Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru - Pennod 5: Mynd i’r afael â thlodi plant a sicrhau’r dyfodol gorau i bob plentyn yng Nghymru

Bydd Cymru lle gall pob plentyn ffynnu yn genedl decach, iachach a mwy llewyrchus.

Mae mynd i’r afael â thlodi plant yn un o genadaethau diffiniol y Llywodraeth hon. Mae’n rheidrwydd moesol ac yn fuddsoddiad yn nyfodol Cymru.

Dylai pob plentyn allu dysgu, cymryd rhan a gwireddu ei botensial, waeth beth fo incwm ei deulu. Fodd bynnag, mae gormod o blant yn parhau i brofi tlodi, sy’n gallu cael effaith ar iechyd, cyrhaeddiad addysgol a chyfleoedd bywyd.

Bydd Cymru lle gall pob plentyn ffynnu yn genedl decach, iachach a mwy llewyrchus. Gall lleihau tlodi plant wella cyfleoedd bywyd, cryfhau cymunedau a datblygu’r genhedlaeth nesaf o weithwyr, meddylwyr  ac arweinwyr sydd eu hangen ar ein gwlad.

Mae blynyddoedd o strategaethau diffygiol a gwariant diffocws gan weinyddiaethau blaenorol, a waethygwyd gan bolisïau cyni San Steffan, wedi gadael lefelau tlodi plant yn ystyfnig o uchel.

Mae angen inni greu disgwyliadau ar draws y llywodraeth a’r gymdeithas o’r rôl y gall tai, iechyd, addysg a’r economi ei chael o ran torri cylch tlodi. Mae angen inni sefydlu mecanweithiau sy’n ei gwneud hi’n haws inni gofleidio’r cysylltiadau hyn.

Byddwn yn:

• gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu a chyflawni cynllun newydd i fynd i’r afael â thlodi plant, gan osod targedau, meincnodau a cherrig milltir clir i ysgogi newid uchelgeisiol, cyflawnadwy.
• pwyso ar Lywodraeth y DU i ddefnyddio’r dulliau sydd ganddynt, gan gynnwys cael gwared ar y cap ar fudd-daliadau, cynyddu’r Lwfans Tai Lleol, a chyflwyno tariffau cymdeithasol i sicrhau newid gwirioneddol i deuluoedd sy’n byw mewn tlodi.

Hoffem i Gymru fod yn wlad lle gall pob plentyn ffynnu. I ormod o deuluoedd, gall pwysau ariannol gyfyngu ar y cyfleoedd hynny o flynyddoedd cynharaf bywyd plentyn. Gall cymorth ariannol uniongyrchol helpu i leihau’r pwysau hynny, gwella llesiant y teulu a chyfrannu at ganlyniadau gwell i blant.

Bydd Cynnal yn ein galluogi ni i asesu’r effaith y gallai Taliad Plant Cymru ei chael ar leihau tlodi plant a gwella canlyniadau i blant a theuluoedd. Wrth dreialu’r dull gweithredu hwn, byddwn yn adeiladu’r dystiolaeth sydd ei hangen i lywio penderfyniadau yn y dyfodol ynghylch sut y gall cymorth ariannol uniongyrchol helpu i wella cyfleoedd bywyd.

Byddwn yn:

• mynd ati i dreialu Cynnal, Taliad Plant Cymru, gan ddarparu taliad uniongyrchol bob wythnos i blant ifanc o deuluoedd sy’n hawlio Credyd Cynhwysol.

Ni ddylai unrhyw blentyn golli’r cyfle i ddysgu oherwydd ei fod yn llwglyd. Byddwn yn adeiladu ar ein hanes o ddarparu prydau ysgol am ddim i holl blant ysgolion cynradd drwy estyn y cynnig i ysgolion uwchradd.

Bydd sicrhau bod mwy o bobl ifanc yn cael pryd maethlon sy’n eu llenwi yn ystod y diwrnod ysgol yn hyrwyddo iechyd a llesiant, yn eu helpu i ganolbwyntio yn yr ysgol ac yn eu galluogi nhw i gymryd rhan weithredol mewn gwersi a gweithgareddau cymdeithasol.

Byddwn yn:

• ehangu mynediad at brydau ysgol am ddim mewn ysgolion uwchradd, gan ddechrau drwy sicrhau bod pob myfyriwr ym Mlynyddoedd 7-11 o aelwydydd sy’n hawlio Credyd Cynhwysol yn gallu hawlio pryd ysgol am ddim, heb unrhyw gyfyngiad o ran incwm. Byddwn yn sicrhau bod y ddarpariaeth yn cyd-fynd â’r gwaith ar Strategaeth Fwyd Genedlaethol newydd. 

Dylai pawb yng Nghymru gael eu trin ag urddas, a dylent hefyd allu cyflawni eu potensial a theimlo eu bod yn perthyn. Mae cymdeithas gyfiawn o fudd i bawb, gan ddarparu cyfle cyfartal, cymunedau cysylltiedig a ffyniannus, a mynediad at wasanaethau sy’n rhydd o wahaniaethu a rhagfarn.

Mae ein llwyddiant fel cenedl yn dibynnu ar sicrhau bod pawb yn gallu cyfrannu, cymryd rhan a gwireddu eu potensial.

Byddwn yn:

• gweithio ar draws pob un o feysydd y llywodraeth i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol, drwy ddull system gyfan a chymdeithas gyfan sy’n canolbwyntio ar atal.
• cefnogi dioddefwyr a goroeswyr drwy ddiogelu cyllid ar gyfer gwasanaethau arbenigol sy’n canolbwyntio ar oroeswyr yn y maes hwn, a thrwy eithrio llochesi o’r Ddeddf Rhentu Cartrefi i sicrhau mynediad at lety diogel.
• gweithio gyda phobl sydd â phrofiad bywyd i hyrwyddo cydraddoldeb, gan gynnwys cydraddoldeb LHDTC+, hawliau pobl anabl, cydraddoldeb rhywedd a Chymru wrth‑hiliol.
• cyddwn yn cryfhau gwaith cyflawni ac atebolrwydd, ac yn adrodd ar gynnydd ac effaith. Cefnogi Llywodraeth y DU i ddatblygu gwaharddiad llwyr, sy’n cynnwys pobl draws, ar yr hyn a elwir yn ‘therapi trosi’, gan gryfhau’r camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i’r afael â’r arferion niweidiol hyn a chefnogi goroeswyr.
• cynnal egwyddorion Cyfamod y Lluoedd Arfog a gweithio ar draws gwasanaethau cyhoeddus i wella cefnogaeth i gyn-filwyr a’u teuluoedd. Bwrw ymlaen â chynigion i ddatblygu deddfwriaeth seiliedig ar hawliau dynol i Gymru.
• gweithio gyda phartneriaid i gefnogi ceiswyr noddfa i gymryd rhan ac integreiddio i gymdeithas Cymru, gan eu helpu i ailadeiladu eu bywydau yn ddiogel a chydag urddas.