Cynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru: diweddariad ar gynnydd 2024 i 2025

Cyhoeddwyd Cynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru ar 7 Chwefror 2023. Dyma’r fframwaith ar gyfer datblygu polisi LHDTC+ ar draws y llywodraeth a chyda’n partneriaid. Mae'n nodi'r camau pendant y byddwn ni'n eu cymryd i gryfhau cydraddoldeb ar gyfer Pobl LHDTC+, i herio gwahaniaethu, ac i greu cymdeithas lle mae pobl LHDTC+ yn ddiogel i fyw a charu'n onest, yn agored ac yn rhydd fel nhw eu hunain. 

Mae'r 46 cam gweithredu yn y cynllun yn cwmpasu llawer iawn o feysydd polisi, ac mae gan bob cam gweithredu unigolyn, “perchennog cam gweithredu”, sy'n cymryd cyfrifoldeb dros roi'r cam gweithredu ar waith.

Sefydlwyd y Grŵp Llywodraethu Mewnol, a oedd yn cynnwys yr holl Ddirprwy Gyfarwyddwyr hynny sydd â chyfrifoldeb polisi dros un neu fwy o'r perchnogion camau gweithredu.

Ar ben hynny, mae gennym Grŵp Cynghori LHDTC+, sy'n cynnwys rhanddeiliaid allanol sydd â diddordeb yng nghanlyniad y cynllun, boed hynny drwy brofiad uniongyrchol neu gyfrifoldeb dros gyflawni camau gweithredu.

Y tîm Polisi LHDTC+ a Rhywedd sy’n gyfrifol am gefnogi'r ddau grŵp, ac am gynhyrchu'r adroddiad hwn ar gynnydd cyn cyfarfodydd y Grŵp Llywodraethu Mewnol.

Yn dilyn tendr cystadleuol, mae'r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Ymchwil Gymdeithasol (NatCen) wedi cael ei phenodi i gynnal gwerthusiad o'r Cynllun Gweithredu LHDTC+

Bydd y gwerthusiad hwn yn edrych ar rai rhannau pwysig o'r Cynllun Gweithredu i fesur cynnydd yn erbyn y canlyniadau a nodir yn y Cynllun drwy ddull cymysg.

Bydd y gwerthusiad yn edrych ar effaith y Cynllun mewn 3 ffordd

1. Ymwybyddiaeth o'r Cynllun ymysg partneriaid cyflawni, yn Llywodraeth Cymru a'n partneriaid allanol.
2. Monitro'r Cynllun, gan ystyried tracio cynnydd a lle mae bylchau yn y dystiolaeth.
3. Gwella'r Cynllun, gan edrych ar sut i lenwi bylchau yn y dystiolaeth a chael yr effaith gadarnhaol fwyaf ar bobl LHDTC+.

Bydd y gwerthusiad yn cael ei ddarparu drwy gymysgedd o arolygon ar-lein, grwpiau ffocws a chyfweliadau unigol.

Mae'r Tîm Polisi LHDTC+ wedi gweithio gyda'n His-adran Tystiolaeth a Chymorth a’r Ganolfan Genedlaethol Ymchwil Gymdeithasol i edrych ar feysydd blaenoriaeth i'r gwerthusiad ganolbwyntio arnynt. Rhai o'r ystyriaethau ar y meysydd hynny yw a oes gan Lywodraeth Cymru reolaeth neu ddylanwad dros ganlyniadau, adborth rhanddeiliaid ar eu blaenoriaethau a mesuradwyedd canlyniadau.

Sylwer: Mae'r adroddiad hwn yn cynnwys diweddariadau yn erbyn y camau gweithredu hynny lle bu cynnydd sylweddol yn erbyn cyflawni yn ystod hanner cyntaf blwyddyn ariannol 2024 i 2025.

Cam gweithredu 8a

Ystyried sut i fabwysiadu dull caffael cynhwysol sy’n lleihau ac yn dileu’r rhwystrau gwirioneddol a chanfyddedig sy’n atal cyflenwyr amrywiol rhag ymgynnig am gontractau Llywodraeth Cymru.

Fel rhan o'n paratoadau ar gyfer rhoi'r Ddeddf Caffael ar waith, diweddarwyd prosesau caffael mewnol Llywodraeth Cymru i sicrhau eu bod yn cyd-fynd â gofynion y Ddeddf.

Cam gweithredu 8b

Ystyried sut i bennu targedau ystyrlon yn y tymor byr, y tymor canolig a’r tymor hir er mwyn cynyddu amrywiaeth ymhlith cadwyni cyflenwi Llywodraeth Cymru. Fel cam cyntaf, byddwn yn dadansoddi cadwyni cyflenwi Llywodraeth Cymru i ganfod lefel bresennol amrywiaeth cyflenwyr.

Mae prosiect arwyddocaol wedi'i gynnal i fapio cadwyni cyflenwi Cymru mewn perthynas â chynhyrchion sy'n hanfodol i economi Cymru. Cafodd llwyfan newydd ei ddatblygu sy'n ceisio cynyddu amlygrwydd ar draws y gadwyn gyflenwi ac sy'n darparu amrywiaeth o wybodaeth (gan Dŷ'r Cwmnïau a ffynonellau trydydd parti eraill) am y sector, cyflogaeth, arian ac ati. Yn anffodus, nid oes data amrywiaeth penodol ar gael.

Yn yr un modd, er y bydd gwaith i uwchraddio ein systemau i fodloni'r gofynion tryloywder newydd o dan y Ddeddf Caffael yn hwyluso dadansoddiad mwy trylwyr o ddata mwy cyfoethog, mwy cywir a mwy dibynadwy sy'n gysylltiedig â chaffael, ar hyn o bryd nid yw'n gallu rhoi gwell dealltwriaeth o lefel yr amrywiaeth o gyflenwyr o fewn sylfaen gyflenwi Llywodraeth Cymru.

Mae'r Ddeddf Caffael newydd yn sicrhau tegwch i bob cyflenwr wrth gystadlu am gontractau cyhoeddus.

Cam gweithredu 8c

Arddangos ein gwerthoedd yng Nghymru fel cenedl sy’n gyfeillgar i bobl LHDTC+ ar lwyfan ehangach drwy ymgysylltu diplomyddol a’n rhwydwaith tramor, gan gynnwys gyda gwledydd nad ydynt o reidrwydd yn rhannu’r safbwyntiau hyn, ac adolygu’n rheolaidd y ffordd rydym yn gweithredu.

Mae llawer o gydweithwyr tramor yn cymryd rhan mewn Wythnosau Pride blynyddol gyda FCDO a Chenhadaethau Diplomyddol Tramor eraill yn aml yn trefnu digwyddiadau carnifal stryd, dangos ffilmiau a digwyddiadau eraill o'r fath yn ystod Wythnos Pride. Bydd amryw o swyddfeydd yn codi ymwybyddiaeth o'r Cynllun Gweithredu LHDTC+, gan gynnwys yr uchelgais i ddod yn genedl fwyaf ystyriol i LHDTC+ yn Ewrop, mewn sgyrsiau â phartneriaid yn rhyngwladol ac mewn cyflwyniadau/areithiau i ddangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i hyrwyddo hawliau dynol, amrywiaeth a chynhwysiant.

Sesiwn banel Gymraeg wedi'i sicrhau mewn gŵyl lenyddol yn Galway. 

Mae un o'r panelwyr yn dod o'r gymuned LHDTC+. Mae'r panel yn hyrwyddo'r gwaith ysgrifenedig a'r cylchgrawn newydd o'r enw Folding Rock ond mae’r panel amrywiol hefyd yn dangos Cymru fel gwlad amrywiol i gynulleidfaoedd rhyngwladol. Mae hyn yn cyd-fynd â blaenoriaeth Diwylliant y datganiad ar y cyd a'r nod rhyngwladol ehangach o godi proffil Cymru.

Cam gweithredu 8e

Codi pwysigrwydd hawliau LHDTC+ pan fyddwn yn ymgysylltu’n rhyngwladol a gweithio gyda gwledydd neu sefydliadau rhynglywodraethol eraill i wella bywydau pobl LHDTC+ ledled y byd.

Ym mis Gorffennaf 2025, aeth Tîm Ffrainc Llywodraeth Cymru i'r EuroGames yn Lyon, gan ddefnyddio Derbyniad y Partneriaid i hyrwyddo'r Cynllun Gweithredu LHDTC+ ac ymgysylltu â sefydliadau a rhanbarthau Ewropeaidd. Yn y digwyddiad, cariodd Llywodraeth Cymru Ffrainc a Pride Sports Cymru faton yr EuroGames, gan ddynodi Caerdydd fel lleoliad y gystadleuaeth yn 2027. Rydym yn parhau i gefnogi Pride Sports Cymru drwy eu rhoi mewn cysylltiad â phartneriaid rhanbarthol i sicrhau cyfranogiad cryf gan Ffrainc yn EuroGames Caerdydd 2027.

O gwmpas Dydd Gŵyl Dewi, cynhaliodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol drafodaeth bord gron gydag ymgyrchwyr o’r gymuned LHDTC+ o ranbarth Mumbai yn ogystal â diplomyddion lleol.

Cefnogi prosiect ‘Lleisiau sy'n Grymuso’ sy'n cynnwys Cymru, yr Iwerddon a'r Alban gan gynnwys elusen LHDTC+ o bob gwlad. Yr arweinydd yw Belong to LGBTQ+ Youth Ireland, ond Ieuenctid LHDTC+ Cymru Viva yw'r sefydliad cyfranogi o Gymru. Mae hyn yn cysylltu â blaenoriaethau cymunedau a diwylliant y datganiad ar y cyd ac ymgysylltu â phobl ifanc. Gan fod elfen breswyl y cydweithio hwn bellach wedi'i chwblhau, ochr yn ochr â phartneriaid, rydym yn adolygu'r posibilrwydd o gynnal arddangosfa o'r gwaith celf sy'n cael ei greu yn y prosiect ym mhob gwlad.

Cam gweithredu 9a

Gweithio gyda Phlismona yng Nghymru i ystyried a gwella gweithdrefnau’r heddlu a chanllawiau i swyddogion ynglŷn â throseddau casineb.

Gan nad yw trosedd a chyfiawnder yn fater wedi'i ddatganoli i Lywodraeth Cymru, nid oes gennym reolaeth dros y prif ddulliau o gyflawni'r cam gweithredu hwn. Rydym yn dibynnu ar weithio mewn partneriaeth drwy Fwrdd Casineb a Thensiynau Cymunedol Cymru (HCTBC), sy'n cael ei gynnull gennym. Un enghraifft o'r gwaith mae'r Bwrdd wedi'i wneud i wella gweithdrefnau'r heddlu oedd cyd-gynhyrchu'r gynhadledd ‘Mynd i'r Afael â Throseddau Casineb: Pŵer Lleisiau Dioddefwyr’ ym mis Tachwedd 2024.

Nod y gynhadledd oedd annog cymryd camau pendant i wella ymateb Plismona i droseddau casineb a'r cymorth sydd ar gael i bob dioddefwr. Rhoddodd y gynhadledd gipolwg ar droseddau casineb sy'n seiliedig ar hunaniaeth a phrofiadau casineb eraill i ymarferwyr troseddau casineb ledled Cymru, wedi'i lywio gan ymchwil Canolfan Cymorth Casineb Cymru ochr yn ochr â mewnbwn gan ei Fforwm Eiriolaeth Profiad Bywyd. Arweiniodd Cymorth i Ddioddefwyr Cymru gyfres o weithdai gyda'r rhai a oedd yn bresennol a rhannodd y canfyddiadau â heddluoedd.

Yn ddiweddar, rydym wedi ehangu cynrychiolaeth y trydydd sector ar y Bwrdd, gyda Galop yn dod yn aelod.

Cam gweithredu 9b

Parhau â’r sgyrsiau ar ddosbarthu troseddau casineb yn erbyn pobl LHDTC+.

Ar 17 Mehefin 2025, cyflwynodd Rachel Taylor AS y gwelliant canlynol (Cymal 122 Newydd) i'r Bil Troseddau a Phlismona: 

“Troseddau gwaethygedig yn erbyn pobl oherwydd eu cyfeiriadedd rhywiol, hunaniaeth drawsryweddol neu anabledd”

Dyma oedd datganiad esboniadol yr Aelod: 

“Byddai'r cymal newydd hwn yn creu troseddau gwaethygedig statudol a ysgogwyd gan elyniaeth tuag at statws anabledd, cyfeiriadedd rhywiol neu hunaniaeth drawsrywiol unigolyn (neu’r canfyddiad o hynny). Byddai'r cymal newydd hefyd yn amddiffyn pobl sy'n ddioddefwyr troseddau casineb oherwydd eu cysylltiad ag unigolion ar sail eu statws anabledd, eu cyfeiriadedd rhywiol neu eu hunaniaeth drawsryweddol (neu’r canfyddiad o hynny).”

Yn ystod dadl yn Siambr Tŷ'r Cyffredin ar 18 Mehefin 2025, ymatebodd y Fonesig Diana Johnson, y Gweinidog Plismona ac Atal Troseddu i'r gwelliant:

“Gan symud ymlaen at gymal 122 newydd... byddai'r cymal newydd yn gwneud pob elfen bresennol o droseddau casineb yn drosedd waethygedig. Mae troseddau a dargedir at bobl anabl, LHDTC+ a thrawsrywiol yn warthus, ac ni ellir goddef y ffigurau brawychus y cyfeiriwyd atynt, gan gynnwys y cynnydd mawr mewn troseddau casineb tuag at bobl drawsryweddol. Mae hi’n gwybod fod y Llywodraeth yn cefnogi'r newid hwn, fel y dywedom yn ein maniffesto'r llynedd. Gallaf gadarnhau i'r Tŷ y byddwn ni, mewn Pwyllgor yn Nhŷ'r Arglwyddi, yn cyflwyno gwelliant addas gan y Llywodraeth i roi'r ymrwymiad hwnnw ar waith."

Byddai'r gwelliant yn gweithredu un o'r prif argymhellion a wnaed yn adolygiad Comisiwn y Gyfraith o gyfraith Troseddau Casineb yn 2021. Mae Gweinidogion Cymru wedi gofyn dro ar ôl tro i Lywodraeth y DU roi argymhellion yr adolygiad ar waith, ac wedi cynnwys eiriolaeth ar gyfer hyn yng Nghynllun Gweithredu LHDTC+ Llywodraeth Cymru.

Ochr yn ochr â hyn, mae Llywodraeth y DU yn cyflwyno Cymal newydd i'r Bil Troseddu a Phlismona sy'n creu trosedd newydd mewn perthynas â gweithwyr brys. Mae nifer o droseddau dan Ddeddf Trefn Gyhoeddus 1986 yn cynnwys eithriad lle nad yw'r drosedd (gan gynnwys unrhyw fersiwn waethygedig o'r drosedd ar sail ffactorau hiliol neu grefyddol) yn gallu digwydd mewn annedd breifat. Nid yw'r ddeddfwriaeth bresennol yn amddiffyn gweithwyr brys sy'n cael eu cam-drin ar sail eu hil neu eu crefydd, sydd mewn cartrefi nid o ddewis, ond at ddibenion cyflawni eu dyletswydd. 

Mae Llywodraeth y DU yn cyflwyno 2 drosedd newydd sy'n ymwneud ag ymddygiad bygythiol, difrïol neu sarhaus tuag at weithiwr brys ac ymddygiad sy'n debygol o aflonyddu, dychryn neu achosi trallod i weithiwr brys. Bydd unrhyw un sy'n cyflawni trosedd o dan y cymalau newydd yn erbyn gweithwyr brys yn wynebu'r cosbau cysylltiedig os byddant yn cael eu dyfarnu'n euog.

Mae Gweinidogion Cymru wedi ysgrifennu at gymheiriaid yn Llywodraeth y DU i ddangos eu cefnogaeth i'r newid hwn ac i gadarnhau y bydd angen gosod Memorandwm Cydsyniad Deddfwriaethol cysylltiedig yn Senedd Cymru. Galwodd Gweinidogion Cymru hefyd ar Lywodraeth y DU i ymestyn y newidiadau hyn i gynnwys y 3 nodwedd arall a warchodir gan ddeddfwriaeth troseddau casineb (cyfeiriadedd rhywiol, hunaniaeth drawsryweddol ac anabledd).

Cam gweithredu 9c

Casglu tystiolaeth gan gymunedau LHDTC+ o brofiadau cadarnhaol a negyddol wrth roi gwybod am droseddau casineb a deall unrhyw rwystrau sy’n atal pobl rhag rhoi gwybod amdanynt. Gan ddefnyddio’r dystiolaeth hon, cefnogi gwaith y Bwrdd Tensiynau Cymunedol i roi adborth i’r heddluoedd yng Nghymru.

Mae Canolfan Cymorth Casineb Cymru, a ariennir gan Lywodraeth Cymru, wedi sefydlu'r Fforwm Eiriolaeth Profiad Bywyd (LEAF), sy'n cynnwys cyn-ddefnyddwyr gwasanaeth ac aelodau o'r gymuned sydd â phrofiad uniongyrchol o droseddau casineb, i adolygu a darparu adborth ar y gwasanaeth yn barhaus, yn ogystal â rhoi cipolwg ar eu profiadau o roi gwybod am droseddau casineb a'r system cyfiawnder troseddol.

Cynrychiolir y Ganolfan ar y Bwrdd Casineb a Thensiynau Cymunedol ac mae ganddi eitem sefydlog ar yr agenda i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i gynrychiolwyr yr heddlu am dueddiadau adrodd a thynnu sylw at unrhyw bryderon a godir gan aelodau'r grŵp Fforwm Eiriolaeth.

Yn y gorffennol, mae'r grŵp Fforwm Eiriolaeth wedi helpu i adolygu trefn gwyno Canolfan Cymorth Casineb Cymru ac wedi helpu i gwblhau darn o waith ar rwystrau rhag rhoi gwybod am droseddau casineb.

Cam gweithredu 12a

Camau gweithredu ehangach i wella perthnasoedd: Gwella perthynas cymunedau LHDTC+ â Phlismona yng Nghymru.

Darparodd Heddlu De Cymru a Dyfed-Powys enghreifftiau o waith a wnaed a oedd yn cynnwys y canlynol:

• Swyddogion Cyswllt LHDTC+.
• Rhwydwaith Cymorth LHDTC+ sy'n gwneud gwaith, er enghraifft yn Ne Cymru, mae arolwg ar y gweill i gael adborth gan y gymuned LHDTC+ ar ryngweithio â phlismona a gofyn am sylwadau ar gyfleoedd i wella gwasanaethau.
• Mynychu Grwpiau Monitro Tensiwn Cymunedol sy'n trafod Troseddau Casineb ac Ymddygiad Gwrthgymdeithasol. Mae asiantaethau partner fel y GIG, Cynghorau Sir, Prifysgolion a Chymorth i Ddioddefwyr hefyd yn bresennol.
• Hyfforddiant i staff sy'n cynnwys Trefnu Hyfforddiant Hunaniaeth Rhyw i staff a swyddogion. Roedd y rhain yn cynnwys 'Camau cyntaf tuag at Gynhwysiant LHDTC+' a 'Camau cyntaf tuag at Gynhwysiant Traws'.
• Hyfforddiant i bob aelod newydd o staff.
• Mae'r Heddluoedd yn datgan eu bod yn aros am benderfyniad ar Lindsey Smith, R (ar gais) v Prif Gwnstabl Heddlu Northumbria [2025], i benderfynu beth mae hyn yn ei olygu i heddluoedd mewn perthynas â mynychu digwyddiadau Pride.

Cam gweithredu 12b

Hwyluso trafodaethau â phobl anabl LHDTC+ a phobl Ddu, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol LHDTC+ er mwyn deall eu profiadau o swyddogion ymdrin â galwadau’r heddlu ac aelodau eraill o’r staff rheng flaen.

• Mae Heddluoedd yn cynnal archwiliadau Sicrhau Ansawdd misol ar sampl o alwadau a dderbynnir yng Nghanolfan Gyfathrebu'r Heddlu, yn bennaf er mwyn sicrhau eu bod yn cydymffurfio â safonau Asesu Gwasanaeth i Ddioddefwyr HMICFRS.
• Mae'r gwiriadau hyn yn cael eu dewis ar hap ac nid ydynt yn ystyried nodweddion gwarchodedig, ac nid ydynt ychwaith yn cynnwys galwadau am allan i asesu profiad y cyhoedd.
• Mae Heddlu De Cymru wedi cymryd camau rhagweithiol i wreiddio Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant (EDI) ar y pwynt cyswllt cyntaf. Mae Uwch Dîm Rheoli penodol yn goruchwylio gweithgarwch Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chwyddiant, wedi'i gefnogi gan gyfarfodydd misol sy'n ystyried pob elfen o Gydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant, gan gynnwys ymgysylltu â'r gymuned a phartneriaethau.
• Plismona yng Nghymru yw'r rhanddeiliaid allanol sy'n gyfrifol am gyflawni ein camau gweithredu. Gan fod hwn yn grŵp eang, y man cyswllt gorau yw Uned Cyswllt yr Heddlu. E-bost: plu@llyw.cymru gan nodi fod yr ohebiaeth ar gyfer Paul Morris, Pennaeth yr Uned.

Cam gweithredu 13a

Darparu cyllid hirdymor cynaliadwy ar gyfer gwasanaethau cam-drin domestig a thrais rhywiol arbenigol. 

Mae Llywodraeth Cymru yn ariannu rhanbarthau Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) a gwasanaethau arbenigol i ddarparu cymorth amhrisiadwy sy'n achub bywydau i bawb sy'n dioddef VAWDASV.  Mae hyn yn cynnwys ymyrraeth gynnar, cymorth ataliol ac addysgol, rhaglenni ymyrryd ar gyfer cyflawnwyr trais, Eiriolwyr Annibynnol ar Drais Domestig ar gyfer dioddefwyr risg uchel yn ogystal ag ymyriadau adfer therapiwtig ar gyfer cymorth parhaus i'r rheini y mae VAWDASV yn effeithio arnynt. Mae'r cyllid hwn yn sicrhau, bod gwasanaeth cyhoeddus ac arbenigol cryf yn barod i helpu, ni waeth ble mae dioddefwr yn byw yng Nghymru. Ategir hyn gan Raglen Grant Cyfalaf VAWDASV sy'n cefnogi prosiectau cyfalaf sy'n ymwneud â VAWDASV.  Mae hyn yn cynnwys cyllid i fudiadau statudol a gwirfoddol ledled Cymru. Disgwylir i sefydliadau a ariennir sicrhau bod eu gwasanaethau'n hygyrch i bawb, ac yn ystyriol o brofiadau ac anghenion croestoriadol i sicrhau y dilynir dull cymorth sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn. Mae llythyrau cyllid grant yn cynnwys geiriad sy'n dynodi:

“Rhaid i chi fod â pholisïau cydraddoldeb ar waith sy’n ymwneud â chyflogaeth, defnyddio gwirfoddolwyr a darparu gwasanaethau, yn unol â Deddf Cydraddoldeb 2010.”

Bydd y Strategaeth VAWDASV, a gyhoeddwyd ym mis mai 2022, yn cael ei chyflawni drwy ddefnyddio dull glasbrint, a fydd yn dwyn ynghyd sefydliadau datganoledig ac annatganoledig, yn ogystal ag atgyfnerthu'r bartneriaeth rhwng y sectorau cyhoeddus, preifat ac arbenigol. Bydd gweithgor yn rhan o'r Glasbrint a fydd yn edrych ar ddull system gyfan o gomisiynu cynaliadwy i sicrhau bod dull cydweithredol o gomisiynu gwasanaethau VAWDASV sy'n lleihau dyblygu ac yn targedu cymorth ac ymyrraeth lle mae ei angen fwyaf.

Bydd hyn yn sicrhau, drwy weithredu ar y cyd, ein bod yn gallu ymateb i faterion sy’n dod i’r amlwg. Croestoriadedd a chydraddoldeb yw’r sail i’r holl waith datblygu polisi i sicrhau bod penderfyniadau sy’n cael eu gwneud ynghylch dulliau system gyfan cynaliadwy yn ystyried anghenion yr holl ddioddefwyr a goroeswyr posibl yng Nghymru, gan gynnwys y gymuned LHDTC+.

Mae ffrwd waith ‘dull system gyfan gynaliadwy’ wedi ymgysylltu'n helaeth ar hyn o bryd, gan gynnwys arolwg a gweithdai a fydd yn cyfrannu at ganllawiau statudol diwygiedig ar gyfer darparu gwasanaethau a darpariaeth VAWDASV ledled Cymru.

Yn y Glasbrint VAWDASV, datblygodd y ffrwd waith Mynd i'r Afael â Chyflawni Trais arolwg Cymru gyfan mewn ymgynghoriad ag aelodau'r ffrwd waith er mwyn deall cwmpas Gwasanaethau Cyflawni VAWDASV yn well ledled Cymru; mae hyn yn cynnwys gwasanaethau cymorth ar gyfer cymunedau LHDTC+ sy'n ymddwyn mewn ffordd niweidiol.

Mae canlyniadau'r arolwg yn dangos nad yw'r darpariaethau ar gyfer defnyddwyr gwasanaeth LHDTC+ yn rhai penodol. Mae'r rhan fwyaf o sefydliadau'n dweud eu bod yn darparu gwasanaethau ar gyfer unigolion LHDTC+.  Nid yw'n glir o hyd o ran y dystiolaeth sydd ei hangen am wasanaethau penodol wedi'u targedu ar bobl LHDTC+ sy'n cyflawni cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Cam gweithredu 13b

Mae rhaglen waith Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol Llywodraeth Cymru yn cael ei chyflwyno mewn ffordd sy’n cynnwys pawb sy’n LHDTC+.

Mae 6 cham i strategaeth VAWDASV genedlaethol Llywodraeth Cymru. Amcan 5 yw rhoi mynediad cyfartal i bob dioddefwr at wasanaethau, a'r rheini'n wasanaethau croestoriadol o ansawdd uchel, y darperir adnoddau priodol ar eu cyfer, sy'n seiliedig ar gryfderau ac sy'n ymatebol ledled Cymru.

Gan gydnabod nad oedd fframwaith corfforaethol i ddatblygu na chyflawni polisi mewn ffordd groestoriadol, mae tîm Glasbrint VAWDASV wedi creu Pecyn Cymorth Croestoriadedd, sy’n ceisio gwreiddio ffordd groestoriadol o feddwl, gweithio a chreu.

Gwyddom nad yw effaith VAWDASV yn unffurf, gan effeithio ar wahanol bobl mewn gwahanol ffyrdd. Mae cysylltiad annatod rhwng profiad bywyd VAWDASV a ffactorau sy'n ymwneud ag ystod ehangach o nodweddion cydraddoldeb. O ganlyniad i fathau croestoriadol o wahaniaethu a gormes, mae rhai grwpiau o bobl yn profi trais a cham-drin gwahanol, amlach neu fwy difrifol, neu'n wynebu rhwystrau ychwanegol rhag ceisio cymorth. Yn hollbwysig, gall yr effaith fod yn gronnus ar gyfer pobl sydd â mwy nag un nodwedd o'r fath (e.e. menywod du neu blant LHDTC+). Felly, mae dull croestoriadol wedi bod yn hanfodol drwy gydol datblygiad y Glasbrint VAWDASV hyd yma, i'n helpu i ddatblygu ein dealltwriaeth o VAWDASV a mynd i'r afael ag anghenion amrywiol pawb yr effeithir arnynt, gan gynnwys plant, pobl hŷn, pobl Ddu, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig, pobl anabl a chymunedau LHDTC+. Mae pob un y ffrydiau gwaith y Glasbrint yn ystyried y materion hyn drwy gydol eu gwaith, er mwyn sicrhau bod ein canlyniadau'n hyrwyddo cydraddoldeb mewn modd cyson a chynhwysfawr.

Y Fframwaith Hyfforddi Cenedlaethol yw un o'r mecanweithiau pwysicaf o hyd ar gyfer cyflawni'r Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol. Bydd dioddefwyr a goroeswyr VAWDASV yn rhyngweithio ag amrywiaeth o wasanaethau cyhoeddus, gan gynnwys tai a gofal iechyd, ac mae’n bwysig sefydlu llwybrau priodol at gymorth a gwreiddio dealltwriaeth o drais ar sail rhywedd ym mhob awdurdod perthnasol yng Nghymru. Fel rhan o'r Fframwaith, mae cyfres o hyfforddiant ychwanegol ar gael drwy Stori Cymru i ddarparu hyfforddiant ymwybyddiaeth ar bynciau VAWDASV ehangach ac mae ar gael i bob grŵp o'r Fframwaith.

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024 i 2025, mae 645 o weithwyr proffesiynol wedi cael hyfforddiant ychwanegol, gan gynnwys 49 o weithwyr proffesiynol sydd wedi bod yn dysgu am bobl LHDTC+ sydd wedi dioddef a goroesi VAWDASV.

Cam gweithredu 13c

Gwneud gwaith ymchwil pellach i ddeall profiadau goroeswyr cam-drin domestig ethnig leiafrifol LHDTC+ ac anabl LHDTC+ yn well a’r rhwystrau y maent yn eu hwynebu sy’n eu hatal rhag rhoi gwybod am achosion o gam-drin, cael gafael ar gymorth, ac ymwneud â’r system cyfiawnder troseddol.

Mae ymarfer ar y gweill i fapio’r tirlun data. Mae'r prosiect hwn wedi mapio'r data meintiol sydd ar gael yn bennaf a'i berthnasedd, ei ddefnyddioldeb a'i gyfyngiadau, yn ogystal â nodi bylchau yn y dirwedd. Rhagwelir y bydd demograffeg benodol, gan gynnwys nodweddion croestoriadol, yn cael ei hystyried fel rhan o'r ymarfer a allai fod yn berthnasol i'r cynllun gweithredu LHDTC+.

Datblygwyd y fframwaith Croestoriadedd i sicrhau bod unrhyw waith wrth symud ymlaen fel rhan o'r Glasbrint VAWDASV yn ystyried anghenion a phrofiadau unigolion a allai fod angen cael gafael ar wasanaethau VAWDASV yng Nghymru.

Cam gweithredu 13e

Mae’r holl lenyddiaeth, negeseuon a mentrau codi ymwybyddiaeth yn LHDTC+ gynhwysol.

Mae ein hymgyrchoedd Byw Heb Ofn yn dangos bod gan ddioddefwyr a chyflawnwyr nodweddion amrywiol, ac mae'n bosibl y byddant yn ystyried eu hunain yn wrywaidd, yn fenywaidd ac yn anneuaidd, yn anabl a heb fod yn anabl, yn ifanc ac yn hen, yn wyn, yn ddu ac o unrhyw dreftadaeth ethnig leiafrifol arall, yn ogystal ag o'n cymuned LHDTC+. Byddwch yn gweld y grwpiau hyn yn cael eu cynrychioli yn ein deunyddiau sy'n cefnogi ein hymgyrchoedd ar ein sianeli cyfryngau cymdeithasol ac ar ein hymgyrchoedd Byw Heb Ofn.

Mae'r ffrwd waith Anghenion Pobl Hŷn yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu ymgyrch Byw Heb Ofn sy'n canolbwyntio'n benodol ar drais rhywiol sy'n effeithio ar bobl hŷn. Bydd yr ymgyrch hon yn cynnwys delweddau, negeseuon ac astudiaethau achos i sicrhau dull cynhwysol o ddangos y gall trais rhywiol effeithio ar unrhyw un. 

Cam gweithredu 18a

Cynnal adolygiad o’r hyfforddiant presennol i staff GIG Cymru ar arferion gofal iechyd cynhwysol, gan nodi unrhyw fylchau a mynd i’r afael â nhw.

Cynhaliwyd adolygiad cynhwysfawr o'r hyfforddiant sydd ar gael i staff GIG Cymru, ochr yn ochr â gwerthusiad ehangach o ofynion hyfforddiant statudol a gorfodol ar draws y gweithlu. Fel rhan o hyn, mae arbenigwyr pwnc yn diweddaru’r modiwl gorfodol 'Fy Nhrin yn Deg' ar hyn o bryd i adlewyrchu arferion gorau sy'n esblygu mewn gofal iechyd cynhwysol.

Ar ben hynny, datblygwyd modiwlau hyfforddi pwrpasol i gefnogi gofal ar gyfer unigolion rhywedd-amrywiol a thrawsrywiol, gan sicrhau bod staff GIG Cymru yn meddu ar yr wybodaeth a'r sgiliau i ddarparu gofal parchus sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn.

Cam gweithredu 18b

Gweithio gyda phartneriaid, gan gynnwys Fforwm Partneriaeth GIG Cymru, i ddeall profiad staff LHDTC+ yng ngweithle’r GIG. Cymryd unrhyw gamau priodol (gan gynnwys datblygu hyfforddiant) o ganlyniad i hynny. 

Roedd yr Adroddiad Canfyddiadau Cenedlaethol ar gyfer Arolwg Staff 2024 yn dangos bod staff LDHTC+ yn nodi’n gyson eu bod yn cael profiadau gwaeth o'u cymharu â chydweithwyr heterorywiol, gan gynnwys:

• sgoriau is o ran morál ac ymgysylltu
• llai o hyder i godi llais
• cyfraddau uwch o wahaniaethu a cham-drin, yn enwedig ymysg staff trawsryweddol

Bydd camau gweithredu sy'n cael eu cymryd gan sefydliadau GIG Cymru i wella tueddiadau a nodwyd mewn profiad gwael i staff LHDTC+ yn cael eu nodi drwy broses fonitro'r Cynllun Cydraddoldeb Strategol. 

Mae Grŵp Arweinwyr Cydraddoldeb GIG Cymru yn nodi camau gweithredu cenedlaethol fel rhan o'u rhaglen waith.

Cam gweithredu 18c

Gweithio gyda Gofal Cymdeithasol Cymru i lunio, cyflwyno a gwerthuso effaith hyfforddiant penodol i staff mwn lleoliadau gofal cymdeithasol.

Mae gwaith yn parhau gyda changhennau'r gweithlu Iechyd a Gofal Cymdeithasol a'r Is-adran Cydraddoldeb a Hawliau Dynol sy'n gyfrifol am y Cynllun Gweithredu LHDTC+ a'u hymrwymiadau, i ystyried sut gellir datblygu pecyn hyfforddi ar gyfer y sector iechyd a gofal cymdeithasol. Mae pryderon am y pwysau sylweddol y mae'r gweithluoedd hyn yn eu hwynebu i reoli'r gofynion hyfforddi presennol. Rydym yn parhau i weithio ar draws timau i ystyried ffyrdd eraill o gefnogi ymwybyddiaeth o LHDTC+ ar draws y sector, fel adnoddau, pecynnau cymorth a dogfennau canllaw y gellid eu hintegreiddio i'r llifau gwaith presennol. Byddwn yn parhau i fwrw ymlaen â'r gwaith hwn i gyflawni'r ymrwymiad a nodir yn y cynllun, gan weithio gyda Gofal Cymdeithasol Cymru hefyd.

Cam gweithredu 18e

Fel rhan o’i gwaith arolygu, bydd Arolygiaeth Gofal Cymru (AGC) yn ystyried i ba raddau y mae pobl sy’n cael gofal a chymorth, gan gynnwys unigolion LHDTC+, yn cael eu trin gyda pharch a sensitifrwydd, gan roi sylw i unrhyw nodweddion gwarchodedig perthnasol.

Mae Arolygiaeth Gofal Cymru (AGC) ac Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru (AGIC) wedi cyhoeddi strategaeth ar y cyd ar gyfer cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant. Dyma brif amcanion y strategaeth hon:

• cryfhau'r ffocws ar gydraddoldeb ac amrywiaeth yn ein gwaith a lle byddwn yn dod ar draws anghydraddoldebau, byddwn yn herio ac yn adrodd ar hyn. Byddwn yn gwreiddio cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant yn ein gwaith, er mwyn sbarduno gwelliannau yn y gwaith o ddarparu gwasanaethau gofal iechyd, gofal cymdeithasol a gofal plant i bobl sy'n rhannu un neu fwy o'r nodweddion gwarchodedig
• gwella ein hymgysylltiad â chymunedau amrywiol, fel bod ganddynt lais a dylanwad cryf yn ein gwaith. Byddwn yn cynyddu ein dealltwriaeth o brofiadau pobl sy'n rhannu un neu fwy o'r nodweddion gwarchodedig er mwyn llywio ein penderfyniadau
• adeiladu ein sefydliadau fel eu bod yn gynhwysol ac yn gynrychioliadol. Byddwn yn adeiladu gweithlu mwy amrywiol sy'n adlewyrchu'r cymunedau rydym yn eu gwasanaethu. Byddwn yn cefnogi ein gweithlu i ffynnu beth bynnag fo'u cefndir mewn gweithleoedd sy’n deg ac yn gynhwysol. Byddwn yn buddsoddi mewn datblygu sgiliau a gwybodaeth ein staff ac yn creu diwylliannau dysgu a fydd yn ein galluogi i werthuso a herio ein dealltwriaeth o gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant

Dyma rai o'r camau penodol a gymerwyd i roi'r strategaeth hon ar waith:

• Mae ystyriaethau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant wedi bod yn rhan annatod o fframweithiau arolygu ar gyfer cartrefi gofal a chymorth yn y cartref a fframwaith gwerthuso perfformiad yr awdurdod lleol
• mae sesiynau myfyriol pwrpasol (TAYE) wedi cael eu datblygu a'u cyflwyno i holl staff Arolygiaeth Gofal Cymru am gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant i godi ymwybyddiaeth o'r hyn y mae hyn yn ei olygu i ni a pha mor bwysig yw hyn yn ein gwaith
• Mae ystyriaethau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant wedi cael eu cynnwys ym mhroses gofrestru Arolygiaeth Gofal Cymru. Er enghraifft, cwestiynau sydd wedi'u cynnwys yn asesiad lleoliad y cartref gofal i blant sy'n annog darparwyr i feddwl am y materion amrywiaeth a chynhwysiant y gallai plant sy'n byw mewn lleoliad penodol eu profi. Mae ystyriaethau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant hefyd wedi cael eu cynnwys mewn templed datganiad o ddiben. Mae'r datganiad o ddiben yn ddogfen bwysig. Mae'n ofynnol fel rhan o'r broses gofrestru a rhaid i ddarparwyr ei diweddaru. Mae'n nodi'r weledigaeth ar gyfer y gwasanaeth a dyheadau'r darparwr ar gyfer diwallu anghenion y bobl y maent yn gofalu amdanynt. Rhaid iddo ddangos yn glir bod darparwyr yn deall eu hanghenion yn llawn a dangos sut, yn enwedig drwy lefelau a hyfforddiant staff, y trefniadau gofal, yr amgylchedd a’r cysylltiadau ag asiantaethau eraill, y bydd darparwyr yn gwneud eu gorau i hyrwyddo'r canlyniadau gorau posibl i'r bobl y maent yn gofalu amdanynt. Drwy gynnwys ystyriaethau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant penodol, mae hyn yn golygu bod yn rhaid i ddarparwyr ystyried hyn yn y cam cynllunio ar gyfer eu gwasanaeth a pharhau i wneud hynny
• Mae cwestiynau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant wedi cael eu cynnwys mewn arolygon adborth ar gyfer pobl sy'n defnyddio gwasanaethau sy'n galluogi Arolygiaeth Gofal Cymru i gasglu gwell gwybodaeth am brofiadau pobl sydd â nodweddion gwarchodedig, gan gynnwys unigolion LHDTC+
• cyhoeddwyd a rhannwyd enghreifftiau o arferion cadarnhaol sy'n ymwneud â chydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant i dynnu sylw at y darparwyr hynny sy'n gwneud yn dda ac i annog ac ysbrydoli eraill i fabwysiadu'r dulliau hyn

Dyma rywfaint o'r gwaith sydd i'w gwblhau yn ystod y 6 mis nesaf:

• datblygu canllawiau cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant i arolygwyr, gan gynnwys pethau i'w cadw mewn cof wrth archwilio mewn perthynas â Chydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant
• ymgysylltu â grŵp cyfeirio arbenigol Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant Gofal Cymdeithasol Cymru yn benodol i roi cyngor a her ar faterion Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant; cyfarfod cyntaf ym mis Medi 2025
• edrych ar o ffyrdd o wella ein gwaith allgymorth recriwtio i annog

Cam gweithredu 26

Rhoi canllawiau cenedlaethol ar faterion traws i ysgolion ac awdurdodau lleol.

Mae gwaith yn mynd rhagddo i ymgysylltu ag ystod ehangach o rieni i sicrhau bod y canllawiau drafft yn ystyried eu blaenoriaethau'n llawn. Mae swyddogion yn gweithio i sicrhau bod y canllawiau'n barod ar gyfer Llywodraeth newydd ym mis Mai 2026 a byddant mewn sefyllfa i gadarnhau eu bod yn deillio o ymgysylltu cynhwysfawr ac yn gwbl gyfredol â'r sefyllfa gyfreithiol ddiweddaraf a Chod Ymarfer terfynol y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. 

Cam gweithredu 28

Llunio dull gweithredu ysgol gyfan sy’n gwbl LHDTC+ gynhwysol a’i roi ar waith.

Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i fonitro'r ffordd orau o gefnogi ysgolion a lleoliadau gyda gofynion gorfodol Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb (ACRh). Mae awdurdodau lleol yn cynnig arweiniad a chymorth parhaus, a bydd Prosiect Addysg Cwtch a ariannwyd yn ddiweddar yn helpu ysgolion a lleoliadau i ddeall a bodloni gofynion cyfreithiol a statudol ACRh ymhellach.

Adnodd sy’n arwain y gwaith o ddatblygu a chomisiynu adnoddau addysgol dwyieithog o ansawdd uchel i gefnogi addysgu a dysgu ar draws y Cwricwlwm i Gymru.

Mae prosiect Rhyngom, a ariennir gan Lywodraeth Cymru, wedi cefnogi’r gwaith o gyhoeddi mwy o lyfrau dwyieithog ar gyfer darllenwyr ifanc sy'n adlewyrchu diwylliant, pobl a hanes Cymru, gan ddathlu a hyrwyddo amrywiaeth ar yr un pryd. Bydd adnoddau ar gael i ysgolion a lleoliadau o hydref 2025 ymlaen.

Cam gweithredu 29a

Gweithio gyda Medr i annog prifysgolion i ystyried materion sy’n ymwneud â chroestoriadedd, gan gynnwys cyfeiriadedd rhywiol ac ailbennu rhywedd, wrth ystyried sut maent yn cefnogi eu staff a’u myfyrwyr amrywiol.

Yn ystod 2025 i 2026, mae Medr wedi darparu cyllid i ddarparwyr addysg uwch ac addysg bellach i gefnogi llesiant ac iechyd meddwl staff a dysgwyr. Mae Medr yn disgwyl i ddarparwyr addysg uwch ac addysg bellach ystyried cydraddoldeb a chroestoriadedd drwy ddefnyddio asesiadau o'r effaith ar gydraddoldeb, gan gynnwys anghenion myfyrwyr LDHTC+.

Mae Medr yn cynnal ymarfer i archwilio arferion gorau o ran Lles, Iechyd ac Iechyd Meddwl ar draws prifysgolion a cholegau, sy'n cynnwys lle mae mentrau'n gweithio i gefnogi unigolion ag amrywiaeth o nodweddion gwarchodedig yn y ffordd orau drwy lens groestoriadol.

Mae Cynllun Gweithredol Medr ar gyfer 2025 i 2026 yn nodi ymrwymiad i weithio gyda Llywodraeth Cymru a sefydliadau addysg drydyddol i wneud cynnydd tuag at sicrhau amgylcheddau dysgu a gwaith cynhwysol i bawb, beth bynnag fo'u hunaniaeth. 

Cam gweithredu 29b

Gweithio gyda phrifysgolion a cholegau yng Nghymru er mwyn sicrhau bod eu Cynlluniau Cydraddoldeb Strategol yn nodi sut y byddant yn cyflawni eu dyletswyddau o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, gan gynnwys o ran sut mae hyn yn ymwneud ag ailbennu rhywedd a chyfeiriadedd rhywiol.

Mae Cynllun Cydraddoldeb Strategol ar waith gan bob coleg a phrifysgol. Mae Medr yn cynnal adolygiad o Gynlluniau Cydraddoldeb Strategol prifysgolion a cholegau, gan ystyried dyletswyddau darparwyr o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, a'r camau gweithredu a gyflwynir yng Nghynllun Gweithredu LHDTC+ Llywodraeth Cymru yn y ffordd maent yn berthnasol i addysg.

Cam gweithredu 29c

Comisiynu adolygiad thematig o aflonyddu rhywiol rhwng cyd-fyfyrwyr mewn addysg bellach eleni, a fydd yn cynnwys nodi problemau o ran gwahaniaethu neu fwlio homoffobig.

Ym mis Mai 2025, cyhoeddodd Estyn ei adolygiad thematig ar ymddygiad gydag argymhellion ar gyfer colegau, Llywodraeth Cymru a Medr. Nododd:

Mae dysgwyr o grwpiau ymylol, gan gynnwys myfyrwyr LHDTC+, yn anghyfartal o agored i fwlio ac aflonyddu, gan fod eu hunaniaethau weithiau’n cael eu dirnad yn negyddol gan gyfoedion.’ Mae Medr yn gweithio gyda cholegau i nodi'r cymorth pellach sydd ei angen yn 2025/26 i fynd i'r afael â thrais ar sail hunaniaeth. Bydd Medr yn parhau i ddarparu cyllid i golegau i ddarparu cymorth i staff a dysgwyr yn ymwneud â cham-drin ac aflonyddu yn ei holl ffurfiau. Bydd Grŵp Profiad Dysgwyr Colegau Cymru yn adolygu opsiynau i gefnogi dysgwyr yn y ffordd orau yn 2025/26. H.y. datblygu Cwrs e-Ddysgu Ymwybyddiaeth Ddiwylliannol, ar gyfer dysgwyr a allai fod wedi siarad neu weithredu mewn modd amhriodol, ond lle mae’n bosibl nad camau disgyblu ffurfiol yw'r dull gorau. Nod yr e-gwrs yw bod yn gam cyntaf i atal sylwadau neu ymddygiad rhag gwaethygu.

Mae Medr yn datblygu rheoliadau ac amodau cyllido ar gyfer cofrestru, a fydd yn destun ymgynghoriad cyhoeddus rhwng 22 Hydref a 17 Rhagfyr 2025. Mae’r rhain yn cynnwys:

• amod cyfle cyfartal i sicrhau bod darparwyr yn cefnogi dysgwyr sy'n wynebu rhwystrau cymdeithasol, diwylliannol, economaidd a sefydliadol rhag mynd i addysg drydyddol (ac mae hyn yn cynnwys pobl â nodweddion gwarchodedig)
• amod llesiant staff a myfyrwyr a fydd yn sicrhau bod darparwyr yn rhoi digon o gymorth i staff a myfyrwyr sydd â chyflyrau llesiant emosiynol ac iechyd meddwl a diogelwch dysgwyr sy'n cynnwys: rhyddid rhag niwed fel aflonyddu, camymddwyn, trais (gan gynnwys trais rhywiol), a throseddau casineb.

Cam gweithredu 31a

Ystyried opsiynau ar gyfer model cyllido cynaliadwy yn y tymor hwy i sefydliadau, gan gynnwys yn y sector gwirfoddol, sy’n rhoi cymorth i amrywiaeth eang o bobl ifanc sydd â chefndiroedd ac anghenion gwahanol, gan gynnwys cymorth i bobl ifanc LHDTC+.

Casglodd adolygiad o gyllid ar gyfer gwaith ieuenctid yng Nghymru, a ddaeth i ben yng ngwanwyn 2025, fanylion y ffynonellau cyllid sydd ar gael ar gyfer gwaith ieuenctid yng Nghymru yn y sector gwirfoddol a’r sector a gynhelir. Argymhellion yr adolygiad yw’r sail i'n gwaith parhaus i ddatblygu model cyflawni cynaliadwy ar gyfer gwaith ieuenctid yng Nghymru.

Mae'r Grant Strategol ar gyfer Sefydliadau Gwaith Ieuenctid Gwirfoddol yn cefnogi mudiadau ieuenctid gwirfoddol i ddarparu a datblygu cyfleoedd gwaith ieuenctid o safon i bobl ifanc yng Nghymru. Mae dyraniadau cyllid 3 blynedd wedi cael eu darparu i sefydliadau yn y rownd bresennol o gyllid (2025 i 2028), gan ganolbwyntio'n benodol ar wasanaethau gwaith ieuenctid arbenigol wedi’u targedu llai o faint sydd wedi'u hanelu at y rheini sydd â nodweddion gwarchodedig.

Cam gweithredu 31b

Ymgysylltu â’r sector gwaith ieuenctid er mwyn gwella mynediad at ddarpariaeth Gwaith Ieuenctid a lleoedd diogel i bobl ifanc o gefndiroedd gwahanol sydd ag anghenion gwahanol, gan gynnwys pobl ifanc LHDTC+, a sicrhau mwy o amrywiaeth yn y gweithlu gwaith ieuenctid.

Mae ein rhaglen datblygu'r gweithlu ar draws sectorau ar gyfer gwaith ieuenctid yn parhau i weithredu i helpu i sicrhau bod gan ymarferwyr gwaith ieuenctid y sgiliau a'r wybodaeth i ddiwallu anghenion amrywiol pobl ifanc ni waeth beth fo'u cefndir na’u hangen.

 Gallai cwmpas y gwerthusiad fod yn eang iawn. Rydym yn gweithio gyda holl wasanaethau ieuenctid awdurdodau lleol, amrywiaeth o fudiadau gwirfoddol yn ogystal â rhanddeiliaid fel CLlLC, Cyngor Cymreig y Gwasanaethau Ieuenctid Gwirfoddol, ETS ac ati.

Cam gweithredu 40a

Gweithio gyda sefydliadau partner er mwyn helpu cymunedau LHDTC+ i goladu a rhoi casgliadaau i archifau ac amgueddfeydd lleol.

Diwylliant yn gyffredinol

Rydym wedi ehangu nifer o'n rhaglenni cyllid grant i gefnogi'r gwaith o gyflawni'r Cynllun Gweithredu LHDTC+. Mae hyn yn cynnwys ehangu cwmpas Cynllun Grant Diwylliant Llywodraeth Cymru ar gyfer Sefydliadau Llawr Gwlad, yn ogystal â darparu cyllid wedi'i dargedu i amgueddfeydd a llyfrgelloedd lleol i gryfhau eu harferion a'u rhaglenni cynhwysol.

Amgueddfeydd, archifau a llyfrgelloedd lleol

Mae Llywodraeth Cymru wedi ariannu hyfforddiant ar iaith a hanes LHDTC+ ar gyfer amgueddfeydd, archifau a llyfrgelloedd lleol. Mae hyn yn helpu'r staff a'r gwirfoddolwyr i weithio gyda chymunedau LHDTC+ i arddangos, rhannu a dathlu hanes a diwylliant LHDTC+ yn eu casgliadau. Arweiniodd yr hyfforddiant at brosiect i greu llinellau amser ar gyfer hanes LHDTC+, a chynnwys cyfeiriadau at gasgliadau a straeon a gedwir mewn casgliadau lleol, ar gyfer pob ardal sirol yng Nghymru. Cyhoeddwyd  y rhain ym mis Chwefror 2024.

Cam gweithredu 40b

Sefydlu mentrau cydweithredol â chasgliadau cenedlaethol a lleol i gefnogi gweithgarwch Pride ledled Cymru, gan gynnwys yn ystod mis Pride.

Yn dilyn cyllid gan Lywodraeth Cymru i Amgueddfeydd Cenedlaethol Lerpwl i greu fersiwn Gymraeg o'u rhaglen lwyddiannus, House of Memories, sy'n ystyriol o ddementia, dyfarnwyd rhagor o gyllid yn 2024 i 2025 i greu pecyn LHDTC+ Cymru | o fewn ap 'House of Memories Cymru'.  Mae’r pecyn LHDTC+ yn archif ddigidol o atgofion cymunedau LHDTC+, gyda phrofiadau o dafarndai, gorymdeithiau Pride, gweithredaeth cwiar, sioeau drag a mwy.  Mae House of Memories Cymru yn waith ar y cyd rhwng 21 o amgueddfeydd lleol a chenedlaethol ledled Cymru ac Amgueddfeydd Cenedlaethol Lerpwl.

Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Fel rhan o ddigwyddiadau Fforwm LDHTC+ Llywodraeth Genedlaethol Cymru, cynhaliodd 'Hanesion Cwiar o Gymru', yn seiliedig ar fywyd Amy Dillwyn (1845 - 1935), yr ymgyrchydd, y diwydiannwr a'r awdur o Abertawe. Bu'n ymgyrchu'n ddiflino dros hawliau menywod ac roedd yn aelod gweithgar o Undeb Cenedlaethol Cymdeithasau’r Bleidlais i Fenywod. Dathlwyd mis Pride gyda phrynhawn o weithgareddau arbennig. Cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru daith dywys cwiar a oedd yn tywys ymwelwyr o amgylch ei gasgliadau pride yng nghwmni'r arbenigwr Norena Shopland.

Mae'n rhan bwysig o waith Llyfrgell Genedlaethol Cymru i gasglu a chadw gwybodaeth amrywiol am Gymru a'i phobl ac roedd y daith hon yn edrych ar eitemau arbennig ar draws ei chasgliadau sy'n taflu goleuni ar fywydau LHDTC+ yng Nghymru, o gyfnod Hywel Dda hyd heddiw. 

Ymunodd Llyfrau Lliwgar, Bangor a chlwb llyfrau Cymreig LHDTC+ Caerdydd â'r Llyfrgell Genedlaethol i roi sgwrs yng nghwmni Llenoriaid Lliwgar yn trafod i ba raddau y mae llenyddiaeth Cymreig yn gynhwysol ac yn dangos amrywiaeth, gyda chyfraniadau gan awduron gwadd. Roedd y diwrnod hefyd yn cynnwys arddangosfa o eitemau o gasgliad Jenny Porter yn ardal arddangos Penarth.

Amgueddfa Cymru

Mae nifer o arddangosfeydd newydd wedi agor yn Amgueddfa Cymru i ddathlu hanes a chreadigrwydd LHDTC+, gan gynnwys 'Trawsnewid' yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau a 'Cymru... Balchder’ yn Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan. Mae arddangosfa 'Cymru... amdani hi’ yn cynnwys gwrthrychau sy'n ymwneud â chwaraewyr ar dîm pêl-droed cenedlaethol Menywod Cymru, dathlu Cymru sy'n amrywiol yn ddiwylliannol a chefnogi Pobl LHDTC+. Roedd Amgueddfa Cymru hefyd yn cefnogi gwyliau Pride ac mae'n mynd ati i gasglu gwrthrychau newydd i helpu i gofnodi ac adrodd stori hanes LHDTC+ cyfoethog Cymru, gan gynnwys arddangosfa o ffotograffau a roddwyd gan Mike Parker.

Nod y prosiect 'Ein Lleisiau Ni' oedd casglu ac ehangu bywydau a phrofiadau pobl LHDTC+, ac mae'n parhau i wneud hynny. Mae Grŵp Ieuenctid Amgueddfa Cymru a'i staff wedi helpu i ganfod bylchau yng nghasgliad Amgueddfa Cymru ac wedi gweithio gyda chymunedau i gasglu gwrthrychau i'w harddangos er mwyn diogelu profiadau pobl a chymunedau LHDTC+ o bob cwr o Gymru yn barhaol. Enwyd Prif Guradur Datblygu Casgliadau LHDTC+ Amgueddfa Cymru yn rhif 3 ar Restr Binc 2025 o'r bobl LHDTC+ fwyaf dylanwadol yng Nghymru.

Cam gweithredu 40c

Defnyddio casgliadau cenedlaethol a lleol yng Nghymru i ddathlu a rhannu straeon a hanesion LHDTC+, gan roi cyllid lle y bo’n briodol.

Roedd cynllun Grant Cyfalaf Trawsnewid Llywodraeth Cymru ar gyfer y sector amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifau lleol wedi dyfarnu cyllid yn 2024 i 2025 i 2 amgueddfa ar gyfer prosiectau i wella mynediad at hanes cymunedol LHDTC+: Amgueddfa Plas Newydd yn Sir Ddinbych i wella eu mannau arddangos a galluogi mwy o fynediad at hanes a chasgliadau Merched Llangollen ac Amgueddfa Criced Cymru. 

Ar ben hynny, mae Llywodraeth Cymru yn ariannu Ffederasiwn Amgueddfeydd ac Orielau Celf Cymru i ddarparu Cynllun Grantiau Bach i'r sector Amgueddfeydd lleol, ac mae'r meini prawf yn nodi bod prosiectau sy'n cyd-fynd â gwaith a gweithgareddau Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant sy'n gweithio gyda ac ar ran cymunedau LHDTC+ yn faes blaenoriaeth. Yn y rownd gyllido ddiweddaraf, rydyn ni'n ymwybodol o 2 gais sydd â chysylltiadau penodol ag arddangos hanes cymunedau LHDTC+. Mae'r rhain yn cael eu hasesu ar hyn o bryd, ac nid oes penderfyniad wedi'i wneud eto.

Cam gweithredu 40d

Gwella cynrychiolaeth pobl LHDTC+ yn y sector diwylliant yng Nghymru ar bob lefel, gan gynnwys ar lefel Byrddau, y gweithlu, a gwirfoddolwyr. 

Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru

Mae Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru wedi newid ei ddull o fonitro cydraddoldeb wrth recriwtio, er mwyn sicrhau ei fod yn adlewyrchu pob math o amrywiaeth. Mae’r Comisiwn Brenhinol wedi cynnal archwiliad i gasglu ac adolygu data sylfaenol ar amrywiaeth, sydd hefyd wedi ei helpu i nodi rhai meysydd i'w gwella. Mae’r Comisiwn Brenhinol wedi mabwysiadu polisïau recriwtio cadarnhaol sy'n helpu i gefnogi a galluogi ceisiadau gan grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol a llwybrau gyrfa ar eu cyfer.

Cam gweithredu 40e

Cydweithio â sefydliadau LHDTC+ a phartneriaid allweddol er mwyn sicrhau bod anghenion siaradwyr Cymraeg yn cael eu diwallu yn y ffordd y caiff diwylliant LHDTC+ ei gynrychioli. Un enghraifft o’r fath yw partneriaeth Mas ar y Maes.

Yn ystod Eisteddfod yr Urdd Sir Gâr yn 2023, lansiodd Urdd Gobaith Cymru brosiect newydd ar gyfer pobl ifanc LHDTC+ yr Urdd, Cwiar na Nog. .

Fel mudiad, mae Urdd Gobaith Cymru yn awyddus i gyrraedd nod Urdd i bawb, ac felly mae Cwiar na Nog yn ofod diogel i bobl ifanc gymdeithasu a rhwydweithio a dysgu mwy am eu hunaniaeth drwy'r Gymraeg.

Cychwynnodd Mas ar y Maes yn 2018, gyda'r weledigaeth o sicrhau bod cynrychiolaeth deg i'r gymuned LHDTC+ yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae Mas ar y Maes yn cynnig rhaglen o weithgareddau yn ystod wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol sydd wedi cael eu curadu gan y gymuned LHDTC+. Cynhelir y gweithgareddau drwy gyfrwng y Gymraeg, ac maent yn hygyrch ac yn groesawgar i aelodau'r gymuned yng ngwahanol ddalgylchoedd yr Eisteddfod.

Cam gweithredu 41a

Annog cyrff cyhoeddus ym maes diwylliant i gynnwys cymunedau LHDTC+ yn eu nodau a’u hamcanion. 

Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru

Mae’r Comisiwn Brenhinol wedi newid ei ddull o fonitro cydraddoldeb wrth recriwtio er mwyn sicrhau ei fod yn adlewyrchu pob math o amrywiaeth. Mae’r Comisiwn Brenhinol wedi cynnal archwiliad i gasglu ac adolygu data sylfaenol ar amrywiaeth, sydd hefyd wedi ei helpu i nodi rhai meysydd i'w gwella. Mae’r Comisiwn Brenhinol wedi mabwysiadu polisïau recriwtio cadarnhaol sy'n helpu i gefnogi a galluogi ceisiadau gan grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol a llwybrau gyrfa ar eu cyfer.

Cyngor Celfyddydau Cymru

Mae cytundeb cyllido Cyngor Celfyddydau Cymru gyda sefydliadau sy'n cael eu hariannu dros nifer o flynyddoedd yn gofyn am gynlluniau ac adroddiadau cynnydd ar yr holl sefydliadau sy'n ehangu ymgysylltiad a chamau gweithredu cydraddoldeb. Mae hwn yn gam pwysig tuag at fwrw ymlaen â chynlluniau strategol ac wedi'u targedu Cyngor Celfyddydau Cymru ei hun ar gyfer cynrychiolaeth ar draws y sector ar bob lefel.

Cam gweithredu 41b

Datblygu a rhannu arferion gorau y gellir eu cyflwyno’n unol â’r anghenion.

Yn ddiweddar, mae Amgueddfa Cymru wedi ymuno â'r prosiect Diwylliant Traws Gynhwysol dan arweiniad Prifysgol Caerlŷr, a Phrif Guradur Datblygu Casgliadau: Bu Pobl LHDTC+ yn rhannu'r gwaith sy'n cael ei wneud yn Amgueddfa Cymru i gasglu profiadau pobl drawsryweddol sy'n byw yng Nghymru yng nghynhadledd Cymdeithas yr Amgueddfeydd a gynhaliwyd yn Sain Ffagan ym mis Hydref 2025.

Mae Cyngor Celfyddydau Cymru yn rhannu enghreifftiau o arfer gorau yn ei adroddiad blynyddol ac ar ei wefan. Mae ganddo gynlluniau i wella hyn wrth iddo symud ymlaen gyda'i ddull cyllido aml-flwyddyn newydd o gefnogi sefydliadau celfyddydol yng Nghymru.

Cam gweithredu 41c

Rhoi mwy o ffocws ar gydraddoldeb fel rhan o weithgareddau a chyfleoedd sy’n ymwneud â datblygu sgiliau, profiadau gwaith, gwirfoddoli, mentora a phrentisiaethau yn y sector diwylliannol.

Yn ddiweddar, mae Amgueddfa Cymru wedi penodi Arweinydd Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant yn yr Adran Adnoddau Dynol. 

Mae hyn wedi'i gynnwys yng nghynlluniau gweithredu Cyngor Celfyddydau Cymru (cydraddoldeb ac ehangu ymgysylltiad) ac mae'n elfen o fewn y cytundebau cyllido ar gyfer sefydliadau sy'n cael eu hariannu dros nifer o flynyddoedd. 

Cam gweithredu 44a

Gweithio mewn partneriaeth gymdeithasol i annog cyflogwyr i hyrwyddo, rhannu a mabwysiadu arferion gorau mewn perthynas â gweithleoedd cynhwysol, gan gynnwys lledaenu astudiaethau achos. 

Rydym wedi gweithio gyda chydweithwyr yn Busnes Cymru i gynhyrchu amrywiaeth o adnoddau ar-lein i wella dealltwriaeth perchnogion busnes o Waith Teg. Mae gwaith teg yn golygu bod amodau amlwg yn bodoli yn y gwaith sy’n golygu bod gweithwyr yn cael eu gwobrwyo, yn cael eu clywed a’u cynrychioli, yn ddiogel ac yn gallu symud ymlaen mewn amgylchedd gwaith iach a chynhwysol lle caiff hawliau eu parchu. Mae cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant yn rhannau annatod o'r agenda Gwaith Teg. Mae'r adnoddau'n cynnwys gwybodaeth, offer a chanllawiau ar greu amgylcheddau gwaith amrywiol a chynhwysol. Maent hefyd yn cynnwys gwybodaeth sydd â’r bwriad o helpu cyflogwyr i ddeall eu rhwymedigaethau cyfreithiol i weithwyr, gan gynnwys ar faterion fel gwahaniaethu, aflonyddu a bwlio yn y gweithle.

Cam gweithredu 44b

Gwella mynediad at wybodaeth, cyngor, arweiniad a chymorth i gyflogwyr ynglŷn â chyflogi gweithwyr LHDTC+, gan gynnwys gwybodaeth am gyfrifoldebau cyfreithiol. 

Rydym wedi diweddaru ein canllaw Gwaith Teg i gynnwys animeiddiad Gwaith Teg wedi'i dargedu at gyflogwyr.  Mae'r adnoddau hyn yn hyrwyddo egwyddorion Gwaith Teg, gan gynnwys amgylcheddau gwaith 'diogel, iach a chynhwysol'.

Cam gweithredu 44c

Gweithio mewn partneriaeth gymdeithasol ag undebau llafur a chyflogwyr i annog cyflogwyr i fabwysiadu polisïau a gweithdrefnau o ran cydraddoldebau sy’n diogelu rhag gwahaniaethu yn erbyn pobl LHDTC+.

Rydym wedi sefydlu gweithgor Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Chynhwysiant yn ein Fforwm Manwerthu i hyrwyddo cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant ar draws y sector manwerthu.