Helpu teuluoedd â gofal plant
Helpu teuluoedd â chostau byw drwy ofal plant sy’n fforddiadwy ac o safon.
Gofal plant a ariennir
Mae’r siartiau hyn yn dangos nifer y plant sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir yn ôl gwahanol grwpiau oedran.
Eglurhad ynghylch data gofal plant a ariennir
Disgrifiad o’r siartiau: siartiau llinell sy’n dangos nifer y plant 2 oed a phlant 3 i 4 oed sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir, yn ogystal â chyfanswm y boblogaeth o blant 2 oed a phlant 3 i 4 oed. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae nifer y rhai sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir i blant 2 oed wedi cynyddu’n sylweddol yn sgil ehangu’r cynnig ymhellach. Mae’r nifer cyffredinol sy’n manteisio ar y cynnig wedi cynyddu o tua 7,000 ym mlwyddyn ariannol 2022 i 2023 i tua 18,000 ym mlwyddyn ariannol 2025 i 2026. Mae cyfanswm y nifer sy’n manteisio ar y cynnig rhwng 2025 a 2026 yn amcangyfrif sy’n seiliedig ar gyfanswm y nifer rhwng 2024 a 2025. Amcangyfrifon yw’r ffigurau o ran y boblogaeth. Yn sgil hyn, gall nifer y plant 2 oed sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir ymddangos yn uwch weithiau na chyfanswm nifer y plant 2 oed.
O ran plant 3 i 4 oed, roedd tua 22,000 o blant yn manteisio ar ofal plant a ariennir rhwng 2024 a 2025.
Gofal plant a ariennir i blant 2 oed:
- Mae’r nifer sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir i blant 2 oed wedi cynyddu’n sylweddol ers 2022, a hynny yn sgil ehangu’r ddarpariaeth i ragor o blant 2 oed.
- Dechreuodd y gwaith ehangu hwn ym mis Medi 2022, a chyflwynwyd camau pellach rhwng mis Ebrill 2023 a mis Ebrill 2025.
- Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, newidiwyd y diffiniad o fanteisio ar y cynnig i fesur cyson ledled Cymru.
- Rhwng 2024 a 2025, caiff y nifer sy’n manteisio ar y cynnig ei fesur gan a yw plentyn wedi mynd i leoliad gofal plant a ariennir o leiaf unwaith.
- Cyn 2024 i 2025, roedd y nifer a oedd yn manteisio ar y cynnig yn cael ei fesur yn bennaf yn ôl a oedd lle gofal plant wedi’i dderbyn, er bod rhai awdurdodau lleol wedi adrodd ar bresenoldeb yn lle hynny.
- Mae angen gofal felly wrth gymharu ffigurau cyn y cyfnod rhwng 2024 a 2025 ac ar ôl hynny. Mae’r ystadegau hyn yn seiliedig ar wybodaeth reoli a gasglwyd gan Lywodraeth Cymru oddi wrth awdurdodau lleol ac fe’u cyhoeddir fel ystadegau swyddogol o dan ddatblygiad.
Gofal plant a ariennir i blant 3 a 4 oed:
- Mae’r siart yn dangos nifer y plant 3 i 4 oed sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir a chyfanswm y boblogaeth amcangyfrifedig.
- Mae nifer y plant sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir yn amrywio o flwyddyn i flwyddyn a chaiff ei ddylanwadu gan ffactorau gan gynnwys nifer y plant 3 a 4 oed sy’n byw yng Nghymru a nifer y teuluoedd sy’n bodloni’r meini prawf cymhwystra ar hyn o bryd. Mae cymhwystra yn seiliedig ar rieni sy’n byw yng Nghymru gyda phlentyn 3 neu 4 oed, lle y mae pob rhiant yn ennill incwm blynyddol gros o £100,000 neu lai a naill ai mewn gwaith cymwys neu wedi’i gofrestru ar gwrs cymwys.
- Caiff nifer y plant sy’n manteisio ar ofal plant a ariennir ei gyfrifo o ddata monitro rhaglenni.
- Mae’r boblogaeth gymwys yn amcangyfrif sy’n seiliedig ar ddata’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth.
- Effeithiwyd ar ganlyniadau rhwng 2019 a 2020 a rhwng 2020 a 2021 gan bandemig y coronafeirws (COVID-19) a dylid eu dehongli â gofal.
- Nid oes unrhyw ddata cymharol ar gyfer y cyfnod rhwng 2022 a 2023 oherwydd y gwaith o gyflwyno system fonitro newydd.
Ffynonellau data: Adroddiad y Cynnig Gofal Plant dros Gymru: Medi 2023 ac Awst 2024 ac Ystadegau ac ymchwil Dechrau'n Deg
Pam mae gofal plant yn bwysig
Mae cael mynediad at ofal plant fforddiadwy yn helpu plant i gael y dechrau gorau mewn bywyd gan hefyd helpu rhieni a gofalwyr i weithio, astudio neu hyfforddi.
Gall cael mynediad at ofal plant fforddiadwy arwain at ganlyniadau cadarnhaol, fel:
- lleihau’r pwysau ariannol ar deuluoedd
- galluogi rhieni i gynyddu eu horiau gwaith neu barhau i weithio
- mwy o gyfleoedd i alluogi rhieni i fanteisio ar addysg neu hyfforddiant
- incwm aelwydydd uwch a llai o risg o dlodi
- plant yn cael cyfleoedd i ddysgu, chwarae a chymdeithasu yn ystod eu blynyddoedd cynnar
- gwelliannau i iechyd a llesiant teuluoedd
Gall gofal plant fforddiadwy wella canlyniadau i blant a theuluoedd, cryfhau cymunedau a hybu economi gryfach. Gall mynediad cyfyngedig at ofal plant fforddiadwy gynyddu costau i deuluoedd, arwain at lai o rieni yn gallu parhau yn eu gwaith neu leihau eu horiau gwaith, yn ogystal â golygu bod plant yn colli cyfleoedd i ddatblygu’r sgiliau a’r hyder y mae eu hangen arnynt i ffynnu.
Sut rydym yn mynd ati i wella gofal plant
Mae gan y Llywodraeth ymrwymiad uchelgeisiol i ehangu gofal plant a ariennir gan y llywodraeth er mwyn sicrhau y bydd gan bob plentyn rhwng 9 mis oed a 4 oed yr hawl i 20 awr yr wythnos o ofal plant am 48 o wythnosau’r flwyddyn.
Er mwyn sicrhau bod gofal plant yn fwy fforddiadwy a hygyrch i deuluoedd ledled Cymru, mae’r Llywodraeth yn gwneud y canlynol:
- cyflwyno gofal plant a ariennir i bob plentyn 2 oed ledled Cymru; mae 4 awdurdod lleol eisoes wedi cwblhau’r gwaith o gyflwyno 12.5 awr o ofal plant a ariennir
- estyn yr hawl ar gyfer plant 3 a 4 oed i rieni nad ydynt yn gymwys ar hyn o bryd
- cynnal y cynnig presennol o 30 awr o ofal plant a ariennir i blant 3 a 4 oed cymwys y mae eu rhieni’n gweithio, yn astudio neu’n hyfforddi
- buddsoddi mewn gwasanaethau blynyddoedd cynnar sy’n hybu dysgu, datblygiad a llesiant plant
Gyda’i gilydd, nod y camau gweithredu hyn yw darparu opsiynau gofal plant fforddiadwy i deuluoedd, gwella ansawdd bywyd i deuluoedd a rhoi’r dechrau gorau posibl mewn bywyd i bob plentyn.