Eich babi 7 - 12 mis

Byddant yn gallu adnabod pobl bwysig, gyfarwydd yn eu byd ac efallai y byddant yn poeni pan na allant eich gweld neu eich teimlo gerllaw.

Bydd eich babi’n dechrau eisiau pethau, er enghraifft, eisiau cael ei godi neu eisiau tegan arbennig. Wrth i’ch babi ddechrau symud mwy a mynnu pethau, ceisiwch addasu i’r newidiadau hyn. Gall fod yn amser hwyliog a heriol.

Bydd beth rydych chi’n ei wneud gyda’ch babi nawr yn gwneud byd o wahaniaeth iddo maes o law. Mwya’n byd fyddwch chi’n siarad, chwarae a chanu gyda’ch babi ac ymateb iddo, gorau’n byd fydd sgiliau siarad eich plentyn. Bydd hefyd yn helpu eu hymennydd sy'n tyfu i ddatblygu. Mae dangos cariad at eich babi efo sylw, ei ganmol a’i gofleidio yn rhoi hwb i’w hunan-barch a’i hyder hefyd.

Mae’r ganlynol yn sôn am wahanol gamau datblygiad eich plentyn ac yn rhoi cyngor defnyddiol ar sut gallwch chi gynorthwyo’ch babi. Hwyrach y bydd eich babi’n gwneud rhai pethau yn gynt neu’n hwyrach na’r hyn sydd yn y canllawiau. 

Mae gwybodaeth fanylach am ddatblygiad eich plentyn yn yr e-lyfr Pob Plentyn – Newydd-anedig hyd at 2 oed.Mae’n cynnwys gwybodaeth am fwydo, torri dannedd, brechiadau, iechyd eich plentyn a gwneud eich cartref yn ddiogel hefyd. 

Os ydych chi’n poeni am ddatblygiad eich plentyn, siaradwch â’ch meddyg teulu neu ymwelydd iechyd.

Mae’n bosib y bydd eich babi 7 - 8 mis oed yn gallu:

• Eistedd i fyny am rai munudau, heb eich help;
• Rholio drosodd a symud ar draws y llawr drwy lithro, rholio neu lusgo ei hun;
• Edrych i weld o ble mae synau’n dod a gwneud hynny’n eithaf cywir; 
• Gwneud synau babi ac ymateb i chi gyda sŵn;
• Ymateb i’w henw eu hunain pan fyddwch chi’n ei alw;
• Archwilio pethau gyda’i ddwylo a’i geg; a
• Mwynhau chwarae pi-po (rydych chi’n cuddio’ch wyneb am funud ac yna’n ei ddatgelu a dweud “pi-po!”)

Gall eich babi’n dechrau glynu’n dynn wrthych chi ac yn cynhyrfu yng nghwmni pobl anghyfarwydd. Efallai y bydd eich babi yn dechrau crio os ydych chi neu’ch partner yn gadael yr ystafell. Mae hyn yn normal, dydy’ch babi ddim yn ddigon hen i ddeall y byddwch chi’n dod yn ôl. 

Mae’n bosib y bydd eich babi 9 - 10 mis oed yn gallu:

• Defnyddio ei fys i bwyntio at bethau bach;
• Parablu gyda synau y gallwch chi eu hadnabod fel ”mama” a “dada” a chopïo synau rydych chi’n eu gwneud;
• Deall ambell i air fel “na”, “ta-ta” a “swper”;
• Clapio a chwifio;
• Copïo pethau rydych chi’n eu gwneud er mwyn gwneud yr un peth e.e., ysgwyd tegan i wneud sŵn; a
• Chwilio am rywbeth os yw’n eich gweld chi’n ei guddio.

Efallai y bydd eich babi’n glynu wrthych chi o hyd yng nghwmni pobl newydd yn ystod y camau hyn. Mae’n bosib ei fod yn dod yn fwy annibynnol hefyd, er enghraifft, efallai y bydd yn dal ei gorff yn stiff wrth i chi geisio rhoi dillad amdano.

Mae’n bosib y bydd eich babi 11 - 12 mis oed yn gallu:

• Deall ymadroddion syml fel “wyt ti eisiau diod?”;
• Dilyn cyfarwyddiadau syml gydag eitemau cyfarwydd, fel “cer i nôl tedi”;
• Adnabod pobl gyfarwydd;
• Dangos cariad drwy roi cusan a chwtsh;
• Pwyntio at eitemau;
• Gwthio, taflu a tharo i’r llawr bopeth o fewn golwg a rhoi teganau i eraill;
• Defnyddio ystumiau fel pwyntio a chwifio a deall mwy o’r hyn rydych chi’n ei ddweud;
• Symud o gwmpas. Mae rhai plant yn dysgu cropian, tra bod eraill yn symud o gwmpas ar eu bol neu ar eu pen ôl. Bydd eraill yn rholio i bob man; a
• Cerdded, ond peidiwch â phoeni os nad yw’ch babi wedi gwneud hyn eto. Mae hyn yn digwydd unrhyw bryd rhwng 8 ac 20 mis.

Sut i annog a chynorthwyo datblygiad eich babi 

• Ceisiwch ymateb pan fydd eich babi’n llefain. Crio yw ffordd eich babi o gyfathrebu â chi, yn enwedig pan fyddant yn ifanc iawn. Maen nhw'n dweud wrthych chi fod angen eich help arnyn nhw i'w gysuro. Os yw’r cyfan yn mynd yn ormod i chi, rhowch eich babi mewn lle diogel a gadewch yr ystafell am eiliad tan eich bod yn teimlo’n well. Mae Cry-sis (dolen allanol Saesneg) yn rhoi cymorth i ymdopi â babis sy’n crio a ddim yn cysgu.
   
• Beth i’w wneud os ydych yn credu bod eich babi’n sâl. Os oes ganddo dymheredd uchel, efallai y bydd ganddynt salwch. Os ydych chi’n meddwl bod rhywbeth o’i le, cysylltwch â GIG 111 Cymru i gael cyngor. Gallwch eu ffonio ar 111.
   
• Dylech ymateb i ‘arwyddion’ eich babi. Mae babis yn cyfathrebu mewn sawl ffordd, does dim angen i chi aros iddyn nhw grio cyn rhoi cwtsh iddyn nhw neu chwarae gyda nhw. Dylech chwarae gyda’ch babi pan fydd yn effro ac yn fywiog. Rhowch gwtsh iddo pan fydd yn crio, yn troi i ffwrdd neu’n crymu ei gefn. Gallwch ddefnyddio arwyddion eich babi i weld beth mae’ch babi ei eisiau. Ydy e’n sugno’i fys pan fydd e eisiau bwyd, neu’n rhwbio’i lygaid pan fydd e wedi blino?
   
• Rhowch lawer o wenu, cofleidio a chanmol i’ch babi. Mae'n eu tawelu ac yn helpu i adeiladu eu hunanhyder.
   
• Cadwch bopeth yr un fath gymaint â phosib. Bydd cael trefn reolaidd yn helpu’ch babi i gael teimlad o sicrwydd. Ceisiwch fwydo, ymolchi a rhoi’ch babi i’w wely tua’r un amser bob dydd. Dewch o hyd i batrwm sy’n gweithio i’ch teulu chi.
   
• Rhowch eich babi yn rhywle lle mae’n gallu gweld pethau’n digwydd. Gallech newid beth mae’n gallu ei weld neu ei symud i fan arall, fel ei fod e’n gallu edrych ar rywbeth gwahanol.
   
• Dywedwch wrth eich babi beth fyddwch chi’n ei wneud nesaf. “Rydyn ni’n golchi dwylo”. Mae hyn yn dweud wrth eich babi beth i’w ddisgwyl. Byddant yn dechrau deall mwy a mwy o'r hyn rydych chi'n ei ddweud.
   
• Siaradwch am y pethau a welwch a’r pethau a wnewch. Ar y bws, yn y car, wrth gerdded i’r siop neu yn yr archfarchnad, pwyntiwch at y pethau rydych chi’n eu gweld. Pan fydd eich babi’n pwyntio at bethau, gallwch ddweud pethau fel “ie, ci yw hwnna”. Pan fydd eich babi’n gwneud pethau, gallwch ddweud pethau fel “rwyt ti’n cyffwrdd â’r gath”. Mae ganSiarad Gyda Fi awgrymiadau defnyddiol ar gefnogi sgiliau lleferydd, iaith a chyfathrebu eich plentyn bach.
   
• Darllenwch i'ch babi, gan adael iddyn nhw weld a theimlo'r llyfr. Mae mwy o syniadau ar gyfer siarad a chwarae gyda'ch babi ar wefan Book Trust Cymru(dolen allanol).
   
• Siaradwch gair neu ddau o Gymraeg, bydd siarad ychydig bach o Gymraeg gyda'ch babi yn rhoi'r dechrau dwyieithog gorau iddo. Gall Cymraeg i Blant helpu gyda hyn. Gallwch canu gyda’ch gilydd i nifer o hwiangerddi a chaneuon Cymraeg ar wefan Book Trust Cymru (dolen allanol). Mae’r caneuon yn cynnwys nifer o eiriau syml i wneud e’n hawdd i blant bach i ddysgu’r iaith Cymraeg.
   
• Cofiwch Chwarae. Ceisiwch roi bethau diddorol a diogel i’ch babi i edrych arnyn nhw, eu cyffwrdd a’u harchwilio. Gallwch wneud synau i gyd-fynd â’r hyn sy’n digwydd, fel “brmm, brmm” wrth i chi wthio car. Does dim angen teganau drud – mae babis angen rhyngweithio â phobl eraill lawer mwy na gyda theganau. Mae syniadau ar gyfer caneuon, llyfrau a gweithgareddau chwarae ar Plentyndod Chwareus (dolen allanol), neu Words for Life (dolen allanol Saesneg).
   
• Ceisiwch dynnu sylw’ch babi. Pan fydd eich babi’n troi’r teledu ymlaen a’i ddiffodd drosodd a throsodd, ceisiwch dynnu ei sylw gyda thegan neu weithgaredd arall.
   
• Pwyll ac amynedd piau hi. Pan fyddwch chi’n ddigynnwrf ac yn ymlacio, mae’ch babi’n fwy tebygol o ymlacio hefyd.
   
• Paratowch. Rhowch bethau peryglus neu unrhyw beth a allai dorri gadw. Gosodwch giât ddiogelwch ar y grisiau a chloeon ar ddroriau a chypyrddau. Bydd hyn yn cadw’ch babi’n ddiogel.
   
• Byddwch yn dawel gyda’ch babi. Dydy’ch babi ddim yn ddigon hen i wneud pethau’n fwriadol neu i reoli beth mae’n ei wneud. Dydy’ch babi ddim yn gwneud pethau i’ch gwneud chi’n flin. Er enghraifft, efallai y bydd eich babi’n taflu teganau ar y llaw. Gêm yw hi i’ch babi ac mae’n dysgu ble mae pethau’n mynd. Peidiwch byth â siglo’ch babi, gall hyn achosi niwed i’w ymennydd.
   
• Os ydych chi’n teimlo’n rhwystredig neu’n flin, gwnewch yn siŵr bod eich plentyn bach mewn lle diogel (e.e., cot clir a diogel heb anifeiliaid yn agos ato) ac yna gadewch yr ystafell am eiliad nes eich bod chi'n teimlo'n dawelach. Neu gallwch ofyn i ffrind neu aelod o'r teulu ofalu am eich plentyn am gyfnod fel y gallwch gael amser i deimlo'n well.

Mae’n iawn gofyn am help. Os ydych chi’n poeni am deimlo dan bwysau neu’n isel, siaradwch â’ch ymwelydd iechyd neu feddyg teulu. 

Efallai y bydd y llinellau cymorth hyn o defnydd i chi hefyd:

• Llinell Gyngor a Gwrando’r Gymuned (C.A.L.L.) – cysylltwch ar 0800 132 737 (gwasanaeth 24 awr), neu ebostio call@callhelpline.wales . Mae’r hon yn llinell gyfrinachol sy’n cynnig cymorth emosiynol ar iechyd meddwl a materion cysylltiedig.
•  Samaritans yng Nghymru ar 0808 164 0123. Gallwch gysylltu am unrhyw beth sy’n eich poeni chi, waeth pa mor fawr neu fach yw’r mater.