Tlodi incwm cymharol

Mae person mewn tlodi incwm cymharol pan ei bod yn byw mewn cartref lle’r oedd cyfanswm incwm yr aelwyd o bob ffynhonnell yn llai na 60 y cant o incwm aelwyd gyfartalog y DU (fel y rhoddir gan y canolrif).

Mae hyn yn golygu bod tlodi incwm cymharol yn fesur o anghydraddoldeb incwm, nid mesur uniongyrchol o safonau byw.

Am fwy o wybodaeth ar ystyr tlodi incwm cymharol, gweler ein cyflwyniad 'Beth yw tlodi incwm cymharol?'.

Daw'r data sydd gennym ar gyfer tlodi incwm cymharol o'r adroddiad Cartrefi islaw'r incwm cyfartalog a gyhoeddwyd gan yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP).

Y prif ffigur ar gyfer Cymru o'r adroddiad hwn yw canran yr holl unigolion yng Nghymru a oedd yn byw mewn tlodi incwm cymharol - mae hwn yn ddangosydd cenedlaethol sy'n golygu ei fod yn cael ei ddefnyddio i fesur cynnydd a wneir yng Nghymru tuag at gyflawni'r 7 nod llesiant.

Mae’r dangosydd hwn yn gysylltiedig â charreg filltir genedlaethol: lleihau’r bwlch tlodi rhwng pobl yng Nghymru sydd â nodweddion allweddol a gwarchodedig penodol (sy’n golygu mai nhw sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi) a’r rheini heb y nodweddion hynny erbyn 2035. Ymrwymo i osod targed ymestynnol ar gyfer 2050.

Mae'r data hwn yn defnyddio incwm gwario cyfwerth yr aelwyd.

Mae'r data hwn ar gael o'r flwyddyn ariannol 1994-95, ar gyfer gwledydd y DU a rhanbarthau Lloegr gan wahanol grwpiau oedran (pob unigolyn, plant, oedolion oedran gweithio a phensiynwyr).

Rydym hefyd yn dangos dadansoddiad (StatsCymru) ychwanegol ar nodweddion economaidd, teuluol, ethnigrwydd ac anabledd.

Trawsnewid ystadegau’r Arolwg Adnoddau Teulu

Mae’r Adran Gwaith a Phensiynau yn gwneud gwelliannau i’r ystadegau dros y blynyddoedd nesaf, sy’n golygu y bydd rhai data yn cael eu hadolygu ac na fydd modd ei cymharu â blynyddoedd blaenorol.

Mae'r gwelliannau yn cynnwys cysylltu data budd-daliadau a data enillion gweinyddol â chofnodion arolwg i leihau tanadrodd incwm a diweddaru'r ffordd y mae'r ystadegau yn cael eu graddio i gyfansymiau poblogaeth (a elwir yn bwysoli).

Bydd newidiadau’n cael eu cyflwyno’n raddol, gyda rhai ffigurau’n newid wrth i bob gwelliant newydd gael ei gyflwyno. Ar gyfer rhyddhau data 2026, bydd data gweinyddol yn disodli data arolwg wrth fesur incwm ar gyfer y mwyafrif o fudd-daliadau’r Adran Gwaith a Phensiynau a Chyllid a Thollau Ei Fawrhydi (CThEF). . Bydd hyn yn lleihau'r tanadrodd o fudd-daliadau a welir ar hyn o bryd yn yr arolwg (ac felly HBAI) ac yn gwella ansawdd data yn y ddwy set ddata. 

Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gwneud y newid hwn mewn dau gam dros y misoedd nesaf, a dylai defnyddwyr fod yn ofalus wrth ddehongli tueddiadau dros amser tra bo’r diwygiadau fesul cam hyn yn cael eu cyflwyno:

• ar 26 Mawrth 2026, ar yr un pryd â chyhoeddi’r data newydd ar gyfer y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2025, byddant yn cyhoeddi ystadegau wedi’u diweddaru ar gyfer y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2022 hyd 2024
• yn ystod haf 2026 byddant yn cyhoeddi ystadegau wedi’u diweddaru ar gyfer y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2019 hyd 2021

Bydd hyn yn golygu, erbyn haf 2026, y bydd cyfres amser HBAI sydd wedi'i gysylltu â data gweinyddol ar gael o'r blynyddoedd ariannol a ddaeth i ben yn 2019 i 2025.

Mae'r gwelliant hwn yn golygu y bydd mesurau incwm isel allweddol, gan gynnwys nifer/cyfran y bobl a nodwyd eu bod mewn tlodi incwm cymharol ar gyfer pob grŵp ac ym mhob blwyddyn o'r flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2022 (ym mis Mawrth 2026) ac o'r o'r flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2019 (yn haf 2026), yn newid. Mae'r gwelliant hwn hefyd yn golygu y bydd toriad strwythurol yn y gyfres HBAI ar y pwyntiau hyn, ac rydym yn cynghori defnyddwyr i beidio â gwneud cymhariaeth uniongyrchol o newidiadau mewn incwm ar draws y toriad. Os oes angen cymariaethau ar draws y toriad, dylai defnyddwyr ddilyn y cyngor a nodir yn adroddiad Cefndir, Gwybodaeth a Methodoleg HBAI (yr Adran Gwaith a Phensiynau).

Ceir rhagor o fanylion am y newidiadau a ddisgrifir yn y blog hwn yn strategaeth rhyddhau'r Arolwg Adnoddau Teulu (yr Adran Gwaith a Phensiynau) a strategaeth rhyddhau HBAI (yr Adran Gwaith a Phensiynau). Rydym hefyd wedi cyhoeddi blog y Prif Ystadegydd sy'n crynhoi'r newidiadau sydd ar ddod i’r ystadegau tlodi.

Statws ystadegau swyddogol

Mae’r ystadegau swyddogol hyn wedi’u hachredu’n Ystadegau Gwladol mewn blynyddoedd blaenorol, yn unol â Deddf Ystadegau a’r Gwasanaeth Cofrestru 2007, gan ddangos eu bod yn cydymffurfio â'r Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau.

Ystadegau Gwladol yw ystadegau swyddogol achrededig sy'n bodloni'r safonau uchaf o ran dibynadwyedd, ansawdd a gwerth cyhoeddus. 

Bydd y newidiadau sy’n cael eu cyflwyno i’r ystadegau tlodi yn arwain at well data yn y tymor hir. Fodd bynnag, oherwydd bod y newidiadau hyn yn dal i fynd rhagddynt, mae’r ffigurau yn llai sicr nag arfer a byddant yn cael eu hadolygu yn y dyfodol wrth i ddulliau barhau i wella. Mae’r ansicrwydd hwn yn fwy pan fydd y data yn cael eu dadansoddi islaw lefel y DU.

Er mwyn bod yn agored ac yn glir gyda defnyddwyr, mae’r Swyddfa Rheoleiddio Ystadegau wedi cytuno y gall ein hystadegau tlodi ar gyfer Cymru gael eu labelu dros dro fel ystadegau swyddogol o dan ddatblygiad . Mae hyn yn nodi y gellir defnyddio’r data o hyd, ond bod y ffigurau yn destun adolygiad wrth i’r newidiadau barhau i gael eu hymgorffori. 

Rydym wedi ymrwymo i helpu defnyddwyr i ddeall y datblygiadau ac i ddehongli newidiadau’n briodol. Mae'n dal yn briodol defnyddio'r ystadegau hyn, fodd bynnag, dylai defnyddwyr gymryd gofal wrth ddehongli tueddiadau cyn ac ar ôl y newid a bod yn barod ar gyfer diwygiadau yn y dyfodol. 

Mae’r un dull yn cael ei gymryd yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Bydd allbynnau HBAI ar lefel y DU a gynhyrchir gan yr Adran Gwaith a Phensiynau yn parhau i gael eu cyhoeddi fel Ystadegau Swyddogol Achrededig. Fel y nodwyd yn eu rhaglen waith reoleiddio, mae'r OSR yn bwriadu cynnal adolygiad cydymffurfiaeth o ystadegau yr Adran Gwaith a Phensiynau yn seiliedig ar yr arolwg trawsnewidiol.

Effaith pandemig y coronafeirws (COVID-19)

Argymhellir na ddylid dadansoddi data Cartrefi Islaw’r Incwm Cyfartalog ar lefel islaw’r DU ar gyfer y flwyddyn yn diweddu yn 2021 gan fod y cyfuniad o samplau llai o faint a gogwydd ychwanegol yn golygu nad yw'n bosibl gwneud asesiadau ystadegol ystyrlon o dueddiadau a newidiadau yn y flwyddyn honno o gymharu â'r lefel cyn y coronafeirws.

Nid yw pwyntiau data sy'n rhychwantu cyfnod y flwyddyn yn diweddu yn 2021 yn cynnwys data arolwg y flwyddyn honno mewn cyfrifiadau, gan y bernir eu bod o ansawdd isel. Mae hyn yn golygu bod rhai newidiadau go iawn a ddigwyddodd i incwm, fel y cynllun ffyrlo neu’r cynnydd dros dro mewn Credyd Cynhwysol, ddim ond yn cael eu cofnodi yn rhannol yn y gyfres amser.

Effeithiwyd ar ddata a gasglwyd ar gyfer y flwyddyn yn diweddu yn 2022 hefyd gan bandemig y coronafeirws, ond wedi gwaith dadansoddi helaeth mae Adran Gwaith a Phensiynau’r DU yn fodlon bod lefelau’r gogwydd yn y data sy'n deillio o'r newid modd yn is nag ar gyfer y flwyddyn yn diweddu yn 2021 ac yn cael llai o ddylanwad ar yr ystadegau. Rydym o'r farn bod ansawdd data’r flwyddyn yn diweddu yn 2022  yn gadarn, fodd bynnag cynghorir defnyddio pwyll wrth wneud cymariaethau â blynyddoedd blaenorol a dehongli newidiadau mwy.

Er nad oedd trefniadau gwaith maes FRS yn union yr un fath â chyn y pandemig yn FYE 2023, dychwelwyd yn raddol trwy gydol y flwyddyn at drefniadau llawer tebycach i hynny na chyfnod pandemig y coronafeirws (COVID-19), pan ddefnyddiwyd cyfweliadau dros y ffôn yn unig. Ailddechreuwyd cynnal cyfweliadau'r FRS wyneb yn wyneb yn ddiofyn yn ystod FYE 2023, gyda'r ffôn yn cael ei ddefnyddio fel dewis amgen gan 28% o aelwydydd y sampl (ledled y DU).

Sampl fach

Mae'r ffigurau hyn yn seiliedig ar ganlyniadau o’r Arolwg o Adnoddau Teulu (FRS) â sampl o tua 900 o aelwydydd yng Nghymru. Mae hwn yn sampl eithaf bach, a dyna pam mae tair blynedd neu fwy o ddata wedi’u cyfuno gyda'i gilydd i roi cyfartaleddau symudol aml-flwyddyn. Er enghraifft, mae cyfartaledd tair-blynedd yn gyfartaledd y flwyddyn ddiweddaraf a'r ddwy flynedd flaenorol. Mae hyn yn gostwng (ond nid yn dileu) yr ansefydlogrwydd a geir mewn amcangyfrifon sy’n seiliedig ar un flwyddyn yn unig.

Mae llawer o ffactorau yn gallu sbarduno newid

Mae symudiadau yn y ffigurau hyn yn cael ei yrru gan newidiadau yn yr economi ehangach, y farchnad lafur, y system dreth a budd-daliadau, ac effeithiau cymharol y newidiadau hyn ar wahanol grwpiau. Felly, gan fod nifer fawr o ffactorau cymhleth a rhyngweithiol, mae'n anodd asesu yn union pa rai o’r newidiadau sydd wedi sbarduno symudiadau yn y ffigurau hyn, neu i ragweld sut y gallai pethau newid yn y dyfodol.

Costau byw gwahanol

Mae'r defnydd o ganolrif y DU yn y mesur tlodi incwm cymharol yn caniatáu inni i gymharu Cymru â rhanbarthau tebyg eraill yn y DU. Fodd bynnag, gan fod costau byw yng Nghymru yn tueddu i fod yn is nac ydynt mewn ardaloedd eraill y DU, efallai bod y ffigurau ar gyfer Cymru yn awgrymu bod safon byw yng Nghymru yn is nag yw mewn gwirionedd.

Nid oes arwyddocâd ystadegol

Nid oes yr un o'r newidiadau dros amser yn y prif ffigurau tlodi incwm cymharol yn ystadegol arwyddocaol. Rydym yn eich cynghori i fod yn ofalus wrth edrych ar newidiadau o flwyddyn i flwyddyn, gan fod tueddiadau hirdymor yn aml yn rhoi darlun cliriach.

Hefyd, wrth gymharu amcangyfrifon o dlodi incwm cymharol wahanol grwpiau o bobl, cadwch mewn cof y cyfyngau hyder eang tebygol oherwydd meintiau isel y samplau. Rydym yn gweithio ar fethodoleg i’n galluogi i amcangyfrif y cyfyngau hyder hyn yn y dyfodol.

Talgrynnu data

Mae’r holl ffigurau a ddangosir wedi’u talgrynnu i’r 10 mil agosaf o unigolion neu bwynt canran cyflawn.