu gyfleusterau cymunedol. Mae hefyd yn berthnasol i unrhyw flociau amwynderau sy'n cael eu rhannu gan aelodau o fwy nag un teulu, hyd yn oed os yw hynny dros dro yn unig. Nid yw'n berthnasol i garafannau unigol, nac i flociau amwynderau sydd ar gael i'w defnyddio gan aelodau o un teulu yn unig, gan mai anheddau preifat yw'r rhain. Fodd bynnag, gall y risg o dân yn cychwyn mewn carafán, ac yn ymledu ohoni, fod yn ddifrifol a rhaid ei rheoli o dan y Gorchymyn Diogelwch Tân.

Mae adeiladau confensiynol parhaol at ddefnydd cymunedol neu ddefnydd swyddogol ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yn arwain at ystyriaethau diogelwch tân gwahanol i'r rhai a ddisgrifir isod. Mae cyngor ar reoli'r risgiau cysylltiedig ar gael yng nghanllawiau Llywodraeth Cymru ar sut i gydymffurfio â deddfwriaeth diogelwch tân mewn busnesau bach.

Nid yw'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn cynnwys safonau na gofynion manwl ar gyfer pob eiddo. Yn hytrach, mae’n ei gwneud yn ofynnol cymryd camau i nodi, asesu a lliniaru'r risgiau tân sy'n bresennol, ac a fydd yn amrywio o un safle i'r llall. Felly, mae'n hanfodol bod pawb sy'n gysylltiedig yn ymwybodol o'r risgiau hynny, ac yn deall beth sydd ei angen i'w hatal rhag cael eu gwireddu.

Mae'r rhan fwyaf o'r dyletswyddau yn y Gorchymyn Diogelwch Tân yn nwylo'r person cyfrifol, sef yr unigolyn neu'r endid corfforaethol sy'n berchen ar y safle neu'n ei reoli. Bron yn ddieithriad, y person cyfrifol ar gyfer safle Sipsiwn a Theithwyr sy'n cael ei redeg gan awdurdod lleol fydd yr awdurdod lleol ei hun, yn hytrach nag unigolyn a enwir megis rheolwr y safle neu unrhyw drydydd parti sy'n digwydd bod yn berchen ar y tir os yw'n cael ei roi ar les i'r awdurdod lleol.  Ar y cyfan, cyfrifoldeb y person cyfrifol yw rheoli risgiau diogelwch tân, a nhw fyddai'n fwyaf tebygol o fod yn destun camau gorfodi.

Fodd bynnag, mae'r Gorchymyn Diogelwch Tân hefyd yn rhoi dyletswyddau ar eraill nad ydynt yn berchen ar y safle ond sydd â rhywfaint o reolaeth drosto a thros y risgiau o dân arno. Gall hyn gynnwys contractwyr cynnal a chadw, darparwyr cyfleustodau ac, yn wir, preswylwyr. Fodd bynnag, yn gyffredinol ni fydd preswylwyr yn atebol o dan gyfraith diogelwch tân am unrhyw beth sy'n bodoli neu'n digwydd yn eu carafannau eu hunain. 

Mae'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn ei gwneud yn ofynnol i bob person cyfrifol gynnal (neu drefnu i rywun arall gynnal) asesiad cynhwysfawr o’r risgiau tân yn yr eiddo. Mae hyn yn rhan hanfodol o reolaeth dda ar ddiogelwch tân, gan ei fod yn nodi'r risgiau penodol ar bob safle ac yn argymell sut i'w lliniaru. Mae peidio â chael asesiad o gwbl, neu gael asesiad nad yw'n addas ac yn ddigonol, yn drosedd ddifrifol os yw'n creu bygythiad i fywyd, sy’n aml iawn yn wir.

Rhaid diweddaru asesiadau risg tân hefyd. Nid yw'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn nodi terfynau amser caeth ar gyfer hyn, ond byddai'n arfer da adolygu'r asesiad bob blwyddyn o leiaf, a chynnal asesiad newydd os oes rheswm dros gredu bod angen disodli’r hen un.

Byddai hefyd yn briodol cynnal asesiad newydd cyn gynted â phosibl ar ôl:

• gwneud newidiadau sylweddol i faint neu gynllun y safle
• ychwanegu cyfleusterau cymunedol neu flociau amwynderau newydd, a/neu ar ôl cael gwared ar y rhai presennol neu eu hadnewyddu
• newid sylweddol yn y lefelau deiliadaeth ar y safle, ac yn enwedig os ydynt wedi cynyddu
• tân heb ei reoli ar y safle, ac eithrio un a effeithiodd ar un garafán yn unig

Yn ôl y gyfraith, rhaid i'r asesiad risg tân fod yn addas ac yn ddigonol bob amser. Rhaid cael arbenigedd er mwyn cyrraedd y safon honno ar gyfer safle Sipsiwn a Theithwyr neu unrhyw eiddo arall lle mae llawer o bobl yn byw ac yn cysgu. Mae Llywodraeth Cymru yn argymell yn gryf y dylai awdurdodau lleol gomisiynu asesiadau risg tân gan unigolion neu gwmnïau sy'n amlwg yn gymwys i wneud gwaith o'r fath. Mae gan Ffederasiwn y Sector Tân (cymdeithas fasnach ar gyfer gweithwyr diogelwch tân proffesiynol) ganllaw i ddewis asesydd risg tân cymwys.

Dylai'r awdurdod lleol drefnu i'r asesydd gael mynediad llawn a digyfyngiad i'r safle ac i unrhyw adeiladau sydd arno (ond nid i garafannau teuluoedd unigol). Mae'n debygol y bydd angen i'r asesydd hefyd weld cynlluniau’r safle, cofnodion cynnal a chadw a dogfennau perthnasol eraill. 

Yn ogystal â threfnu asesiad risg tân, rhaid i'r person cyfrifol hefyd gymryd pob cam rhagofalus rhesymol i gadw'r safle a'r rhai sy'n byw yno'n ddiogel rhag tân. Bydd yr asesiad risg tân yn awgrymu llawer o fesurau o'r fath, er mwyn mynd i'r afael â'r risgiau y mae'n eu nodi. Fodd bynnag, mae'r ddyletswydd i gymryd camau rhagofalus yn un barhaus, ac nid yw wedi'i chyfyngu i faterion sydd wedi'u cynnwys yn yr asesiad.

Rhaid i'r person cyfrifol hefyd benodi rhywun i helpu i nodi a gweithredu rhagofalon tân, a chyfeirir atynt fel arfer fel person cymwys. Rhaid i'r person hwn fod â digon o brofiad ac arbenigedd i wneud hynny; fel arfer maen nhw'n arbenigwyr iechyd a diogelwch, er enghraifft (boed ganddyn nhw hyfforddiant penodol pellach mewn diogelwch tân ai peidio). Mae'r person cymwys fel arfer yn cael ei gyflogi gan y person cyfrifol, ond gall fod yn gontractwr os nad oes cyflogai addas ar gael. Rydym yn disgwyl y bydd gan y rhan fwyaf o awdurdodau lleol arbenigedd mewnol i ymgymryd â'r rôl hon o ran safleoedd Sipsiwn a Theithwyr y maent yn berchen arnynt, yn ogystal â gweddill eu hystad.

Bydd y rhagofalon tân sy'n briodol wastad yn dibynnu ar amodau penodol pob safle a'r risgiau sy'n bodoli yno; nid yw'n bosibl llunio rhestr gynhwysfawr o gamau rhagofalus y mae'n rhaid eu cymryd ym mhob sefyllfa. Fodd bynnag, gall ystyried yr amcanion diogelwch tân eang canlynol a'r mathau o risgiau a mesurau sy'n aml yn gysylltiedig â phob un ohonynt fod o gymorth i bersonau cyfrifol.

Yr amcan mwyaf sylfaenol yw y dylai'r risg o dân yn cychwyn ar y safle fod mor isel â phosibl. Ni all y risg hon fyth fod yn sero mewn unrhyw eiddo sy’n cael ei ddefnyddio gan bobl, gan fod llawer o weithgareddau bob dydd pobl yn creu rhywfaint, o leiaf, o risg o dân. Fodd bynnag, gellir a dylid lleihau’r risg i lefel lle mae tân heb ei reoli yn ddigwyddiad annhebygol iawn.

Mewn termau gwyddonol, mae tân yn digwydd pan fydd ffynhonnell danio (fel fflam sy’n bodoli eisoes, gwreichionen neu wrthrych poeth neu nwy) yn dod i gysylltiad â thanwydd hylosg lle ceir digon o ocsigen hefyd. Mae'r atmosffer arferol yn cynnwys digon o ocsigen i gynnal tân, felly mae atal tân, yn y bôn, yn golygu sicrhau naill ai nad yw ffynonellau tanio a thanwydd hylosg yn bodoli neu nad ydynt yn gallu dod i gysylltiad â'i gilydd.

Fel ym mhob annedd, mae'r risg o dân yn cychwyn mewn carafán yn gymharol uchel. Gall carafannau gynnwys ffynonellau tanio (ar ffurf poptai, gwresogyddion ac offer eraill) a thanwydd hylosg ar ffurf dodrefn ac eiddo personol arall.

Nid yw'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn berthnasol i anheddau preifat o unrhyw fath, felly nid yw preswylwyr yn atebol am unrhyw beth sy'n digwydd yn (neu sydd wedi'i gyfyngu o fewn) eu carafannau. Ond gall y potensial i dân ymledu o un garafán i un arall, neu i ardal gymunedol, fod yn uchel serch hynny ac ni ellir ei anwybyddu. O’r herwydd, dylid annog preswylwyr i dalu sylw i gyngor ar sut i gadw’u carafannau yn ddiogel rhag tân.

Mae poteli o nwy propan neu bwtan yn cael eu defnyddio'n aml ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr ac maent yn amlwg yn peri risg uchel o dân os nad ydynt yn cael eu trin yn iawn. O’r herwydd, dylai poteli nwy a’r ffitiadau cysylltiedig:

• gydymffurfio â’r Safonau Prydeinig perthnasol a gofynion rheoleiddiol eraill
• cael eu gosod a'u defnyddio'n gywir, yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr
• peidio byth â chael eu storio dan garafán, boed nhw’n cael eu defnyddio ai peidio, a boed nhw’n llawn ynteu'n wag
• cael eu newid y tu allan yn unig, nid y tu mewn i garafán neu fan caeedig arall
• cael eu storio allan o olau haul uniongyrchol lle bo hynny'n bosibl, ac ymhell oddi wrth unrhyw ffynhonnell danio bosibl (mae hyn yn cynnwys poteli gwag)

Mae poteli nwy yn achosi perygl difrifol iawn o ffrwydrad i ddiffoddwyr tân ac eraill os bydd tân yn cynnau. Bydd angen i'r Gwasanaeth Tân ac Achub wybod manylion lleoliad a nifer y poteli ar y safle os cânt eu galw  i dân go iawn. Dylai perchnogion safleoedd felly gadw cofnodion o hyn, a'u rhoi i'r Gwasanaeth os gofynnir amdanynt.

Mae hyn i gyd yn berthnasol i'r holl boteli nwy ar y safle, boed nhw’n cael eu cyflenwi gan berchennog y safle neu gan breswylwyr, a dylid annog preswylwyr i gydymffurfio â hyn.

Gallai ffyrdd eraill o leihau'r risg o dân yn cychwyn gynnwys y pethau canlynol:

• Atal gwastraff hylosg rhag cronni. Dylid storio sbwriel mewn biniau naill ai y tu allan i bob carafán, neu mewn storfeydd biniau cymunedol, cyn iddynt gael eu casglu gan yr awdurdod lleol. Dylid cadw biniau ymhell oddi wrth garafannau, cerbydau, adeiladau neu lystyfiant. Dylai unrhyw storfeydd biniau fod wedi'u hadeiladu o frics neu ddeunyddiau eraill nad ydynt yn hylosg.
• Rheoli llystyfiant. Bydd pob llystyfiant yn llosgi, ac mae llystyfiant sych neu farw yn arbennig o hylosg. Dylid cadw unrhyw fannau glaswelltog ar y safle dan reolaeth fel na chânt eu gorchuddio â llystyfiant. Gall ceffylau neu dda byw eraill sy’n pori fod yn ddigon i gadw'r glaswellt yn gymharol fyr; os nad yw hyn yn wir, dylid torri'r glaswellt. Dylid tocio perthi a gwrychoedd fel nad ydynt yn tarfu ar y mannau gwag o gwmpas a rhwng pob llain, a phan fydd lleiniau'n agos at goed dylid cael gwared ar ganghennau sy'n hongian yn isel dros y llain. Mae tân yn ymledu’n fertigol yn llawer cynt nag y mae'n ymledu’n llorweddol, felly gall tân mewn carafán orchuddio llystyfiant sydd uwch ei phen yn gyflym iawn ac yna ymledu ymhellach.
• Mae cynnau tanau’n fwriadol ac yn faleisus yn un o achosion cyffredin tanau yn yr awyr agored. Gellir lliniaru'r risg hon drwy leihau neu gael gwared ar danwydd hylosg sydd wedi cronni fel uchod, ond efallai hefyd y bydd angen ceisio rhwystro mynediad heb awdurdod i'r safle, neu ei atal yn llwyr, drwy ddefnyddio gatiau neu gamerâu teledu cylch cyfyng er enghraifft. Mewn achosion lle mae’r risg yn uchel iawn, er enghraifft lle ceir achosion go iawn neu fygythiadau o losgi bwriadol, dylid rhoi gwybod i'r heddlu.
• Mae’n bosibl y bydd coelcerthi a phethau tebyg yn rhan bwysig o ddiwylliant Sipsiwn a Theithwyr i lawer o bobl, ac nid yw'n angenrheidiol nac yn briodol eu gwahardd yn llwyr. Ond dylai tanau o'r fath gael eu cynnau ymhell oddi wrth garafannau, cerbydau, adeiladau neu lystyfiant, a dylid eu diffodd yn llwyr gyda dŵr neu dywod pan nad oes eu hangen mwyach. Ni ddylid gadael iddynt orffen llosgi heb oruchwyliaeth. Dylid hefyd annog preswylwyr i beidio â chynnau coelcerthi mewn gwyntoedd cryfion; ac os bydd coelcerth yn ymledu allan o reolaeth dylid galw'r Gwasanaeth Tân ac Achub ar unwaith.
• Dylai offer trydanol ac offer nwy mewn blociau amwynderau a rennir ac ardaloedd cymunedol gael eu cadw mewn cyflwr sy’n golygu eu bod yn gweithio’n iawn, a dylid eu disodli ag offer newydd (neu ofyn i gontractwr cymwys eu hatgyweirio) os oes nam arnynt. Dylai’r holl offer nwy gael eu harchwilio a'u gwasanaethu'n flynyddol gan gontractwr cymwys, ac ni ddylid gorlwytho'r cyflenwad trydan drwy blygio mwy nag un darn o offer i mewn i un soced. Er bod blociau amwynderau sy'n cael eu defnyddio gan un teulu yn unig y tu hwnt i gwmpas y Gorchymyn Diogelwch Tân, mae Llywodraeth Cymru yn argymell yn gryf bod rhagofalon tebyg yn cael eu defnyddio yn y blociau hynny hefyd. 

Fel y nodwyd uchod, ni fydd hi byth yn bosibl cael gwared yn llwyr ar y risg y bydd tân yn cychwyn. Felly, yr amcan nesaf, os bydd tân yn cynnau, yw diogelu’r rheini nad ydynt yn agos iawn ato. Gall tân nad yw'n ymledu gael ei gyfyngu a'i ddiffodd yn hawdd gan y Gwasanaeth Tân ac Achub heb achosi bygythiad sylweddol i fywyd nac i eiddo arall.

Mewn adeilad confensiynol, mae diogelu rhag tân yn fater cymhleth sy'n dibynnu ar allu strwythur yr adeilad i gyfyngu tân yn y man lle tarddodd, ac mae’n cynnwys mesurau fel systemau llethu tân a rheoli mwg. Hefyd, fel arfer, bydd adeiladau sy’n cynnwys staff yn cael eu gwacáu os bydd tân yn cychwyn ynddynt.

Mewn safleoedd sy’n rhai awyr-agored yn bennaf, fel safleoedd Sipsiwn a Theithwyr, mae diogelu rhag tân ychydig yn symlach. Os bydd lleiniau'n cael eu cadw o leiaf 6 metr ar wahân, fel yr argymhellir yn y canllawiau dylunio safleoedd, dylai'r risg y bydd tân yn ymledu o un garafán i'r llall fod yn isel. Fodd bynnag, mae hynny hefyd yn dibynnu ar gael gwared ar danwydd hylosg sydd wedi cronni, fel sbwriel neu lystyfiant, yn y mannau gwag rhwng y lleiniau, fel uchod.

Ar yr amod bod y mesurau hyn yn cael eu mabwysiadu a'u cynnal, os bydd tân yn cychwyn mewn un garafán ni ddylai fod angen i breswylwyr carafannau eraill eu gadael, fel arfer. Pan fydd risg uchel o dân awyr-agored heb ei gyfyngu, bydd angen mesurau i seinio'r larwm ar draws y safle ac i fynnu bod yr holl breswylwyr yn gadael eu carafannau ac yn ymgynnull mewn man diogel ar y safle neu wrth ymyl y safle. Gan na ellir dibynnu ar synwyryddion mwg sefydlog neu ddyfeisiau tebyg i ganfod tanau ar safleoedd awyr-agored, fel arfer byddai'n rhaid i fesurau o'r fath gynnwys 'mannau galw' â llaw y gall preswylwyr neu eraill eu defnyddio i seinio'r larwm. Pan fydd systemau o'r fath wedi’u gosod, dylid rhoi gwybod i breswylwyr am leoliad y mannau galw, a sut a phryd i'w defnyddio. 

Mae'n amlwg bod angen i bobl sydd yn agos iawn at dân adael, yn enwedig os yw'r tân dan do. Rhaid i unrhyw un sydd mewn perygl o dân allu dianc i le diogel yn gyflym ac yn rhwydd. Unwaith eto, mae hyn yn gyffredinol ychydig yn symlach ar safle Sipsiwn a Theithwyr nag mewn adeilad confensiynol. Mae'n hawdd dianc o’r rhan fwyaf o garafannau, gan eu bod yn gymharol fach ac ar un lefel, ond gallai pobl sydd ag amhariad ar eu gallu i symud neu ar eu synhwyrau elwa o fesurau addasol yn eu carafannau.

Er nad yw'n fater sy'n dod o dan y Gorchymyn Diogelwch Tân, dylid annog preswylwyr i osod larymau mwg neu wres yn eu carafannau (mae larymau gwres yn addas ar gyfer ceginau neu ardaloedd eraill lle byddai larwm mwg yn dueddol o gael ei ysgogi’n ddiangen gan fwg coginio, stêm neu lwch). Dylid annog yr holl breswylwyr i adael eu carafannau ar unwaith os bydd y larwm yn canu (neu os oes unrhyw dystiolaeth arall o dân), i symud i fan diogel fel carafán cymydog neu fan agored, ac i ddeialu 999 i ffonio'r Gwasanaeth Tân ac Achub os oes modd. Ni ddylent aros yn y garafán (na mynd yn ôl i mewn iddi) i gasglu eiddo personol na cheisio mynd i'r afael â'r tân.

Fan lleiaf, dylai larymau mwg neu wres fod wedi’u gosod mewn strwythurau confensiynol fel blociau amwynderau a chyfleusterau cymunedol, gyda hysbysiadau'n cyfarwyddo pobl i adael os bydd larwm yn canu. Mae’n bosibl y bydd angen systemau larwm mwy soffistigedig mewn unrhyw adeiladau mwy, ac mewn adeiladau mwy cymhleth, a dylai perchnogion safleoedd edrych ar y canllawiau cyffredinol ar gyfer diogelwch tân mewn eiddo annomestig sydd.

Yn olaf, os bydd tân yn cychwyn ar y safle, dylai fod yn bosibl ei gyfyngu a'i ddiffodd yn gyflym ac yn ddiogel. Mae hon yn dasg i ddiffoddwyr tân proffesiynol, nid preswylwyr na rheolwyr safleoedd, ac nid oes angen gwneud unrhyw ddarpariaeth ar gyfer diffodd tân ar y safle ac eithrio gan y Gwasanaeth Tân ac Achub. Yn wir, gall fod yn beryglus annog neu roi offer i unigolion geisio diffodd tanau bach heb eu rheoli, hyd yn oed, os nad yw’r unigolion hynny wedi cael eu hyfforddi. Felly, nid oes angen darparu (na disgwyl i breswylwyr gael) diffoddyddion tân, blancedi tân nac unrhyw beth arall mewn carafannau neu flociau amwynderau.

Yn hytrach, dyma rai mesurau y gellid eu cymryd i hwyluso diffodd tân:

• Sicrhau bod preswylwyr ac eraill yn gwybod pa mor bwysig yw cysylltu â'r Gwasanaeth Tân ac Achub os bydd yna dân heb ei reoli drwy ffonio 999 a gofyn am 'dân'. Os yw'r gwasanaeth ffonau symudol ar y safle'n wael, efallai y byddai'n ddoeth darparu ffôn llinell dir at y dibenion hyn, gyda chyfeiriad a/neu leoliad y safle (e.e. gan ddefnyddio What3words) wedi'i arddangos yn amlwg wrth ei ymyl.
• Caniatáu mynediad hawdd i'r safle ar gyfer injanau tân. Fel rheol, petai lori fawr (nid lori gymalog) yn gallu cyrraedd y safle, felly hefyd injan dân. Fel arfer byddai dwy injan, o leiaf, yn cael eu hanfon i dân y rhoddir gwybod amdano ar safle Sipsiwn a Theithwyr, felly yn ddelfrydol dylid darparu lle iddynt barcio. Os nad yw hyn yn bosibl, byddai'n rhaid i’r injanau barcio ar y ffordd gyhoeddus agosaf, a byddai hynny’n achosi oedi cyn iddynt allu ymateb i’r tân.
• Os yw safle'n ymestyn am bellter sylweddol oddi wrth y ffordd gyhoeddus agosaf, mae’n bosibl y bydd angen darparu hydrantau tân ar y safle. Dim ond diffoddwyr tân sy'n defnyddio'r rhain, ac nid oes angen rhoi gwybod i breswylwyr am eu lleoliad na sut i'w defnyddio. Nid oes angen darparu pibelli nac offer diffodd tân arall ychwaith. Fodd bynnag, os darperir hydrantau, dylid rhoi gwybod i'r Gwasanaeth Tân ac Achub am eu hunion leoliad a'u manylebau.

Os nad yw perchnogion safleoedd yn siŵr am ofynion diffodd tân, dylent gysylltu â'r Gwasanaeth Tân ac Achub lleol i gael cyngor (gweler y manylion cyswllt isod).

Ar ôl penderfynu ar fesurau diogelwch tân a'u rhoi ar waith, dylai'r person cyfrifol eu monitro i sicrhau eu bod yn parhau i fod yn ddilys ac yn effeithiol. Dylai hyn fod yn rhan o waith rheoli a chynnal a chadw arferol y safle, ac os bydd preswylwyr yn codi pryderon neu gŵynion, dylid ymchwilio iddynt a gweithredu arnynt. Os oes tystiolaeth nad yw’r mesurau yn cael eu defnyddio bellach, dylai rheolwyr safleoedd eu hadfer neu ganfod a chyflwyno mesurau cyfatebol. Mewn rhai amgylchiadau (gweler uchod), gall fod yn briodol cynnal asesiad risg tân llawn newydd hefyd.

Mae'r Gorchymyn Diogelwch Tân yn rhoi pwerau i'r Gwasanaeth Tân ac Achub arolygu eiddo a gorfodi cydymffurfiaeth (yn bennaf, cydymffurfiaeth â'r gofynion i gael asesiad risg tân ac i gymryd yr holl fesurau diogelwch tân priodol). Mae'r rhain yn cynnwys pwerau i fynd i mewn i'r safle a mynnu bod dogfennau a chofnodion yn cael eu datgelu; ni fyddai angen mynd i mewn i garafannau unigol fel arfer.

Fel arfer, bydd y Gwasanaeth Tân ac Achub yn ceisio gweithio gyda pherchnogion safleoedd i sicrhau cydymffurfiaeth yn wirfoddol. Fodd bynnag, os yw hynny'n amhosibl, neu os yw'r risg i fywyd yn arbennig o uchel, gall y Gwasanaeth benderfynu cymryd camau ffurfiol. Gallai hynny gynnwys hysbysiad gorfodi (sy'n ei gwneud yn ofynnol i welliannau penodol gael eu gwneud) neu hysbysiad gwahardd (sy'n atal defnyddio rhywfaint o'r safle neu'r safle cyfan). Mae hysbysiadau o'r fath yn rhwymol yn gyfreithiol.

Yn y pen draw, os nad yw'r person cyfrifol neu unrhyw un arall yn cydymffurfio â'u dyletswyddau o dan y Gorchymyn Diogelwch Tân, neu os nad ydynt yn cydymffurfio â hysbysiad gorfodi neu wahardd, gellir eu herlyn. Y ddedfryd fwyaf ar gyfer trosedd dan y Gorchymyn Diogelwch Tân yw dirwy ddiderfyn a/neu ddwy flynedd o garchar. 

Ni all y Gwasanaeth Tân ac Achub gynnal asesiad risg tân, gan y byddai hynny'n gwrthdaro â'u pwerau gorfodi. Ond maen nhw'n gallu darparu cyngor am ddim am ddiogelwch tân i bersonau cyfrifol, ac maen nhw'n gwneud hynny.   

Manylion cyswllt:

• Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru (yn cwmpasu Ynys Môn, Gwynedd, Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint a Wrecsam).
• Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru (yn cwmpasu Ceredigion, Powys, Sir Benfro, Sir Gaerfyrddin, Abertawe a Chastell-nedd Port Talbot).
• Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru (yn cwmpasu Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tudful, Caerffili, Blaenau Gwent, Torfaen, Bro Morgannwg, Caerdydd, Casnewydd a Sir Fynwy).

Er mwyn sicrhau cydlyniant cymunedol ar y safle a rhwng y safle a’r gymuned sefydlog, mae’n hanfodol bod perthynas dda yn cael ei meithrin rhwng rheolwr y safle a phreswylwyr y safle. Dylid adeiladu’r berthynas hon ar sail ymddiriedaeth a pharch at ei gilydd. Dylai rolau a chyfrifoldebau gael eu diffinio’n glir gyda’r ddwy ochr yn deall yr hyn y gallant ei ddisgwyl gan y llall.

Dylid cael gweledigaeth gyffredinol ar gyfer y safle. Er enghraifft:

“Ein nod yw safle glân sy’n cael ei reoli a’i wasanaethu’n dda lle mae preswylwyr yn teimlo’n ddiogel ac yn gallu byw’n heddychlon.”

Dylai’r weledigaeth gael ei chefnogi gan amcanion penodol y gellir eu dilyn i gyflawni’r canlyniad a ddymunir. Dylai hyn gael ei gefnogi gan amcanion pwrpasol y dylid cytuno arnynt fesul safle, er mwyn diwallu anghenion penodol y preswylwyr a pherchennog y safle. Er enghraifft:

“Dros y 2 flynedd nesaf, bydd yr awdurdod lleol yn darparu man chwarae i blant.”

Mae Erthygl 31 Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn (CCUHP) yn rhoi'r hawl i bob plentyn gael gorffwys, hamdden a chwarae. Mae'n bwysig iawn bod awdurdodau lleol yn adlewyrchu'r hawl hon wrth ddylunio, rheoli a chynnal safleoedd, gan sicrhau bod mannau chwarae ac offer yn parhau i fod yn ddiogel, yn hygyrch ac yn addas. Dylai plant a phobl ifanc sy'n byw ar safleoedd fod yn rhan o'r gwaith o lunio'r mannau hyn, fel bod gwelliannau'n adlewyrchu eu hanghenion a'u dewisiadau.

Dylid nodi safonau gwasanaeth hefyd, a hynny’n ddelfrydol gan adlewyrchu polisi’r awdurdod lleol ar gyfer tai cymdeithasol sy’n cael eu gosod yn yr ardal. Er enghraifft:

• Dylid gwneud gwaith atgyweirio brys ar gyflenwadau dŵr neu garthffosiaeth o fewn 24 awr.
• Bydd y mannau cymunedol yn cael eu glanhau gan reolwr y safle ddwywaith yr wythnos.
• Bydd rheolwyr safleoedd yn ymgynghori â’r preswylwyr yn flynyddol er mwyn deall y gwasanaethau sydd eu hangen ac yn mynd ar drywydd cyfleoedd i ddarparu’r rhain.

Dylai trafodaethau ynghylch nodau ac amcanion safleoedd fod yn agored i bob preswylydd a dylent fod yn ystyriol o unrhyw rwystrau posibl o ran llythrennedd.

Dylid rhoi ystyriaeth ofalus i amcanion y safle. Dylent fod yn ymrwymiadau ystyrlon, cadarn ac ni ddylent fod yn afrealistig. Dylid cytuno ar nodau ac amcanion terfynol ar y cyd â’r preswylwyr lle bo hynny’n bosibl. Mae’n bosibl y bydd yr awdurdod lleol eisiau gwneud darpariaethau i sicrhau bod perfformiad rheolwr y safle yn cael ei arfarnu yn erbyn yr amcanion hyn.

Mae rheoli safle’n effeithiol yn allweddol er mwyn sicrhau llwyddiant safle Sipsiwn a Theithwyr, ac mae gwaith cynnal a chadw effeithlon yn rhan allweddol o hyn. Heb hyn, gallai hyfywedd hirdymor y safle fod mewn perygl, gan beri i breswylwyr adael y safle, a allai arwain at fwy o wersylloedd diawdurdod.

Gall safle sy’n cael ei reoli a’i gynnal a’i gadw’n dda hefyd helpu i feithrin perthynas dda â’r gymuned sefydlog a helpu’r gymuned gyfagos i oresgyn camsyniadau cyffredin am safleoedd Sipsiwn a Theithwyr.

Dylid llunio cynllun rheoli a chynnal a chadw ar gyfer safle ar ôl ymgynghori rhwng y preswylwyr, rheolwr y safle a’r awdurdod lleol, a dylai fod ar gael i’r holl breswylwyr a rhanddeiliaid. Dylai’r cynllun gynnwys gwaith cynnal a chadw wedi’i gynllunio a dylai ystyried rheoli risg o ran cynnal a chadw ymatebol.

Dylai’r cynllun cynnal a chadw gynnwys yr amserlen arfaethedig o waith parhaus i sicrhau bod y safle’n parhau i fod yn gynaliadwy yn y tymor hir. Mae’n bosibl y bydd angen cyflwyno’r cynllun cynnal a chadw i Lywodraeth Cymru os yw’r awdurdod lleol yn gwneud cais am gyllid Grant Cyfalaf Safleoedd ar gyfer adnewyddu. Diben hyn yw rhoi sicrwydd i Lywodraeth Cymru nad yw’r cyllid hwn yn cael ei ddefnyddio i gefnogi safleoedd anghynaliadwy nac i dalu am waith cynnal a chadw arferol a ddylai fod yn rhan o’r cytundeb cartref symudol.

Dylai’r cynllun cynnal a chadw fod yn hyblyg o ran anghenion newidiol y preswylwyr presennol a rhai newydd sy’n cyrraedd. Os na all rheolwr safle (neu os nad oes disgwyl iddynt) ymgymryd â rôl ymarferol tasgau cynnal a chadw, er enghraifft, codi sbwriel neu dorri gwair, dylid cyfeirio’r rhain at adrannau eraill yn yr awdurdod lleol, hynny yw, Ystadau neu Iechyd yr Amgylchedd, neu drefniadau a wneir drwy gaffael y gwasanaethau hyn. Pan fydd y tasgau hyn yn cael eu cyfeirio at adrannau neu ddarparwyr eraill, bydd yn dal yn gyfrifoldeb ar reolwr y safle i sicrhau bod y rhain yn cael eu cwblhau a dylid cynnwys y rhain yn y cynllun cynnal a chadw. Pan fydd rheolwr dan gontract yn cael ei gyflogi gan sefydliad rheoli trydydd parti, gallai rhywfaint o'r cyfrifoldeb dros drefnu’r gwasanaethau hyn fod ar ysgwyddau rheolwr gweithredol yr awdurdod lleol.

Lawrlwytho enghraifft o restr wirio cynllun cynnal a chadw.

Boed y gwaith o reoli’r safle yn cael ei wneud yn fewnol neu ei fod wedi’i gontractio allan, dylai’r preswylwyr fod â phrif bwynt cyswllt bob amser. Dylai unigolyn a enwir (e.e. rheolwr y safle) fod ar gael yn ystod oriau swyddfa rheolaidd a gweithredu fel y pwynt cyswllt cyntaf i’r awdurdod lleol.

Dylai preswylwyr hefyd gael rhifau cyswllt mewn argyfwng y tu allan i oriau, boed hynny ar gyfer rheolwr y safle neu swyddog tai arall yn yr awdurdod lleol. Beth bynnag fo’r trefniant, dylid darparu’r manylion cyswllt a’r rhifau i breswylwyr mewn modd clir a hygyrch.

Dylai’r preswylwyr ddisgwyl i’r oriau swyddfa a bennwyd ymlaen llaw gael eu dilyn gan reolwr y safle (neu ddirprwy penodedig) ac eithrio mewn achosion o argyfwng.

Yn achos gwyliau neu absenoldeb estynedig, dylai’r awdurdod lleol drefnu i’r ddarpariaeth rheoli safle gael ei chwmpasu a dylid rhoi gwybod i breswylwyr am y trefniadau hyn. Mae hyn yn arbennig o bwysig lle mae preswylwyr yn dibynnu ar reolwr y safle am wasanaethau o ddydd i ddydd fel darparu tocynnau mesuryddion trydan neu roi gwybod am ddiffygion. Mewn amgylchiadau lle mae sefydliad rheoli trydydd parti yn cael ei benodi, bydd disgwyl iddynt drefnu darpariaeth gwmpasu addas a rhoi’r manylion perthnasol i breswylwyr.

Rhaid i’r cytundeb cartref symudol, fel sy’n ofynnol o dan Ddeddf 2013, hefyd amlinellu rhwymedigaethau’r awdurdod lleol fel perchennog y safle. Rhaid i'r awdurdod lleol gydymffurfio â phob un o'r gofynion canlynol:

• peidio â gwneud unrhyw beth na chaniatáu i unrhyw beth gael ei wneud a fyddai’n atal y preswylydd rhag gallu cadw eu cartref symudol mewn cyflwr da neu rhag cynnal a chadw’r tu allan i’r cartref symudol, y llain a’r cartref symudol ei hun, mewn cyflwr glân a thaclus
• darparu ar gais (ar yr amod bod y preswylydd yn talu uchafswm ffi o £30 os yw’n ofynnol gan yr awdurdod lleol) fanylion ysgrifenedig cywir am faint a lleoliad y llain a’r sylfaen y gosodwyd y cartref symudol arni
• darparu, ar gais y preswylydd, yn rhad ac am ddim, dystiolaeth ddogfennol i gefnogi’r pethau canlynol, ac esboniad ohonynt:
  • unrhyw ffi newydd am y llain
  • unrhyw daliadau am nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill y mae’n rhaid i’r preswylydd eu talu i’r awdurdod lleol o dan y cytundeb
  • unrhyw daliadau, costau neu dreuliau eraill y mae’n rhaid i’r preswylydd eu talu o dan y cytundeb
• bod yn gyfrifol am atgyweirio'r sylfaen y gosodwyd y cartref symudol arni ac am gynnal a chadw unrhyw wasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol i'r llain neu i'r cartref symudol
  • bod yn gyfrifol am atgyweirio amwynderau eraill a ddarperir gan yr awdurdod lleol ar y llain, gan gynnwys unrhyw gytiau allan a chyfleusterau a ddarperir
  • cadw’r rhannau hynny o’r safle nad ydynt yn gyfrifoldeb i unrhyw un sy’n byw mewn cartref symudol sydd wedi’i leoli ar y safle, gan gynnwys ffyrdd mynediad, ffensys sy’n nodi ffin y safle a choed, mewn cyflwr glân a thaclus 

Dylai awdurdodau lleol benderfynu pa rai o’r dyletswyddau hyn fydd yn gyfrifoldeb y rheolwr gweithredol a pha rai fydd yn gyfrifoldeb y rheolwr safle. Gweler Pennod 7: cytundeb llain am ragor o wybodaeth.

Efallai y bydd gofyn i reolwyr safleoedd gyflawni dyletswyddau ychwanegol hefyd, gan gynnwys y pethau canlynol (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt):

• sicrhau diogelwch preswylwyr y safle drwy gydymffurfio â chanllawiau a deddfwriaeth berthnasol
• sicrhau bod yr holl gytundebau cartrefi symudol, rhestrau aros a pholisïau dyrannu yn gyfredol ac yn cael eu gweithredu yn unol â chanllawiau Llywodraeth Cymru a’r awdurdod lleol
• cysylltu â sefydliadau ac asiantaethau sy’n darparu gwasanaethau ar y safle i sicrhau bod gwersi’n cael eu dysgu a bod arferion gorau’n cael eu rhoi ar waith
• hwyluso asesiadau angenrheidiol a chyfarfodydd ar y safle, lle bo angen
• rheoli cyllideb y safle, gan gynnwys sicrhau bod ffioedd lleiniau a ffioedd eraill yn cael eu casglu a’u prosesu yn ôl y gofyn

Rhaid egluro’r cytundeb cartref symudol yn llawn i’r preswylwyr mewn ffordd glir a hygyrch. Ni ddylid cyflwyno cytundebau fel dogfen ysgrifenedig heb roi esboniad llafar hefyd. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr y gallai torri’r cytundeb yn ddifrifol arwain at gymryd camau cyfreithiol yn eu herbyn, a allai gynnwys achosion troi allan.

Efallai y bydd preswylwyr yn penderfynu ffurfio cymdeithas preswylwyr i sicrhau yr ymgynghorir â nhw ar faterion sy’n ymwneud â rheolaeth y safle. O dan adran 61 o Ddeddf 2013, mae cymdeithas preswylwyr gymwys yn un sydd:

• yn cynrychioli preswylwyr o leiaf 50% o’r cartrefi symudol ar safle
• yn annibynnol ar berchennog neu reolwr y safle
• â’i haelodaeth yn agored i’r holl breswylwyr (ac eithrio rheolwyr sy’n byw ar y safle)
• yn meddu ar reolau a chyfansoddiad sy’n agored i’r cyhoedd eu harchwilio ac yn cadw rhestr o’r aelodau
• yn meddu ar gadeirydd, ysgrifennydd a thrysorydd etholedig
• â phenderfyniadau yn cael eu gwneud drwy bleidleisio democrataidd, lle mae gan bob llain un bleidlais

Pan fo cymdeithas preswylwyr gymwys yn bodoli, mae'n orfodol i'r awdurdod lleol ymgynghori â'r gymdeithas ynghylch yr holl faterion sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli'r safle, neu welliannau iddo, a allai effeithio ar y preswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.

Rhaid i awdurdodau lleol hefyd ymgynghori â phreswylwyr ynghylch gwneud unrhyw welliannau i’r safle yn gyffredinol, ac yn enwedig lle mae’n debygol y bydd effaith ar y ffi am y llain o ganlyniad i’r gwelliannau arfaethedig sy’n cael eu gwneud.

Fodd bynnag, mae bob amser yn arfer da i awdurdodau lleol gymryd camau i gael barn preswylwyr am unrhyw faterion ynghylch gweithredu a rheoli eu safle sy’n debygol o effeithio arnynt, hyd yn oed os nad oes cymdeithas preswylwyr gymwys.

Mae’r gofyniad i ymgynghori â phreswylwyr yn golygu rhoi o leiaf 28 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig iddynt am y gwelliannau arfaethedig. Rhaid i’r hysbysiad ymgynghori ddisgrifio’r gwelliannau arfaethedig mewn ffordd glir a hygyrch ac egluro sut y byddant o fudd i’r preswylydd yn y tymor hir a’r tymor byr. Rhaid i’r hysbysiad hefyd egluro sut y gallai’r gwelliannau sy’n cael eu cynnig effeithio ar y ffi am y llain pan gaiff ei hadolygu nesaf a nodi pryd a ble y gall preswylwyr gyflwyno sylwadau am y cynigion. Rhaid i’r awdurdod lleol ystyried unrhyw sylwadau a wneir gan breswylwyr am y gwelliannau arfaethedig cyn rhoi’r gwelliannau ar waith.

Mae’r gofyniad i ymgynghori â chymdeithas preswylwyr gymwys yn golygu rhoi o leiaf 28 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig i’r gymdeithas ynghylch yr holl faterion sy'n ymwneud â gweithredu a rheoli'r safle, neu welliannau iddo, a allai effeithio ar y preswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol. Rhaid i'r hysbysiad ddisgrifio'r materion sy'n cael eu hystyried a sut y gallent effeithio ar breswylwyr naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol yn y tymor hir a'r tymor byr ac esbonio pryd a ble y gall y gymdeithas gyflwyno sylwadau am y materion hyn. Unwaith eto, mae’n ofynnol i’r awdurdod lleol ystyried unrhyw sylwadau a wneir gan y gymdeithas cyn penderfynu a ddylid bwrw ymlaen ai peidio, neu sut.

Bydd ymgynghori effeithiol yn helpu i ddatblygu ymdeimlad o berchnogaeth i breswylwyr yn ogystal â meithrin perthynas dda rhwng preswylwyr, rheolwyr ac awdurdodau lleol. Bydd yn helpu i feithrin ymddiriedaeth rhwng y partïon ac yn lleihau’r posibilrwydd o wrthdaro. Er mwyn meithrin a chynnal ymddiriedaeth, dylai awdurdodau lleol ystyried cynnig cyfleoedd ar gyfer 'ymgyngoriadau dienw', gan sicrhau bod llais pawb yn gallu cael ei glywed.

Gallai trafodaethau ymgynghori fod ar ffurf fforymau neu weithgorau lleol. Gall trafodaethau fod yn ddeublyg: gellir cynnal cyfarfodydd ar y safle ymysg preswylwyr a/neu gellir cynnal grwpiau swyddogol mwy ffurfiol. Gellir gwahodd cynrychiolwyr preswylwyr i ymuno â thrafodaethau gyda darparwyr, fel yr awdurdod lleol, yr heddlu a Gwasanaethau Addysg i Deithwyr, yn dibynnu ar natur y cynnig. Gall fod yn fuddiol cynnal y ddau fath o gyfarfod er mwyn i’r cynrychiolwyr allu bwrw ymlaen â’r syniadau a/neu faterion/pryderon sy’n ymwneud â’r safle. Efallai y bydd angen i reolwr y safle hwyluso unrhyw fforymau ar y safle, ond dylid disgwyl y byddai’r trafodaethau hyn weithiau’n eithrio’r rheolwr er mwyn annog trafodaethau llawn a gonest ymysg y preswylwyr.

Dylai’r grwpiau trafod hyn ganiatáu fforwm agored a gonest i breswylwyr fynegi pryderon ynghylch cynlluniau arfaethedig, neu ddatgan eu cefnogaeth iddynt, a chytuno ar ffyrdd o symud ymlaen. Dylai rheolwr y safle sicrhau bod cynrychiolwyr preswylwyr yn ymwybodol o amseroedd a dyddiadau yn ogystal â lleoliad y cyfarfodydd a’r agenda arfaethedig. Dylid bod yn ofalus i sicrhau bod barn wirioneddol y preswylwyr yn cael ei cheisio a’i hystyried yn briodol.

Rhaid i unrhyw ddogfennau ymgynghori fod yn hygyrch ac yn briodol i gynulleidfa eang a dylent fod ar gael mewn fformatau eraill yn ychwanegol at y gair ysgrifenedig. Pan fydd preswylwyr yn gwneud cais am hynny, dylai sylwadau, trafodaethau neu adborth ar ymgyngoriadau fod yn ddienw.

Dylai awdurdodau lleol ystyried a ddylid defnyddio offer digidol fel dull ymgysylltu cynhwysol i helpu i sicrhau bod preswylwyr yn gallu cael gafael ar opsiynau eraill i gymryd rhan mewn ymgyngoriadau neu i godi pryderon, yn unol â chanllawiau'r Strategaeth Ddigidol i Gymru ar sut i wneud gwasanaeth yn gynhwysol. Er mwyn i ymgysylltu digidol fod yn effeithiol, dylai hefyd gynnwys prosesau clir ar gyfer datrys anghydfod, canllawiau i staff ar ddatrys gwrthdaro, a mesurau atebolrwydd i sicrhau bod adborth yn arwain at welliannau ystyrlon.

Mae'n hanfodol cynnal asesiadau anghenion ac arolygon preswylwyr yn rheolaidd ar gyfer pob safle Sipsiwn a Theithwyr. Dylai'r asesiadau hyn werthuso amodau byw, anghenion cymorth, boddhad preswylwyr a meysydd i'w gwella. Pan fyddant wedi'u gwreiddio yn nyluniad y gwasanaeth, gallant helpu i ganfod problemau yn gynnar, olrhain cynnydd dros amser a sicrhau bod gwasanaethau'n parhau i ymateb i flaenoriaethau preswylwyr wrth iddynt newid, gan hyrwyddo urddas, cynhwysiant, a llesiant.

Hefyd, dylai rheolwyr safleoedd sicrhau bob amser bod plant a phobl ifanc yn cael cyfle cyfartal i ddefnyddio’u hawl i gael eu clywed. Mae’r hawl hon wedi’i hymgorffori yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn. Yn aml, bydd gan blant a phobl ifanc farn wahanol i’w rhieni, ond mae’n bosibl y bydd y newidiadau’n cael effaith yr un mor sylweddol arnynt. Bydd y rhan fwyaf o gynigion sy’n destun ymgynghoriad yn effeithio ar blant a phobl ifanc sy’n byw ar y safle mewn rhyw ffordd ac, os felly, dylid gofyn am eu barn. Wrth ymgynghori â phobl ifanc, argymhellir bod rheolwyr safleoedd yn defnyddio Safonau Cyfranogiad Cenedlaethol Plant a Phobl Ifanc.

Rhaid i’r awdurdod lleol roi hysbysiadau preifatrwydd i breswylwyr yn nodi pryd a pham y bydd eu gwybodaeth yn cael ei chasglu gan yr awdurdod lleol ac a fydd yr wybodaeth yn cael ei rhannu ag unrhyw un arall. Dim ond at y dibenion a nodir yn yr Hysbysiad Preifatrwydd y dylid defnyddio gwybodaeth preswylwyr.

Dylai rheolwr y safle hefyd roi gwybod i breswylwyr am eu hawl i gyflwyno Cais am Fynediad at Ddata gan y Testun i gael copi o’r wybodaeth sydd gan yr awdurdod lleol amdanynt. Fel y rheolydd data, yr awdurdod lleol fydd yn gyfrifol am gydymffurfio â deddfwriaeth diogelu data wrth brosesu data preswylwyr yn y pen draw.

Mae’n bwysig ei bod yn eglur i breswylwyr pa rolau a chyfrifoldebau fydd yn gyfrifoldeb i reolwr y safle a pha rai fydd yn cael eu cyflawni’n uniongyrchol gan yr awdurdod lleol.

Yn union fel y dylai’r preswylwyr gael pwynt cyswllt mewn argyfwng, felly hefyd y rheolwr; dylai’r rheolwr hefyd fod ag enw cyswllt yn yr awdurdod lleol ar gyfer unrhyw adegau pan fydd angen iddynt ofyn am awdurdodiad neu gyngor angenrheidiol i gyflawni eu dyletswyddau.

Dylai rheolwr y safle sicrhau bod y rheolwr gweithredol yn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am sut mae’r safle’n cael ei reoli a’i weithredu, gan gynnwys cyllid, lleiniau gwag a gwaith cynnal a chadw.

Dylai rheolwr y safle a’r awdurdod lleol sicrhau eu bod yn datblygu ac yn cynnal perthynas waith gref er mwyn sicrhau bod y safle’n cael ei gadw’n ddiogel ac i warchod llesiant ac anghenion diwylliannol y preswylwyr.

Dylai ffurflenni cais am leiniau awdurdod lleol fod ar gael gan swyddfa dai’r awdurdod lleol yn ogystal â chan reolwr unrhyw safle awdurdod lleol. Dylai’r ffurflenni fod yn glir ac yn hawdd eu deall a’u llenwi.

Dylid cynnal cyfarfod rhwng ymgeiswyr a rheolwr y safle er mwyn creu’r cyswllt cyntaf. Dylai’r ymgeisydd lenwi ffurflen gais lle bo hynny’n ymarferol, ond pan fydd rhwystrau llythrennedd yn bodoli, dylai rheolwr y safle egluro manylion y ffurflen a thelerau cytundeb cartref symudol ar y safle ar lafar. Rhaid i reolwr y safle sicrhau bod ymgeisydd yn deall telerau’r cytundeb cartref symudol yn llawn ac yn cytuno â nhw cyn iddynt ymrwymo iddo.

Dylid rhoi sicrwydd i ymgeiswyr y bydd yr holl wybodaeth a gyflwynir ar ffurflen gais yn cael ei thrin yn gyfrinachol ac yn unol â deddfwriaeth diogelu data.

Dylid sicrhau bod ymgeiswyr yn ymwybodol bod dyrannu lleiniau yn dibynnu ar sawl ffactor a all gynnwys:

Capasiti

• Bydd angen i awdurdodau lleol fod yn fodlon bod ymgeiswyr mewn sefyllfa i allu talu’r ffi am eu llain a ffioedd eraill sy’n ddyledus.

Ffioedd

• Bydd angen i awdurdodau lleol fod yn fodlon bod ymgeiswyr mewn sefyllfa i allu talu’r ffi am eu llain a ffioedd eraill sy’n ddyledus.

Prawf Adnabod

• Dylid gwneud pob ymdrech i sicrhau rhyw fath o brawf adnabod gan ymgeisydd sy’n dymuno ymrwymo i gytundeb cartref symudol ar safle awdurdod lleol.
• Gall hyn fod ar ffurf pasbort, trwydded yrru, tystysgrif geni, bil cyfleustodau neu dderbynebau o'r safle blaenorol a ddefnyddiwyd ganddynt. Os nad oes dogfen adnabod a llun arni ar gael, gellir derbyn llythyr a llun wedi’u llofnodi gan gyswllt proffesiynol (er enghraifft, athro neu feddyg teulu) i gadarnhau pwy yw’r unigolyn. Os nad yw ymgeisydd yn gallu darparu’r rhain, gall rheolwr y safle ofyn i aelodau eraill o’r teulu a allai fod yn byw ar y safle ddarparu rhywbeth i wirio pwy yw’r ymgeisydd.
• Pan fydd aelod presennol o safle awdurdod lleol yn dymuno aseinio eu llain i aelod o’r teulu, bydd angen prawf o gysylltiadau teuluol.

Dylid anfon ceisiadau am leiniau awdurdod lleol i swyddfa dai’r awdurdod lleol. Dylai rheolwyr safleoedd roi gwybod i breswylwyr beth yw’r oriau swyddfa, ac yn aml byddant ar gael ar wefan yr awdurdod lleol.

Bydd ffurflenni cais yn cael eu hystyried yn unol â pholisi dyrannu lleiniau’r awdurdod lleol. Bydd hyn yn cynnwys ystyried anghenion yr ymgeisydd a’u teuluoedd, a ddylai fod wedi’u nodi eisoes yn Asesiad o Anghenion Llety Sipsiwn a Theithwyr (GTAA) yr awdurdod lleol. Ni ddylai’r awdurdod lleol wneud penderfyniad terfynol ar unrhyw gais hyd nes y byddant wedi ymgynghori â rheolwr y safle.

Ni ddylai ceisiadau am lain breswyl awdurdod lleol ei gwneud yn ofynnol i’r ymgeisydd nodi amcangyfrif o hyd yr arhosiad a dylid ystyried bod gan bob ymgeisydd llwyddiannus ddiogelwch deiliadaeth cyhyd ag y bo gan y safle ganiatâd cynllunio. Pan wneir cais am lain dramwy, caiff yr awdurdod lleol ofyn i'r ymgeisydd am amcangyfrif o hyd yr arhosiad gan fod gan ddefnyddwyr hawl i aros ar lain dramwy am gyfnod o dri mis ar y mwyaf.

Dylai’r awdurdod lleol ystyried ceisiadau am lain ar safle preswyl awdurdod lleol o fewn cyfnod rhesymol, ac o fewn 28 diwrnod i dderbyn y cais lle bynnag y bo modd. Gallai oedi diangen roi ymgeiswyr mewn perygl o fod yn ddigartref neu gael eu gorfodi i ddefnyddio gwersyll diawdurdod oherwydd diffyg dewis cyfreithlon arall. Dylid hysbysu ymgeiswyr o’r amserlen ddisgwyliedig ar gyfer penderfynu ar eu cais.

Os bydd cais yn aflwyddiannus, dylid egluro’r rhesymau dros hyn yn glir i’r ymgeisydd cyn gynted ag y bo’n ymarferol. Dylid rhoi gwybod i’r ymgeisydd am yr hawl i ofyn am adolygiad o’r penderfyniad a’r broses apelio, fel rhan o’r penderfyniad ysgrifenedig ac ar lafar.

Dylid hysbysu ymgeiswyr hefyd na fydd gwrthodiad ar y cynnig cyntaf yn eu hatal rhag gwneud cais eto yn y dyfodol. Dylid cyfeirio pob ymgeisydd aflwyddiannus yn ôl at adran dai’r awdurdod lleol, a rhaid iddynt eu helpu i sicrhau llety arall os ydynt yn ddigartref neu mewn perygl o ddigartrefedd.

Lle bo’n bosibl, dylid dyrannu lleiniau tramwy gwag dros dro i ymgeiswyr tra byddant yn aros am benderfyniad ynghylch eu cais am lain breswyl barhaol. Fodd bynnag, ni chaniateir i unrhyw ymgeiswyr y dyrennir llain dramwy iddynt o dan y trefniadau hyn aros ar y llain am fwy na thri mis.

Os oes gan ymgeisydd gysylltiadau teuluol ag aelodau presennol o safle awdurdod lleol, caiff yr awdurdod lleol ystyried caniatáu i’r ymgeisydd ddefnyddio’r safle dros dro os oes digon o gapasiti i’w lletya’n ddiogel. Cyn penderfynu ar ganiatáu hyn, rhaid i’r awdurdod lleol gael barn y preswylwyr presennol yn gyntaf. Rhaid ystyried cydlyniant a chytgord y safle yn ei gyfanrwydd a llesiant y preswylwyr presennol cyn gwneud penderfyniad terfynol.

Gall awdurdodau lleol benderfynu nad oes angen i ymgeiswyr gwblhau proses ymgeisio lawn ar gyfer llain ar safle tramwy. Yn hytrach, gallant ofyn am eirdaon boddhaol yn unig ac am ffioedd yr wythnos gyntaf cyn caniatáu i ymgeisydd ddefnyddio llain dramwy wag.

Dylai rheolwyr safleoedd tramwy feithrin perthynas â rheolwyr safleoedd tramwy a safleoedd awdurdodau lleol eraill i sicrhau y rhoddir cyhoeddusrwydd da am leiniau gwag i’r rhai a allai fod angen eu defnyddio.

Argymhellir yn gryf bod awdurdodau lleol yn cyhoeddi eu polisïau a’u gweithdrefnau ar gyfer dyrannu lleiniau awdurdodau lleol, gan gynnwys sut i wneud cais, sut y bydd ceisiadau’n cael eu hasesu, manylion ynghylch sut yr ystyrir anghenion blaenoriaethol a’r amserlenni disgwyliedig ar gyfer penderfynu.

Disgwylir i awdurdodau lleol fod â pholisi clir a hygyrch o ran rhestrau aros ar gyfer y rhai sydd yn dymuno cael llain yn eu hardal. Mae cynnal rhestr aros ganolog y gellir ei harchwilio, gyda chofnodion clir a diweddariadau rheolaidd, ynghyd â chyfathrebu tryloyw, yn sicrhau tegwch a chysondeb wrth ddyrannu lleiniau.

Os oes rhestr aros ar waith, dylai’r awdurdod lleol egluro’n glir sut mae’r rhestr yn gweithio a rhoi gwybod i ymgeiswyr am eu safle cyffredinol ar y rhestr pan ofynnir am hynny. Yn anochel, os bydd amgylchiadau ymgeiswyr yn newid neu os bydd ymgeiswyr newydd yn symud i’r ardal sydd ag angen blaenoriaethol lle ystyrir bod llain cartref symudol yn llety addas (fel y nodir isod), mae trefn benodol y rhestr aros yn debygol o newid. Fodd bynnag, dylai awdurdodau lleol allu rhoi adborth cyffredinol i ymgeiswyr am yr amser aros disgwyliedig.

Dylai’r polisi rhestr aros gynnwys manylion am bwy sy’n gymwys i gael llain awdurdod lleol. Argymhellir rhestrau aros sy’n caniatáu cofnodi’r angen am lain awdurdodedig yn benodol dan y canllawiau asesiadau llety Sipsiwn a Theithwyr. Yn yr un modd â mathau eraill o dai cymdeithasol, dylid rhoi blaenoriaeth am lain awdurdod lleol i’r rhai sydd â’r angen mwyaf ac sydd heb unrhyw lain arall ar gael. Dylai’r meini prawf ar gyfer asesu anghenion ymgeiswyr a’r weithdrefn ar gyfer dyrannu gael eu hesbonio’n glir ac yn dryloyw er mwyn atal pryderon ynghylch camddyrannu.

Mae gan awdurdodau lleol ddyletswyddau penodol i helpu ymgeiswyr sy’n ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref dan Ddeddf Tai (Cymru) 2014. Mae person yn ddigartref o dan y Ddeddf honno os oes ganddynt lety, ond ei fod yn cynnwys strwythur symudol neu gerbyd sydd wedi’i ddylunio neu ei addasu i bobl fyw ynddo ac nad oes unrhyw fan lle mae gan y person hawl neu ganiatâd i’w leoli ac i breswylio ynddo. Mae person dan fygythiad o ddigartrefedd os yw’n debygol y bydd y person yn dod yn ddigartref o fewn 56 diwrnod.

Rhaid i awdurdodau lleol:

• helpu i atal ymgeiswyr sydd dan fygythiad o ddigartrefedd rhag dod yn ddigartref
• sicrhau llety dros dro i ymgeiswyr cymwys sydd ag angen blaenoriaethol
• helpu i sicrhau bod llety addas ar gael i'w ddefnyddio gan ymgeiswyr digartref sy'n gymwys i gael cymorth
• sicrhau llety i ymgeiswyr sydd ag angen blaenoriaethol pan ddaw’r ddyletswydd i sicrhau llety dros dro i ben

Mae Adran 70 Deddf Tai Cymru (2014) yn disgrifio’r personau canlynol fel rhai sydd ag angen blaenoriaethol (ynghyd ag unrhyw un y gellid disgwyl yn rhesymol iddynt fod yn byw gyda nhw):

• menywod beichiog
• y rhai sydd â phlant dibynnol sy’n byw gyda nhw
• pobl agored i niwed am ryw reswm arbennig (er enghraifft, pobl oedrannus neu anabl neu bobl â salwch corfforol neu feddyliol)
• y rhai sydd wedi cael eu gwneud yn ddigartref neu sydd dan fygythiad o ddigartrefedd o ganlyniad i argyfwng
• y rhai a gafodd eu gwneud yn ddigartref o ganlyniad i gam-drin domestig
• y rhai sy’n 16 neu’n 17 oed
• y rhai sydd wedi cyrraedd 18 oed (ond dan 21 oed) ac sydd angen help i gael llety ar ôl gadael gofal cymdeithasol
• y rhai sydd wedi cyrraedd 18 oed (ond dan 21 oed) ac sydd mewn perygl penodol o gael eu hecsbloetio’n rhywiol neu’n ariannol
• y rhai sydd wedi bod yn ddigartref ers gadael lluoedd arfog rheolaidd y Goron
• person sydd â chysylltiad lleol ag ardal yr awdurdod tai lleol ac sy’n agored i niwed o ganlyniad i garcharu

Efallai y bydd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried meini prawf asesu ychwanegol ar gyfer lleiniau awdurdodau lleol. Er enghraifft, gellir hefyd ystyried:

• y rhai sy’n byw ar hyn o bryd dan amodau gorlawn neu afiach ar safleoedd awdurdodau lleol presennol
• y rhai sy’n defnyddio gwersyll diawdurdod ar hyn o bryd ac sy’n dymuno symud i safle awdurdod lleol
• y rhai sydd â gwrthwynebiad diwylliannol cydnabyddedig i dai confensiynol
• y rhai sy’n dymuno symud i gefnogi perthnasau oedrannus ac anabl sy’n byw ar safle awdurdod lleol

Gellir rhoi ystyriaeth ddyledus hefyd i grwpiau teuluol a goblygiadau ehangach cais i’w bywyd teuluol.

Mae’n arfer da i awdurdodau lleol ymgynghori ar eu polisïau ar ddyrannu a rhestrau aros i sicrhau bod y broses a’r weithdrefn ar gyfer penderfynu ar geisiadau, dyraniadau ac anghenion blaenoriaethol yn glir, yn dryloyw ac yn addas i’r diben.

Argymhellir hefyd bod yr awdurdod lleol yn adolygu’r polisïau ar ddyrannu a rhestrau aros o bryd i’w gilydd i sicrhau eu bod yn parhau i fod yn addas i’r diben.

Lle bo’n bosibl, dylai ymgeiswyr gael y llain sy’n gweddu orau i’w gofynion.

Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 (“deddf 2010”) yn rhoi amddiffyniad i bobl anabl rhag gwahaniaethu yn eu herbyn mewn perthynas â’u tai ac mae’n berthnasol i’r ffordd y mae awdurdod lleol yn trin ymgeiswyr digartref ac yn dyrannu eu stoc dai. Rhaid i awdurdodau lleol wneud addasiadau rhesymol ar gyfer pobl anabl ac ni allant wahaniaethu yn erbyn pobl anabl wrth reoli eu tai.

Rhaid i’r awdurdod lleol wneud addasiadau rhesymol i leiniau a blociau amwynderau i’w galluogi i fod yn addas ar gyfer ymgeisydd anabl.

Gall awdurdodau lleol ddefnyddio’r Grant Cyfleusterau i Bobl Anabl i sicrhau y gwneir lleiniau a blociau amwynderau yn hygyrch.

Caiff preswylwyr presennol ar leiniau awdurdod lleol aseinio eu cytundeb llain i aelod o’u teulu neu gyfnewid eu llain gyda defnyddiwr arall ar safle awdurdod lleol. Mae paragraffau 41 a 42 o Atodlen 2 i Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn nodi’r amgylchiadau pan ddylid caniatáu hyn a rhwymedigaethau preswylwyr a pherchnogion safleoedd.

I aseinio llain, rhaid i’r preswylwyr gael cymeradwyaeth yr awdurdod lleol. Yn achos cyfnewid, rhaid i'r preswylydd newydd arfaethedig fod yn byw eisoes ar lain sy'n eiddo i'r awdurdod lleol yn ardal yr un awdurdod lleol.

Ni all y preswylydd na’r awdurdod lleol (gan gynnwys rheolwr y safle) ofyn am unrhyw daliad am gytuno i unrhyw aseiniad.

Rhaid i'r preswylydd sy'n dymuno aseinio eu cytundeb i berson arall roi cais am gymeradwyaeth i'r awdurdod lleol. Rhaid i’r cais gynnwys tystiolaeth bod y preswylydd newydd arfaethedig yn aelod o’u teulu neu, yn achos cyfnewid, dystiolaeth o gytundeb rhwng y ddwy set o breswylwyr.

 Rhaid i'r awdurdod lleol ymateb i'r cais o fewn 28 diwrnod i'w dderbyn a rhaid iddynt gymeradwyo'r cais oni bai ei bod yn rhesymol iddynt wrthod. Rhaid i'r awdurdod lleol roi hysbysiad o'u penderfyniad i'r person a wnaeth y cais, ac os na roddir cymeradwyaeth i aseinio'r cytundeb, rhaid i'r hysbysiad esbonio'r rhesymau pam.

Pan fydd y gwaith o reoli safle awdurdod lleol o ddydd i ddydd yn cael ei gontractio allan i sefydliad rheoli, erys y cyfrifoldeb am gymeradwyo ceisiadau aseinio yn nwylo’r awdurdod lleol. Os yw rheolwr safle sefydliad rheoli yn cael cais am aseiniad gan breswylydd, rhaid iddynt ei drosglwyddo i’r awdurdod lleol cyn gynted ag y bo'n ymarferol.

Gall yr awdurdod lleol gymeradwyo aseiniad hyd yn oed os oes ffioedd yn ddyledus gan y preswylydd sy'n ymadael, neu os ydynt wedi torri un o delerau'r cytundeb.

Fodd bynnag, gellir cymeradwyo’r aseiniad ar yr amod bod y preswylydd sy’n gadael yn talu’r holl ffioedd sy’n ddyledus ac yn datrys unrhyw dor-amod o'u cytundeb cartref symudol (lle bo hynny’n ymarferol) cyn iddynt adael. Ni all yr awdurdod lleol gymeradwyo aseiniad yn ddarostyngedig i unrhyw amodau eraill.

Os nad yw’r personau a wnaeth y cais am aseiniad yn cael hysbysiad penderfynu gan yr awdurdod lleol neu os yw eu cais yn cael ei wrthod, gallant apelio i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl. Rhaid gwneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl o fewn tri mis i dderbyn yr hysbysiad penderfynu, neu, os na ddarparwyd hysbysiad penderfynu gan yr awdurdod lleol, o fewn tri mis a 29 diwrnod o’r dyddiad pan wnaed y cais am aseiniad.

Pan fydd deiliad cytundeb cartref symudol yn marw, mae gan unrhyw berson sy’n byw gyda nhw yn y cartref symudol ar y pryd hawl i’w holynu ar y llain. Mae hyn yn cynnwys gwraig weddw, gŵr gweddw, partner sy’n goroesi neu unrhyw aelod o deulu’r ymadawedig (fel y’i diffinnir dan adran 55(3) o Ddeddf 2013).

Os oedd deiliad y cytundeb llain yn byw ar eu pen eu hunain ar adeg eu marwolaeth, yr olynydd fydd y person sydd â’r hawl i etifeddu ystad yr ymadawedig dan delerau unrhyw ewyllys neu, lle nad oes ewyllys, dan gyfreithiau diffyg ewyllys. Mae’r person sy’n etifeddu’r cartref symudol yn gallu ei werthu a throsglwyddo’r cytundeb cartref symudol llawn i’r prynwr, ar yr amod bod yr awdurdod lleol yn cytuno. Caiff y person sy'n etifeddu'r cartref symudol hefyd fyw yno neu ei roi i aelod o'i deulu, gyda chytundeb yr awdurdod lleol.

Nid oes gan ddeiliaid lleiniau tramwy yr hawl i wneud cais am aseinio eu llain ac, os byddant yn marw tra’u bod yn defnyddio llain dramwy, nid oes gan eu buddiolwyr unrhyw hawliau olynu.

Mae adran 49 o Ddeddf 2013 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdod lleol roi datganiad ysgrifenedig i breswylydd arfaethedig ar safle parhaol neu dramwy cyn iddynt ymrwymo i gytundeb cartref symudol gyda’r awdurdod. Rhaid i’r datganiad ysgrifenedig:

• nodi enwau a chyfeiriadau’r partïon
• cynnwys manylion clir am y tir y caiff y defnyddiwr arfaethedig osod eu cartref symudol arno
• datgan y telerau penodol a’r telerau ymhlyg sydd i’w cynnwys yn y cytundeb

Rhaid i reolwr y safle hefyd roi’r cytundeb cartref symudol i’r ymgeisydd yn unol â Deddf 2013 y mae’n rhaid i’r ymgeisydd gytuno arno cyn dod ag unrhyw gartrefi symudol i’r safle.

Mae’r cytundeb yn gontract rhwymol a gaiff ei lunio gan yr awdurdod lleol a fydd yn rhoi eglurder a sicrwydd i’r ymgeisydd, rheolwr y safle a’r awdurdod lleol.

Dylid egluro’r cytundeb yn llawn i’r ymgeisydd, yn benodol felly rolau a chyfrifoldebau rheolwr y safle, yr awdurdod lleol a’r ymgeisydd ar ôl iddynt ymrwymo i’r cytundeb. Dylai’r cytundeb hefyd ddatgan y dylai’r ymgeisydd gael cyngor cyfreithiol os oes rhywbeth yn y cytundeb nad ydynt yn ei ddeall.

Mae’r telerau ymhlyg a nodir ym Mhennod 4 o Atodlen 2 Deddf 2013 yn berthnasol i bob cytundeb ar gyfer llain barhaol ar safle Sipsiwn a Theithwyr awdurdod lleol.

Ni all awdurdodau lleol na phreswylwyr wrth-wneud y telerau hyn. Mae’r telerau ‘ymhlyg’ ar gyfer cytundeb llain parhaol yn ymdrin â:

• therfynu cytundebau
• aseiniadau
• adennill unrhyw ordaliadau
• ail-leoli cartrefi symudol
• mwynhad tawel o’r cartref symudol
• hawl perchennog y safle i fynd i mewn i’r llain
• pennu ffioedd lleiniau
• rhwymedigaethau’r defnyddiwr
• rhwymedigaethau perchennog y safle o ran cynnal a chadw a diogelwch y safle

Gall yr ymgeisydd a’r awdurdod lleol hefyd gytuno ar delerau penodol. Gall y rhain gynnwys manylion fel y gwasanaethau y gall y preswylwyr eu defnyddio ar y safle a gofyniad i’r defnyddiwr a phawb arall sy’n byw ar y llain gydymffurfio â rheolau’r safle.

Bydd y telerau ‘penodol’ yn esbonio rheolau lleol y safle a gallant gynnwys canlyniadau:

• iaith neu ymddygiad bygythiol tuag at staff, preswylwyr eraill neu gontractwyr
• ôl-ddyledion rhent
• defnydd amhriodol o’r safle gan gynnwys gweithgarwch troseddol
• difrod i leiniau neu flociau amwynderau (eu rhai eu hunain neu eraill)
• ymddygiad gwrthgymdeithasol gan gynnwys tarfu drwy sŵn
• gwrthod mynediad i reolwr, awdurdod lleol neu gontractwr i ymgymryd â dyletswyddau ar ôl rhoi rhybudd ymlaen llaw (os oes angen)
• methu â chadw anifeiliaid anwes domestig dan reolaeth briodol neu lanhau ar eu hôl
• cadw mwy o anifeiliaid na'r niferoedd y cytunwyd arnynt

Dylid cynnwys unrhyw reolau sy’n ymwneud â chadw anifeiliaid neu ymgymryd â gweithgareddau economaidd ar y safle o dan y telerau ‘penodol’.

Mae gan breswylwyr ar safle parhaol gyfrifoldeb o dan eu cytundeb cartref symudol i wneud y pethau canlynol:

• cydymffurfio â’r telerau sydd yn y cytundeb, a allai gynnwys rheolau penodol ar gyfer y safle (‘telerau penodol’)
• talu’r ffi am y llain i berchennog/rheolwr y safle
• talu i berchennog/rheolwr y safle yr holl symiau sy'n ddyledus mewn perthynas â gwasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol
• cadw eu cartref/cartrefi symudol mewn cyflwr da
• cadw’r tu allan i’w cartref/cartrefi symudol a'r llain, gan gynnwys ffensys a blociau cyfleustodau a gyflenwir gyda'r llain, mewn cyflwr glân a thaclus
• os ydynt yn ceisio ad-daliad am gostau neu dreuliau brys, darparu tystiolaeth ddogfennol i berchennog/rheolwr y safle
• darparu o leiaf 4 wythnos o rybudd ysgrifenedig os oes arnynt eisiau terfynu eu cytundeb
• rhoi mynediad i berchennog/rheolwr y safle i’r llain o dan yr amodau a nodir yn Neddf 2013

Os nad yw ymgeiswyr yn cytuno â’r telerau penodol a gynigiwyd, dylent drafod eu pryderon gyda’r awdurdod lleol. Os na fydd yr awdurdod lleol yn cytuno i newid y telerau, caiff y preswylydd wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl am i’r telerau hynny gael eu hamrywio neu eu dileu. Rhaid gwneud cais o’r fath o fewn 6 mis i’r telerau gael eu gwneud.

Yn ogystal, os yw’r ymgeisydd yn credu bod un o’r telerau penodol yn annheg, gallent gwyno wrth y Swyddfa Masnachu Teg, neu unrhyw gorff cymwys, yn unol â darpariaethau Rheoliadau Telerau Annheg mewn Contractau Defnyddwyr 1999.

Dylid rhoi amser rhesymol i’r preswylydd ofyn unrhyw gwestiynau sy’n ymwneud â’r cytundeb ac ymholi ynghylch unrhyw wybodaeth a ddarparwyd, cyn bod angen llofnodi’r cytundeb.

Rhaid i’r ymgeisydd lofnodi’r cytundeb (neu wneud eu marc) i ddweud eu bod wedi deall y rheolau (boed nhw wedi cael eu hegluro iddynt ar lafar neu wedi iddynt ddarllen testun ysgrifenedig y cytundeb ei hun). Dylid rhoi cyfle i ymgeiswyr wahodd trydydd parti i helpu gyda darllen a/neu esboniadau os oes angen. Unwaith y bydd y cytundeb wedi’i lofnodi a’i ddeall yn llawn a bod y rheolwr a’r ymgeisydd yn fodlon, gellir gosod y garafán yn gadarn ar y llain benodedig.

Gall awdurdodau lleol a phreswylwyr lleiniau parhaol ofyn i gytundebau newydd gael eu mabwysiadu os yw’r trefniadau presennol yn peri problemau. Rhaid i’r ddau barti gytuno i amrywio neu ddileu telerau. Os nad yw hyn yn bosibl, gall un parti neu’r llall wneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl am benderfyniad annibynnol ynghylch a ddylid newid y telerau. Ni all awdurdodau lleol ddiwygio’r telerau heb gytundeb gan breswylwyr neu’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl.

Dylai cytundeb ysgrifenedig y llain gynnwys manylion y ffi am y llain a chostau eraill a’r diwrnod pan fyddant yn ddyledus. Dylai hyn gynnwys pa wasanaethau a chyfleustodau sydd wedi’u cynnwys yn y ffi am y llain.

Rhaid i’r cytundeb hefyd gynnwys y dyddiad blynyddol pan fydd y ffi am y llain yn cael ei hadolygu. Eglurir hyn yn fanylach ym Mhennod 8.

Rhaid i’r cytundeb llain egluro i’r preswylwyr beth fydd cost y ffi am y llain a diffinio unrhyw daliadau gwasanaethau eraill perthnasol ar wahân. Er enghraifft, gall y cytundeb llain gynnwys gwybodaeth am gostau ffioedd dŵr a charthffosiaeth am y flwyddyn honno.

Dylai’r gwasanaethau (e.e. casglu sbwriel, gwasanaethau post) a ddarperir ar y safle fod yr un fath ag ar gyfer tai cymdeithasol, lle bo hynny’n bosibl. Dylai’r gwasanaethau a ddarperir fod yn unffurf ar draws lleiniau.

Mae’r telerau ymhlyg ar gyfer lleiniau tramwy sy’n eiddo i awdurdod lleol wedi’u nodi ym Mhennod 3 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013.

O ystyried natur dros dro llety tramwy, nid oes gan ddefnyddwyr lleiniau tramwy yr un hawl i herio telerau’r cytundebau cartref symudol hynny yn yr un ffordd â phreswylwyr safle parhaol.

Fodd bynnag, gall cytundeb i breswylwyr gan safleoedd tramwy ddisgwyl i’r holl gyfleusterau gael eu cadw mewn cyflwr gweithio da a bod protocolau diogelwch yn cael eu dilyn i sicrhau amgylchedd byw diogel.

Ni ddylai awdurdodau lleol ofyn am unrhyw flaendal i sicrhau llain breswyl. Bydd gofyn i’r defnyddiwr dalu’r ffioedd sy’n ddyledus ar gyfer eu llain. Argymhellir talu rhent lleiniau yn wythnosol ymlaen llaw, ac os mai dyna’r drefn, byddai’n rhesymol i’r awdurdod lleol ofyn am daliad wythnos (neu gyfran o’r swm hwnnw) wrth gyrraedd y safle. Dylai rheolwr y safle drafod opsiynau talu gyda’r ymgeisydd. Gall hyn gynnwys materion yn ymwneud â debydau uniongyrchol, archebion sefydlog neu Gredyd Cynhwysol.

Dylai’r cytundeb llain ddangos yn glir pryd mae’r ffi am y llain yn ddyledus, swm y ffi am y llain a phob un o’r gwasanaethau sydd wedi’u cynnwys yn y cyfanswm.

Dylai pob preswylydd newydd gael map o’r safle sy’n tynnu sylw at ardaloedd allweddol fel swyddfa’r safle, cyfleusterau ailgylchu, biniau/sgipiau cymunedol, cyfleusterau storio nwy ac unrhyw gyfleusterau cymunedol. Dylai’r map hefyd ddangos lle mae eu llain yng nghyd-destun gweddill y safle a dangos yn glir ffiniau’r llain. Dylai’r wybodaeth hon fod yn syml ac yn glir er mwyn goresgyn unrhyw rwystrau llythrennedd a, lle bo modd, defnyddio symbolau i ddiffinio lleiniau, pwyntiau cysylltu, pwyntiau tân ac ati.

Dylai preswylwyr newydd hefyd gael gweld eu llain a’u cyfleustodau, gan gynnwys pwyntiau cysylltu dŵr a thrydan, yn bersonol cyn gynted â phosibl ar ôl iddynt gyrraedd.

Dylai’r holl gyfleustodau fod ar gael o’r diwrnod y mae’r ymgeisydd yn symud i’r llain. Er enghraifft, nid yw’n dderbyniol i’r cyflenwad dŵr i’r llain gael ei ddiffodd ar ôl i’r preswylydd ddechrau preswylio ar y llain. Yn ogystal, dylai unrhyw drefniadau neu addasiadau arbennig y cytunwyd arnynt rhwng yr awdurdod lleol a'r defnyddiwr fod yn eu lle yn barod pan fyddant yn dechrau preswylio ar y llain.

Rheolwr y safle sy’n gyfrifol am ddangos y llain i’r preswylwyr ynghyd â’r pwyntiau cysylltu, draenio a’r bloc amwynderau ac, er enghraifft, sut mae defnyddio’r gawod neu’r gwres ac (ar safleoedd preswyl) sut mae gosod y peiriant golchi. Dylid gwneud hyn wrth gyrraedd y llain.

Dylai rheolwr y safle hefyd egluro’r trefniadau ar gyfer y cyfleustodau, yn enwedig y trefniadau talu. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am leoedd lle gellir prynu cardiau talu (os ydynt yn cael eu defnyddio).

Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am yr angen i gadw’r rhwystrau tân rhwng y lleiniau. Mae gwybodaeth benodol am rwystrau tân i'w chael yn y canllawiau Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Dylid hysbysu preswylwyr na ddylid torri rhwystrau tân o dan unrhyw amgylchiadau.

Gall methu â chydymffurfio â’r gofyniad hwn olygu bod yr awdurdod lleol yn gwneud cais llys i derfynu’r cytundeb llain a chymryd meddiant o’r llain yn achos safle preswyl.

Yn achos safle tramwy, gall yr awdurdod lleol gyflwyno hysbysiad ar unwaith yn ei gwneud yn ofynnol i'r defnyddiwr adael.

Dylid rhoi gwybod i breswylwyr am wasanaethau ar y safle, er enghraifft casglu sbwriel a threfniadau post, ac am drefniadau glanhau a chynnal a chadw. Dylent ddeall beth maent yn gyfrifol am ei lanhau a’i gynnal a’i gadw a beth y bydd rheolwyr y safle yn ei lanhau a’i gynnal a’i gadw.

Dylid egluro gweithdrefnau argyfwng yn llawn i’r preswylwyr. Dylai hyn gynnwys manylion cyswllt mewn argyfwng a lleoliad y ffôn argyfwng.

Dylai preswylwyr hefyd gael manylion cyswllt ar gyfer gwasanaethau y tu allan i oriau sy’n ymwneud â mater brys.

Mae hyn yn golygu y bydd preswylwyr newydd yn cael llawer iawn o wybodaeth. Dylid cyflwyno’r wybodaeth hon i gyd mewn llyfryn clir, heb jargon, y gall y preswylwyr gyfeirio ato yn nes ymlaen. Dylid darparu gwybodaeth mewn gwahanol fformatau hefyd i sicrhau hygyrchedd.

Dylai rheolwyr safleoedd fod â chynllun cynefino ar waith i sicrhau bod pob agwedd yn cael sylw. Gall rhestr wirio fod yn ddefnyddiol i sicrhau nad oes unrhyw beth yn cael ei fethu. Bydd cynllun cynefino clir hefyd yn sicrhau, os na fydd rheolwr y safle ar gael (oherwydd salwch ac ati), y gellir croesawu newydd-ddyfodiaid i’r safle o hyd a’u hysbysu’n briodol. Gweler enghraifft o restr wirio ar gyfer cynefino.

• Map o’r safle a’r cyfleusterau allweddol
• Cytundeb llain:
  • Wedi’i esbonio a’i lofnodi
  • Ymholiadau wedi’u trafod
• Manylion talu ymlaen llaw
• Taliadau yn y dyfodol wedi’u hesbonio (dyddiadau taliadau rhent wedi’u darparu) 
• Llain wedi’i dyrannu
• Cadarnhau niferoedd y teulu (rhag ofn y bydd tân ac ati)
• Carafán wedi’i sicrhau
• Cyfleustodau wedi’u hesbonio
• Y cyfleustodau sydd ar gael
• Materion i fynd ar eu trywydd
• Trefniadau lles wedi’u trafod
• Addysg anabledd/addasiadau
• Iechyd
• Cyfleustodau: trefniadau talu
• Gwasanaethau eraill ar y safle (post, sbwriel, ailgylchu)
• Glanhau a chynnal a chadw: rolau a chyfrifoldebau
• Rheoliadau tân wedi’u hesbonio
• Offer tân/argyfwng
• Manylion cyswllt mewn argyfwng/manylion pan nad yw’n argyfwng
• Manylion cyswllt ychwanegol wedi’u darparu:
  • Meddyg teulu
  • Bydwreigiaeth a gwasanaethau ymwelwyr iechyd/Dechrau'n Deg
  • Galw Iechyd Cymru 
  • Damweiniau ac achosion brys
  • Deintydd
• Pecyn cynefino i breswylwyr wedi’i ddarparu
• Llyfr rhent wedi’i ddarparu

Ar ôl cytuno ar y cytundeb cartref symudol a’i lofnodi ar gyfer llain breswyl awdurdod lleol, bydd yn rhoi diogelwch deiliadaeth am gyfnod amhenodol i’r preswylydd, oni bai mai dim ond caniatâd cynllunio am gyfnod cyfyngedig sydd gan y llain ei hun.

Pan gyflwynir y cytundeb llain ar gyfer llain dramwy, y cyfnod hwyaf ar gyfer ei ddefnyddio yw 3 mis. Bydd gweithdrefnau terfynu gwahanol yn berthnasol yn dibynnu a yw’r unigolyn ar lain breswyl ynteu lain dramwy.

Pan fydd cytundebau cartrefi symudol yn cael eu torri, dylai rheolwr y safle geisio datrys y broblem yn anffurfiol yn gyntaf, os yw hynny’n briodol, a sicrhau bod y preswylwyr yn deall y bu tor-amod a allai arwain at ganlyniadau iddynt o ran parhau i fyw ar y safle.

Mae enghreifftiau o sut i ddatrys achosion pan fydd defnyddwyr yn torri amodau’r cytundeb wedi’u nodi isod. Fodd bynnag, bydd lefel y camau a gymerir mewn unrhyw achos yn seiliedig ar ddifrifoldeb y tor-amod a’r effaith y gallai fod wedi’i chael ar breswylwyr eraill y safle a’r rhai sy’n byw yn yr ardal gyfagos:

• Nid oes angen cymryd camau pellach; mae’r preswylydd wedi datrys y mater ar ôl trafodaeth anffurfiol gyda rheolwr y safle ac nid yw bellach yn torri amodau’r cytundeb.
• Gellir rhoi rhybudd llafar am dor-amod bychan. Rhaid cofnodi’r rhybudd llafar yn ysgrifenedig a rhaid i’r defnyddiwr ddeall y gall methiant i gydymffurfio arwain at gymryd camau pellach yn eu herbyn.
• Rhybudd ysgrifenedig – gellir rhoi hwn i’r defnyddiwr lle maent wedi methu â chydymffurfio ag unrhyw rybudd llafar a roddwyd iddynt eisoes neu fel cam cyntaf lle mae’r tor-amod yn fwy difrifol. Rhaid i’r rhybudd ysgrifenedig egluro sut mae’r defnyddiwr wedi torri amodau’r cytundeb, a’r hyn y mae angen iddynt ei wneud, erbyn pa ddyddiad, i ddatrys y tor-amod. Rhaid i’r rhybudd ysgrifenedig hefyd egluro’r canlyniadau posibl i’r defnyddiwr os na fyddant yn datrys y tor-amod yn ôl yr angen, a allai gynnwys cymryd camau cyfreithiol yn eu herbyn.
• Gellir rhoi rhybudd terfynol ysgrifenedig i’r defnyddiwr os ydynt yn methu â chymryd y camau sy’n ofynnol mewn rhybudd ysgrifenedig cyntaf, boed hynny i safon resymol neu o gwbl, neu os ydynt yn torri amodau’r cytundeb mewn modd difrifol iawn. Os yw’r tor-amod sy’n dal i ddigwydd ar ôl cyhoeddi rhybudd ysgrifenedig cyntaf yn ddigon difrifol, mae’n bosibl y bydd awdurdodau lleol yn penderfynu cymryd camau cyfreithiol ar unwaith yn hytrach na chyhoeddi rhybudd ysgrifenedig terfynol. Os cyhoeddir rhybudd ysgrifenedig terfynol, rhaid iddo egluro sut mae’r defnyddiwr yn parhau i dorri amodau’r cytundeb a beth sydd angen iddynt ei wneud, erbyn pa ddyddiad, i ddatrys y tor-amod. Rhaid i’r rhybudd ysgrifenedig terfynol hefyd egluro’r canlyniadau posibl i’r defnyddiwr os nad ydynt yn cydymffurfio, a allai gynnwys cymryd camau cyfreithiol yn eu herbyn.
• Mae’n bosibl y bydd angen cymryd camau cyfreithiol os nad yw’r mater wedi’i ddatrys ar ôl y rhybudd ysgrifenedig cyntaf neu derfynol, neu os yw’r torri a fu ar amodau’r cytundeb yn ddifrifol iawn, neu os yw’r defnyddiwr yn torri amodau’r cytundeb ymhellach.
• Rhaid i awdurdodau lleol ystyried amddiffyniadau statudol ac anghenion llety blaenoriaethol preswylwyr beichiog a'r rheini sydd â phlant sy’n ddibynyddion o dan adran 70 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014.
• Ni ddylid troi preswylydd allan os ydynt yn feichiog, lle bynnag y bo modd, yn unol ag arferion gorau a chyfrifoldebau diogelu.
• Pan fydd teulu sydd â phlant dan bump oed yn mynd i gael eu troi allan neu eu symud o safle, rhaid rhoi gwybod i'r gwasanaeth ymwelwyr iechyd perthnasol yn brydlon er mwyn sicrhau parhad gofal a chymorth i'r plentyn/plant. 

Os bydd preswylwyr yn methu â datrys unrhyw achos o dorri amodau’r cytundeb ar ôl cael y rhybudd ysgrifenedig cyntaf a bod rheolwr safle o’r farn bod angen iddynt gymryd camau pellach, dylent drafod hyn gyda’r rheolwr gweithredol yn gyntaf.

Mae'r gweithdrefnau cyfreithiol y mae'n rhaid i awdurdod lleol eu dilyn cyn y gellir terfynu cytundeb cartref symudol wedi'u nodi ym mharagraffau 38 i 40 o Atodlen 2 i Ddeddf 2013.

Rhaid i awdurdodau lleol ddarparu tystiolaeth sy’n bodloni llys neu dribiwnlys ei bod yn rhesymol terfynu’r cytundeb cyn y gellir troi defnyddiwr allan o lain awdurdod lleol.

Nid oes angen cymeradwyaeth gan lys neu dribiwnlys i droi pobl allan o leiniau tramwy. Caiff awdurdodau lleol derfynu cytundebau ar gyfer lleiniau tramwy cyn y dyddiad dod i ben am unrhyw reswm, ar yr amod bod y defnyddiwr yn cael 4 wythnos o rybudd ysgrifenedig. Caiff perchnogion safle hefyd derfynu’r cytundeb ar unwaith os yw’r defnyddiwr wedi torri amodau eu cytundeb llain ac, ar ôl cael hysbysiad gan yr awdurdod lleol i unioni’r tor-amod, wedi methu â gwneud hynny mewn amser rhesymol a bod yr awdurdod lleol yn ystyried ei bod yn rhesymol terfynu'r cytundeb.

Os bwriedir troi allan, rhaid i reolwr y safle sicrhau bod adrannau perthnasol eraill yr awdurdod lleol sy’n gweithio gyda’r aelwyd (er enghraifft, gweithwyr proffesiynol ym maes addysg ac iechyd) yn cael gwybod.

Yn yr un modd â throi allan aelodau o’r gymuned sefydlog, ni ddylid galw’r heddlu fel mater o drefn yn unrhyw achos troi allan. Dim ond pan ragwelir tor-heddwch yn benodol mewn unrhyw achos y dylid gwneud hyn.

Rhaid i ffioedd lleiniau fod yn gymesur â maint y llain a’r gwasanaethau a ddarperir ar y safle. Er mai’r awdurdod lleol fydd yn pennu lefel y ffi am y llain, cyfrifoldeb rheolwr y safle yw sicrhau bod preswylwyr yn cael gwerth am arian.

Dim ond gyda chytundeb y preswylydd neu gan y Tribiwnlys Eiddo Preswyl y gellir newid ffioedd lleiniau safleoedd preswyl os yw naill ai’r awdurdod lleol neu breswylydd wedi gwneud cais am newid. Rhaid adolygu ffioedd lleiniau yn flynyddol, ar yr un dyddiad bob blwyddyn (“y dyddiad adolygu”), a rhaid darparu manylion y ffi newydd arfaethedig i breswylwyr 28 diwrnod cyn y bwriedir i’r newid ddechrau.

Os bydd y preswylydd yn gwrthod cytuno â'r newid arfaethedig i’r ffi am y llain, bydd y ffi gyfredol yn parhau i fod yn daladwy tra bo'r awdurdod lleol yn gwneud cais am benderfyniad gan y Tribiwnlys Eiddo Preswyl. Os yw’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl yn cytuno â’r ffi newydd am y llain a gynigir gan yr awdurdod lleol, rhaid i’r preswylydd dalu’r ffi newydd am y llain o’r dyddiad adolygu ymlaen.

Fodd bynnag, rhaid rhoi 28 diwrnod i’r preswylydd ar ôl penderfyniad y Tribiwnlys Eiddo Preswyl i dalu’r diffyg cyn yr ystyrir bod ganddynt ôl-ddyledion.

Wrth benderfynu ar swm unrhyw ffi newydd am y llain, bydd awdurdodau lleol yn ystyried yn benodol unrhyw gostau a ysgwyddwyd ers yr adolygiad diwethaf o'r ffi am y llain:

• a oedd er budd y preswylwyr
• a oedd yn amodol ar yr ymgynghori gofynnol
• nad oedd y rhan fwyaf o’r preswylwyr wedi anghytuno’n ysgrifenedig â nhw

Rhaid i’r awdurdod lleol hefyd ystyried unrhyw ostyngiad yn amwynder y safle ac effaith unrhyw ddeddfau a allai fod wedi dod i rym ers yr adolygiad diwethaf o'r ffi am y llain.

Rhaid i’r awdurdod lleol beidio ag ystyried y costau canlynol wrth benderfynu ar y newid yn y ffi am y llain:

• unrhyw gostau sy’n gysylltiedig ag ehangu’r safle, fel ffioedd dylunio neu gynllunio
• ni ddylid cynnwys unrhyw gostau a ysgwyddodd y perchennog mewn perthynas ag achosion dan Ddeddf 2013, megis costau sy’n gysylltiedig â chyhoeddi cytundebau ysgrifenedig, gwneud cais i’r Tribiwnlys Eiddo Preswyl neu gymryd camau cyfreithiol yn erbyn preswylwyr

Oni bai y byddai’n afresymol yn sgil ystyried y pethau uchod, mae rhagdybiaeth y bydd y ffi am y llain yn cynyddu neu’n gostwng gan ganran nad yw’n fwy na’r newid yn y Mynegai Prisiau Defnyddwyr (CPI) ers yr adolygiad diwethaf o’r ffi am y llain.

Pan fydd rheolaeth safle’n cael ei chontractio i sefydliad allanol, rhaid i ffioedd lleiniau gael eu pennu gan yr awdurdod lleol o hyd, a all gysylltu â’r sefydliad rheoli fel y dymunant.

Dylai pob preswylydd gael llyfr rhent neu ddull addas arall o gofnodi taliadau ffioedd am y llain a wneir i’r awdurdod lleol.

Mae’n hysbys bod lefelau uchel o dlodi ymhlith rhai cymunedau Sipsiwn a Theithwyr. Os yw preswylydd yn cael trafferth talu’r ffi am y llain, dylid eu hannog i gysylltu â rheolwr y safle neu staff yr awdurdod lleol cyn gynted ag y bo modd, a dylent geisio eu helpu i ddatrys hyn neu eu cyfeirio at sefydliadau a allai ddarparu cymorth, gan gynnwys mynediad at fudd-daliadau.

Rhaid i reolwr y safle roi sicrwydd i’r preswylydd y bydd eu gwybodaeth ariannol bersonol yn cael ei chadw’n gwbl gyfrinachol. Dylai rheolwyr safleoedd hefyd fod yn gydymdeimladol a gochelgar wrth drafod materion personol gyda phreswylwyr.

Mae Budd-dal Tai, wrth gwrs, yn ddull derbyniol o dalu am ffioedd lleiniau, ond cyfrifoldeb y preswylwyr yw trefnu hyn. Fodd bynnag, gall rheolwr y safle dynnu sylw preswylwyr at hyn fel opsiwn posibl iddynt ei ystyried.

Gall rheolwr y safle hefyd helpu’r preswylydd (os bydd angen) i wneud cais am Gredyd Cynhwysol. Fodd bynnag, rhaid i’r ymgeisydd barhau i fod yn gyfrifol am gywirdeb y cais ac nid yw’n trosglwyddo i reolwr y safle.

Lle bo’n ymarferol, dylai rheolwr y safle atgoffa’r preswylwyr i roi gwybod i’r awdurdodau neu’r adrannau perthnasol am unrhyw newidiadau mewn amgylchiadau a allai effeithio ar eu budd-daliadau.

Mae’n bwysig bod safleoedd awdurdodau lleol yn cael eu cynnal a’u cadw i safon resymol er mwyn sicrhau llesiant preswylwyr a chynaliadwyedd y safleoedd. Gall costau cynnal a chadw safleoedd Sipsiwn a Theithwyr fod yn uwch nag ar gyfer mathau eraill o dai ac felly mae’n bwysig iawn bod â rhaglen gynnal a chadw wedi’i chynllunio yn ogystal â chynllun cynnal a chadw adweithiol.

Er mwyn sicrhau bod safleoedd yn cael eu cadw i safon resymol, dylai rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol weithio ar y cyd i sicrhau bod cynllun cynnal a chadw realistig, gydag amserlen, yn cael ei ddatblygu a’i ddefnyddio. Dylai cynlluniau cynnal a chadw a gwaith newydd gael eu llunio mewn ymgynghoriad â phreswylwyr.

Mae Deddf 2013 yn nodi cyfrifoldebau’r awdurdod lleol o ran atgyweirio a chynnal a chadw:

• sylfaen y llain
• unrhyw wasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth, neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan berchennog y safle i’r llain neu’r cartref symudol
• unrhyw amwynderau eraill a ddarperir gan berchennog y llain, gan gynnwys unrhyw gytiau allan a chyfleusterau a ddarperir
• pob rhan o’r safle nad yw’n gyfrifoldeb i ddeiliaid cytundeb llain unigol, gan gynnwys ffensys terfyn, ffyrdd mynediad a choed

Dylai’r cynllun cynnal a chadw gael ei lunio ymlaen llaw gan reolwr y safle a dylid cytuno arno gyda’r awdurdod lleol. Dylai’r cynllun ddiffinio’n glir y dyletswyddau o ddydd i ddydd sy’n gyfrifoldeb i reolwr y safle a gwaith cynnal a chadw wedi’i gynllunio ar raddfa fwy, ynghyd â chyllideb. Mae angen cynnwys gwaith brys hefyd gydag amcangyfrif o’r gyllideb, a fydd wedi’i chlustnodi.

Bydd gan lawer o safleoedd laswellt neu ardal wedi’i thirlunio. Pan fydd y rhain yn bodoli, bydd angen eu cynnal a’u cadw’n rheolaidd. Bydd cadw’r glaswellt wedi’i dorri gymaint â phosibl nid yn unig yn helpu i atal risgiau tân ond hefyd yn helpu i feithrin ymdeimlad o berthyn ar y safle ac yn helpu i sicrhau perthnasoedd cadarnhaol rhwng preswylwyr y safle a’r gymuned sefydlog.

Gall ardaloedd glaswelltog hefyd ddarparu mannau chwarae pwysig i blant a phobl eraill sy’n byw ar y safle. Gall swyddogaethau megis torri’r glaswellt ddod dan adrannau eraill yr awdurdod lleol, ond dylai rheolwr y safle sicrhau bod gwaith cynnal a chadw’n cael ei wneud yn rheolaidd.

Fel y nodir yn y canllawiau Dylunio Safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yng Nghymru, rhaid i awdurdodau lleol gynnal asesiadau o ddigonolrwydd cyfleoedd chwarae fel sy'n ofynnol gan Fesur Plant a Theuluoedd (Cymru) 2010.

Gall ardaloedd cymunedol fod yn broblemus oni bai bod ganddynt bwrpas sydd wedi'i ddiffinio'n glir. Lle bwriedir i ardaloedd sydd wedi’u tirlunio fod yn fannau chwarae, dylid hysbysu’r preswylwyr o bwrpas yr ardal a dylid rhoi gwybod iddynt na fydd camddefnydd o’r ardal hon yn cael ei dderbyn.

Er mwyn i gyfleoedd chwarae fodloni gofynion plant, mae'n hanfodol ymgynghori â nhw ynghylch yr hyn y maent am i gyfleoedd chwarae a gweithgareddau hamdden ei ddarparu. Dylai'r awdurdod lleol ymgynghori â phlant ynghylch pa gyfleoedd chwarae, darpariaeth chwarae, gweithgareddau a digwyddiadau mae arnynt eu heisiau yn eu hardal fel rhan o'u dyletswyddau asesu digonolrwydd cyfleoedd chwarae.

Os oes cyfleusterau chwarae ar gael, dylai rheolwr y safle archwilio’r rhain yn rheolaidd er mwyn sicrhau eu bod yn ddiogel. Os oes angen gwneud gwaith atgyweirio, dylai rheolwr y safle roi gwybod i’r adran berthnasol o’r awdurdod lleol. Pan fydd cyfarpar yn cael ei ystyried yn beryglus, dylid rhoi’r gorau i’w ddefnyddio. Dylid gwneud pob ymdrech i sicrhau bod yr offer yn cael ei ddychwelyd mewn cyflwr rhesymol, cyn gynted â phosibl. Dylid rhoi syniad i breswylwyr faint o amser y bydd yn ei gymryd i wneud gwaith atgyweirio.

Cyfrifoldeb rheolwr y safle fydd atal unrhyw sbwriel rhag cronni mewn mannau cymunedol. Dylai rheolwr y safle drefnu bod sbwriel yn cael ei glirio cyn gynted â phosibl, naill ai’n bersonol neu gan yr awdurdod lleol.

Dylai llwybrau cymunedol a ffyrdd ar y safle gael eu hysgubo’n rheolaidd. Dylid clirio gwteri ffyrdd yn rheolaidd hefyd.

Efallai y bydd awdurdodau lleol yn dymuno cynnwys darpariaeth yn y cytundeb llain i nodi y byddant yn mynd i’r afael ag achosion o dipio anghyfreithlon gyda Hysbysiad Cosb Benodedig i ddechrau, ac yna camau cyfreithiol lle bo angen. Mae hyn yn gyson â’r dull sy’n cael ei fabwysiadu gan awdurdodau lleol mewn ymateb i unrhyw dipio anghyfreithlon gan aelodau o’r gymuned sefydlog. Pan fydd tipio anghyfreithlon yn dod yn broblem barhaus, gall hysbysiadau ar y safle sy’n rhybuddio preswylwyr am y camau y gellir eu cymryd yn eu herbyn fod yn rhwystr defnyddiol. Mae tipio anghyfreithlon yn drosedd y gellir ei chosbi â charchar a/neu ddirwy o hyd at £50,000, yn dibynnu ar ddifrifoldeb y drosedd.

Dylai rheolwr y safle geisio sicrhau bod yr offer a’r cyfleusterau a ddarperir ar y safle yn cael eu cadw mewn cyflwr rhesymol i’w defnyddio a’u bod yn cydymffurfio â gofynion iechyd a diogelwch.

Dylai rheolwr y safle gynnal archwiliadau rheolaidd o’r blociau amwynderau, yn fewnol ac yn allanol, a rhoi gwybod i’r awdurdod lleol ar unwaith am ddiffygion neu waith atgyweirio.

Caiff rheolwr y safle fynd i mewn i lain heb roi unrhyw rybudd ymlaen llaw i’r defnyddiwr rhwng 9 am a 6 pm i ddanfon gohebiaeth ysgrifenedig, gan gynnwys post a hysbysiadau, ac i ddarllen unrhyw fesurydd ar gyfer gwasanaethau nwy, trydan, dŵr, carthffosiaeth neu wasanaethau eraill a gyflenwir gan yr awdurdod lleol. Os oes angen gwneud unrhyw waith atgyweirio hanfodol neu waith brys, caiff rheolwr y safle fynd i mewn i’r llain ar ôl rhoi cymaint o rybudd i’r defnyddiwr ag sy’n rhesymol ymarferol o dan yr amgylchiadau. Ym mhob achos arall, rhaid i reolwr y safle beidio â mynd i mewn i lain defnyddiwr oni bai ei fod wedi rhoi o leiaf 14 diwrnod clir o rybudd ysgrifenedig o ddyddiad ac amser yr ymweliad a’r rheswm drosto i’r defnyddiwr. Ni chaiff rheolwr y safle fynd i mewn i gartref symudol y defnyddiwr heb ganiatâd y defnyddiwr neu’r llys neu’r tribiwnlys.

Dylid annog preswylwyr i roi gwybod am achosion o ddiffygion ac eitemau y mae angen eu hatgyweirio. Pan fydd pryderon yn codi, dylai’r rhain gael eu nodi a’u cofnodi gan reolwr y safle a dylent bob amser gael eu harchwilio’n brydlon.

Er mwyn lliniaru’r heriau ariannol ac ymarferol posibl sy’n wynebu preswylwyr ar safleoedd awdurdodau lleol, argymhellir bod awdurdodau lleol yn sicrhau bod y safleoedd hyn yn gysylltiedig â gwasanaethau prif gyflenwad uniongyrchol lle bo hynny’n ymarferol. Gall hyn helpu i osgoi’r costau uwch sy’n gysylltiedig â chodi tâl am gyfleustodau ar gyfraddau masnachol, fel poteli nwy drud a chostau uwch drwy fesuryddion talu ymlaen llaw.

Mae Llywodraeth Cymru yn credu ei bod yn debygol mai perthynas uniongyrchol â chwsmeriaid yw’r ffordd orau o sicrhau bod Sipsiwn a Theithwyr yn gallu cael mynediad cyfartal at filiau teg. Byddai’r system hon yn adlewyrchu’r system a ddefnyddir yn y farchnad tai cymdeithasol, lle na fyddai’n ofynnol fel arfer i denantiaid dalu eu biliau drwy gyfryngwr yn yr awdurdod lleol.

Mae rhai awdurdodau lleol yn gorfod talu cyfraddau masnachol am nwy a thrydan ar safleoedd oherwydd nad ydynt yn cael eu hystyried yn eiddo domestig nac yn gymwys ar gyfer cyfradd danwydd ddomestig. Pan fydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am drefnu bod cyfleustodau’n cael eu darparu i bawb ar y safle, dylent wneud eu gorau glas i sicrhau tariffau cystadleuol ac ystyried symud i gyfraddau domestig ar gyfer eu defnydd o drydan lle bo hynny'n bosibl.

Pan fydd cyflenwyr trydan yn cydsynio i gysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid, byddai preswylwyr yn cael eu bilio am eu defnydd gwirioneddol o drydan, yn hytrach na chyfran gyfartal o’r defnydd ar draws y safle cyfan. Efallai hefyd mai dim ond os gallant ddangos bod eu biliau’n ymwneud â’u costau defnyddio gwirioneddol y bydd preswylwyr yn gymwys i fanteisio ar gynlluniau grant arbed ynni.

Os nad yw’n bosibl i gwsmeriaid gael perthynas uniongyrchol â chyflenwyr, dylai rheolwyr safleoedd egluro’r rhesymau dros hyn yn llawn i breswylwyr a chysylltu â chyflenwyr i helpu i sicrhau bod preswylwyr yn cael cyfraddau cystadleuol.

Ni fyddai cysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid yn briodol ar gyfer safleoedd tramwy, lle mai dim ond am hyd at 3 mis y caniateir i ddefnyddwyr aros.

Pan fydd cardiau talu/tocynnau/allweddi’n cael eu defnyddio ar gyfer cyflenwadau trydan, dylai’r rhain fod ar gael gan reolwr y safle ac o leiaf un lle arall, fel siop leol. Mae’n bwysig nad yw preswylwyr yn cael eu hatal rhag prynu cardiau/tocynnau trydan oherwydd nad oes rheolwr safle ar gael. Rhaid i awdurdodau lleol a rheolwyr dan gontract beidio â gwneud elw o werthu cardiau/tocynnau trydan i breswylwyr.

Mewn achosion lle na ellir bilio preswylwyr yn uniongyrchol am drydan, mae’n dderbyniol i awdurdodau lleol gasglu taliadau ynghyd â ffioedd lleiniau. Fodd bynnag, ni ddylai’r costau hyn fod yn rhan o’r ffi am y llain ei hun. Os bydd y preswylydd yn gofyn am hynny, rhaid i'r awdurdod lleol ddarparu tystiolaeth ddogfennol am ddim o'r costau trydanol.

Gellir defnyddio poteli/cynwysyddion nwy ar safleoedd. Dylid rhoi ar ddeall i breswylwyr eu bod yn gyfrifol am storio a defnyddio’r cynwysyddion hyn yn ddiogel a symud cynwysyddion gwag o leiniau, naill ai i fan casglu neu i gyfleusterau storio ar y safle.

Gall awdurdodau lleol sicrhau bod cyfleusterau storio ar gael ar y safle ond dylent sicrhau bod preswylwyr yn parhau i fod yn gyfrifol am storio, defnyddio a symud cynwysyddion o’u lleiniau unigol.

Argymhellir perthynas uniongyrchol rhwng preswylwyr y safle a chyflenwyr dŵr lle bo hynny’n bosibl i sicrhau bod preswylwyr yn gallu cael mynediad cyfartal at filiau teg. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid i unrhyw seilwaith dŵr a charthffosiaeth ar y safle fodloni gofynion y cwmni dŵr perthnasol a chydymffurfio â safonau deddfwriaethol perthnasol.

Os nad yw seilwaith safle yn cydymffurfio â safonau gofynnol y cwmni dŵr, dylai awdurdodau lleol ystyried gofyn i’r cwmni dŵr ddarparu mesuryddion ar gyfer lleiniau unigol yn lle hynny, yn amodol ar ymgynghori â phreswylwyr.

Mae mesuryddion dŵr yn sicrhau y gellir cofnodi’r defnydd gwirioneddol, a fydd yn galluogi preswylwyr i gymryd cyfrifoldeb dros dalu am yr hyn y maent yn ei ddefnyddio. Ni fydd preswylwyr nad oes ganddynt berthynas uniongyrchol â’r darparwr dŵr yn gymwys ar gyfer unrhyw dariffau cymdeithasol gan gwmni dŵr. Yn yr amgylchiadau hyn, gallai teuluoedd a allai fod yn profi tlodi fod dan anfantais.

Rhaid hefyd i gyflenwadau dŵr cymunedol gael eu mesur a gellir adennill cost hyn drwy ffioedd lleiniau, yn amodol ar gytundeb.

Disgwylir i awdurdodau lleol fonitro a rheoli effeithlonrwydd dŵr mewn safleoedd er mwyn sicrhau bod cyn lleied â phosibl o wastraff drwy ollyngiadau neu arferion aneffeithlon, gan ganiatáu i ffioedd dŵr a charthffosiaeth i safleoedd gael eu cadw mor isel â phosibl.

Pan fydd awdurdodau lleol yn penderfynu casglu costau dŵr a charthffosiaeth ar yr un pryd â’r ffi am y llain, dylid rhoi gwybod i’r preswylwyr faint o’r ffi sy’n cwmpasu'r costau hyn. Os bydd y preswylydd yn gofyn am hynny, rhaid i'r awdurdod lleol ddarparu tystiolaeth ddogfennol am ddim o'r costau.

Pan na fydd preswylwyr ar safleoedd sy’n profi lefelau tlodi uchel yn gallu sicrhau perthynas uniongyrchol â chyflenwyr, nid oes disgwyl i awdurdodau lleol roi cymhorthdal at gost cyflenwadau dŵr a charthffosiaeth ar gyfer lleiniau. Mae’n bwysig bod preswylwyr yn cymryd cyfrifoldeb dros eu defnydd ac yn cyfrannu at gostau cyflenwi a draenio.

Ni fyddai cysylltiadau uniongyrchol â chwsmeriaid yn briodol ar gyfer safleoedd tramwy, lle mai dim ond am hyd at dri mis y caniateir i ddefnyddwyr aros. Yn yr amgylchiadau hynny, yr awdurdod lleol fydd cwsmer y cwmni dŵr.

Rhaid i awdurdodau lleol, yn unol ag adran 45 o Ddeddf Diogelu'r Amgylchedd 1990, ddarparu gwasanaeth casglu gwastraff. Yn ddelfrydol, dylai hyn fod o leiniau unigol bob wythnos neu bob pythefnos, yn dibynnu ar bolisi’r awdurdod lleol ar gasglu sbwriel. Dylai rheolwr y safle weithio gydag adrannau perthnasol yr awdurdod lleol i sicrhau bod gwasanaeth casglu gwastraff ac unrhyw gynwysyddion ychwanegol sydd eu hangen yn cael eu cyflenwi i’r safle.

Yn ddelfrydol, dylai lorïau casglu sbwriel allu mynd i mewn i’r safle. Fodd bynnag, gallai seilwaith rhai safleoedd presennol atal hyn.

Os oes rhwystrau’n cael eu defnyddio ar y safle, rheolwr y safle sy’n gyfrifol am sicrhau bod y rhain yn cael eu hagor mewn pryd er mwyn i wasanaethau casglu gael mynediad. Hefyd, rhaid i reolwr y safle sicrhau nad yw rhwystrau’n atal mynediad i’r safle nac o'i amgylch.

Os yw’r preswylwyr neu’r gwasanaethau casglu yn rheoli gwastraff yn wael gallai arwain at beryglon iechyd difrifol. Mae preswylwyr yn chwarae rhan hollbwysig yn y gwaith o gynnal amgylchedd glân a diogel drwy sicrhau bod eu lleiniau a'r mannau y maent yn eu rhannu yn cael eu cadw'n rhydd o wastraff, rhwystrau, a pheryglon, a thrwy gydweithio â rheolwyr safleoedd ar ymdrechion clirio.

Dylid darparu cyfleusterau ailgylchu ar y safle. Dylai rheolwyr safleoedd gysylltu ag Iechyd yr Amgylchedd i drefnu bod cyfleusterau priodol a digonol yn cael eu darparu ar gyfer ailgylchu. Dylai’r cyfleusterau hyn adlewyrchu anghenion y safle gan gynnwys ailgylchu domestig arferol yn unol â’r hyn a ddarperir i ddarpariaethau tai eraill yn yr awdurdod lleol.

Dylid annog preswylwyr hefyd i ddefnyddio’r cyfleusterau presennol yn y gymuned ehangach, fel Safleoedd Amwynderau Dinesig, ar gyfer casgliadau mwy swmpus. Fodd bynnag, os caniateir gweithgareddau masnachol ar y safle a bod preswylwyr yn debygol o fod angen llawer o deithiau i’r Safle Amwynderau Dinesig yn ystod yr wythnos, efallai y bydd rheolwyr safleoedd am ystyried trefnu darpariaeth neu gasgliad arbenigol. Efallai y gofynnir i breswylwyr dalu am y gwasanaeth hwn.

Dylai fod yn glir yn y cytundeb cartref symudol mai cyfrifoldeb y preswylwyr yw sicrhau bod gwastraff yn cael ei storio’n briodol a’i fod ar gael i’w gasglu, er mai rheolwr y safle sy’n gyfrifol am drefnu casglu gwastraff yn rheolaidd.

Efallai y bydd awdurdodau lleol a phreswylwyr yn gallu cael cyngor ar ffyrdd o arbed ynni, dŵr a gwastraff drwy Gymru Effeithlon. I gael cyngor a chymorth i ganfod ffyrdd o wella effeithlonrwydd, ewch i Resource Efficiency Wales.

Dylai rheolwyr safleoedd sicrhau bod unrhyw ddarparwyr gofal cymdeithasol sy’n monitro lles preswylwyr yn gallu cael mynediad i’r safle. Rhan o rôl rheolwr y safle yw sicrhau nad yw amodau’r safle’n rhwystro mynediad at wasanaethau a bod y rhai sydd angen mynediad i’r safle yn gallu cael mynediad. Dylai rheolwr y safle helpu’r preswylwyr i drefnu apwyntiadau neu ymweliadau lle bo angen hefyd.

Mae ymwneud cymunedol â’r Gwasanaethau Addysg i Deithwyr ac asiantaethau priodol eraill yn hanfodol er mwyn sicrhau cynhwysiant a chyfle cyfartal i blant Sipsiwn a Theithwyr. Dylid datblygu a chynnal perthnasoedd rhwng y gwasanaethau hyn a rheolwr y safle ar y safle ei hun ac oddi arno, a dylai rheolwr y safle unwaith eto sicrhau bod yr adrannau priodol yn cael gwybod bod plant wedi cyrraedd y safle a gweithio i sicrhau bod y plant ar y safle yn gallu cael gafael ar y gwasanaethau sydd eu hangen arnynt.

Efallai y bydd bydwragedd cymunedol ac ymwelwyr iechyd yn dymuno defnyddio unrhyw swyddfa ar y safle ar gyfer ymgyngoriadau a chlinigau brechu ar y safle. Pan fydd cyfleusterau ar gael ar y safle, efallai y bydd rheolwyr safle’n dymuno rhoi gwybod i fyrddau iechyd lleol i sicrhau y gellid darparu gwasanaethau ar y safle.

Efallai y bydd gwasanaethau eraill, megis Dechrau’n Deg, yn dymuno defnyddio adeiladau cymunedol ar y safle i ddarparu gwasanaethau i aelodau cymwys o’r gymuned. Gallai hyn gynnwys sesiynau ‘Iaith a Chwarae’, llythrennedd oedolion, bwyta’n iach, a mam a’i baban, neu sesiynau eraill. Efallai y bydd yr Arweinydd Urddas Cyfnod yn yr awdurdod lleol hefyd yn dymuno defnyddio adeiladau cymunedol i ddarparu cynnyrch mislif neu hyfforddiant.

Gall y berthynas rhwng Sipsiwn a Theithwyr a’r heddlu fod yn anodd ar brydiau. Fodd bynnag, mae gan breswylwyr safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yr un hawl i wasanaethau’r heddlu â’r gymuned sefydlog. Dylai rheolwr y safle weithio tuag at feithrin perthynas dda rhwng preswylwyr a’r heddlu lleol ac, yn benodol, annog preswylwyr i roi gwybod am ddigwyddiadau troseddu ar y safle, yn ogystal ag unrhyw droseddau casineb ac ymddygiad/cam-drin hiliol sy’n cael ei gyfeirio tuag atynt oddi ar y safle.

Gall gelyniaeth neu ragfarn a dargedir at Sipsiwn a Theithwyr ddigwydd yn aml a gall gynnwys targedu lefel isel ond parhaus. Gall tensiynau sylweddol godi o ganlyniad i gynigion i ddatblygu safleoedd newydd yn lleol. Dylai rheolwr y safle gynghori ac annog preswylwyr ynghylch ffyrdd y gallant roi gwybod am droseddau neu ddigwyddiadau casineb drwy’r Heddlu neu i’r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Adrodd a Chymorth Troseddau Casineb sy’n cael ei rhedeg gan Cymorth i Ddioddefwyr Cymru drwy linell gymorth annibynnol am ddim 0300 30 31 982 (Am ddim 24/7) neu ar-lein. Mae Achub y Plant hefyd yn rhedeg canolfan adrodd genedlaethol ar gyfer plant a phobl ifanc o gymunedau Sipsiwn a Theithwyr i roi gwybod am achosion o aflonyddu neu droseddau casineb.

Gall perthynas dda â’r heddlu helpu i ddiogelu preswylwyr y safle, yn enwedig, rhag bygythiadau allanol, a gall hefyd helpu i ddiogelu staff sy’n gweithio ar y safle.

Dylai’r heddlu gael yr un mynediad i safle awdurdod lleol ag i unrhyw gymuned breswyl arall ac mae’r rheolau ynghylch gwarantau ac ati yn berthnasol i’r un graddau.

Dylai rheolwr y safle geisio hwyluso perthynas dda rhwng y preswylwyr a’r heddlu drwy ymgysylltu â Swyddog Cymorth Cymunedol yr Heddlu lleol a, lle bo angen, Swyddog Amrywiaeth yr heddlu i helpu i feithrin parch rhwng y preswylwyr a’r heddlu, darparu ymwybyddiaeth ddiwylliannol ddefnyddiol ar gyfer unrhyw gamau gweithredu gofynnol gan yr heddlu ar y safle a rhoi cyfle i’r heddlu weithio gyda’r cymunedau hyn mewn cyd-destun nad yw’n un o orfodaeth.

Rhaid i reolwyr safleoedd sicrhau bod cerbydau’r gwasanaethau brys yn gallu cael mynediad i’r safle pan fo angen. Os oes rhwystr ar y fynedfa, rhaid i reolwr y safle sicrhau bod y cod cyfredol neu allwedd gan bob gwasanaeth. Gall methu â gwneud hyn beryglu bywydau a/neu eiddo. Dylid rhoi gwybod i breswylwyr na ddylent atal mynediad i gerbydau’r gwasanaethau brys ac y bydd hyn yn golygu torri eu cytundeb llain mewn modd difrifol.

Dylid sicrhau bod y gwasanaethau brys yn gyfarwydd â chynllun y safle a dylid darparu cynllun o’r safle ar eu cyfer. Dylai hyn gynnwys manylion pibellau dŵr neu hydrantau. Dylid rhoi manylion cyswllt perthnasol iddynt hefyd.

Mae gan breswylwyr safleoedd awdurdodau lleol hawl i’r un lefel o wasanaethau post â phobl sy’n byw mewn unrhyw fathau eraill o dai. Dylai rheolwr y safle gysylltu â’r Post Brenhinol i sicrhau bod y safle’n cael ei gydnabod fel ardal breswyl.

Nid yw’n dderbyniol i’r holl bost gael ei ddanfon i un llain ar y safle oherwydd gallai hyn arwain at risg ddiogelwch neu dorri hawl preswylydd i gyfrinachedd.

Dylai pob llain fod â’i chyfeiriad ei hun, ac ni ddylai nodi bod y safle’n safle Sipsiwn a Theithwyr.

Yn y gorffennol, mae rhai gweithwyr post wedi gwrthod danfon yn uniongyrchol i leiniau am nifer o resymau, er enghraifft cŵn nad ydynt yn cael eu rheoli’n briodol. Os felly, dylai rheolwr y safle ganfod beth yw’r broblem a cheisio mynd i’r afael â hyn gyda phreswylwyr y safle a swyddfa’r post er mwyn adfer y gwasanaeth i’r lleiniau.

Mae’n bwysig i reolwyr safleoedd fod yn ymwybodol o symudiadau Sipsiwn a Theithwyr yn ardal yr awdurdod lleol a rhoi gwybod i’r awdurdod lleol os bydd unrhyw wersylloedd diawdurdod yn symud i’r safle trwy gyfeirio at y canllawiau ar Reoli Gwersylloedd Diawdurdod. Pan fydd Swyddog Cyswllt Sipsiwn a Theithwyr yn ei le, bydd angen ymgysylltu agos rhyngddynt a rheolwr y safle.

Dylai’r awdurdod lleol hefyd roi gwybod i reolwr y safle a’r rheolwr gweithredol os oes unrhyw wersylloedd diawdurdod wedi’u creu oddi ar y safle gan rai sy’n ymweld â phreswylwyr ar y safle.

Mae rheolwr y safle yn gyfrifol am ddelio â gwersylloedd diawdurdod ar y safle a rhoi gwybod i’r rheolwr gweithredol am unrhyw wersylloedd o’r fath.

Mae’r ymgynghoriad wedi dangos nad yw preswylwyr safleoedd, fel arfer, am i deledu cylch cyfyng gael ei osod ar y safle. Fodd bynnag, weithiau mae angen teledu cylch cyfyng i fynd i’r afael â throseddu ar y safle. Pan fydd awdurdod lleol yn gosod teledu cylch cyfyng, dylid gwneud hyn ar ôl ymgynghori â’r holl breswylwyr.

Rhaid parchu preifatrwydd preswylwyr bob amser. Ni ddylid cyfeirio unrhyw gamerâu teledu cylch cyfyng at unrhyw leiniau sy’n cael eu defnyddio ac ni ddylent atal preswylwyr rhag mwynhau eu llain. Os bwriedir gosod teledu cylch cyfyng, dylai rheolwr y safle ddangos i’r preswylwyr sut mae’r system yn gweithio a beth fydd yn cael ei ffilmio. Pan fydd teledu cylch cyfyng wedi’i osod, rheolwr y safle fydd yn gyfrifol am sicrhau ei fod yn gweithio’n iawn.

Mae delweddau teledu cylch cyfyng sy'n dangos unigolion adnabyddadwy yn ddarostyngedig i Ddeddf Diogelu Data 2018 a GDPR y DU a rhaid eu prosesu'n gyfreithlon yn yr un ffordd ag unrhyw ddata personol arall.

Rhaid i’r awdurdod lleol osod arwyddion yn dweud wrth breswylwyr ac ymwelwyr bod teledu cylch cyfyng ar waith, pwy sy’n rheoli’r system a pham. Bydd angen i awdurdodau lleol hefyd benderfynu am faint o amser y bydd recordiadau yn cael eu cadw a sut i ddelio ag unrhyw geisiadau am fynediad at ddata gan y testun a gaiff eu gwneud gan breswylwyr ac ymwelwyr. Yn olaf, rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau bod y monitorau teledu cylch cyfyng yn ddiogel ac na all unrhyw un heb awdurdod eu gweld.

Dylai awdurdodau lleol ystyried darpariaethau mewn cytundebau cartrefi symudol sy'n caniatáu ar gyfer absenoldebau tymor byr a threfniadau meddiannaeth dros dro. Gall y rhain adlewyrchu arferion diwylliannol cymunedau Sipsiwn a Theithwyr, gan gynnwys symudiadau tymhorol. Dylid diffinio cyfnodau absenoldeb yn glir a'u cyfleu, gyda disgresiwn i’w hymestyn lle bo hynny'n rhesymol. Gall trefniadau dros dro hefyd fod yn briodol yn ystod sefyllfaoedd o argyfwng, yn amodol ar ystyriaethau ymgynghori a diogelu.

Dylid caniatáu rhai cyfnodau o absenoldeb o lain breswyl yn y cytundeb cartref symudol. Dylai preswylwyr wybod am faint o amser y caniateir iddynt fod yn absennol o’r llain.

Dylai preswylwyr roi gwybod i reolwr y safle pan fyddant yn bwriadu cael cyfnodau i ffwrdd o’r safle. Yn ystod cyfnodau o absenoldeb, dylai preswylwyr barhau i dalu ffioedd am leiniau a ddyrannwyd ac ni ddylai eu lleiniau gael eu hailddyrannu i eraill.

Os bydd preswylwyr yn torri’r cytundeb sy’n ymwneud â hyd absenoldeb tymor byr o’r safle, er enghraifft, ymestyn eu cyfnod o absenoldeb y tu hwnt i’r hyn y cytunwyd arno heb hysbysu rheolwr y safle, dylai’r awdurdod lleol ymchwilio i'r rhesymau dros hyn. Pan fo awdurdod lleol yn fodlon nad yw'r preswylydd yn meddiannu'r cartref symudol fel eu hunig breswylfa neu eu prif breswylfa, a bod yr awdurdod lleol yn ystyried ei bod yn rhesymol terfynu'r cytundeb, gallant wneud cais i dribiwnlys am orchymyn i'r perwyl hwnnw.

Pennir y cyfnod hwyaf o absenoldeb tymor byr a ganiateir yn ôl disgresiwn yr awdurdodau lleol, ond dylid ystyried hwyluso absenoldeb ar gyfer arferion diwylliannol traddodiadol yn y penderfyniad hwn. Gellid hefyd ystyried alinio’r cyfnod o absenoldeb a ganiateir â’r cyfnod a ganiateir at ddibenion budd-dal tai, sef uchafswm cyfnod o 13 wythnos o fewn un flwyddyn galendr. Mae gan yr awdurdod lleol ddisgresiwn i ymestyn y cyfnod hwn, os ydynt yn dymuno, ond dylid rhoi gwybod i breswylwyr, hyd yn oed os nad yw eu taliadau budd-dal tai yn parhau i gael eu talu, bod yn rhaid talu’r ffioedd am y llain.

Mae gan breswylwyr y safle hawl i groesawu ymwelwyr (a’u cartrefi symudol os oes lle iddynt) ar eu llain am gyfnod dros dro, ond ni ddylai ymwelwyr geisio defnyddio’r llain yn barhaol. Ni ddylid caniatáu cartrefi symudol sy’n eiddo i ymwelwyr (nid rhai sy’n aros am ganlyniadau cais am lain) ar unrhyw leiniau gwag ar safle. Mae’r preswylydd yn gyfrifol am yr holl ymwelwyr â’u llain a gall cytundebau cartrefi symudol nodi y gallent fod yn atebol am unrhyw ddifrod y mae eu hymwelwyr yn ei achosi.

Pan fo’n bosibl, dylai preswylwyr roi gwybod i reolwr y safle eu bod yn disgwyl ymwelwyr sy’n dod â’u carafannau eu hunain ac a allai aros dros nos neu’n hirach.

Dylai’r preswylwyr nodi faint o amser y mae’r ymwelwyr yn bwriadu aros a dylai rheolwr y safle sicrhau bod yr ymwelwyr yn gadael ar amser. Gall awdurdodau lleol ystyried bod uchafswm arhosiad o bedair wythnos yn olynol gan ymwelwyr yn rhesymol, ar yr amod bod lleiniau ar gael i ymwelwyr, er y gallai cyfnod byrrach fod yn fwy priodol os yw safleoedd yn orlawn.

Os yw safleoedd yn orlawn, gall carafannau ychwanegol achosi pryderon iechyd a diogelwch neu dân. Felly, dylai rheolwr y safle esbonio i’r preswylwyr pam y gallai fod angen cyfyngu ar nifer y cartrefi symudol a ganiateir ar y safle ar unrhyw adeg.

Dylid caniatáu i anifeiliaid anwes domestig (cŵn, cathod ac ati) fyw gyda phreswylwyr ar y safle. Yn achos cŵn, rhaid nodi perchnogaeth yn briodol, a rhaid i anifeiliaid gael eu rheoli’n briodol yn y llain bob amser. Gallai’r awdurdod lleol ystyried ei bod yn briodol cynnwys darpariaeth yn y cytundeb cartref symudol y gallai unrhyw anifeiliaid ychwanegol y gall defnyddiwr eu caffael ar ôl cytuno ar y cytundeb olygu torri'r cytundeb oni chafwyd cytundeb rheolwr y safle ymlaen llaw.

Gall y cytundeb ganiatáu i anifeiliaid ychwanegol gael eu cadw am gyfnod byr, er enghraifft gellid darparu lle ar gyfer torllwyth o gŵn bach, ond dylid cytuno ar derfyn amser rhesymol ar gyfer eu hailgartrefu.

Ni chaniateir cŵn peryglus, o fewn diffiniad Deddf Cŵn Peryglus 1991, o fewn ffiniau’r safle. Os yw rheolwyr safle’n poeni am unrhyw anifeiliaid ar y safle, dylid rhoi gwybod i’r awdurdodau priodol. Gellir cael canllawiau pellach o Godau Ymarfer Llywodraeth Cymru ar gyfer Ceffylau, Cathod a Chŵn sydd ar gael yn y  Cod Ymarfer ar gyfer Sefydliadau Lles Anifeiliaid (2020).

Ni ddylai awdurdodau lleol ganiatáu cadw ceffylau ar leiniau nad ydynt yn addas at y diben hwnnw, a dylid cynnwys hyn fel amod penodol mewn cytundebau cartrefi symudol lle bo angen. Efallai y bydd pryderon iechyd a diogelwch yn gysylltiedig â cheffylau ar leiniau anaddas ac efallai y byddant hefyd yn amharu ar gyfleusterau a rhannau cymunedol o’r safle ac yn achosi difrod iddynt.

Rhaid i breswylwyr wneud eu trefniant preifat eu hunain ar gyfer unrhyw dir pori neu stablau sydd eu hangen arnynt, boed hynny gyda’r awdurdod lleol neu landlord preifat. Os yw’r awdurdod lleol yn gallu darparu tir i breswylwyr (am gost ychwanegol) wrth ymyl y safle, dylai fod ganddo ffin glir a diogel a gatiau diogel.

Mae gan Sipsiwn a Theithwyr draddodiadau diwylliannol cryf o gadw ceffylau ac mae rhai aelodau o’r gymuned yn dweud eu bod wedi dioddef gwahaniaethu wrth geisio cael mynediad at dir pori addas ar gyfer eu ceffylau. Anogir awdurdodau lleol i ystyried argaeledd a darpariaeth tir pori sy’n eiddo cyhoeddus wrth nodi safleoedd Sipsiwn a Theithwyr newydd lle bo hynny’n bosibl

 Efallai y bydd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried cynnig y defnydd o dir yn eu hystad eu hunain ar gyfer lesoedd pori tymor byr.

Efallai y bydd rhai Sipsiwn a Theithwyr yn dymuno rhedeg eu busnesau o’u llain. Dan adran 56 o Ddeddf 2013, caiff awdurdod lleol wneud unrhyw beth y mae’n ei ystyried yn ddymunol mewn perthynas â darparu safle, gan gynnwys darparu gofod a chyfleusterau gweithio i’r preswylwyr i’w galluogi i gyflawni’r mathau o weithgareddau a gyflawnir ganddynt fel arfer.

Os nad oes mannau gweithio na chyfleusterau penodol ar gael ar safle, dylai’r awdurdod lleol ystyried yn ofalus a yw’n briodol caniatáu i breswylwyr wneud gwaith o’u llain. Efallai y bydd pryderon iechyd a diogelwch yn gysylltiedig â rhai mathau o waith sy’n cael ei wneud ar lain anaddas ac mae defnyddio unrhyw beiriannau trwm ar y safle yn debygol o achosi i’r ffyrdd ddirywio ac, o bosibl, beryglu preswylwyr eraill, yn enwedig plant.

Pan fydd awdurdodau lleol yn caniatáu gwaith ar lain, cyfrifoldeb rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol yw sicrhau bod y safle’n parhau i fod yn ddiogel i’r holl breswylwyr ac ymwelwyr eraill a bod unrhyw ofynion ychwanegol i ddiogelu eraill ar y safle wedi’u cynnwys mewn cytundeb.

Dylai awdurdodau lleol ystyried a oes angen cyfleusterau gweithio neu storio penodol ar gyfer anghenion busnes penodol y preswylwyr ar rannau ar wahân o’r safle neu a ellid yn rhesymol ddisgwyl i aelodau’r gymuned brydlesu eiddo masnachol gerllaw.

Er enghraifft, efallai y bydd angen ardaloedd penodol ar safleoedd Siewmyn Teithiol i storio a chynnal a chadw offer ffair. Fodd bynnag, mae’n annhebygol y byddai gan ddeliwr metel sgrap sy’n gweithio fel casglwr symudol angen arbennig i storio metel sgrap ar ei lain ei hun.

Efallai y bydd perchnogion safleoedd awdurdodau lleol hefyd yn dymuno ystyried cynnwys telerau penodol mewn cytundebau lleiniau sy’n gwahardd defnyddio’r llain a/neu'r safle at ddibenion masnachol, lle bo hynny’n briodol.

Dylai awdurdodau lleol fod â pholisïau ar waith sy’n hyrwyddo dull ataliol a chymesur o ddatrys unrhyw broblemau ymddygiad a allai godi ar safle cyn iddynt fod â’r potensial i waethygu. Dylai’r polisïau hyn fod yr un mor berthnasol i breswylwyr y safle a’r gymuned sefydlog. Ar ben hynny, dylai’r polisïau hyn geisio diogelu’r rhai sydd ar leiniau unigol ar y safle rhag problemau sy’n codi gan breswylwyr lleiniau eraill neu aelodau o’r gymuned sefydlog gyfagos.

Dylai awdurdodau lleol gynnwys polisïau a rheolau’r safle ynghylch safonau ymddygiad disgwyliedig fel telerau penodol yn y cytundeb llain.

Dylai rheolwr y safle weithio gyda phreswylwyr, y gymuned sefydlog, yr awdurdod lleol a darparwyr gwasanaethau eraill, gan gynnwys yr heddlu lle bo hynny’n briodol, i sicrhau bod y safle’n lle diogel a heddychlon i bob preswylydd fyw.

Dylid hysbysu’r preswylwyr y bydd rheolwr y safle’n cysylltu â’r awdurdod lleol, yr heddlu ac unrhyw asiantaethau eraill a allai fod yn berthnasol i ymdrin ag unrhyw weithgareddau anghyfreithlon y maent yn eu canfod ar y safle neu oddi arno, boed gan breswylwyr neu bobl nad ydynt yn breswylwyr.

Efallai y bydd disgwyl i reolwr y safle weithredu fel cyfryngwr rhwng preswylwyr ar y safle neu gydag aelodau o’r gymuned sefydlog er mwyn datrys problemau, lle bo angen a lle bo’n briodol. Mae’n bwysig bod gan unrhyw reolwr safle y sgiliau a’r gefnogaeth angenrheidiol i gyflawni’r rôl hon a’u bod yn cael unrhyw hyfforddiant gofynnol. Dylai rheolwr y safle gael eu cefnogi’n llawn gan yr awdurdod lleol a’r rheolwr gweithredol yn y rôl hon a dylent allu cyfeirio unrhyw faterion at eu rheolwr llinell pryd bynnag y bydd angen cymorth ychwanegol arnynt.

Argymhellir cadw cofnod o unrhyw ddigwyddiadau a allai ddigwydd ar safle, wedi’u hategu gan dystiolaeth ffotograffig lle bo hynny’n bosibl, er mwyn sicrhau bod gan yr awdurdod lleol a’r heddlu fesurau addas ar waith i ddiogelu llesiant yr holl breswylwyr ac ymwelwyr.

Os yw preswylwyr parhaol lleiniau awdurdod lleol yn dymuno gadael y safle’n barhaol, rhaid iddynt roi rhybudd ysgrifenedig i reolwr y safle, ar ran yr awdurdod lleol, o leiaf 28 diwrnod cyn eu bod yn dymuno gadael. Mae gan breswylwyr sy’n darparu’r cyfnod rhybudd hwn hawl i unrhyw ordaliadau a wneir ar ôl i’r cytundeb gael ei derfynu.

Dylai’r preswylydd roi rhybudd i reolwr y safle ac yna dylai’r preswylydd lofnodi’r dogfennau i gadarnhau’r dyddiad y bwriedir gadael y llain ac y bydd ar gael i’w hailddyrannu.

Dylai rheolwr y safle geisio sicrhau bod yr holl filiau sy’n ddyledus i’r awdurdod lleol neu’r sefydliad rheoli dan gontract yn cael eu setlo gan y preswylydd cyn iddynt ymadael. Cyn i breswylwyr ymadael, dylid archwilio’r llain a’r bloc amwynderau am unrhyw ddifrod. Dylid hysbysu preswylwyr (yn eu cytundeb cartref symudol) y gallai unrhyw ddifrod arwain at gost. Rhaid cofnodi pwy sy’n defnyddio’r safle i sicrhau bod awdurdodau lleol yn gwybod pwy sy’n defnyddio’r lleiniau bob amser. Bydd hyn yn help i ganfod y rhai sy'n gyfrifol am unrhyw ddifrod.

Dylai rheolwr y safle atgoffa’r preswylwyr bod yn rhaid iddynt roi gwybod i’r swyddfeydd budd-daliadau a’r gwasanaethau addysg ac iechyd perthnasol, fel sy’n berthnasol, cyn gadael.

Dylid cynghori preswylwyr hefyd i adael cyfeiriad ar gyfer anfon ymlaen, er y gallant ddewis peidio â gwneud hynny.

Dylai rheolwyr safleoedd ddarparu geirda ar ran unrhyw gyn-breswylydd ar gais i unrhyw reolwr safle neu awdurdod lleol.

Os yw preswylwyr lleiniau tramwy yn dymuno gadael y safle cyn i’w cytundeb ddod i ben, y cwbl sydd raid iddynt ei wneud yw rhoi rhybudd ysgrifenedig i’r rheolwr safle. Nid oes angen cyfnod rhybudd, a bydd gan ddefnyddwyr hawl i adennill unrhyw ordaliadau am y cyfnod ar ôl terfynu.

Dylai’r awdurdod lleol weithio gyda rheolwr y safle a’r rheolwr gweithredol/swyddog cyswllt i sicrhau bod polisi cwynion clir a thryloyw yn ei le, gyda sicrwydd o ymdriniaeth deg ac adborth. Dylai hyn fod yn unol â’r polisïau cwyno ar gyfer mathau eraill o dai cymdeithasol a ddarperir gan yr awdurdod lleol. Er enghraifft, os yw polisi cwynion tai cymdeithasol yn gofyn am ymateb o fewn 7 diwrnod, dylai preswylydd ar safle Sipsiwn a Theithwyr ddisgwyl yr un peth.

Dylai manylion y drefn gwyno fod ar gael i bob preswylydd. Gellir cyflwyno cwynion ar lafar neu’n ysgrifenedig. Ar gyfer cwynion ysgrifenedig, dylai ffurflenni fod ar gael gan yr awdurdod lleol a rheolwr y safle. Rhaid rhoi gwybod i breswylwyr sut yr ymdrinnir â’u cwyn, gan gynnwys pwy fydd yn delio â’u cwyn yn y lle cyntaf a beth y gallant ei wneud os nad ydynt yn fodlon â’r canlyniad.

Gall rheolwr y safle ddelio â mân gŵynion ar y safle lle bo hynny’n briodol. Dylai’r polisi roi enghreifftiau o’r math o faterion y gellid eu hystyried yn rhai mân. Dylai’r polisi hefyd ddatgan y bydd materion mwy difrifol yn cael eu cyfeirio at y rheolwr gweithredol neu dîm cwynion yr awdurdod lleol.

Dylid rhoi manylion i breswylwyr ynghylch pwy y gallant gysylltu â nhw os ydynt yn dymuno cwyno am reolwr y safle.

Dylai adborth ar gynnydd y gŵyn fod ar gael drwy gydol y broses, yn unol â pholisi cwynion yr awdurdod lleol.

Cymunedau sefydlog

Mae cymunedau sefydlog yn gymunedau o bobl sydd ddim yn aelodau o’r gymuned Sipsiwn a Theithwyr, ac sy’n byw mewn tai brics a mortar.

Llain

Tir ar safle cartrefi symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am gyfnod amhenodol (oni nodir yn eu cytundeb llain). Fel arfer mae’n cynnwys bloc amwynderau, lle ar gyfer carafán sefydlog a charafán deithiol a man parcio.

Bydd cynllun y llain yn dibynnu ar ddyluniad cyffredinol y safle. Elfen bwysig yn nyluniad a maint lleiniau yw’r capasiti arfaethedig. Mae Adran 60 Deddf Cartrefi Symudol (Cymru) yn diffinio ‘cartref symudol’ fel un sy’n mesur hyd at 20 metr o hyd a 6.8 metr o led.

Llain dramwy

Tir ar safle cartrefi symudol lle mae gan ddefnyddwyr hawl i osod eu cartrefi symudol am uchafswm cyfnod o 3 mis. Gall lleiniau tramwy fodoli ar safleoedd preswyl parhaol, ond nid yw hyn yn cael ei argymell.

Safle

Bydd safle’n cynnwys amrywiaeth o gyfleusterau (yn dibynnu ar faint y tir a’r gofynion), cysylltiadau â chyfleustodau, adeilad cymunedol, man chwarae, llwybr troed o amgylch y safle, goleuadau cyhoeddus, a ffensys/coed i greu ffin o amgylch y safle ar gyfer diogelwch ac amgáu.

Safle awdurdod lleol

Mae hwn yn safle sy’n eiddo i’r awdurdod lleol ac yn cael ei weithredu ganddo. Bydd y safle hwn yn cael ei ddynodi i’w ddefnyddio fel safle Sipsiwn a Theithwyr am gyfnod amhenodol. Gall preswylwyr ar y safleoedd hyn ddisgwyl defnyddio eu lleiniau cyhyd â’u bod yn glynu wrth delerau eu cytundeb llain, dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned.

Safle tramwy

Mae safleoedd tramwy yn gyfleusterau parhaol sydd wedi’u dylunio i’w defnyddio dros dro gan ddefnyddwyr. Bwriedir i’r safleoedd hyn gynnig modd i Sipsiwn a Theithwyr gynnal ffordd o fyw nomadig. Caniateir i ddefnyddwyr unigol fyw ar y safle am uchafswm o dri mis ar y tro. Bydd awdurdodau lleol yn gyfrifol am gynnal a chadw’r safle, a bydd gwaredu gwastraff, cyflenwad dŵr a charthffosiaeth ar gael.

Mae telerau penodol dan Ddeddf Cartrefi Symudol (Cymru) 2013 yn berthnasol ar y safleoedd hyn. Gellir darparu mannau gweithio hefyd ar safleoedd, neu gerllaw, ar gyfer gweithgareddau a gyflawnir gan aelodau o’r gymuned.

Gypsies and Travellers Wales

Canolfan Gymunedol Trowbridge
Trowbridge
CF3 1RU

Ffôn: 029 2021 4411
E-bost: info@gtwales.org.uk

Travelling Ahead (Tros Gynnal Plant Cymru)

Heol y Maendy
Caerdydd
CF24 4HQ

Ffôn: 029 2039 6974
Gwefan

There and Back Again

Ffôn: 07931 376636
Gwefan

Urdd Siewmyn Prydain Fawr

De Cymru
29 Westend Avenue
Notais
Porthcawl
CF63 3NE

Ffôn: 07867 506061
E-bost: sgwales1@gmail.com

Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC)

4ydd Llawr
One Canal Parade
Heol Dumballs
Caerdydd
CF10 5BF

Ffôn: 02920 468600
E-bost: enquiries@wlga.gov.uk
Gwefan

Tîm Cyngor i Deithwyr

Community Law Partnership

Llinell gymorth genedlaethol i Deithwyr: 0121 685 8677 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am tan 1pm) Y tu allan i oriau, argyfyngau yn unig: 07768 316755

Gwefan

Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Cymru

1 Pwynt Caspian
Ffordd Caspian
Caerdydd
CF10 4DQ

Ffôn: 029 2044 7710
E-bost: wales@equalityhumanrights.com
Gwefan

The Traveller Movement

40, Jeffrey’s Road
Stockwell
Llundain
SW4 6QX

Ffôn: 020 7607 2002
E-bost: info@travellermovement.org.uk
Gwefan

Friends, Families and Travellers

Community Base
113 Queens Road
Brighton
BN1 3XG 

Ffôn: 01273 234777
E-bost: Fft@gypsy-traveller.org
Gwefan

Tai Pawb

Llys Trident
East Moors Road
Caerdydd
CF24 5TD

Ffôn: 02921 057957
E-bost: info@taipawb.org

Cymorth Cynllunio Cymru

Llawr Cyntaf
12 Heol y Gadeirlan
Caerdydd
CF11 9LJ

Ffôn: 02920 625000
Gwefan

Roma Support Group

PO Box 23610
Llundain
E7 0XB

Ffôn: 07949 089778
E-bost: info@romasupportgroup.org.uk
Gwefan

Travellers Aid Trust

Blwch Post 16
Llangyndeyrn
Cydweli
SA17 5YT

Ffôn: 01554 891976
E-bost: info@travellersaidtrust.org
Gwefan

Advisory Council for the Education of Romany and other Travellers (ACERT)

Little Kiln
Pottery Road
Bovey
Tracey
Devon
TQ13 9DS

Ffôn: 020 8374 1286
E-bost: Info@acert.org.uk
Gwefan