Llesiant Cymru 2026

Dyma’r ddegfed adroddiad Llesiant Cymru a gyhoeddwyd o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 (Y Ddeddf).

Mae’r Ddeddf yn darparu’r fframwaith ar gyfer asesu cynnydd Cymru tuag at y 7 nod llesiant. Mae’r adroddiadau yma yn darparu darlun hirdymor o lesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol yng Nghymru. Maent yn dangos lle mae cynnydd yn cael ei wneud a lle gallai fod angen cymryd camau pellach.

Mae gwerth yr adroddiad hwn nid yn unig o ran mesur newid o un flwyddyn i’r llall, ond o ran olrhain tueddiadau tymor hirach. Mae llawer o agweddau ar lesiant yn newid yn raddol, a dim ond drwy edrych ar dystiolaeth dros flynyddoedd lawer y gellir deall rhai o’r heriau pwysicaf sy’n wynebu Cymru.

Canfyddiadau adroddiad eleni

Mae’r darlun cyffredinol yn parhau i fod yn un o gynnydd cymysg a graddol. Fel mewn blynyddoedd blaenorol, mae llawer o agweddau ar lesiant yn newid yn araf, ac mae’r adroddiad yn tynnu sylw at welliannau hirdymor a heriau parhaus.

Mae arwyddion calonogol mewn sawl maes. Mae allyriadau nwyon tŷ gwydr yn parhau i ostwng, mae Cymru’n parhau i arwain y byd o ran ailgylchu. Mae cymryd rhan mewn chwaraeon ymysg oedolion yn dal yn uwch na degawd yn ôl.  Mae’r bwlch cyflog rhywedd wedi lleihau yn sylweddol dros y tymor hir.

Fodd bynnag, mae heriau sylweddol yn parhau. Mae disgwyliad oes iach yn parhau i ostwng. Mae anghydraddoldebau iechyd yn ehangu. Mae bioamrywiaeth yn parhau i ddirywio. Mae llawer o bobl yn parhau i brofi tlodi.

Yn ychwanegol, mae llesiant meddyliol ymysg pobl ifanc yn gwaethygu.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at gynnydd a dyfalbarhad ynghylch anghydraddoldebau. Mae rhai bylchau hirsefydlog, gan gynnwys bylchau cyflogaeth rhwng rhai grwpiau, wedi lleihau dros amser. Fodd bynnag, mae anghydraddoldebau sylweddol yn parhau ar draws iechyd, tlodi, diogelwch a llesiant.

Adroddiad eleni

Am y tro cyntaf, mae adroddiad eleni yn defnyddio data o’r Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru cyntaf i fesur y dangosydd cenedlaethol ar gerdded, beicio a thrafnidiaeth gyhoeddus. Mae’r data yn cwmpasu ar hyn o bryd y 6 mis cyntaf o’r arolwg.

Mae llai o ddiweddariadau mewn rhai meysydd yn adroddiad eleni. Mae nifer o ddangosyddion yn dibynnu ar ffynonellau data nad ydynt yn cael eu diweddaru’n flynyddol, ac nid oes data newydd ar gael ar gyfer rhai mesurau eleni. O ganlyniad, mae rhai adrannau’n canolbwyntio ar y dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael yn hytrach na newidiadau a welwyd dros y flwyddyn ddiwethaf.

Mae hyn yn adlewyrchu nodwedd bwysig o fesur llesiant. Mae cynnydd yn aml yn raddol, ac mae deall cyfeiriad y cynnydd hwnnw’n gofyn am bersbectif hirdymor yn hytrach na sylw ar amrywiadau tymor byr.

Rwy’n gobeithio y bydd yr adroddiad hwn yn parhau i ddangos tystiolaeth ddefnyddiol i lunwyr polisïau, gwasanaethau cyhoeddus, ymchwilwyr a dinasyddion wrth i ni weithio tuag at y 7 nod llesiant.

Stephanie Howarth
Prif Ystadegydd

Crynodeb o'r prif bwyntiau o adroddiad Llesiant Cymru 2026.

• Mae economi Cymru wedi tyfu dros yr hirdymor, ond mae cynhyrchiant yn dal yn is na chyfartaledd y DU.
• Mae cyflogaeth yn dal yn uchel ac mae diweithdra’n dal yn gymharol isel.
• Mae enillion wedi cynyddu yn ystod y blynyddoedd diwethaf, er bod llawer o bobl yn dal i brofi tlodi.
• Mae plant ac oedolion o oedran gweithio yn dal yn fwy tebygol o fyw mewn tlodi na phensiynwyr.
• Mae mwy o bobl yn ennill cymwysterau nag yn y gorffennol.
• Mae pobl ifanc yn fwy tebygol o fod mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant nag yr oeddent ddegawd yn ôl.
• Mae deilliannau addysgol wedi gwella’n gyffredinol dros yr hirdymor, er bod anghydraddoldebau’n parhau.

• Mae rhai dangosyddion yn dangos cynnydd, ond mae angen gwelliant pellach i gyrraedd cerrig milltir cenedlaethol.
• Mae bioamrywiaeth yn parhau i ddirywio ac mae Cymru’n parhau i fod yn un o’r gwledydd lle mae byd natur wedi dirywio fwyaf yn y byd.
• Mae ansawdd dŵr wedi gwella’n gyffredinol, er nad yw llawer o afonydd a chyrff dŵr yn cyrraedd safonau amgylcheddol o hyd.
• Mae ansawdd aer wedi gwella’n sylweddol ers y 1970au ond mae’n parhau i effeithio ar iechyd a byd natur.
• Mae Cymru’n dal i arwain y byd o ran ailgylchu ac mae wedi lleihau gwastraff nad yw’n cael ei ailgylchu.
• Mae Cymru’n parhau i ddefnyddio adnoddau naturiol yn gyflymach nag y gellir eu hailgyflenwi.
• Mae capasiti ynni adnewyddadwy wedi cynyddu’n sylweddol dros yr hirdymor, er bod twf wedi arafu yn ystod y blynyddoedd diwethaf.
• Daw Cyfoeth Naturiol Cymru i’r casgliad bod colli bioamrywiaeth, newid yn yr hinsawdd a llygredd yn parhau i leihau gwydnwch ecosystemau.

• Mae’r cynnydd tuag at Gymru iachach yn parhau i fod yn gyfyngedig, gyda nifer o ddangosyddion yn gwaethygu.
• Mae disgwyliad oes wedi dychwelyd i lefelau cyn y pandemig.
• Mae disgwyliad oes iach yn parhau i ostwng ac mae anghydraddoldebau wedi ehangu.
• Mae’r bwlch mewn disgwyliad oes iach rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf yn parhau i gynyddu.
• Mae cyfran y babanod sy’n cael eu geni gyda phwysau geni isel ar ei lefel uchaf a gofnodwyd.
• Mae ymddygiad iach ymysg oedolion wedi gwella ychydig yn ystod y blynyddoedd diwethaf ond mae’n dal yn is na’r uchelgeisiau cenedlaethol.
• Mae ymddygiad iach ymysg pobl ifanc wedi gwella ers 2017.
• Mae llesiant meddyliol oedolion wedi aros yn weddol sefydlog.
• Mae llesiant meddyliol ymysg pobl ifanc wedi dirywio ac mae anghydraddoldebau wedi ehangu.
• Mae cyflwr tai wedi gwella dros yr hirdymor.

• Mae’r cynnydd yn gymysg, gyda gwelliannau mewn rhai meysydd ond anghydraddoldebau parhaus ar draws llawer o fesurau.
• Mae’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau wedi lleihau’n sylweddol dros yr hirdymor, er bod menywod yn dal i ennill llai na dynion ar gyfartaledd.
• Mae bylchau cyflog rhwng pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl, a rhwng grwpiau ethnig, yn parhau i fod yn anwadal, sy’n ei wneud yn anodd i asesu tueddiadau tymor hir.
• Mae tua 1 person o bob 5 yn parhau i fyw mewn tlodi incwm cymharol.
• Plant yw’r grŵp oedran sydd fwyaf tebygol o fyw mewn tlodi o hyd.
• Mae pobl mewn aelwydydd sy’n cynnwys person anabl a phobl o gefndiroedd Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig yn fwy tebygol o brofi tlodi.
• Yn gyffredinol, mae pobl hŷn yn adrodd am lefelau llesiant uwch ac unigrwydd is na phobl iau.
• Mae pobl anabl yn llai tebygol o gael eu cyflogi, yn fwy tebygol o brofi tlodi, ac yn dweud bod eu llesiant yn is.
• Mae menywod yn dal i ddweud eu bod yn teimlo’n llai diogel na dynion.

• Mae cydlyniant cymunedol yn dal yn uwch nag yr oedd cyn y pandemig ond mae wedi gostwng o’r lefel uchaf a welwyd yn ystod ac yn syth ar ôl pandemig y coronafeirws (COVID-19).
• Mae bodlonrwydd ag ardaloedd lleol a theimladau o ddylanwad dros benderfyniadau lleol wedi dychwelyd i’r lefelau a welwyd cyn y pandemig.
• Mae tua dwy ran o dair o bobl yn teimlo’n ddiogel ar ôl iddi dywyllu, gyda dynion yn dweud eu bod yn fwy diogel na menywod.
• Mae gwirfoddoli wedi cynyddu ac yn parhau i ragori ar y garreg filltir genedlaethol.
• Mae lefelau unigrwydd wedi aros yn weddol sefydlog.
• Mae’r rhan fwyaf o bobl yn fodlon ar fynediad at wasanaethau lleol, er bod bodlonrwydd yn is mewn ardaloedd gwledig.
• Llwyddwyd i atal mwy o aelwydydd rhag bod yn ddigartref nag yn y flwyddyn flaenorol.
• Mae llai o bobl yn byw mewn llety dros dro, a bu lleihad yn nifer y bobl sy’n cysgu allan.
• Mae nifer yr achosion o erlid troseddau wedi parhau i ostwng ac mae nifer y troseddau a gofnodwyd wedi gostwng yn gyffredinol.
• Mae llawer o bobl yn credu bod troseddu wedi cynyddu’n genedlaethol er gwaethaf cyfraddau erledigaeth sy’n gostwng.
• Cynyddodd nifer y troseddau casineb a gofnodwyd gan yr heddlu yn ystod y flwyddyn ddiwethaf.

• Mae’r cynnydd yn gymysg ar draws diwylliant, treftadaeth, chwaraeon a’r Gymraeg.
• Mae ymgysylltiad oedolion â’r celfyddydau, diwylliant a threftadaeth yn dal yn uchel ac yn weddol sefydlog.
• Mae presenoldeb plant mewn digwyddiadau celfyddydol wedi dychwelyd i lefelau cyn y pandemig.
• Mae cymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol ymysg plant wedi bod yn weddol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf.
• Mae mwy o amgueddfeydd a gwasanaethau archifau yn cyrraedd y safonau achrededig.
• Mae cymryd rhan mewn chwaraeon ymysg oedolion wedi cynyddu dros yr hirdymor, er gwaethaf gostyngiad diweddar.
• Mae cymryd rhan mewn chwaraeon ymysg plant yn dal yn is na’r lefelau blaenorol.
• Mae nifer a chanran y siaradwyr Cymraeg a gofnodwyd yn y Cyfrifiad wedi gostwng ac mae’n dal yn is na thrywydd y garreg filltir genedlaethol.
• Mae canran y bobl sy’n defnyddio’r Gymraeg bob dydd wedi aros yn weddol sefydlog.
• Mae cyflwr adeiladau rhestredig wedi gwella ychydig.
• Mae cyflwr henebion cofrestredig wedi dirywio dros yr hirdymor, er ei fod wedi sefydlogi dros y blynyddoedd diwethaf.

• Mae’r cynnydd tuag at Gymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang wedi bod yn raddol ond yn barhaus.
• Mae allyriadau nwyon tŷ gwydr yn parhau i ostwng ac mae gan Gymru garreg filltir genedlaethol i gyrraedd allyriadau sero net erbyn 2050.
• Gostyngodd allyriadau nwyon tŷ gwydr tiriogaethol 9% yn 2024 ac maent bellach 44% yn is na’r flwyddyn sylfaen.
• Mae allyriadau sy’n gysylltiedig â’r nwyddau a’r gwasanaethau a ddefnyddir yng Nghymru hefyd wedi gostwng dros yr hirdymor.
• Mae ôl troed byd-eang Cymru wedi lleihau dros amser ond mae’n dal yn uwch na lefel gynaliadwy.
• Mae nifer fawr o ddysgwyr yn parhau i gymryd rhan mewn prosiectau a chymwysterau dinasyddiaeth fyd-eang.

Cymdeithas arloesol, gynhyrchiol, carbon isel sy’n cydnabod y terfynau sydd ar yr amgylchedd byd-eang ac sydd, o ganlyniad, yn defnyddio adnoddau mewn modd effeithlon a chymesur (gan gynnwys gweithredu ar newid yn yr hinsawdd); ac sy’n datblygu poblogaeth fedrus ac addysgedig mewn economi sy’n cynhyrchu cyfoeth ac yn cynnig cyfleoedd cyflogaeth, gan ganiatáu i bobl fanteisio ar y cyfoeth a gynhyrchir drwy gael gafael ar waith teg.

Mae’r cynnydd tymor hir tuag at y nod hon wedi bod yn gymysg. Mae canlyniadau cyffredinol y farchnad lafur wedi gwella o'i gymharu â'r cyfnod cyn datganoli yn 1999. Mae'r cynnydd wedi bod yn llai amlwg o ran mynd i'r afael â thlodi, cynhyrchiant isel, cyflogau a lefelau incwm. Er bod cynnydd wedi’i wneud o ran datgarboneiddio, bydd angen newid yn gyflymach yn y dyfodol er mwyn cyrraedd targedau.

Mae perfformiad economaidd wedi bod yn gymysg dros y flwyddyn ddiwethaf. Mae data economaidd yn parhau i awgrymu bod yr economi yng Nghymru yn perfformio mewn ffordd debyg i economi ehangach y DU.

Mae'r farchnad lafur wedi gwanhau gyda cholledion swyddi wedi'i ganoli mewn diwydiannau sector preifat.

Mae perfformiad economaidd Cymru yn parhau i fod yn wannach na’r Deyrnas Unedig drwyddi draw o ran cynnyrch economaidd (gwerth ychwanegol gros) ac incwm aelwydydd (incwm gwario gros aelwydydd ac incwm canolrifol aelwydydd) y pen, ond mae’n eithaf tebyg i rai rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig sydd â nodweddion a phriodweddau tebyg.

Mae incwm cyfartalog aelwydydd yng Nghymru yn llawer agosach at gyfartaledd y Deyrnas Unedig na’r gwerth ychwanegol gros (GVA) y pen. Mae gwahaniaethau yn dibynnu ar y mesur a ddefnyddiwyd a chyda’r bwlch lleiaf pan ddefnyddir y cartref canolrifol sy’n cael ei ystyried yn gartref nodweddiadol ar gyfer cymariaethau.

Mae’r bylchau hanesyddol mewn cyfraddau cyflogaeth a gweithgarwch rhwng Cymru a rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig wedi lleihau ers troad y ganrif, gyda Chymru’n perfformio’n well na rhai rhanbarthau yn Lloegr dros y tymor canolig. Mae hyn yn newid sylweddol ers y cyfnod cyn datganoli yn y 1980au a’r 1990au.

Mae yna ganran uwch o bobl sy’n ennill llai na’r cyflog byw gwirioneddol yng Nghymru nag mewn rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig. Yn ogystal, mae’r dystiolaeth ar agweddau eraill ar ansawdd gwaith a bylchau cyflog yn awgrymu darlun cymysg yng Nghymru.

Mae amcangyfrifon dros dro ar gyfer 2024 yn dangos bod cyfran y bobl ifanc 16 i 24 oed a oedd mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant (86.3%) yn nesáu at y garreg filltir genedlaethol o 90%, i fyny o tua 80% yn y cyfnod 2010 i 2012.

Mae proffil cymwysterau poblogaeth oedran gweithio Cymru wedi bod yn gwella dros amser, gan nesáu at y cerrig milltir perthnasol, gyda chynnydd yng nghyfran yr oedolion o oedran gweithio sydd â chymwysterau lefel 3 (sy'n cyfateb i Safon Uwch) a lefel 4 (sy'n cyfateb i lefel gradd) yn ystod y degawd diwethaf tra bod y gyfran heb gymwysterau wedi gostwng.

Cynyddodd cyrhaeddiad mewn ysgolion uwchradd yn y blynyddoedd cyn y pandemig. Mae data ar gyfer blwyddyn academaidd 2024 i 2025, 2 flynedd ar ôl dychwelyd yn llawn i drefniadau arholiadau cyn y pandemig, yn dangos gostyngiad bach yn y prif fesur (dangosydd Capio 9) ers 2023 i 2024 ac ers y flwyddyn cyn y pandemig (2018 i 2019). Mae canlyniadau plant o gefndiroedd o amddifadedd yn dal i fod yn waeth.

Ers dirwasgiad 2008, mae buddsoddi yn arloesedd cwmnïau yng Nghymru wedi amrywio. Cofnodwyd bod pethau wedi gwella rhywfaint cyn y pandemig o ran bod busnesau’n arloesi.

Ers Argyfwng Ariannol Byd-eang 2008, mae twf economaidd ledled y DU, gan gynnwys Cymru, wedi bod yn fwy gwan nag yn y degawd blaenorol, gan adlewyrchu twf gwael mewn cynhyrchiant yn bennaf. Mae cynhyrchiant hefyd wedi tyfu’n arafach yn y DU nag mewn llawer o economïau datblygedig eraill y G7, fel y trafodwyd yn Adroddiad Economaidd a Chyllidol Cymru 2025. Mae hyn yn bwysig oherwydd bod cynhyrchiant cryfach yn galluogi economi i gynhyrchu mwy o allbwn o’r un lefel o fewnbwn, gan gefnogi safonau byw uwch.

Dros y cyfnod hwn, mae Cymru wedi cadw’n weddol gyson â thwf y DU. Fodd bynnag, mae’r bwlch cynhyrchiant llafur sy’n cael ei fesur gan Werth Ychwanegol Gros yr awr rhwng Cymru a’r DU wedi aros ar oddeutu 15%. Yn 2023, cofnododd Cymru’r lefel isaf o gynhyrchiant llafur ymysg gwledydd y DU a rhanbarthau Lloegr. Mae hynny’n adlewyrchu’r heriau strwythurol hirsefydlog y bydd angen mynd i’r afael â nhw os bwriedir lleihau’r bwlch. Felly, mae’n flaenoriaeth allweddol i leihau’r bwlch cynhyrchiant rhwng Cymru a gweddill y DU. Yn y cyd-destun hwn, mae Llywodraeth Cymru wedi gosod uchelgais yn ddiweddar i haneru’r bwlch cynhyrchiant rhwng Cymru a gweddill y DU o fewn 10 mlynedd.

Ffigur 1.1: gwerth ychwanegol gros yr awr a weithir, rhanbarthau Cymru o’i gymharu â’r DU (y DU = 100), 2004 i 2023 [Nodyn 1], [Nodyn 2]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.1: siartiau llinell yn dangos Gwerth Ychwanegol Gros yr awr a weithir yng Nghymru a’i rhanbarthau economaidd o’i gymharu â'r DU (mynegai cyfredol y DU = 100). Ar gyfer Cymru yn gyffredinol, mae wedi bod yn gymharol sefydlog ers 2004, gyda chynhyrchiant Cymru yn parhau i fod yn is na chyfartaledd y DU.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o gynhyrchiant llafur is-ranbarthol, y DU, 2004 i 2023, SYG
[Nodyn 1] Nid yw echelin y siart yn cychwyn ar sero.

[Nodyn 2] Mae amcangyfrifon cynhyrchiant a ddarperir yn defnyddio data wedi’i lyfnhau i gyfrif am yr ansefydlogrwydd cynyddol a all ddigwydd mewn ardaloedd daearyddol llai.

Mae cynhyrchiant llafur yn amrywio’n sylweddol ledled Cymru. Mae cynhyrchiant wedi bod ar ei uchaf yn gyson yn Ne-ddwyrain Cymru ac ar ei isaf yng Nghanolbarth a De-orllewin Cymru, tra bo Gogledd Cymru wedi dangos rhai arwyddion o gau’r bwlch gyda De-ddwyrain Cymru a chyfartaledd y DU yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Trafodir y patrymau cynhyrchiant rhanbarthol yng Nghymru ymhellach yn Dadansoddiad Economaidd-gymdeithasol Cymru, Adroddiad 2026. Mae’r adroddiad hefyd yn nodi nifer o ffactorau posibl sy’n gysylltiedig â’r bwlch cynhyrchiant, gan gynnwys nifer y cwmnïau llai a llai cynhyrchiol, cyfran is o gwmnïau twf uchel, lefelau isel o wariant ymchwil a datblygu, cyfran is o fusnesau arloesedd gweithredol, a chyfran uwch o’r gweithlu sydd â lefelau cymwysterau is o’i gymharu â chyfartaledd y DU. Mae’r dadansoddiad hefyd yn ystyried amrywiaeth o fesurau a allai gefnogi twf cynhyrchiant, gan gynnwys cefnogi busnesau newydd a chwmnïau deillio sydd â photensial uchel, gwella mynediad cwmnïau at gyllid, cynyddu ymchwil, datblygu ac arloesi, cryfhau sgiliau, a chynyddu cyfranogiad yn y farchnad lafur, gan gynnwys drwy leihau anweithgarwch economaidd ar draws grwpiau rhywedd, ethnigrwydd ac anabledd.

Un o’r Dangosyddion Llesiant Cenedlaethol sy’n ymwneud â thwf cynhyrchiant yw cyfran y busnesau arloesedd gweithredol. Mae'r wybodaeth ddiweddaraf o arolwg arloesedd y DU (sy’n cael ei gyhoeddi bob dwy flynedd gyda’r data diweddaraf ar gyfer 2022 i 2024) yn dangos bod 28% o fusnesau yng Nghymru yn arloesedd gweithredol (yn seiliedig ar ddiffiniad y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD)). Mae hyn yn golygu eu bod yn gwneud gweithgareddau fel cyflwyno cynnyrch, gwasanaethau, prosesau neu arferion neu strwythurau busnes newydd neu well; neu’n buddsoddi mewn ymchwil a datblygu neu hyfforddiant.

Cymru oedd â’r gyfran isaf o gwmnïau arloesi o holl wledydd y Deyrnas Unedig a rhanbarthau Lloegr yn ystod 2022 i 2024. Mae hyn yn defnyddio lleoliad daearyddol yn seiliedig ar leoliad prif swyddfa’r busnesau. Nid yw’n glir faint o effaith y gallai hyn ei chael ar fesur arloesi yng Nghymru.

Ers dirwasgiad 2008, mae buddsoddiad mewn arloesedd busnes wedi amrywio yng Nghymru a’r DU. Mae cyfran y busnesau arloesedd gweithredol wedi gostwng ers COVID-19 (2020 i 2022) ar draws y rhan fwyaf o ranbarthau’r DU, ac eithrio Dwyrain Canolbarth Lloegr.

Ffigur 1.2: busnesau arloesedd gweithredol yng Nghymru a’r DU, 2008 i 2010 a 2022 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 1.2: siart linell yn dangos bod cyfran y busnesau arloesedd gweithredol yng Nghymru wedi dilyn tuedd y Deyrnas Unedig yn agos, gyda’r ddau yn dangos gostyngiad ar gyfer cyfnod diweddaraf yr arolwg (2022 i 2024).

Ffynhonnell: Arolwg Arloesedd y DU, Yr Adran Busnes a Masnach.

Mae incwm aelwydydd yn ddangosydd gwell o ffyniant a llesiant materol pobl na mesurau cynnyrch economaidd. Mae incwm cyfartalog aelwydydd yng Nghymru yn llawer agosach at gyfartaledd y DU na’r Gwerth Ychwanegol Gros y pen. Mae’r dangosydd incwm cenedlaethol yn seiliedig ar incwm gwario gros aelwydydd (GDHI), sy’n mesur yr incwm sydd ar gael i aelwydydd ar ôl didynnu trethi, cyfraniadau yswiriant cymdeithasol a threuliau eraill. Y garreg filltir genedlaethol gysylltiedig yw gwella GDHI y pen (incwm y preswylydd) erbyn 2035. Yn ôl y data diweddaraf ar gyfer 2024, mae GDHI y pen yng Nghymru wedi cynyddu 22% mewn enw ers 2020, ond mae wedi gostwng mewn termau real ar ôl cyfrif am chwyddiant.

Ffigur 1.3: incwm gwario gros aelwydydd y pen, Cymru a’r Deyrnas Unedig, 2004 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.3: mae GHDI y pen wedi cynyddu’n gyffredinol yng Nghymru a’r Deyrnas Unedig ers 2004, gyda’r gwerth i Gymru yn parhau’n is na’r Deyrnas Unedig ar draws y cyfnod amser. Ar ben hynny, mae’r bwlch rhwng Cymru a’r DU wedi bod yn cynyddu.

Ffynhonnell: Incwm Gwario Gros Aelwydydd Rhanbarthol, SYG

[Nodyn 1] Nid yw echelin y siart yn cychwyn ar sero.

Mae dadansoddiad cymharol â’r DU yn rhoi sail ddefnyddiol ar gyfer asesu safonau byw cymharol.  Mae GDHI y pen yng Nghymru yn parhau i fod yn 83% o lefel y DU, sy'n is na’i lefel uchaf o 87% yn 2004. Cymru sydd â’r ail incwm gwario gros aelwydydd isaf y pen o wledydd y DU a rhanbarthau Lloegr, ond mae’n cymharu’n fras ag ardaloedd yn y DU sydd â nodweddion tebyg. Yn 2024, 85% o lefel y DU oedd GDHI y pen yng Ngogledd Cymru, sy'n uwch na chyfartaledd Cymru, ac roedd yn 81% yng Nghanolbarth a De-ddwyrain Cymru, sy'n is na chyfartaledd Cymru.

Mae’n bosibl bod dirywiad cymharol Cymru yn adlewyrchu twf arafach mewn cynhyrchiant a maint elw cymharol is ymysg busnesau hunangyflogedig a chwmnïau llai, sy’n fwy cyffredin yng Nghymru. Mae gan Gymru hefyd gyfran gymharol lai o bobl sy’n ennill incwm uchel na chyfartaledd y DU. Bydd hynny hefyd yn effeithio ar y mesur hwn. Trafodir y materion hyn ymhellach yn Adroddiad Economaidd a Chyllidol Cymru 2025.

Y garreg filltir genedlaethol ar gyfer cyflogaeth yw dileu’r bwlch rhwng y gyfradd cyflogaeth yng Nghymru a’r Deyrnas Unedig erbyn 2050. Mae’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth yn rhoi amcangyfrifon o ganlyniadau’r farchnad lafur ar lefel awdurdod lleol ac ar gyfer is-grwpiau o’r boblogaeth, a dyma’r ffynhonnell a ddefnyddir ar gyfer y dangosyddion cenedlaethol a’r cerrig milltir cenedlaethol cysylltiedig. Gan fod y rhan fwyaf o ddata’r farchnad lafur yn seiliedig ar arolwg ac yn anwadal, dylid bod yn ofalus wrth ddehongli newidiadau tymor byr.

Yn ôl yr Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, y gyfradd cyflogaeth ar gyfer pobl rhwng 16 a 64 oed yng Nghymru oedd 72.1% yn y flwyddyn sy'n dod i ben ym mis Mawrth 2026, o’i gymharu â 75.4% ar gyfer y Deyrnas Unedig. Ers y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2005, mae’r gyfradd cyflogaeth wedi cynyddu 2.7 pwynt canran yng Nghymru a 2.9 pwynt canran yn y Deyrnas Unedig. Mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth rhwng Cymru a’r DU (a ddangosir yn Ffigur 1.4) wedi lleihau yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gan gyrraedd 1.5 pwynt canran yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2022 a 2.0 pwynt canran yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2025, cyn cynyddu eto i 3.3 pwynt canran yn y flwyddyn a ddaeth i ben yn 2026.

Ffigur 1.4: bwlch yn y gyfradd cyflogaeth (pobl rhwng 16 a 64 oed) rhwng Cymru a’r Deyrnas Unedig, y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2005 i fis Mawrth 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 1.4: siart linell sy’n dangos bod y bwlch yn y gyfradd cyflogaeth rhwng Cymru a’r DU wedi amrywio ers y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2005, gyda’r bwlch yn ehangu yn y cyfnod diweddaraf (y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2026) yn dilyn cyfnod o gulhau yn y blynyddoedd blaenorol.

Ffynhonnell: Y Swyddfa Ystadegau Gwladol (SYG)

Mae adroddiad Economaidd a Chyllidol Cymru 2025 yn cynnwys gwybodaeth a dadansoddiad cyd-destunol ehangach ar berfformiad y farchnad lafur, gan ganolbwyntio'n benodol ar gyflogaeth, diweithdra ac anweithgarwch economaidd ar lefel Cymru gyfan. Nid yw'r prif ddangosyddion hyn yn gerrig milltir cenedlaethol.

Sefydlwyd carreg filltir genedlaethol ar gymryd rhan mewn addysg a’r farchnad lafur yn 2021, sef y bydd o leiaf 90% o bobl ifanc rhwng 16 a 24 oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant erbyn 2050.

Mae’r amcangyfrifon dros dro ar gyfer 2024 yn dangos bod 86.3% o bobl ifanc 16 i 24 oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant, gan ddisgyn o 86.8% yn 2023. Mae’r gostyngiad oherwydd cynnydd mewn anweithgarwch economaidd ar gyfer pobl ifanc 16 i 18 oed.

Gan ddefnyddio'r prif fesur o bobl ifanc mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant, bu gostyngiad yng nghyfran y bobl ifanc 16 i 18 oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant (o 90.8% yn 2023 i 88.3% yn 2024) a chynnydd yng nghyfran y bobl ifanc 19 i 24 oed (o 84.9% yn 2023 i 85.3% 2024).

Gan ddefnyddio data mwy amserol ond sydd yn ystadegol llai cryf o’r arolwg blynyddol o’r boblogaeth, roedd y gyfran o bobl ifanc rhwng oedran 16 i 24 yng Nghymru oedd mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant yn 83.0% yn y flwyddyn yn gorffen Rhagfyr 2025, gostyngiad o 5.5 pwynt canran dros y flwyddyn. Mae amcangyfrifon yr arolwg blynyddol o’r boblogaeth o NEET yng Nghymru wedi dod yn fwyfwy hedegog mewn blynyddoedd diweddar ac yn ystadegol llai cryf na’r adroddiad ystadegol ar y mater, sy’n cyfuno’r arolwg blynyddol o’r boblogaeth â ffynonellau eraill ar ddysgu seiliedig ar waith ac addysg. Mae’r tueddiad yng nghyfran  pobl 16 i 24 blwydd oed yng Nghymru oedd mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant wedi cynyddu yn gyffredinol ers 2021 er gwaetha anweddolrwydd yn y data.

Ffigur 1.5: canran y bobl ifanc yng Nghymru mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant, 2004 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.5: siart linell sy’n dangos bod canran y bobl ifanc rhwng 16 a 18 oed yng Nghymru mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant wedi aros yn gymharol gyson ers 2005, tra bod canran y rheini rhwng 19 a 24 oed wedi disgyn yn is na 80% rhwng 2009 a 2014. Ers hynny mae wedi gwella i 85.3% yn 2024.

Ffynhonnell: Cyfranogiad pobl ifanc mewn addysg a’r farchnad lafur, Llywodraeth Cymru

[Nodyn 1] Nid yw echelin y siart yn cychwyn ar sero.

(p): Mae’r ffigurau ar gyfer 2024 yn rhai dros dro.

Cyflwynwyd dangosydd cenedlaethol ar gyfran y gweithwyr y pennir eu cyflog drwy gydfargeinio ym mis Rhagfyr 2021, ar sail data o’r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion (ASHE). Roedd tua 53% o swyddi gweithwyr yn dod o dan drefniadau cydfargeinio yn 2025, lle mae cyflog ac amodau’n cael eu negodi rhwng cyflogwr ac undeb llafur. Mae hyn wedi aros yn gyson ers 2022 ond mae’n is nag mewn llawer o flynyddoedd blaenorol. Fodd bynnag, mae’n uwch o lawer nag ar gyfer y rhan fwyaf o wledydd eraill y Deyrnas Unedig, gan gynnwys rhanbarthau Lloegr, ac mae’n adlewyrchu’r gyfran gymharol uwch o weithwyr yng Nghymru sy’n gweithio yn y sector cyhoeddus ac ym maes gweithgynhyrchu.

Mae’r dangosydd cenedlaethol ar gyfer gwaith teg ac enillion yn ystyried canran y bobl sy’n cael eu cyflogi ar gontractau parhaol (neu ar gontractau dros dro, ac nad ydynt yn chwilio am waith parhaol) ac sy’n ennill o leiaf y cyflog byw gwirioneddol. Mae’r cyflog byw gwirioneddol yn cael ei gyfrifo gan y Living Wage Foundation sy'n pennu’r fethodoleg. Ei nod yw adlewyrchu costau byw.

Yn 2025, roedd 66% o bobl sydd ar gontractau parhaol (neu ar gontractau dros dro, ac nad ydynt yn chwilio am waith parhaol) yn ennill o leiaf y cyflog byw gwirioneddol, gostyngiad o 67% yn 2024. Mae hyn yn seiliedig ar y cyflog byw gwirioneddol ar gyfer blwyddyn ariannol 2025 i 2026 fel y’i cyhoeddwyd ym mis Hydref 2025.

Ffigur 1.6: canran y bobl sy’n cael eu cyflogi, ar gontractau parhaol (neu ar gontractau dros dro, ac nad ydynt yn chwilio am waith parhaol) ac sy’n ennill o leiaf y cyflog byw gwirioneddol, 2012 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 1.6: siart linell yn dangos bod nifer y bobl mewn cyflogaeth sy’n ennill y cyflog byw gwirioneddol yng Nghymru o leiaf wedi gostwng dros y flwyddyn i 66% yn 2025.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth

Mae carreg filltir genedlaethol wedi cael ei gosod er mwyn dileu’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau, anabledd ac ethnigrwydd erbyn 2050. Dros yr hirdymor, mae’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau (ar sail canolrif enillion amser llawn yr awr a heb gynnwys goramser) wedi lleihau. Ym mis Ebrill 2025, 1.9% oedd y bwlch cyflog rhwng y rhywiau (llawnamser), sydd fymryn yn uwch o 1.8% yn y flwyddyn flaenorol. Fe wnaeth y bwlch leihau rhywfaint yn y DU i 6.9%.

Mae'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau ar gyfer yr holl weithwyr yn parhau i fod yn llawer iawn uwch, sef 9.7%. Mae hyn oherwydd bod menywod yn llenwi mwy o swyddi rhan-amser sydd, o’u cymharu â swyddi llawnamser, â thâl canolrifol is yr awr.

Nid yw’r bylchau hyn yn ystyried gwahaniaethau mewn lefelau addysg a phrofiad, sy’n amrywio ar draws y rhywiau ac yn effeithio ar lefelau enillion.

Ffigur 1.7: canran y gwahaniaeth rhwng enillion canolrifol llawnamser yr awr rhwng dynion a menywod, 1999 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.7: siart linell yn dangos bod y gwahaniaeth mewn enillion canolrifol llawnamser yr awr rhwng dynion a menywod wedi gostwng dros yr 20 mlynedd diwethaf ar gyfer Cymru a’r Deyrnas Unedig. Mae’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru wedi bod yn llai na’r Deyrnas Unedig ers 2013.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion, SYG

[Nodyn 1] Mae gwahaniaeth cyflog sy’n fwy na sero yn golygu bod enillion dynion yn uwch nag enillion menywod.

Yn 2025, roedd y gwahaniaeth cyflog rhwng pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl yng Nghymru yn £1.06 yr awr (6.6%). Mae hyn yn golygu bod gweithwyr anabl yng Nghymru yn ennill £1.06 yn llai yr awr ar gyfartaledd na phobl nad ydynt yn anabl. Mae hyn yn gynnydd ar y flwyddyn flaenorol pan oedd y bwlch cyflog yn £1.18 (7.8%). Fodd bynnag, mae anwadalrwydd uchel yn y data gwahaniaeth cyflog ar sail anabledd sy'n golygu nad ydym yn gallu penderfynu a fu newid sylweddol ers 2015.

Yn 2025, roedd gweithwyr Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol yng Nghymru yn ennill £1.32 (8.4%) yn llai yr awr ar gyfartaledd na gweithwyr Gwyn. Mae hyn yn cymharu â gwahaniaeth cyflog ar sail ethnigrwydd o £0.54 (neu 3.6%) yn 2024. Fodd bynnag, yn debyg iawn i’r bwlch cyflog anabledd, mae anwadalrwydd uchel yn y data gwahaniaeth cyflog ar sail ethnigrwydd sy'n golygu nad ydym yn gallu penderfynu a fu newid sylweddol ers 2015.

Mae gwahaniaethau cyflog ar sail anabledd yn seiliedig ar enillion canolrifol yr awr ar gyfer pob gweithiwr rhwng 16 a 64 oed. Mae gwahaniaethau cyflog ar sail ethnigrwydd yn seiliedig ar enillion canolrifol yr awr ar gyfer pob gweithiwr 16 oed a hŷn.

Oherwydd bod y data ar gyfer y bwlch cyflog ar sail ethnigrwydd yng Nghymru yn anwadal iawn, dylid ystyried newidiadau tymor byr ochr yn ochr â thueddiadau hirdymor lle bo hynny’n bosibl. Ers 2019, mae’r bwlch cyflog ar sail ethnigrwydd wedi gweld cynnydd cyffredinol lle mae enillion cyfartalog fesul awr gweithwyr Gwyn wedi cynyddu 38.7% ac mae’r enillion cyfartalog fesul awr ar gyfer gweithwyr Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol wedi cynyddu 28.9%. Mae gwahaniaethau mewn cyfraddau cyflog a chyflogaeth ar draws rhyw, ethnigrwydd ac anabledd yn cael eu trafod hefyd yn y bennod Cymru Sy’n Fwy Cyfartal.

Incwm a wariwyd ar gostau tai

Mae’r dangosydd cenedlaethol ar ganran yr aelwydydd sy’n gwario 30% neu fwy o’u hincwm ar gostau tai yn seiliedig ar ddata o Arolwg Adnoddau Teulu yr Adran Gwaith a Phensiynau.

Ar gyfer y cyfnod diweddaraf (blwyddyn ariannol 2021 i 2022 hyd at flwyddyn ariannol 2023 i 2024), roedd 15% o aelwydydd yn gwario 30% neu fwy o’u hincwm ar gostau tai, ond mae hyn yn amrywio o ran deiliadaeth.

Mae 3% o aelwydydd sy’n berchen ar eu cartref eu hunain yn llwyr a 8% o’r rhai sy’n berchen ar gartref gyda morgais yn gwario 30% neu fwy o’u hincwm ar gostau tai. Mae'r canrannau'n uwch ar gyfer deiliadaethau eraill, gyda 37% o'r rhai mewn tai rhent preifat a 36% o'r rhai mewn tai rhent cymdeithasol yn gwario 30% neu fwy o'u hincwm ar gostau tai.

Er ei bod yn ymddangos bod canran yr aelwydydd sy'n gwario 30% neu fwy o'u hincwm ar gostau tai wedi gostwng yn ddiweddar (roedd y ffigurau ar gyfer y cyfnod 2011 i 2012 hyd at 2013 i 2014 oddeutu 19%) mae'n bwysig nodi bod y ffigurau hyn yn seiliedig ar ganlyniadau'r Arolwg o Adnoddau Teulu (FRS) sydd â sampl fach ar gyfer Cymru, ac mae'n annhebygol bod y newidiadau o un flwyddyn i'r llall yn ystadegol arwyddocaol. Felly, rydym yn eich cynghori i fod yn ofalus wrth edrych ar y newidiadau dros amser. Fodd bynnag, sylwch fod elfen incwm y dangosydd yn ystod y cyfnodau diweddaraf yn cynnwys cynnydd yng nghefnogaeth y wladwriaeth (er enghraifft taliadau’r cymorth tanwydd, taliadau’r cynllun cymorth Costau Byw) yn ogystal â thaliadau llog uwch ar gynilion o ganlyniad i’r cyfraddau llog uwch. Ar ben hynny, efallai nad yw'r cynnydd a welwyd yng nghyfraddau llog morgeisi yn dilyn y cynnydd yng nghyfradd sylfaenol Banc Lloegr o hydref 2022 ymlaen wedi effeithio ar lawer o aelwydydd ar forgeisi cyfradd sefydlog yn ystod y cyfnod, os nad yw eu morgeisi cyfradd sefydlog wedi dod i ben eto.

Sylwch nad yw'r dangosydd hwn yn cynnwys costau ynni aelwydydd, sydd wedi bod yn codi yn ystod y blynyddoedd diwethaf, na chostau nad ydynt yn gysylltiedig â thai y mae aelwydydd yn eu hwynebu (e.e. bwyd) a fydd wedi cael effaith ehangach ar aelwydydd.

Tlodi tanwydd

Mae costau ynni aelwydydd wedi bod yn gyfnewidiol ers dechrau 2022 pan gododd prisiau ynni'n sydyn, gan gyrraedd uchafbwynt yn niwedd 2022. Maent wedi gostwng ers hynny ond maent yn dal yn llawer uwch na'r prisiau cyn 2022.

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, amcangyfrifwyd bod bil ynni cartref cyfartalog (ar sail defnydd safonol o ynni) yn £1,850, sydd 37% yn uwch nag yn 2021 i 2022. Mae cynnydd o’r fath mewn prisiau wedi effeithio ar nifer yr aelwydydd yr amcangyfrifir eu bod mewn tlodi tanwydd, gan eu bod yn debygol o fod yn gynnydd mwy na newidiadau i incwm.

Ystyrir bod aelwyd mewn tlodi tanwydd os nad yw’n gallu cadw’r cartref yn gynnes am gost resymol. Yng Nghymru, mae hyn yn cael ei fesur fel unrhyw aelwyd a fyddai’n gorfod gwario dros 10% o’i incwm ar gynnal safon gwresogi boddhaol. Diffinnir unrhyw aelwyd sy’n gorfod gwario mwy nag 20% fel un sydd mewn tlodi tanwydd difrifol.

Mae’r amcangyfrifon diweddaraf sydd wedi’u modelu ar gyfer mis Hydref 2024 yn dangos yr amcangyfrifwyd bod 340,000 o aelwydydd yng Nghymru (1 o bob 4 aelwyd) mewn tlodi tanwydd. Mae hyn wedi codi o oddeutu 1 o bob 7 aelwyd ym mis Hydref 2021. Amcangyfrifwyd bod 63,000 o aelwydydd yng Nghymru (1 o bob 20 aelwyd) mewn tlodi tanwydd difrifol yn 2024.

Mae proffil cymwysterau poblogaeth oedran gweithio Cymru wedi bod yn gwella dros amser, er bod toriad yn y gyfres rhwng 2021 a 2022 oherwydd newidiadau i’r cwestiynau ar gymwysterau yn yr Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth, sydd nawr yn adlewyrchu’r fframwaith cymwysterau presennol.

Sgiliau a chymwysterau yw'r un dylanwad mwyaf ar incwm pobl ac ar eu siawns o fod mewn gwaith.

Yn 2025, roedd 46.7% o oedolion o oedran gweithio (18 i 64 oed) wedi cymhwyso i lefel addysg uwch o leiaf (lefel 4), i fyny o 45.9% yn 2024. Mae cyfran y boblogaeth oedran gweithio sydd ag o leiaf gymwysterau addysg uwch wedi cynyddu’n sylweddol yn ystod y 15 mlynedd diwethaf; gan godi 12 pwynt canran yn y cyfnod rhwng 2009 a 2021, gan barhau i godi ers hynny.

Un o’r cerrig milltir cenedlaethol ar gymwysterau yw y bydd 75% o oedolion o oedran gweithio yng Nghymru yn gymwys i lefel 3 neu uwch erbyn 2050. Yn 2025, roedd 69.7% o oedolion o oedran gweithio yng Nghymru wedi cymhwyso i lefel 3 neu uwch.

Rhwng 2008 a 2021, roedd gostyngiadau mawr yng nghyfran yr oedolion o oedran gweithio heb gymwysterau. 7.2% oedd y gyfran hon yn 2025. Roedd cyfran yr oedolion o oedran gweithio a oedd wedi cymhwyso i lefel 2 o leiaf (sy’n cyfateb i 5 neu fwy TGAU gradd A* i C) yn 88.9% yn 2025.

Mae oedolion hŷn yn fwy tebygol o fod heb unrhyw gymwysterau nag oedolion iau.

Yn y boblogaeth oedran gweithio, nid oedd gwahaniaeth sylweddol yng nghyfran y dynion a'r menywod oedd heb unrhyw gymwysterau. Ond, mae menywod yn fwy tebygol o feddu ar gymwysterau lefel 4 neu uwch.

Ffigur 1.8: lefel y cymwysterau uchaf a ddelir gan oedolion o oedran gweithio, 2008 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.8: mae lefelau cymwysterau yng Nghymru wedi cynyddu’n raddol ers 2008, er bod toriad yn y gyfres rhwng 2021 a 2022 oherwydd materion yn ymwneud â chymharu.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth, SYG

[Nodyn 1] Ni ellir cymharu amcangyfrifon ar gyfer 2022 ymlaen â blynyddoedd blaenorol yn dilyn newidiadau i’r cwestiynau ar gymwysterau Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth.

Y garreg filltir genedlaethol arall ar gymwysterau yw y bydd canran yr oedolion o oedran gweithio sydd heb gymwysterau yn 5% neu lai ym mhob awdurdod lleol yng Nghymru erbyn 2050. Yn 2025, roedd gan 8 o’r 22 awdurdod lleol yng Nghymru 5% neu lai o oedolion o oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau: Sir Fynwy (1.9%), Powys (2.5%), Gwynedd (3.9%), Bro Morgannwg (4.1%), Sir Gaerfyrddin (4.2%), Ceredigion (4.3%), Sir Benfro (4.4%), Caerdydd (4.4%). . Roedd y gyfran uchaf o oedolion o oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau ym Merthyr Tudful (14.6%) a Blaenau Gwent (14.5%).

Ffigur 1.9: cyfran y boblogaeth oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau yn ôl awdurdod lleol, 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 1.9: siart far yn dangos cyfran y boblogaeth oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau ym mhob awdurdod lleol yn 2025. Mae’r gyfran yn llai na 5% yn Sir Fynwy, Powys, Gwynedd, Bro Morgannwg, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro a Chaerdydd, ond mae dros 14% ym Merthyr Tudful a Blaenau Gwent.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth, SYG

Cynyddodd cyrhaeddiad mewn ysgolion yn ystod y blynyddoedd cyn y pandemig, ond amharwyd ar arholiadau cyhoeddus (fel TGAU a Safon Uwch), yn enwedig yn 2020 a 2021 oherwydd pandemig COVID-19. Yn y blynyddoedd hynny cafodd yr holl raddau a fyddai wedi cael eu dyfarnu ar ôl arholiad eu disodli gan raddau a aseswyd neu a bennwyd gan ganolfan. Roedd blwyddyn academaidd 2021 i 2022 yn flwyddyn o drawsnewid lle’r oedd disgyblion yn sefyll arholiadau ysgrifenedig gyda rhai addasiadau, ac ym mlwyddyn ysgol 2022 i 2023 roedd newid pellach yn ôl i drefniadau asesu cyn y pandemig (gan gadw rhywfaint o gymorth i ddysgwyr). Yn ystod blwyddyn ysgol 2023 i 2024 bu adferiad llawn o'r trefniadau arholiadau cyn y pandemig. Mae rhagor o fanylion am y trefniadau hyn ar gael yn ein cyhoeddiad Canlyniadau Arholiadau blynyddol.

Y sgôr ‘capio 9’ yw’r dangosydd cenedlaethol ar berfformiad ysgolion uwchradd sy’n canolbwyntio ar 9 canlyniad gorau disgyblion blwyddyn 11 ar lefel TGAU, gan gynnwys rhai gofynion penodol i bwnc.

Yn 2024 i 2025 cyfartaledd y dangosydd capio 9 (fersiwn mesurau dros dro) oedd 354.3 pwynt, cynnydd bach o 352.1 pwynt yn 2023 i 2024. Mae canlyniadau plant o gefndiroedd o amddifadedd yn dal i fod yn waeth.

Yn 2024 i 2025, sgoriodd disgyblion a oedd yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim 300.8 pwynt, a sgoriodd disgyblion nad oeddent yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim 379.4 pwynt ar gyfartaledd yn y dangosydd capio 9 (fersiwn mesurau dros dro). Mae hyn yn golygu bod disgyblion nad ydynt yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim wedi sgorio 78.6 pwynt yn fwy na disgyblion sy’n gymwys.

Ffigur 1.10: dangosydd Capio 9 (fersiwn mesur dros dro) yn ôl cymhwysedd Prydau Ysgol am Ddim, blynyddoedd academaidd 2018 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1.10: siart far yn dangos y dangosydd Capio 9 cyfartalog ar gyfer myfyrwyr sy’n gymwys i gael prydau ysgol am ddim a’r myfyrwyr nad ydynt yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim ym mlynyddoedd academaidd 2018 i 2019, 2022 i 2023, 2023 i 2024 a 2024 i 2025. Cafodd disgyblion oedd ddim yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim sgôr uwch ym mhob un o'r blynyddoedd a ddangosir.

Ffynhonnell: Canlyniadau Arholiadau, Llywodraeth Cymru

[Nodyn 1] Ni adroddwyd ar y dangosydd Capio 9 rhwng 2019 i 2020 a 2021 i 2022 oherwydd y tarfu a achoswyd gan bandemig COVID-19.

Roedd fersiynau blaenorol o adroddiad Llesiant Cymru yn cynnwys dadansoddiad pellach o’r canlynol.

Asesiadau o gyfnod datblygu disgyblion 4 oed mewn mathemateg, iaith, llythrennedd a chyfathrebu yn ymwneud â Fframwaith y Cyfnod Sylfaen. Nid yw’r wybodaeth hon yn cael ei chasglu bellach oherwydd bod y Cwricwlwm newydd i Gymru wedi cael ei roi ar waith fesul cam o fis Medi 2022.

Mae trosolwg o’r farchnad lafur, yn rhoi diweddariad ar y farchnad lafur yng Nghymru bob mis.

Mae dangosfwrdd economi Cymru mewn rhifau yn dangos tueddiadau yn y prif ganlyniadau economaidd i Gymru, o’i gymharu â’r DU.

Mae sawl astudiaeth sy'n ymwneud â chynhyrchiant ac incwm gwirioneddol, er enghraifft, gweler Stagnation nation: the Inquiry gan y Resolution Foundation a The UK Productivity puzzle in an international comparative perspective (Llyfrgell Ar-lein Wiley).

Mae rhagor o wybodaeth am incwm rhanbarthol ar gael gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid, Living standards, poverty and inequality in the UK.

Mae data ar y lefelau cymhwyster uchaf hefyd ar gael o’r Cyfrifiad Poblogaeth. Mae Cyfrifiad Addysg yng Nghymru (Cyfrifiad 2021) yn darparu crynodeb o ddata Cymru. Nid oes modd cymharu’r ystadegau sydd ar gael o’r Cyfrifiad yn uniongyrchol â’r rhai a gyflwynir yn yr adroddiad hwn ar Lesiant Cymru. Yn ogystal â’r gwahanol ddulliau casglu data, mae’r ystadegau hyn yn seiliedig ar oedolion o oedran gweithio (18 i 64 oed), ac mae’r rhai o’r Cyfrifiad yn seiliedig ar yr holl breswylwyr arferol 16 oed a hŷn.

Mae gwybodaeth am ddyfarnu graddau ar gyfer cymwysterau ysgol a choleg (TGAU, Safon Uwch, UG, Tystysgrif Her Sgiliau a Bagloriaeth Cymru) yn y blynyddoedd y mae COVID-19 yn effeithio arnynt ar gael yn y datganiadau isod.

• Datganiad gan y Gweinidog Addysg, Kirsty Williams, Awst 2020
• Datganiad Ysgrifenedig: Yr Wybodaeth Ddiweddaraf am Gymwysterau Cyffredinol yn 2021 (20 Ionawr 2021)

Cenedl sy’n cynnal ac yn gwella amgylchedd naturiol bioamrywiol gydag ecosystemau iach gweithredol sy’n cefnogi cydnerthedd cymdeithasol, economaidd ac ecolegol ynghyd â’r gallu i addasu i newid (er enghraifft, newid yn yr hinsawdd).

Mae data ar gyfer rhai o’r dangosyddion cenedlaethol yn awgrymu bod cynnydd yn cael ei wneud tuag at nod Cymru gydnerth. Ond mae rhywfaint o’r cynnydd hwn wedi arafu’n ddiweddar, ac mae angen rhagor o welliannau er mwyn cyrraedd y nod a’r cerrig milltir cenedlaethol. 

Roedd dangosydd arbrofol ar statws amrywiaeth fiolegol yng Nghymru a gyhoeddwyd yn 2021 yn dangos bod dosbarthiad is-set o rywogaethau sy’n flaenoriaeth yng Nghymru wedi bod yn sefydlog yn ystod y blynyddoedd diweddar yn dilyn gostyngiad hirdymor. Ond mae adolygiad mwy diweddar o dystiolaeth yn Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 sy’n seiliedig ar asesiad ehangach o rywogaethau, cynefin a gwydnwch ecosystem, yn awgrymu bod bioamrywiaeth yng Nghymru yn parhau i leihau.

Mae’r rhan fwyaf o fathau o gynefinoedd wedi gweld gostyngiad mewn amrywiaeth dros y 100 mlynedd diwethaf, gyda chyfradd y dirywiad yn cynyddu o’r 1970au ymlaen. Mae’r dangosydd cenedlaethol ar garbon mewn pridd ar gyfer 2021 i 2023 yn dangos bod crynodiad y carbon yn ein huwchbridd yn sefydlog ar y cyfan, ar wahân i dir âr a choetir llydanddail lle gwelwyd bod carbon wedi’i golli o’r uwchbridd yn ddiweddar mewn perthynas â’r crynodiadau yn 2013 i 2016.

Mae ansawdd ein dŵr, boed mewn moroedd, afonydd, nentydd neu’r ddaear, wedi gwella’n gyffredinol dros y degawdau diwethaf. Ond, er bod peth cynnydd wedi’i wneud o ran diogelu a gwella ein dyfroedd, mae llawer i’w wneud eto. 

Mae ansawdd yr aer wedi gwella’n fawr ers y 1970au, ond mae’n parhau i fod yn risg i iechyd pobl a byd natur.

Mae Cymru wedi gweld gostyngiad o ran cynhyrchu gwastraff a gwelliannau sylweddol yn y cyfraddau ailgylchu gwastraff, ond rydym yn parhau i ddefnyddio adnoddau’n gyflymach nag y gellir eu hadnewyddu. 

Mae capasiti trydan wedi ei osod o ynni adnewyddadwy yn parhau i gynyddu ond ar gyfradd gryn arafach na’r blynyddoedd diwethaf. Roedd y gyfradd gosod ar gyfer capasiti ynni adnewyddadwy yn 2024 yr uchaf o’r 6 mlynedd diwethaf, ond roedd yn is na'r brig yn 2015. 

Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 (SoNaRR 2025) a gynhyrchwyd gan Cyfoeth Naturiol Cymru yn rhoi asesiad cynhwysfawr o gynnydd yn erbyn 4 nod rheoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy.  Mae’n dod i’r casgliad nad yw Cymru’n cyflawni’r nodau hyn ar hyn o bryd, a bod colli bioamrywiaeth, newid yn yr hinsawdd a llygredd yn parhau i leihau gwydnwch ecosystemau ac adnoddau naturiol.

Y garreg filltir genedlaethol ar fioamrywiaeth yw gwrthdroi’r dirywiad mewn bioamrywiaeth drwy wella statws rhywogaethau ac ecosystemau erbyn 2030 a’u hadferiad clir erbyn 2050. 

Yn ôl adroddiad Sefyllfa Byd Natur 2023, mae Cymru yn un o’r gwledydd lle mae byd natur wedi dirywio fwyaf yn y byd, gyda bron i 1 o bob 6 rhywogaeth a aseswyd mewn perygl o ddiflannu’n llwyr. 

Dangosodd dangosydd arbrofol ar amrywiaeth biolegol a gyhoeddwyd yn 2021, ac sydd wedi'i gynnwys yn adroddiad Llesiant Cymru 2021, fod dosbarthiad is-set o rywogaethau blaenoriaeth (a adwaenir fel 'Adran 7') wedi sefydlogi yn y blynyddoedd diwethaf ar ôl dirywiad hirdymor. Mae’r dangosydd hwn yn dangos dosbarthiad nifer gyfyngedig o rywogaethau yn hytrach na iechyd cyffredinol amrywiaeth biolegol a systemau ecolegol.

Mae adolygiad mwy diweddar o dystiolaeth yn yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 sy’n seiliedig ar asesiad ehangach o rywogaethau, cynefin a gwydnwch ecosystem, yn awgrymu bod bioamrywiaeth yng Nghymru yn parhau i leihau ac nad yw ecosystemau Cymru yn wydn ar hyn o bryd er gwaethaf rhai enghreifftiau o adferiad cadarnhaol lleol. 

Yn adroddiad Llesiant Cymru 2019, gwnaethom adrodd bod 31% o’n tir yn cael ei ystyried yn lled-naturiol. Defnyddir y dangosydd cenedlaethol hwn i asesu cyfran ein tir sydd â chynefinoedd lled-naturiol, wedi eu haddasu llai gan mai’r rhain sydd fwyaf tebygol o ffurfio ecosystemau iach a chryf. Bydd diweddariad pellach ar y dangosydd hwn ar gael yn fuan yn 2027. 

Daw’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 i’r casgliad nad oes gan ecosystemau yng Nghymru wydnwch, gyda llawer o gynefinoedd lled-naturiol yn parhau i ddirywio o ran amrywiaeth, maint, cyflwr a chysylltedd. Mae’r adroddiad hefyd yn cynnig rhywfaint o dystiolaeth o wella gwydnwch ecosystemau ar draws Coetiroedd a Thir Ffermio Caeedig.

Bydd pridd sy’n cael ei reoli’n dda yn diogelu’r bwyd sy’n cael ei gynhyrchu, yn cynnal cynefinoedd, yn helpu i reoli’r perygl o lifogydd ac yn lleihau costau trin dŵr. Mae’r dangosydd cenedlaethol ar garbon mewn pridd ar gyfer 2021 i 2023 wedi dangos bod crynodiad y carbon yn ein huwchbridd yn sefydlog ar y cyfan, ar wahân i dir âr a choetir llydanddail lle gwelwyd bod carbon wedi’i golli o’r uwchbridd yn ddiweddar mewn perthynas â’r crynodiadau yn 2013 i 2016. Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 yn dod i’r casgliad bod priddoedd yng Nghymru yn sefydlog ar y cyfan ond eu bod yn wynebu pwysau cynyddol yn sgil newid yn yr hinsawdd, colli carbon, gorfaethu a chywasgu, ac mae hynny'n tynnu sylw at yr angen i reoli a monitro pridd yn well er mwyn cefnogi cynnydd tuag at y dangosydd cenedlaethol ar briddoedd iach.

Mae ansawdd ein dŵr mewn moroedd, afonydd, nentydd neu’r ddaear, yn gwella’n gyffredinol. 

Mae dŵr yn un o adnoddau naturiol Cymru rydym yn dibynnu arno’n gyson, gan gynnwys ar gyfer dŵr yfed, yr economi, diwydiant, ynni cynaliadwy, trin carthffosiaeth ac amaethyddiaeth. Yn ystod blwyddyn ariannol 2025-2026, roedd Dŵr Cymru a Hafren Dyfrdwy wedi darparu tua 926 megalitr y dydd (Ml/d) o ddŵr i ateb y galw, gyda mwy o alw yn ystod y cyfnodau prysuraf fel yn ystod tywydd sych a phoeth neu fannau poblogaidd ymysg twristiaid. Amcangyfrifir bod cyfanswm y dŵr ar gyfer cyflenwadau dŵr preifat (heb fod ar y prif gyflenwad) yn 13.8 Ml/d.

Roedd data ar gyfer 2024 yn dangos bod 40% o 933 o gyrff dŵr wyneb a dŵr daear mewn cyflwr da neu well. Roedd hyn yn debyg i 2021 a chynnydd o 3 phwynt canran ers 2015. Nid yw 60% o gyrff dŵr yn meddu ar Statws Rheoliadau Cyfarwyddeb Fframwaith Dŵr da. Mae hyn oherwydd addasiadau ffisegol; llygredd o ddŵr gwastraff, trefi, dinasoedd a thrafnidiaeth, ardaloedd gwledig a mwyngloddiau segur; yn ogystal â newidiadau i lif naturiol a lefelau dŵr. 

Cyhoeddwyd asesiadau cydymffurfio ag ansawdd dŵr 2024 ar gyfer y 9 afon Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA) yng Nghymru yn 2025, gan ddefnyddio data monitro yn erbyn targedau ar gyfer ffosfforws a dangosyddion llygredd ehangach. Mae canlyniadau asesiad cydymffurfio ag ansawdd dŵr Afonydd ACA yn dangos bod 50% o afonydd ACA bellach yn cyrraedd targedau llym, o’i gymharu â 39% yn 2021.

Mae dyfroedd ymdrochi o ansawdd da yn bwysig iawn i gymunedau'r arfordir, ymwelwyr a’r economi yng Nghymru. Yn ystod y 9 mlynedd diwethaf, roedd bron pob un o’r dyfroedd ymdrochi yn cyrraedd y safonau a bennwyd gan y Rheoliadau Dŵr Ymdrochi. Roedd ansawdd dŵr ymdrochi yn cael ei fonitro mewn 112 o safleoedd dynodedig ar hyd arfordir Cymru yn 2025. Roedd 110 o ddyfroedd ymdrochi yn cyrraedd y safonau. Dyfarnwyd bod 78 yn rhagorol, 26 wedi cyflawni sgôr dda a 6 wedi cyrraedd y safon sylfaenol, ddigonol. Methodd 2 ddŵr ymdrochi â chyrraedd y safon, ac aseswyd eu bod o safon wael, fel yn 2024. Fel arfer, mae'r dosbarthiadau'n seiliedig ar 4 blynedd o ddata ansawdd dŵr ymdrochi.

Ffigur 2.1: ansawdd dŵr ymdrochi, canran y safleoedd dynodedig, 2017 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 2.1: siart linell yn dangos ansawdd dŵr ymdrochi ar gyfer safleoedd dynodedig yng Nghymru rhwng 2017 a 2025. Yn 2025, roedd 70% yn cael eu hystyried yn rhagorol (y ganran isaf ers 2017), 23% yn dda, 5% yn ddigonol a 2% yn wael. 

Ffynhonnell: Adroddiad Ansawdd Dŵr Ymdrochi Cyfoeth Naturiol Cymru 2025

Nodyn 1: Fel arfer, mae'r dosbarthiadau'n seiliedig ar 4 blynedd o ddata ansawdd dŵr ymdrochi.

Roedd data a gyhoeddwyd yn 2025 yn dangos bod 1 o bob 7 (275,000) eiddo preswyl ac amhreswyl naill ai mewn perygl isel, canolig neu uchel o lifogydd. O ran y dangosydd cenedlaethol ar gyfer llifogydd, roedd bron i 49,000 o eiddo yng Nghymru mewn perygl uchel neu ganolig o lifogydd o afonydd a mwy na 80,000 o eiddo mewn perygl uchel neu ganolig o lifogydd llanw. O'r rhain, mae bron i 26,000 yn elwa o amddiffynfeydd rhag llifogydd afonydd, bron i 42,000 o amddiffynfeydd rhag llifogydd llanw a bron i 35,000 yn elwa o amddiffynfeydd rhag llifogydd afonydd a'r môr.

Mae ansawdd yr aer wedi gwella’n fawr ers y 1970au, ond mae’n parhau i fod yn risg i iechyd pobl. 

Mae’r dangosydd cenedlaethol ar nitrogen deuocsid (NO2) yn dangos bod y lefelau crynodiad cyfartalog y mae pobl yn agored iddynt wedi bod yn gostwng ar y cyfan dros y degawd diwethaf. Ar ôl cyfnod o sefydlogrwydd cymharol rhwng 2017 a 2019 (tua 9 µg/m3), gostyngodd y crynodiad cyfartalog i 7 µg/m3 yn 2020 a 2021, gan godi ychydig i 8 µg/m3 yn 2022 cyn gostwng yn raddol i 6 µg/m3 erbyn 2024.  Parhaodd y crynodiadau cyfartalog o ddeunydd gronynnol (PM10) y mae pobl yn agored iddynt i ostwng yn 2024 gyda PM2.5 yn parhau i fod yn weddol debyg.

Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol yn tynnu sylw at y ffaith bod llygredd nitrogen yn parhau i fod yn uwch na throthwyon critigol ar draws llawer o gynefinoedd sensitif, ac mae hynny'n cyfrannu at golli bioamrywiaeth a dirywiad ecosystemau, tra bod allyriadau o drafnidiaeth, amaethyddiaeth, diwydiant a llosgi domestig yn dal i effeithio ar ansawdd yr aer mewn rhai ardaloedd. 

Mae llygredd aer yn cael effaith sylweddol ar iechyd y cyhoedd. Yn 2022, amcangyfrifodd Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU fod llygredd aer awyr agored hirdymor yn cyfrannu at yr hyn sy'n cyfateb i rhwng 29,000 a 43,000 o farwolaethau (ar oedrannau nodweddiadol) y flwyddyn yn y DU. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi amcangyfrif bod baich dod i gysylltiad â llygredd aer yn y tymor hir  yn cyfateb i tua 1,000 i 1,400 o farwolaethau yng Nghymru bob blwyddyn. Nid yw hyn yn adlewyrchu marwolaethau 'gwirioneddol' o ganlyniad i lygredd aer, ond mae'n amcangyfrif o'r disgwyliad oes is 'gyfatebol', o'i grynhoi, y mae pawb yn ei brofi oherwydd llygredd aer.

Ffigur 2.2: dangosyddion ansawdd aer, 2007 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 2.2: siart linell yn dangos gwelliant cyffredinol mewn dangosyddion ansawdd aer dros y cyfnod 2007 i 2024. 

Ffynhonnell: Dangosyddion Allyriadau Ansawdd Aer

Mae Cymru wedi gwneud cynnydd sylweddol o ran rheoli gwastraff dros y degawd diwethaf drwy gynyddu faint o wastraff sy’n cael ei ailgylchu, a lleihau faint sy’n cael ei waredu. Mae Cymru ar flaen y gad o ran ailgylchu gwastraff cartrefi, ond rydym yn parhau i ddefnyddio adnoddau’n gyflymach nag y gellir eu hadnewyddu.

Roedd gostyngiad sylweddol yn swm y gwastraff a gynhyrchir, nad yw’n cael ei ailgylchu, y pen, rhwng 2012 a 2019 (o 794kg i 523kg). Mae swm y gwastraff nad yw’n cael ei ailgylchu wedi gostwng ar gyfer pob un o’r tair elfen yn y dangosydd cenedlaethol hwn:

• gwastraff cartrefi 
• gwastraff diwydiannol a masnachol 
• gwastraff adeiladu a dymchwel 

Er bod y cydrannau diwydiannol a masnachol, a gwastraff adeiladu a dymchwel yn cael eu mesur o bryd i’w gilydd drwy arolygon, mae data mwy rheolaidd a chyfredol ar gael ar wastraff cartrefi.

Mae faint o wastraff cartrefi sy’n cael ei gynhyrchu, ond nad yw’n cael ei ailgylchu fesul unigolyn, wedi gostwng yn gyffredinol dros y degawd diwethaf, heblaw am gynnydd bychan yn ystod y pandemig COVID-19. Yn ystod blwyddyn ariannol 2024 i 2025, ar gyfartaledd ni chafodd 163kg o wastraff cartrefi a gynhyrchwyd ei ailgylchu fesul unigolyn, sef gostyngiad o 168kg o’r flwyddyn flaenorol. 

Mae’r gyfradd ailgylchu (h.y. canran y gwastraff trefol awdurdodau lleol a gafodd ei ailddefnyddio, ei ailgylchu neu ei gompostio) wedi cynyddu’n sylweddol yn ystod y ddau ddegawd diwethaf, o tua 5% ar ddiwedd y 1990au i dros ddwy ran o dair (68.4%) yn 2024 i 2025. 

Ffigur 2.3: canran gwastraff trefol awdurdodau lleol sy’n cael ei ailddefnyddio, ei ailgylchu neu ei gompostio, rhwng blwyddyn ariannol 2013 a 2014 a 2024 a 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 2.3: siart linell yn dangos bod canran y gwastraff trefol a gafodd ei ailddefnyddio, ei ailgylchu neu ei gompostio yng Nghymru wedi cynyddu’n gyffredinol o 54.3% yn 2013-2014 i 68.4% yn 2024-2025. 

Ffynhonnell: Gwastraff Trefol Awdurdodau Lleol, StatsCymru

Roedd dros traean (37%) o'r trydan a gynhyrchwyd yng Nghymru yn dod o ffynonellau adnewyddadwy yn 2024, i fyny o 34% yn 2023, oherwydd bod llai yn cael ei gynhyrchu o nwy ffosil. Yn 2024, amcangyfrifwyd bod cynhyrchu trydan adnewyddadwy yng Nghymru yn cyfateb i 55% o'i defnydd o drydan, gan gynnwys colledion. 

Mae’r dangosydd cenedlaethol ar gyfer ynni adnewyddadwy yn ymwneud â chapasiti cynhyrchu ynni adnewyddadwy (trydan a gwres). Mae hyn wedi cynyddu'n sylweddol dros y degawd diwethaf, er bod y cynnydd wedi arafu dros y blynyddoedd diwethaf. Ar ddiwedd 2024, roedd y capasiti trydanol a osodwyd ar gyfer ynni adnewyddadwy yn 3,809 megawat (MW), 4% yn uwch na’r flwyddyn flaenorol a mwy na dwywaith y capasiti yn 2012. Ddiwedd 2024, cyfanswm capasiti gwres adnewyddadwy yng Nghymru oedd 956 MW, sef 10% yn uwch na’r flwyddyn flaenorol a bron i 16 gwaith yn fwy na’r capasiti gwres yn 2012. Roedd y gyfradd gosod ar gyfer capasiti ynni adnewyddadwy yn 2024 yr uchaf o’r chwe mlynedd diwethaf, ond roedd yn is na'r brig yn 2015. 

Mae Cymru'n parhau i fod yn allforiwr trydan net i weddill y DU, Iwerddon a'r rhwydwaith trydan Ewropeaidd ehangach. 

Ffigur 2.4: y gallu i gynhyrchu ynni adnewyddadwy, 2012 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 2.4: siart linell yn dangos cynnydd sylweddol cyffredinol yn y capasiti trydan a gwres adnewyddadwy yng Nghymru rhwng 2012 a 2024, gyda’r cynnydd yn arafu yn y blynyddoedd diwethaf.

Ffynhonnell: Adroddiad Cynhyrchu Ynni yng Nghymru

Y garreg filltir genedlaethol ar berfformiad ynni anheddau yw y bydd pob cartref yng Nghymru yn cael perfformiad ynni digonol a chost-effeithiol erbyn 2050. Yn ôl Arolwg Cyflwr Tai Cymru, blwyddyn ariannol 2017 i 2018, ystyriwyd bod gan 47% o anheddau preswyl berfformiad ynni digonol (sgôr SAP o 65 neu uwch). 

Roedd fersiynau blaenorol o adroddiad Llesiant Cymru yn cynnwys dadansoddiad pellach o’r canlynol:

• llifogydd
• cynefinoedd lled-naturiol
• bioamrywiaeth
• mannau gwyrdd
• ansawdd pridd
• effeithlonrwydd ynni cartrefi

Mae’r Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol 2025 (Cyfoeth Naturiol Cymru) yn rhoi asesiad cynhwysfawr o’r graddau y mae adnoddau naturiol yn cael eu rheoli’n gynaliadwy. Mae’r Porth tystiolaeth Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol (Cyfoeth Naturiol Cymru) newydd yn cynnwys y dystiolaeth y tu ôl i'r asesiad gwydnwch ecosystem.

Porth Gwybodaeth Amgylcheddol Cymru (Cyfoeth Naturiol Cymru)

Adroddiad Sefyllfa Byd Natur ar gyfer Cymru (Partneriaeth Sefyllfa Byd Natur)

Cymdeithas lle mae llesiant corfforol a meddyliol pobl cystal â phosibl a lle mae modd deall dewisiadau ac ymddygiad sydd o fudd i iechyd yn y dyfodol.

Ychydig o gynnydd sydd wedi'i wneud tuag at Gymru iachach, gyda llawer o ddangosyddion cenedlaethol yn dirywio a phandemig y coronafeirws (COVID-19) dal yn effeithio ar dueddiadau.

Mae disgwyliad oes iach adeg geni (yr amser cyfartalog y disgwylir i unigolyn fyw mewn iechyd cyffredinol da neu dda iawn) yn parhau i ostwng i fenywod a dynion. Mae hyn er gwaethaf gwelliannau diweddar i ddisgwyliad oes cyffredinol adeg geni. Mae'r bwlch o ran disgwyliad oes iach adeg geni rhwng yr ardaloedd mwyaf difreintiedig a lleiaf difreintiedig hefyd yn parhau i dyfu, gyda’r bwlch nawr ar ei fwyaf i ddynion yn y data diweddaraf ar gyfer y cyfnod rhwng 2022 a 2024. Ar gyfartaledd, gall dynion yn ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru ddisgwyl byw 18.1 yn llai o flynyddoedd mewn iechyd da neu dda iawn o’i gymharu â dynion yn yr ardaloedd lleiaf difreintiedig.

Mae cyfran y babanod sengl sy'n cael eu geni gyda phwysau geni isel, llai na 2,500g, wedi dangos cynnydd yn ystod y degawd diwethaf, ac roedd yn 6.0% yn y cyfnod diweddaraf.

Mae canran yr oedolion â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu fwy, fel peidio ag ysmygu, yfed o fewn y canllawiau, bwyta ffrwythau a llysiau, bod yn egnïol yn gorfforol, a chynnal pwysau iach, wedi gostwng rhwng blynyddoedd ariannol 2016 i 2020. Ers 2020 i 2021, mae'n ymddangos bod y duedd wedi gwella ychydig, er bod newidiadau yn y dulliau yn cyfyngu ar y gallu i gymharu ar draws y gyfres amser lawn.

Ymysg pobl ifanc, mae’r ganran â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor wedi gwella ers 2017.

Roedd sgoriau llesiant meddyliol oedolion a'r bwlch rhwng y mwyaf a'r lleiaf difreintiedig yn sefydlog rhwng blynyddoedd ariannol 2016 i 2019. Ers 2021 i 2022, mae'n ymddangos bod y duedd hefyd wedi aros yn sefydlog, er bod newidiadau yn y dulliau yn cyfyngu ar y gallu i gymharu ar draws y gyfres amser lawn.

Ar gyfer pobl ifanc, gostyngodd y sgoriau llesiant meddyliol cyfartalog ar draws y gyfres amser, gyda'r bwlch rhwng golud teuluol isel ac uchel yn cynyddu.

Mae amodau tai wedi gwella ar draws pob math o dai, gyda 82% o’r holl anheddau heb beryglon difrifol yn 2017 i 2018, i fyny o 71% yn 2008.

Roedd disgwyliad oes wedi bod yn codi ers yr Ail Ryfel Byd, ond mae wedi arafu dros y degawd diwethaf.

Y prif gyfranwyr at welliannau yn y gorffennol oedd pobl rhwng 60 a 84 oed, er bod y cynnydd yn y grŵp hwn wedi arafu erbyn hyn.

Yn 2022 i 2024, cynyddodd disgwyliad oes adeg geni o'i gymharu â 2021 i 2023, gan godi i 82.2 o flynyddoedd i fenywod a 78.3 o flynyddoedd i ddynion, gan ddychwelyd i lefelau cyn pandemig COVID-19 yn 2017 i 2019.

Gostyngodd disgwyliad oes iach adeg geni yn yr un cyfnod i 58.5 o flynyddoedd i fenywod a 59.2 o flynyddoedd i ddynion, gan ddisgyn am y pedwerydd cyfnod yn olynol i fenywod a dynion.

Ffigur 3.1: disgwyliad oes a disgwyliad oes iach adeg geni, yn ôl rhyw, 2001 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 3.1: mae’r siart linell hon yn dangos bod disgwyliad oes adeg geni wedi bod yn cynyddu ond mae wedi stopio yn ddiweddar. Mae disgwyliad oes iach adeg geni wedi gostwng, gyda gostyngiad nodedig ymysg menywod.

Ffynhonnell: Disgwyliad oes a disgwyliad oes iach, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol (y SYG).

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Yn 2025, cynyddodd y nifer dros dro o farwolaethau o’i gymharu â 2024, ond roedd yn dal yn is na’r lefelau a welwyd yn ystod pandemig yCOVID-19.

Mae’r tueddiadau tymor hir yn dangos gostyngiad yn y cyfraddau marwolaethau safonedig yn ôl oedran, sydd wedi’u haddasu ar gyfer maint a strwythur oedran y boblogaeth, gan gyrraedd eu lefelau isaf, dros dro, yn 2025.

Dementia a chlefyd Alzheimer a chlefyd isgemia'r galon oedd prif achosion marwolaeth o hyd, a oedd yn cyfrif am fwy nag 1 o bob 5 marwolaeth.

Ffigur 3.2: cyfraddau marwolaethau safonedig yn ôl oedran fesul 100,000 o bobl, 1994 i 2025 (dros dro)

Image

Disgrifiad o ffigur 3.2: mae’r siart linell hon yn dangos gwelliannau mewn cyfraddau marwolaethau safonedig yn ôl oedran dros y tymor hir.

Ffynhonnell: Marwolaethau sydd wedi eu cofrestru yng Nghymru a Lloegr, y SYG.

Y garreg filltir genedlaethol ar gyfer disgwyliad oes iach yw cynyddu disgwyliad oes iach oedolion a lleihau’r bwlch rhwng disgwyliad oes iach yr ardaloedd o amddifadedd lleiaf a mwyaf o leiaf 15% erbyn 2050.

Mae llawer o anghydraddoldebau o ran disgwyliad oes a marwolaeth o hyd.

Rhwng 2013 a 2024, fe wnaeth y bwlch mewn disgwyliad oes iach adeg geni rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf gynyddu i fenywod ac i ddynion. Mae’r bwlch bellach ar ei fwyaf erioed i ddynion, sef 18.1 o flynyddoedd.

Ar gyfer menywod a dynion, mae'r bwlch disgwyliad oes adeg geni rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf yn llai na'r bwlch cyfatebol yn y disgwyliad oes iach adeg geni. Fodd bynnag, mae'r ddau fwlch wedi ehangu, sy'n arwydd o anghydraddoldeb cynyddol.

Ffigur 3.3: bwlch absoliwt mewn disgwyliad oes a’r disgwyliad oes iach adeg geni rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf, menywod a dynion, 2011 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 3.3: mae’r siart linell hon yn dangos bod y bwlch mewn disgwyliad oes iach adeg geni wedi cynyddu i fenywod a dynion. Mae'r bwlch disgwyliad oes adeg geni yn llai ar gyfer menywod a dynion na’r bwlch cyfatebol ar gyfer disgwyliad oes iach, ond mae wedi bod yn cynyddu i’r ddau.

Ffynhonnell: Disgwyliad oes iach yn ôl amddifadedd ardal genedlaethol, Cymru, y SYG.

Mae canran y babanod unigol â phwysau geni isel wedi bod yn weddol sefydlog dros amser, rhwng 5% a 6%. Fodd bynnag, mae tuedd ar i fyny ers 2015, ac roedd yn 6.0% yn 2025, gostyngiad bach ers 2024.

Yn 2025, roedd gan 6.6% o fabanod benywaidd a 5.5% o fabanod gwrywaidd bwysau geni isel. Mae hyn yn gyson â phatrymau tymor hir.

Ffigur 3.4: canran y genedigaethau unigol plant gyda phwysau geni o lai na 2,500g, 2005 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 3.4: mae’r siart linell hon yn dangos bod canran y babanod â phwysau geni isel wedi amrywio rhwng 5% a 6%. Gwelwyd tuedd ar i fyny ers 2015, gyda'r gyfradd uchaf a gofnodwyd yn 2024.

Ffynhonnell: Ystadegau mamolaeth a genedigaethau, Llywodraeth Cymru.

Mae ymddygiadau ffordd iach o fyw yn cynnwys peidio ag ysmygu, yfed o fewn y canllawiau, bwyta ffrwythau a llysiau, bod yn egnïol yn gorfforol, a chynnal pwysau iach. Dyma’r cerrig milltir cenedlaethol ar ymddygiad iach oedolion a phlant o ran ffordd o fyw:

• cynyddu canran yr oedolion sydd â 2 neu fwy o ymddygiadau iach o ran eu ffordd o fyw i fwy na 97% erbyn 2050
• cynyddu canran y plant sydd â 2 ymddygiad iach neu fwy i 94% erbyn 2035 ac i dros 99% erbyn 2050

Cafodd Arolwg Cenedlaethol Cymru ei addasu oherwydd pandemig COVID-19. Felly, nid oes modd cymharu canlyniadau blwyddyn ariannol 2020 i 2021 â'r blynyddoedd blaenorol. Nid oes data newydd gan Arolwg Cenedlaethol Cymru, sy’n golygu bod y data diweddaraf sydd ar gael ar gyfer y dangosyddion cenedlaethol ar ymddygiadau ffordd iach o fyw yn dod o’r cyfnod rhwng 2024 a 2025.

Cyn pandemig COVID-19, rhwng 2016 a 2020, roedd canran yr oedolion â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor wedi gostwng, ac roedd ychydig yn is na’r garreg filltir genedlaethol. Mae’n ymddangos bod y duedd ers 2020 i 2021 wedi gwella ychydig ond nid yw’n debyg i’r blynyddoedd blaenorol. Mae’n dal i fod yn is na’r garreg filltir genedlaethol.

Yn y cyfnod rhwng 2024 a 2025, fe wnaeth 93.6% o oedolion ddweud eu bod yn dilyn 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor.

Roedd canran yr oedolion â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor yn llai cyffredin ymysg dynion, oedolion rhwng 45 a 64 oed, a phobl sy'n byw mewn ardaloedd mwy difreintiedig.

Mae dadansoddiad sy'n canolbwyntio'n benodol ar ysmygu ac yfed alcohol yn awgrymu mai'r ffactorau a oedd yn gysylltiedig ag ysmygu yn 2024 i 2025 oedd:

• bod yn sengl
• peidio â bod yn berson crefyddol
• bod mewn iechyd gwael
• cael cyflwr iechyd meddwl
• bod â lefelau is o gymwysterau
• rhentu eu cartref

Yn yr un modd, y ffactorau a oedd yn gysylltiedig ag yfed alcohol uwchlaw'r canllawiau oedd:

• bod yn ddyn
• bod yn hŷn
• perthyn i'r grŵp ethnig gwyn
• bod mewn iechyd cyffredinol da
• cymryd rhan mewn chwaraeon a bod â lefelau uwch o gymwysterau

Ffigur 3.5: canran yr oedolion sydd â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor, 2016 i 2024 [Nodyn 1], [Nodyn 2], [Nodyn 3], [Nodyn 4]

Image

Disgrifiad o ffigur 3.5: mae’r siart linell hon yn dangos bod canran yr oedolion sydd â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor wedi gostwng rhwng 2016 a 2020. Mae'n ymddangos bod y duedd ers 2020 i 2021 wedi gwella ychydig.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu canlyniadau 2020 i 2021 â'r blynyddoedd blaenorol.

[Nodyn 2] Mae’r canlyniadau o 2020 i 2021 ar gyfer chwarter 4 yn unig ac nid ar gyfer data blynyddol.

[Nodyn 3] Ni chynhaliwyd yr Arolwg Cenedlaethol yn 2023 i 2024 felly nid oes data ar gyfer y flwyddyn honno.

[Nodyn 4] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Ym mlwyddyn academaidd 2023 i 2024, roedd 90.1% o bobl ifanc 11 i 16 oed â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor, sy'n gynnydd ar y blynyddoedd blaenorol.

Nododd pobl ifanc lefelau isel o ysmygu (2.6%) ac yfed alcohol (35.6%) ond hefyd lefelau isel o fwyta ffrwythau neu lysiau bob dydd (46.5%) neu fod yn egnïol yn gorfforol am awr neu fwy bob dydd (18.3%). Ers 2017, mae ymddygiadau ysmygu ac alcohol wedi gwella, ond mae deiet a gweithgarwch corfforol wedi aros yr un fath.

Ffigur 3.6: canran y bobl ifanc 11 i 16 oed â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor, 2017 i 2023 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 3.6: mae’r siart linell hon yn dangos bod canran y bobl ifanc sydd â 2 ymddygiad ffordd iach o fyw neu ragor wedi gwella rhwng 2017 a 2024.

Ffynhonnell: Arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion.

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Y garreg filltir genedlaethol ar lesiant meddyliol yw gwella llesiant meddyliol cymedrig oedolion a phlant a dileu’r bwlch mewn llesiant meddyliol cymedrig oedolion a phlant rhwng yr ardaloedd mwyaf difreintiedig a lleiaf difreintiedig yng Nghymru erbyn 2050.

Yn ystod blwyddyn ariannol 2024 i 2025, y sgôr llesiant meddyliol cyfartalog ymysg oedolion oedd 48.4 ar raddfa llesiant meddyliol Warwick-Caeredin (WEMWBS), sy'n dangos llesiant canolig, yn debyg i'r sgôr yn 2022 i 2023.

Roedd 33% o sgoriau oedolion yn cyfateb i lesiant meddyliol isel, 52% i lesiant meddyliol canolig a 15% i lesiant meddyliol uchel.

Mae’r bwlch yn sgôr gyfartalog WEMWBS rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf wedi aros yn debyg ers 2022 i 2023.

Ffigur 3.7: sgôr gyfartalog graddfa llesiant meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion, yn ôl amddifadedd, 2016 i 2024 [Nodyn 1], [Nodyn 2]

Image

Disgrifiad o ffigur 3.7: mae’r siart linell hon yn dangos nad yw’r sgôr llesiant meddyliol cyfartalog wedi dangos newid sylweddol cyn 2018 i 2019, nac ers 2021 i 2022.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu canlyniadau 2021 i 2022 â'r blynyddoedd blaenorol.

[Nodyn 2] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Gan ddefnyddio graddfa fer llesiant meddyliol Warwick-Caeredin (SWEMWBS), mae’r sgôr llesiant meddyliol cyfartalog ar gyfer pobl ifanc rhwng 11 ac 16 oed wedi gostwng o 24.0 yn 2017-2018 i 23.5 yn 2023-2024, sy’n awgrymu dirywiad mewn llesiant meddyliol.

Mae sgoriau o’r SWEMWBS yn seiliedig ar gyfres fyrrach o gwestiynau na’r WEMWBS oedolion, felly nid oes modd cymharu’r sgoriau’n uniongyrchol.

Mae'r bwlch rhwng grwpiau o olud teuluol isel ac uchel wedi ehangu, o 1.7 rhwng 2017 a 2018, i 2.0 rhwng 2023 a 2024.

Pobl ifanc oedd ddim yn ystyried eu hunain yn ferched nac yn fechgyn oedd â'r lefel llesiant isaf, yna merched, gyda bechgyn yn nodi'r lefel llesiant uchaf. Roedd llesiant meddyliol yn is yn gyffredinol ar gyfer plant hŷn.

Ffigur 3.8: sgôr gyfartalog graddfa fer llesiant meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer pobl ifanc rhwng 11 ac 16 oed, yn ôl golud, rhwng blwyddyn academaidd 2017 i 2023 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 3.8: mae’r siart linell hon yn dangos bod y sgôr llesiant meddyliol gyfartalog ar gyfer pobl ifanc wedi gostwng rhwng 2017 i 2024. Mae'r bwlch rhwng pobl ifanc o olud teuluol isel ac uchel wedi ehangu.

Ffynhonnell: Arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion.

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Mae amrywiaeth o ffactorau'n dylanwadu ar iechyd, gan gynnwys cyflogaeth, llygredd aer, a thai. Mae cyflwr tai wedi gwella dros y degawd hyd at flwyddyn ariannol 2017 i 2018, gan leihau risgiau iechyd.

Dangosodd yr Arolwg Cyflwr Tai Cymru diweddaraf yn 2017 i 2018 nad oedd gan 82% o anheddau beryglon difrifol (categori 1), i fyny o 71% yn 2008, gyda gwelliannau ar draws pob math o dai.

Mae tai hefyd yn cael eu hasesu gan ddefnyddio'r System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai, yn y sector rhentu preifat yn bennaf ac fel arfer mewn ymateb i gwynion. O'r herwydd, nid oes modd cymharu'r ffigurau hyn yn uniongyrchol ag Arolwg Cyflwr Tai Cymru yn ehangach. Yn 2024 i 2025, nid oedd peryglon categori 1 yn bresennol yn 69% o’r asesiadau hyn, sy’n weddol gyson â’r blynyddoedd blaenorol.

Cymru sy'n fwy cyfartal: Cymdeithas sy’n galluogi pobl i gyflawni eu potensial ni waeth beth yw eu cefndir neu eu hamgylchiadau (gan gynnwys eu cefndir a’u hamgylchiadau economaidd-gymdeithasol).

Mae’r bennod hon wedi’i threfnu yn ôl nodwedd warchodedig, ac mae’n dwyn ynghyd ddadansoddiadau cydraddoldeb ar gyfer amrediad o ddangosyddion cenedlaethol lle mae’r rhain ar gael. Fodd bynnag, mae rhai dadansoddiadau o gydraddoldeb yn cael sylw mewn penodau eraill ac mae maint ac ansawdd y data sydd ar gael yn amrywio yn ôl nodwedd warchodedig.

Mae yna garreg filltir genedlaethol i leihau’r bwlch tlodi rhwng pobl yng Nghymru sydd â rhai nodweddion gwarchodedig (sy’n golygu eu bod fwyaf tebygol o fod mewn tlodi) a’r rhai heb y nodweddion hynny erbyn 2035. Mae data ar dlodi incwm ac amddifadedd materol yn ôl nodweddion gwarchodedig wedi cael eu cynnwys drwy gydol y bennod hon os yw’r ffynonellau data hynny ar gael.

Mae’r data ar amddifadedd materol, llesiant meddyliol a theimladau o ddiogelwch yn dod o Arolwg Cenedlaethol Cymru. Roedd maint y sampl ar gyfer blwyddyn ariannol 2024 i 2025 (y flwyddyn ddiweddaraf o ddata sydd ar gael) yn llai nag mewn blynyddoedd blaenorol, ac roedd cyfansoddiad y bobl yn y sampl yn llai cynrychioliadol o boblogaeth Cymru nag mewn blynyddoedd blaenorol. Gallai hyn effeithio ar yr amcangyfrifon ar gyfer y dangosyddion hyn. Gweler adroddiad ansawdd Arolwg Cenedlaethol Cymru i gael rhagor o wybodaeth.

Nid oes data newydd ar gyfer Arolwg Cenedlaethol Cymru eleni, felly mae llai o feysydd lle mae’r data wedi cael ei ddiweddaru.

Bu cynnydd cymysg tuag at gyflawni’r nod. Mae rhai o’r dangosyddion cenedlaethol yn dangos gwelliant yn y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig y gostyngiad yn y bwlch cyflogaeth ar gyfer pobl anabl a’r bwlch cyflog rhwng menywod a dynion. Fodd bynnag, nid yw rhai o'r dangosyddion yn dangos fawr ddim arwydd o welliant neu maent wedi dirywio, fel menywod yn dweud eu bod yn teimlo'n llai diogel yn bersonol a lefelau uchel o dlodi incwm mewn aelwydydd lleiafrifoedd ethnig.

Mae carreg filltir genedlaethol i ddileu’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau, anabledd ac ethnigrwydd erbyn 2050. Yn gyffredinol, mae'r bwlch cyflog rhywedd ar gyfer cyflogeion amser llawn wedi bod yn lleihau dros y 2 ddegawd diwethaf, ac roedd yn 1.9% ym mis Ebrill 2025 (). Mae'r bwlch cyflog o ran ethnigrwydd ac anabledd yn gyfnewidiol iawn, sy'n golygu na allwn benderfynu a fu newid sylweddol ers 2015.

Mae’r bwlch rhwng y gyfradd cyflogaeth ar gyfer gwahanol grwpiau wedi lleihau'n gyffredinol dros y degawd diwethaf. Rhwng blwyddyn ariannol 2015 i 2016 a 2025 i 2026, mae’r bwlch rhwng cyfradd cyflogaeth unigolion anabl a’r rhai nad ydynt yn anabl wedi gostwng 4.9 pwynt canran. Tra bod y bwlch rhwng unigolion Gwyn ac unigolion o gefndir Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol wedi gostwng 10.0 pwynt canran.

Mae canran y bobl sy'n byw mewn tlodi incwm cymharol wedi bod yn weddol sefydlog dros y ddau ddegawd diwethaf, gydag oddeutu 1 o bob 5 o bobl yn byw mewn tlodi incwm cymharol. Plant yw’r grŵp oedran sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi o hyd. Mae aelwydydd sydd â pherson anabl neu bennaeth aelwyd Du, Asiaidd neu Ethnig Leiafrifol hefyd yn fwy tebygol o fod mewn tlodi.

Mae llesiant meddyliol hunangofnodedig wedi gostwng o 50.9 ym mlwyddyn ariannol 2016 i 2017 i 48.4 yn 2024 i 2025. Yn gyffredinol, mae pobl hŷn, pobl nad ydynt yn anabl, a phobl o gefndir Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig yn adrodd llesiant meddyliol uwch.

Rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017 a 2024 i 2025, mae canran y dynion a menywod a ddywedodd eu bod yn teimlo’n ddiogel gartref, wrth gerdded yn yr ardal leol a theithio wedi aros yr un fath fwy neu lai, sef ychydig dros 80% i ddynion a tua 55% i fenywod.

Mae’r dangosyddion yn dangos gwahaniaethau mewn addysg, cyflogaeth, amddifadedd a llesiant ar draws dynion a menywod. Er bod menywod yn cyflawni canlyniadau addysg gwell, nid yw hyn yn cario drwodd i gyfraddau cyflogaeth a chyflog.

Mae’r bennod hon yn defnyddio amrywiaeth o ffynonellau data ar ryw. Bydd gan bob ffynhonnell ddata ddull o gasglu data am ryw neu rywedd sy’n cyd-fynd ag anghenion ei defnyddwyr, sy’n golygu na fydd llawer o gysondeb rhwng y diffiniadau o ryw a rhywedd ar draws y ffynonellau. Mae’r adran ddiweddarach ar hunaniaeth rhywedd yn cynnwys data am y rheini y mae eu hunaniaeth rhywedd yn wahanol i’r rhyw a gofrestrwyd adeg eu geni.

Mae merched yn parhau i gael deilliannau addysgol gwell ar lefel TGAU. Ym mlwyddyn academaidd 2024 i 2025 sgoriodd merched 365.7 o bwyntiau ar gyfartaledd yn y dangosydd Capio 9 TGAU (fersiwn mesur dros dro) o’i gymharu â 343.7 o bwyntiau i fechgyn. Mae’r bwlch hwn o 21.9 o bwyntiau wedi lleihau o 22.2 pwynt yn 2023 i 2024, a 32.9 pwynt yn 2018 i 2019.

O ran y boblogaeth oedran gweithio, amcangyfrifir nad oedd gan 7.7% o ddynion unrhyw gymwysterau yn 2025 o’i gymharu â 6.6% o fenywod, ac roedd menywod yn fwy tebygol o feddu ar gymwysterau lefel 4 neu uwch.

Mae cyfraddau cyflogaeth ar gyfer pobl rhwng 16 a 64 oed yng Nghymru yn is ar gyfer menywod nag ar gyfer dynion (69.8% a 74.5% yn y drefn honno ym mlwyddyn ariannol 2025 i 2026). Mae hyn yn berthnasol i’r cyfraddau anweithgarwch economaidd uwch (heb gynnwys myfyrwyr) ar gyfer menywod (24.2%) na dynion (18.5%) dros y cyfnod hwn. Mae’r gwahaniaeth hwn yn cael ei sbarduno, i ryw raddau, gan gyfrifoldebau gofalu (edrych ar ôl teulu/cartref) sy’n cynrychioli cyfran uwch o fenywod a oedd yn economaidd anweithgar na dynion. Fe wnaeth y bwlch yn y gyfradd gyflogaeth leihau yn 2025 i 2026 o gymharu â’r blwyddyn flaenorol, ac mae wedi'i leihau yn sylweddol yn y ddau degawd diwethaf.

Ffigur 4.1: cyfradd cyflogaeth (canran y boblogaeth 16 i 64 oed) yn ôl rhyw a blwyddyn, rhwng blwyddyn ariannol 2005 i 2006 a 2025 i 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 4.1: siart linell yn dangos cyfraddau cyflogaeth ar gyfer pobl rhwng 16 a 64 oed yn ôl rhyw rhwng blwyddyn ariannol 2005 i 2006 a 2025 i 2026. Lleihaodd y bwlch yn y gyfradd cyflogaeth yn 2025 i 2026 o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol, wrth i’r gyfradd cyflogaeth ar gyfer dynion leihau i 74.5% a’r gyfradd cyflogaeth ar gyfer menywod ostwng ychydig i 69.8%.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Roedd y bwlch cyflog rhywedd ar gyfer gweithwyr llawn amser yng Nghymru, ar sail enillion canolrifol yr awr (heb gynnwys goramser), yn 1.9% ym mis Ebrill 2025. Mae hyn yn fras debyg i’r flwyddyn flaenorol. Cymru oedd â'r ail fwlch cyflog lleiaf (gweithwyr amser llawn) rhwng y rhywiau o blith 12 gwlad a rhanbarth y DU.

Ar gyfer gweithwyr rhan-amser yng Nghymru, roedd menywod yn cael eu talu 3.1% yn fwy na dynion ar gyfartaledd (0.3 pwynt canran o ostyngiad o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol).

Wrth ystyried gweithwyr llawnamser a rhan-amser, mae’r bwlch cyflog rhywedd yn dal yn sylweddol uwch ar 9.7% ym mis Ebrill 2025, sef 0.7 pwynt canran o gynnydd o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol. Mae hyn yn uwch nag ar gyfer gweithwyr llawnamser a gweithwyr rhan-amser ar wahân, oherwydd mae menywod yn llenwi mwy o swyddi rhan-amser, sydd, o’u cymharu â swyddi llawnamser, â thâl canolrifol is yr awr.

Ar gyfer gweithwyr llawnamser a rhan-amser gyda’i gilydd, mae’r bwlch cyflog rhywedd yn cynyddu gydag oedran. Ym mis Ebrill 2025, roedd menywod rhwng 18 a 21 oed yn ennill 0.8% yn llai na dynion, o’i gymharu â menywod 60 oed a hŷn a oedd yn ennill 12.3% yn llai na dynion.

Ffigur 4.2: canran y gwahaniaeth rhwng enillion canolrifol llawnamser yr awr rhwng dynion a menywod, 1999 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 4.2: siart linell yn dangos bod y gwahaniaeth mewn enillion canolrifol llawnamser yr awr rhwng dynion a menywod wedi gostwng yn gyffredinol dros yr 20 mlynedd diwethaf ar gyfer Cymru a’r Deyrnas Unedig. Mae’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru wedi bod yn llai na’r Deyrnas Unedig ers 2013.

[Nodyn 1] Mae gwahaniaeth cyflog sy’n fwy na sero yn golygu bod enillion dynion yn uwch nag enillion menywod.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Cyflwynwyd dangosydd cenedlaethol ar gyfran y gweithwyr y pennir eu cyflog drwy gydfargeinio ym mis Rhagfyr 2021, ar sail data o’r Arolwg Blynyddol o Oriau ac Enillion (ASHE). Yn 2025, roedd cyfradd y menywod â thâl a bennwyd drwy gydfargeinio (59.6%) yn uwch na dynion (46.0%).

Mae’r dangosydd cenedlaethol ar gyfer gwaith teg ac enillion yn ystyried canran y bobl sy’n cael eu cyflogi ar gontractau parhaol (neu ar gontractau dros dro, ac nad ydynt yn chwilio am waith parhaol) ac sy’n ennill o leiaf y cyflog byw gwirioneddol. Mae’r cyflog byw gwirioneddol yn cael ei gyfrifo gan y Living Wage Foundation sy'n pennu’r fethodoleg. Ei nod yw adlewyrchu costau byw.

Yn 2025, roedd cyfran y menywod a ennillodd o leiaf y cyflog byw gwirioneddol (61.1%) yn llawer is nag ar gyfer dynion (70.4%). Mae hyn i raddau helaeth yn adlewyrchu’r ffaith bod menywod yn fwy tebygol o weithio’n rhan amser na dynion, ac mae swyddi rhan amser yn tueddu i fod ar gyflogau is na swyddi llawn amser.

Mae amddifadedd materol yn fesur o safonau byw, a diffinnir bod unigolyn yn byw mewn amddifadedd materol os nad yw’n gallu cael gafael ar nifer penodol o nwyddau a gwasanaethau. Mae’r data ar amddifadedd materol yn dod o Arolwg Cenedlaethol Cymru.

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 11% o oedolion yn byw mewn aelwydydd mewn amddifadedd materol. Roedd cyfrannau tebyg o fenywod a dynion yn cael eu hystyried yn rhai sy’n wynebu amddifadedd materol (12% a 11% yn y drefn honno). Mewn blynyddoedd arolwg blaenorol, roedd menywod yn gyson yn fwy tebygol o gael eu hystyried mewn amddifadedd materol. Roedd sampl Arolwg Cenedlaethol Cymru yn llai yn 2024 i 2025 nag mewn blynyddoedd blaenorol ac roedd yn cynnwys llai o bobl o ardaloedd incwm isel. Gallai hyn fod wedi effeithio ar yr amcangyfrifon ar gyfer amddifadedd materol.

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd llesiant meddyliol yr oedd pobl yn ei gofnodi (fel sy’n cael ei fesur gan Raddfa Llesiant Meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion) fymryn yn uwch i ddynion na menywod, gyda dynion yn cael sgôr gymedrig o 49.0 a menywod yn cael sgôr gymedrig o 47.8. Roedd lefelau unigrwydd hunangofnodedig yn debyg i ddynion a menywod yn y data diweddaraf sydd ar gael (2022 i 2023).

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd menywod yn llai tebygol o ddweud eu bod yn teimlo’n ddiogel gartref, yn eu hardal leol ac wrth deithio (56%) o’i gymharu â dynion (82%).

Mae’r dangosyddion yn dangos gwahaniaethau mewn llesiant ac amddifadedd ar draws gwahanol grwpiau oedran. Mae plant yn fwy tebygol o fyw mewn tlodi ac mae gan bobl hŷn llesiant meddyliol uwch.

Mae llesiant y mae pobl yn ei gofnodi yn tueddu i fod yn uwch mewn grwpiau oedran hŷn, gydag unigrwydd hefyd yn is mewn oedolion hŷn. Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd llesiant meddyliol yr oedd pobl yn ei gofnodi (fel sy’n cael ei fesur gan Raddfa Llesiant Meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion) yn 47.5 ar gyfer y rhai rhwng 16 a 44 oed o'i gymharu â 49.7 ar gyfer y rhai 65 oed a hŷn.

Pobl sy’n byw mewn tlodi incwm cymharol yw’r rhai sy’n byw mewn aelwyd lle mae cyfanswm incwm yr aelwyd o bob ffynhonnell yn llai na 60% o incwm cyfartalog aelwydydd y Deyrnas Unedig (fel sy’n cael ei roi gan y canolrif).

Mae’r data diweddaraf a gyhoeddwyd ar gyfer y cyfnod o dair blynedd rhwng blwyddyn ariannol 2022 i 2023 a 2024 i 2025.

Mae gwelliannau wedi cael eu gwneud i ystadegau tlodi incwm cymharol o’r cyfnod o dair blynedd o’r flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2021 i 2023, yn sgil cyflwyno data gweinyddol integredig ar fudd-daliadau na ddefnyddiwyd o’r blaen. Nid oes modd cymharu data o’r cyfnod hwn ymlaen â'r blynyddoedd blaenorol. Mae mwy o welliannau wedi’u cynllunio ar gyfer y blynyddoedd nesaf, ac mae ystadegau tlodi incwm cymharol bellach yn cael eu dosbarthu fel Ystadegau Swyddogol o dan Ddatblygiad yn hytrach nag Ystadegau Swyddogol Achrededig.

Mae’r data diweddaraf yn dangos bod 22% o bobl yng Nghymru’n byw mewn tlodi incwm cymharol. Mae’r gyfran hon wedi bod yn gymharol sefydlog yng Nghymru am y ddau ddegawd diwethaf. Gwelir yn gyson mai plant yw’r grŵp poblogaeth sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol. Roedd y ffigurau diweddaraf yn dangos bod 32% o blant yng Nghymru mewn tlodi cymharol o’i gymharu â 21% o oedolion o oedran gweithio ac 11% o bensiynwyr. Ers dechrau’r 2000au, mae cyfran uwch o’r boblogaeth o oedran gweithio wedi bod mewn tlodi incwm cymharol na phensiynwyr.

Ffigur 4.3: canran o bob grŵp oedran yng Nghymru sy’n byw mewn tlodi incwm cymharol, yn ôl cyfartaleddau tair blynedd ariannol, 1997-99 hyd at 2023-25 [Nodyn 1] [Nodyn 2]

Image

Disgrifiad o ffigur 4.3: siart linell yn dangos pobl yng Nghymru sy’n byw mewn tlodi incwm cymharol (ar ôl talu costau tai) o 1997 ymlaen. Plant yw’r grŵp oedran sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol yn gyson, a phensiynwyr yw’r grŵp oedran sydd lleiaf tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu data o’r cyfnod sy'n cynnwys y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2021 i 2023 â’r cyfnodau blaenorol yn sgil cyflwyno data gweinyddol integredig ar fudd-daliadau na ddefnyddiwyd o’r blaen. Darperir rhagor o wybodaeth yn y datganiad ystadegol tlodi incwm cymharol diweddaraf ac mae dolen ato yn yr adran Deunydd Darllen Pellach ar ddiwedd y bennod hon.

[Nodyn 2] Nid yw’r amcangyfrifon ar gyfer cyfnodau sy’n cwmpasu 2020 i 2021 yn cynnwys y data a gasglwyd yn ystod 2020 i 2021 yn y cyfrifiadau. Mae amcangyfrifon 2020 i 2021 yn annibynadwy gan eu bod yn seiliedig ar ddata a gasglwyd yn ystod blwyddyn gyntaf pandemig y coronafeirws (COVID-19), pan effeithiodd rheolau’r cyfyngiadau symud yn ddifrifol ar brosesau casglu data.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o set ddata Cartrefi Islaw'r Incwm Cyfartalog

Wrth edrych ar gyfran y boblogaeth oedolion sy’n byw mewn amddifadedd materol yn 2024 i 2025, y rhai rhwng 25 a 44 oed oedd yn fwyaf tebygol o fod yn byw mewn amddifadedd materol (16%) a’r rhai rhwng 65 a 74 oedd yn lleiaf tebygol (5%).

Ffigur 4.4: Amddifadedd Materol yn ôl grŵp oedran a blwyddyn, rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017 a 2024 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 4.4: siart linell yn dangos canran y gwahanol grwpiau oedran mewn amddifadedd materol rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017 a 2024 i 2025. Mae amddifadedd materol wedi bod ar ei uchaf ar gyfer y grŵp oedran 25-44 ac ar ei isaf ar gyfer y grwpiau oedran 65 i 74 a 75 oed a hŷn dros y cyfnod hwn. Oherwydd ansicrwydd yn yr amcangyfrifon, nid yw’r newidiadau o fewn grwpiau oedran yn arwyddocaol ar y cyfan, yn wahanol i’r gwahaniaethau rhwng grwpiau oedran.

[Nodyn 1] Nid oes data ar gyfer blynyddoedd 2020 i 2021 a 2023 i 2024.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru

Ym mis Mehefin 2022, cyhoeddodd y Llywodraeth Cymru blaenorol ei Chynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol (ARWAP) sy’n cynnwys canllawiau ar iaith wrth-hiliol.  Mae’r adran a’r bennod hon yn defnyddio amrywiaeth o ffynonellau data sy’n categoreiddio grwpiau ethnig yn wahanol. Yn gyffredinol, rydym yn adlewyrchu iaith casgliad data’r ffynhonnell nad yw o bosibl yn cyd-fynd â chanllawiau ARWAP. Fodd bynnag, rydym wedi defnyddio iaith wrth-hiliol yn y bennod hon lle bo hynny’n bosibl.

Mae’r dangosyddion yn dangos gwahaniaethau mewn addysg, cyflogaeth, amddifadedd a llesiant ar draws dynion a menywod. Yn gyffredinol, roedd gan bobl o gefndiroedd Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol ganlyniadau addysg mwy positif. Fodd bynnag, nid yw’r tuedd yma yn parhau i ganlyniadau yn ymwneud â chyflogaeth, cyflog a thlodi.

Mae canlyniadau TGAU ar gyfer blwyddyn academaidd 2024 i 2025 yn dangos bod disgyblion Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol wedi sgorio 384.9 ar gyfartaledd yn y dangosydd Capio 9 TGAU (fersiwn mesur dros dro) o'i gymharu â 362.3 ar gyfer disgyblion Gwyn. Dyma fwlch o 22.6 pwynt, i fyny o 19.9 pwynt yn 2023 i 2024, ac i fyny o'r bwlch o 17.0 pwynt yn 2018 i 2019.

Ffigur 4.5: Dangosydd capio 9 TGAU (fersiwn mesur dros dro) yn ôl grŵp ethnig, blwyddyn academaidd 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 4.5: siart far yn dangos y dangosydd capio 9 TGAU (fersiwn mesur dros dro) yn ôl grŵp ethnig ym mlwyddyn academaidd 2024 i 2025. Y rheini sy’n ystyried eu hunain yn Sipsiwn, Teithwyr a Roma yw’r unig grwpiau ethnig o dan 250 o bwyntiau; mae grwpiau ethnig eraill yn amrywio o 330 o bwyntiau i 450 o bwyntiau.

Ffynhonnell: Canlyniadau Arholiadau, Llywodraeth Cymru

Yn 2025, roedd 69.0% o oedolion o oedran gweithio o gefndir Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol (ac eithrio’r rheini o gefndir Sipsiwn, Teithwyr neu Roma) yn meddu ar gymwysterau ar lefelau 4 ac uwch o’i gymharu â 46.6% o oedolion Gwyn (gan gynnwys y rheini o gefndir Sipsiwn, Teithwyr Gwyddelig neu Roma) o oedran gweithio. Roedd oedolion Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol o oedran gweithio hefyd yn llai tebygol o beidio â meddu ar unrhyw gymwysterau (4.6%) nag oedolion Gwyn o oedran gweithio (7.6%).

Mae’r cyfraddau cyflogaeth ym mlwyddyn ariannol 2025 i 2026 ymysg poblogaeth Cymru rhwng 16 a 64 oed yn uwch ymysg unigolion o gefndir ethnig Gwyn (72.2%) nag unigolion o gefndir Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol (70.6%).  Mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth wedi lleihau o 10.2 pwynt canran yn 2024 i 2025 i 1.6 pwynt canran yn 2025 i 2026. Dros y degawd diwethaf, mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth ar sail ethnigrwydd wedi lleihau’n gyffredinol.

Ffigur 4.6: cyfradd cyflogaeth (canran y boblogaeth 16 i 64 oed) yn ôl ethnigrwydd a blwyddyn, rhwng blwyddyn ariannol 2011 i 2012 a 2025 i 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 4.6: siart linell yn dangos cyfraddau cyflogaeth ar gyfer pobl rhwng 16 a 64 oed yn ôl ethnigrwydd rhwng 2011 i 2012 a 2025 i 2026. Mae’r rhai o gefndir Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol yn parhau i fod â chyfradd cyflogaeth is nag unigolion gwyn, ond mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth wedi lleihau’n gyffredinol dros y degawd diwethaf. Mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth wedi lleihau o 10.2 pwynt canran yn 2024 i 2025 i 1.6 pwynt canran yn 2025 i 2026.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Mae gwahaniaethau cyflog ar sail ethnigrwydd yn seiliedig ar enillion canolrifol yr awr ar gyfer pob gweithiwr 16 oed a hŷn. Roedd gweithwyr Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol yn ennill £1.32 (8.4%) yn llai yr awr ar gyfartaledd na gweithwyr Gwyn yn 2025. Mae hyn yn cymharu â gwahaniaeth cyflog ar sail ethnigrwydd o £0.54 (neu 3.6%) yn 2024. Fodd bynnag, mae anwadalrwydd uchel yn y data gwahaniaeth cyflog ar sail ethnigrwydd sy'n golygu nad yw'n bosibl penderfynu a fu newid sylweddol ers 2015. Mae enillion canolrifol fesul awr gweithwyr Gwyn wedi cynyddu 38.7% ers 2019, ac mae’r enillion cyfartalog fesul awr ar gyfer gweithwyr Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol wedi cynyddu 28.9%.

Mae bod yn rhan o grwpiau Du, Asiaidd neu Ethnig Leiafrifol yn gysylltiedig â bod yn fwy tebygol o ddioddef tlodi incwm cymharol. Ar gyfer y cyfnod o flwyddyn ariannol 2020 i 2021 i flwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 48% o debygolrwydd y byddai pobl lle mae’r penteulu yn ystyried ei hun yn Ddu, Asiaidd neu’n rhan o grŵp Ethnig Leiafrifol yn byw mewn tlodi incwm cymharol. Mae hyn yn cymharu â thebygolrwydd o 19% ar gyfer aelwydydd lle mae’r penteulu yn ystyried ei hun yn Wyn.

Roedd mwy o bobl sy’n nodi eu bod yn Ddu, Asiaidd neu’n rhan o grŵp Ethnig Leiafrifol yn dweud eu bod yn unig yn 2022 i 2023, sef 24% o’i gymharu â 12% ar gyfer y rheini sy’n nodi eu bod yn Wyn. Fodd bynnag, roedd llesiant meddyliol yr oedd pobl yn ei gofnodi (fel sy’n cael ei fesur gan Raddfa Llesiant Meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion) yn uwch yn 2024 i 2025 ar gyfer y rhai a nododd eu bod yn Ddu, Asiaidd, neu'n rhan o grŵp Ethnig Leiafrifol (50.9) neu Gwyn (Gwyddelig, Sipsi, Teithiwr Gwyddelig neu unrhyw gefndir gwyn arall) (51.5) na Gwyn (Cymreig, Seisnig, Albanaidd, Gwyddelig Gogledd Iwerddon) (48.1).

Mae’r dangosyddion yn dangos gwahaniaethau mewn addysg, cyflogaeth, llesiant a theimlad o ddiogelwch ar draws grwpiau crefyddol. Roedd gan bobl crefyddol llesiant meddyliol uwch na bobl anghrefyddol. Roedd pobl Cristnogol a phobl anghrefyddol yn llai tebygol o fod yn unig.

Yng Nghyfrifiad 2021, pobl a oedd yn ystyried eu hunain yn Fwslimiaid, yn Sikhiaid neu'n Gristnogion oedd â'r lefel uchaf o unigolion heb unrhyw gymwysterau. Y rheini a oedd yn ystyried eu hunain yn Hindŵiaid neu'n grefydd 'arall' oedd â'r lefel isaf o unigolion heb unrhyw gymwysterau.

Yng Nghyfrifiad 2021, pobl a oedd yn ystyried eu hunain yn Hindŵiaid neu nad oedd ganddynt grefydd oedd y mwyaf tebygol o fod mewn gwaith. Y rhai a oedd yn ystyried eu hunain yn Iddewon, Mwslemiaid neu Gristnogion oedd y lleiaf tebygol o fod mewn gwaith.

Roedd y rhai a nododd eu bod yn Gristnogion neu heb grefydd yn cofnodi lefelau tebyg o unigrwydd ym mlwyddyn ariannol 2022 i 2023, sef 10% a 13% yn y drefn honno. Roedd hyn yn cymharu â 29% ar gyfer y rheini a oedd yn nodi ymlyniad crefyddol arall. Fodd bynnag, yn 2024 i 2025, roedd llesiant meddyliol yr oedd pobl yn ei gofnodi (fel sy’n cael ei fesur gan Raddfa Llesiant Meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion) yn uwch ar gyfer Cristnogion (49.3) a’r rheini oedd ag ymlyniad crefyddol arall (50.8) na’r rheini oedd heb grefydd (47.4).

Yn 2024 i 2025, roedd y rheini heb grefydd yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn teimlo’n ddiogel gartref, yn eu hardal leol ac wrth deithio (70%) o’i gymharu â Christnogion (66%).

Mae’r data sydd ar gael yn dangos gwahaniaethau mewn addysg, cyflogaeth, amddifadedd, llesiant a theimlad o ddiogelwch rhwng cyfeiriadedd rhywiol.

Yng Nghyfrifiad 2021, dywedodd 8.4% o bobl LHD+ nad oedd ganddynt unrhyw gymwysterau ffurfiol, o’i gymharu â 19.5% o bobl a nododd eu bod yn Syth/Heterorywiol. Roedd canran y bobl heb gymwysterau yn is ar gyfer pobl LHD+ ar draws pob grŵp oedran.

Yng Nghyfrifiad 2021, pobl a oedd yn ystyried eu hunain yn “Hoyw neu Lesbiaidd”, a phobl a oedd yn ystyried eu hunain yn “Heterorywiol/Strêt” oedd y mwyaf tebygol o fod mewn gwaith (69.9% a 69.8% yn y drefn honno). Roedd pobl a oedd yn ystyried eu hunain yn “Ddeurywiol/Bi” a phobl a oedd yn ystyried bod ganddynt gyfeiriadedd rhywiol arall yn llai tebygol (52.5% a 49.9% yn y drefn honno).

Ar gyfer y cyfnod o flwyddyn ariannol 2022 i 2023 i flwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 23% o bobl mewn aelwydydd lle roedd pennaeth yr aelwyd yn ystyried ei hun yn Syth/Heterorywiol mewn tlodi incwm cymharol o'i gymharu â 25% o bobl mewn aelwydydd lle roedd pennaeth yr aelwyd yn ystyried ei hun yn LHD+.

Roedd Arolwg Cenedlaethol Cymru 2022 i 2023 yn dangos bod pobl sy’n ystyried eu hunain yn Lesbiaidd, yn Hoyw neu’n Ddeurywiol tua dwywaith yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn teimlo’n unig nag eraill.

Roedd y rheini a nododd eu bod yn Syth/Heterorywiol yn arolwg cenedlaethol 2024 i 2025 yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn teimlo'n ddiogel gartref, yn eu hardal leol ac wrth deithio (69%) o'i gymharu â'r rheini a nododd eu bod yn Lesbiaidd, Hoyw neu Ddeurywiol (52%).

Gofynnwyd cwestiwn gwirfoddol am hunaniaeth rhywedd am y tro cyntaf yng Nghyfrifiad 2021. Gofynnwyd i ymatebwyr 16 oed a hŷn “A yw’r rhywedd rydych chi’n uniaethu ag ef yr un fath â’r rhyw a gofrestrwyd ar adeg eich geni?” ac roedd ganddynt yr opsiwn o ddewis naill ai “Ydy” neu ddewis “Nac ydy” a nodi eu hunaniaeth rhywedd. Dylid bod yn ofalus wrth ddehongli'r canlyniadau hyn oherwydd yr ansicrwydd sy'n gysylltiedig ag amcangyfrifon Cyfrifiad 2021 o hunaniaeth rhywedd.  Dylai defnyddwyr gyfeirio at y cyngor penodol yn amcangyfrifon o hunaniaeth rhywedd Cyfrifiad 2021 ar gyfer Cymru a Lloegr, y canllawiau ychwanegol ar ansicrwydd, a’r erthygl ystadegol defnydd priodol a gyhoeddwyd gan SYG i gael arweiniad ar hyder mewn newidynnau gwahanol wedi'u dadansoddi yn ôl hunaniaeth rhywedd.

Canfu Cyfrifiad 2021 hefyd fod 41.2% o bobl 16 oed a hŷn yr oedd eu hunaniaeth rhywedd yn wahanol i’r rhyw a gofrestrwyd adeg eu geni, yn dweud eu bod mewn gwaith, o’i gymharu â 54.5% o bobl yr oedd eu hunaniaeth rhywedd yr un fath â’u rhyw a gofrestrwyd adeg eu geni.

Mae arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion yn casglu data ar lesiant meddyliol ar gyfer pobl ifanc 11 i 16 oed. Ym mlwyddyn academaidd 2023 i 2024, nododd y rhai a ddewisodd 'nid yw'r naill air na'r llall yn fy nisgrifio i' ar gyfer eu rhywedd lesiant meddyliol is a lefelau uwch o unigrwydd na'r rhai a ddewisodd y rhywedd 'bachgen' neu 'merch'.

Mae arolwg Iechyd a Llesiant Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion hefyd yn casglu data ynghylch ymddygiadau ffordd iach o fyw ar gyfer disgyblion rhwng 11 a 16 oed. Ym mlwyddyn academaidd 2023 i 2024, roedd disgyblion a ddewisodd ‘nid yw’r naill air na’r llall yn fy nisgrifio i’ ar gyfer eu rhywedd yn llai tebygol na bechgyn neu ferched o ddweud bod ganddynt ddau ymddygiad ffordd iach o fyw neu fwy.

Yn 2002, mabwysiadodd Llywodraeth Cymru y model cymdeithasol o anabledd. Yn hytrach na diffinio pobl fel pobl anabl yn ôl eu hamhariad (y model meddygol o anabledd), ystyrir bod pobl sydd ag amhariadau neu gyflyrau iechyd hirdymor yn anabl oherwydd rhwystrau corfforol, agweddol a sefydliadol sy’n cael eu creu gan gymdeithas. Mae llawer o’r ffynonellau data yn y bennod hon yn defnyddio diffiniadau model meddygol o anabledd yn unol â diffiniad Deddf Cydraddoldeb 2010. Yn y Ddeddf Cydraddoldeb mae “anabledd” yn golygu cyflwr corfforol neu feddyliol sy’n cael effaith sylweddol a hirdymor ar eich gallu i wneud gweithgareddau cyffredin o ddydd i ddydd. Fodd bynnag, rydym wedi defnyddio iaith y model cymdeithasol yn yr adran a'r bennod hon lle bo hynny’n bosibl.

Mae’r dangosyddion yn dangos gwahaniaethau mewn addysg, cyflogaeth, amddifadedd, llesiant a theimladau o ddiogelwch rhwng unigolion anabl ac unigolion nad ydynt yn anabl. Roedd gan bobl anabl cyfradd cyflogaeth is ac yn ennill llai o gyflog na phobl nad ydynt yn anabl. Roedd pobl anabl hefyd yn fwy tebygol o fyw mewn tlodi, roedd ganddynt llesiant meddyliol yn is na phobl nad ydynt yn anabl, ac hefyd roeddent yn llai debygol o deimlo’n ddiogel gartref, yn eu hardal leol ac wrth deithio.

Ym mlwyddyn academaidd 2024 i 2025, sgoriodd disgyblion ag anghenion addysgol arbennig 250.6 ar gyfartaledd yn y dangosydd Capio 9 TGAU (fersiwn mesur dros dro), sy’n ostyngiad o 263.9 o bwyntiau yn 2023 i 2024 a 282.0 o bwyntiau yn 2018 i 2019.

O’r boblogaeth oedran gweithio yn 2025, roedd pobl anabl yn fwy tebygol o fod heb unrhyw gymwysterau (13.2%) na phobl nad ydynt yn anabl (4.6%) ac yn llai tebygol o fod â chymwysterau ar lefel 4 neu uwch. O’i gymharu â 2024, gostyngodd cyfran yr oedolion anabl o oedran gweithio heb gymwysterau 1.6 pwynt canran.

Ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2026, y gyfradd cyflogaeth ymysg pobl anabl rhwng 16 a 64 oed yng Nghymru oedd 50.3%, a'r gyfradd ar gyfer pobl nad ydynt yn anabl oedd 80.8%. Mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth ar gyfer pobl anabl yn 2025 i 2026, sef 30.5 pwynt canran, wedi gostwng o 35.4 pwynt canran yn 2015 i 2016.

Ffigur 4.7: cyfraddau cyflogaeth (canran y boblogaeth 16 i 64 oed) pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl yn ôl blwyddyn ariannol, 2013-14 i 2025-26 (cyfraddau ar gyfer y flwyddyn sy’n dod i ben ym mis Mawrth)

Image

Disgrifiad o ffigur 4.7: siart linell yn dangos cyfraddau cyflogaeth ar gyfer unigolion anabl ac unigolion nad ydynt yn anabl rhwng 16 a 64 oed rhwng blwyddyn ariannol 2013 i 2014 a 2025 i 2026. Mae’r bwlch yn y gyfradd cyflogaeth wedi lleihau yn gyffredinol dros amser, er bod gan bobl anabl gyfradd cyflogaeth sy’n dal i fod 30.5 pwynt canran yn is na phobl nad ydynt yn anabl yn 2025 i 2026.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Mae gwahaniaethau cyflog ar sail anabledd yn seiliedig ar enillion canolrifol yr awr ar gyfer pob gweithiwr rhwng 16 a 64 oed. Roedd y gwahaniaeth cyflog rhwng pobl anabl a phobl heb anabledd yng Nghymru yn £1.06 (6.6%) yn 2025. Mae hyn yn golygu bod pobl anabl yng Nghymru yn ennill £1.06 yn llai yr awr ar gyfartaledd na phobl nad ydynt yn anabl. Mae hyn yn ostyngiad ar y flwyddyn flaenorol pan oedd y bwlch cyflog yn £1.18 (7.8%). Fodd bynnag, mae anwadalrwydd uchel yn y data gwahaniaeth cyflog ar sail anabledd sy'n golygu nad yw'n bosibl penderfynu a fu newid sylweddol ers 2015.

Yn y cyfnod diweddaraf (blwyddyn ariannol 2022 i 2023 hyd at flwyddyn ariannol 2024 i 2025), ar gyfer oedolion o oedran gweithio, roedd 25% o unigolion a oedd yn byw mewn teulu lle’r oedd rhywun yn anabl mewn tlodi incwm cymharol o’i gymharu â 19% mewn teuluoedd lle nad oedd neb yn anabl. Dros yr un cyfnod, roedd 35% o blant a oedd yn byw mewn teulu lle’r oedd rhywun yn anabl mewn tlodi incwm cymharol o’i gymharu â 31% mewn teuluoedd lle nad oedd neb yn anabl.

Ffigur 4.8: canran yr oedolion o oedran gweithio mewn tlodi incwm cymharol mewn aelwydydd â phobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl yn ôl blynyddoedd ariannol cyfun, 2015-17 i 2023-25 (y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth) [Nodyn 1] [Nodyn 2]

Image

Disgrifiad o ffigur 4.8: siart linell yn dangos canran yr oedolion o oedran gweithio mewn tlodi incwm cymharol mewn aelwydydd â phobl anabl a phobl sydd ddim yn anabl. Mae oedolion o oedran gweithio sy’n byw mewn teulu lle mae rhywun yn anabl yn fwy tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol o’i gymharu â’r rhai mewn teuluoedd lle nad oes neb yn anabl.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu data o’r cyfnod sy'n cynnwys y flwyddyn ariannol a ddaeth i ben yn 2021 i 2023 â’r cyfnodau blaenorol yn sgil cyflwyno data gweinyddol integredig ar fudd-daliadau na ddefnyddiwyd o’r blaen. Darperir rhagor o wybodaeth yn y datganiad ystadegol tlodi incwm cymharol diweddaraf ac mae dolen ato yn yr adran Deunydd Darllen Pellach ar ddiwedd y bennod hon.

[Nodyn 2] Nid yw’r amcangyfrifon ar gyfer cyfnodau sy’n cwmpasu 2020 i 2021 yn cynnwys y data a gasglwyd yn ystod 2020 i 2021 yn y cyfrifiadau. Mae amcangyfrifon 2020 i 2021 yn annibynadwy gan eu bod yn seiliedig ar ddata a gasglwyd yn ystod blwyddyn gyntaf pandemig y coronafeirws (COVID-19), pan effeithiodd rheolau’r cyfyngiadau symud yn ddifrifol ar brosesau casglu data.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o set ddata Cartrefi Islaw'r Incwm Cyfartalog

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 1 o bob 7 o bobl anabl neu bobl â salwch cyfyngus hirdymor (14%) yn byw mewn aelwyd sydd mewn amddifadedd materol o’i gymharu â 10% o bobl nad ydynt yn anabl. Mewn blynyddoedd arolwg blaenorol, roedd tua un o bob pedwar neu bump o bobl anabl neu bobl â salwch hirdymor cyfyngol yn byw mewn aelwyd mewn amddifadedd materol. Roedd sampl Arolwg Cenedlaethol Cymru yn llai yn 2024 i 2025 nag mewn blynyddoedd blaenorol ac roedd yn cynnwys llai o bobl o ardaloedd incwm isel. Gallai hyn fod wedi effeithio ar yr amcangyfrifon ar gyfer amddifadedd materol.

Yn 2024 i 2025, roedd llesiant meddyliol oedolion anabl neu'r rheini â salwch cyfyngus hirdymor yn is (43.6) o'i gymharu ag unigolion nad ydynt yn anabl (50.8) ac yn 2022 i 2023 roedd unigolion anabl yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn teimlo'n unig.

Yn 2024 i 2025, roedd oedolion anabl yn llai tebygol o ddweud eu bod yn teimlo’n ddiogel gartref, yn eu hardal leol ac wrth deithio (60%) na phobl nad ydynt yn anabl (73%).

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd gan bobl briod well llesiant meddyliol na’r rheini a oedd yn sengl. Roedd gan bobl briod sgôr llesiant meddyliol cyfartalog o 49.7, o’i gymharu â 47.1 ar gyfer pobl sengl.

Yn 2022 i 2023, y rhai a oedd yn briod oedd y lleiaf tebygol o ddweud eu bod yn unig (8%), a’r rhai a oedd wedi gwahanu ond yn briod yn gyfreithiol oedd y mwyaf tebygol (21%). Roedd y rheini a oedd yn sengl, wedi ysgaru, neu’n weddw hefyd yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn unig na’r rheini a oedd yn briod (17%, 17% a 14% yn y drefn honno).

Unedau Tystiolaeth Cydraddoldeb, Hil ac Anabledd (Llywodraeth Cymru)

Cynllun Gweithredu Gwrth-hiliol Cymru: mesur ei effaith ar fywydau pobl (Llywodraeth Cymru)

Dangosfwrdd rhyngweithiol Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol: 2026 (Llywodraeth Cymru)

A yw Cymru’n decach? (2023) (Y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol)

Canolfan Cydraddoldeb a Chynhwysiant (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol)

Adnodd Llywiwr Data Cydraddoldeb GSS (Gwasanaeth Ystadegol y Llywodraeth)

Casglu ac adrodd ar ddata am ryw a hunaniaeth rhywedd mewn ystadegau swyddogol: Arweiniad i gynhyrchwyr ystadegau swyddogol (Y Swyddfa Rheoleiddio Ystadegau)

Tlodi Incwm cymharol (Llywodraeth Cymru)

Cymunedau atyniadol, hyfyw a diogel sydd â chysylltiadau da.

Roedd dangosyddion cydlyniant cymunedol wedi bod yn weddol sefydlog ers blwyddyn ariannol 2016 i 2017 tan y gwelwyd cynnydd sylweddol yn 2020 i 2021. Ers hynny mae canran yr oedolion sy'n cytuno â phob un o'r 3 mesur cydlyniant cymunedol wedi gostwng, gyda'r duedd hon hefyd yn cael ei gweld yn 2024 i 2025, gan symud yn nes at y lefelau cyn y pandemig.

Mae arwyddion o ddychwelyd i lefelau cyn y pandemig yn arbennig o amlwg o ran boddhad pobl â’u hardal leol a phobl yn teimlo eu bod yn gallu dylanwadu ar benderfyniadau lleol. Roedd y canrannau a adroddwyd ar gyfer y dangosyddion hyn yn 2024 i 2025 naill ai’n hafal i’r hyn a welwyd yn 2018 i 2019 neu o fewn pwynt canran iddo.

Mae pobl sy’n teimlo’n ddiogel ar ôl iddi dywyllu wedi aros yn gymharol gyson ers iddynt gael eu holi am y tro cyntaf yn 2016 i 2017 ac roeddent yn 68% yn 2024 i 2025.

Roedd canran y bobl sy’n gwirfoddoli wedi bod yn gostwng ond mae’n ddangosydd sydd wedi gweld cynnydd yn ddiweddar. Cyrhaeddwyd y garreg filltir genedlaethol bod 30% o bobl yn gwirfoddoli yn 2022 i 2023, ac mae'n dal i gael ei chyrraedd, gyda 32% o bobl yn gwirfoddoli yn 2024 i 2025.

Mae unigrwydd, sy'n seiliedig ar gyfuniad o 6 mesur gwahanol, wedi aros yr un fath dros y blynyddoedd diwethaf, gyda 13% o bobl yng Nghymru yn teimlo’n unig yn 2022 i 2023. O fewn y mesur cyffredinol, mae’r ganran sydd ‘wedi gweld colli cael pobl o gwmpas’ wedi dilyn patrwm gwahanol gyda chanran wedi cynyddu’n sylweddol yn ystod pandemig COVID-19 yn 2020 i 2021 a 2021 i 2022 cyn gostwng yn ôl i lefelau blaenorol yn 2022 i 2023 (36%).

Yn y flwyddyn ddiwethaf, mae canran yr aelwydydd y llwyddwyd i’w hatal rhag digartrefedd a’u rhyddhau o ddigartrefedd wedi cynyddu ychydig, ac mae nifer yr unigolion mewn llety dros dro wedi gostwng, yn ogystal â’r amcangyfrif o nifer yr unigolion sy’n cysgu allan.

Mae hanner y bobl yng Nghymru yn credu bod troseddu wedi codi’n sylweddol yn genedlaethol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Mae’r ffigur hwn wedi dychwelyd i’r lefelau cyn y pandemig a welwyd yn 2018 i 2019 ac yn 2019 i 2020, ar ôl gostyngiad yn 2022 i 2023. Fodd bynnag, ers 2015 i 2016, bu tueddiadau cyffredinol ar i lawr yng nghyfran yr oedolion a oedd wedi dioddef trosedd (ac eithrio twyll), a dioddefwyr troseddau personol. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf (2025 i 2026), mae troseddau a gofnodir gan yr heddlu yng Nghymru (ac eithrio twyll) wedi gostwng 3% tra bo cyfran yr oedolion sy’n ddioddefwyr troseddau wedi gostwng hefyd (4% o oedolion yn 2025 i 2026).

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd bron i 6 o bob 10 oedolyn (58%) yn cytuno â phob un o’r 3 mesur o gydlyniant cymunedol (ymberthyn i’r ardal leol, pobl o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda, ac yn trin ei gilydd â pharch ac ystyriaeth). Mae hyn yn gynnydd ers y blynyddoedd cyn y pandemig ond yn is na'r hyn a nodwyd yn 2021 i 2022. 

Roedd y ffigurau hyn wedi bod yn weddol sefydlog ers iddynt gael eu casglu am y tro cyntaf yn 2012 tan y cynnydd sylweddol yn 2020 i 2021. Ni ddaw’n glir a oedd y cynnydd yn 2020 i 2021 ac yn 2021 i 2022 yn effaith byrdymor o'r pandemig (gyda chymunedau’n dod at ei gilydd yn lleol) ac a fydd y gostyngiad a welwyd yn 2024 i 2025 yn cael ei gynnal, neu ei gynnal yn rhannol dros y tymor hirach nes y bydd data ar gael ar gyfer y blynyddoedd i ddod. 

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig â phob un o’r 3 mesur cydlyniant cymunedol ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025.

Perthyn i’r ardal leol

Os edrychwn ni ar y mesur cydlyniant cymunedol sy'n ymwneud â perthyn i'r ardal leol yn benodol, rhwng Ebrill 2024 a Mawrth 2025 yn benodol, roedd 73% o bobl yng Nghymru yn cytuno eu bod yn perthyn i'w hardal leol. Mae hyn i lawr o 79% rhwng mis Ebrill 2021 a mis Mawrth 2022.

Roedd pobl a oedd yn teimlo eu bod yn perthyn i’w hardal leol yn fwy tebygol o fod rhwng 45 a 64 oed, neu 65 oed neu hŷn (77% ac 80% yn y drefn honno) o’i gymharu â phobl rhwng 16 a 44 oed (65%). Roeddent hefyd yn fwy tebygol o fod yn Wyn (Cymreig, Seisnig, Prydeinig, ac ati) (73%) neu’n rhan o leiafrif ethnig (ac eithrio lleiafrifoedd Gwyn) (77%). Ni ellid nodi unrhyw wahaniaethau wrth gymharu’r grwpiau hyn â’i gilydd; fodd bynnag, roedd y ddau grŵp yn fwy tebygol o gytuno eu bod yn perthyn i’w hardal leol o’i gymharu â grwpiau lleiafrifoedd Gwyn (56%). Yn ogystal, canfuwyd bod y math o ardal yr oedd pobl yn byw ynddi yn gysylltiedig â theimlad o berthyn i’r ardal leol, gyda hyn yn wir am 79% o bobl a oedd yn byw mewn ardal wledig o’i gymharu â 70% o bobl a oedd yn byw mewn ardal drefol.

Pobl o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda

Os edrychwn ni ar y mesur cydlyniant cymunedol sy'n ymwneud â phobl o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda, rhwng Ebrill 2024 a Mawrth 2025, roedd 80% o bobl yng Nghymru yn meddwl bod pobl o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda. Mae hyn i lawr o 82% rhwng mis Ebrill 2021 a mis Mawrth 2022, y tro diwethaf y gofynnwyd y cwestiwn hwn yn Arolwg Cenedlaethol Cymru.

Roedd pobl a oedd yn meddwl bod pobl o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda yn eu hardal leol yn fwy tebygol o fod yn 65 oed neu’n hŷn (84%) o’i gymharu â phobl 16 i 44 oed (78%), neu 45 i 64 oed (79%). Roeddent hefyd yn fwy tebygol o beidio â chael salwch neu anabledd hirdymor cyfyngol (82%) o’i gymharu â phobl sydd â salwch neu anabledd hirdymor cyfyngol (76%), ac roeddent hefyd yn fwy tebygol o fod yn fodlon ar eu gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol (82%) o’i gymharu â phobl nad oeddent yn fodlon (73%).

Canfuwyd bod perthyn i’r ardal leol hefyd yn ffactor sy’n gysylltiedig â chytuno bod pobl yn yr ardal leol o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda. Soniodd 89% o bobl a oedd yn cytuno’n gryf eu bod yn perthyn am hyn o’i gymharu â dim ond 50% o bobl a oedd yn anghytuno’n gryf eu bod yn perthyn i’w hardal leol.

Ffigur 5.1: canran y bobl sy’n cytuno â datganiadau am eu hardal leol, yn ôl blynyddoedd ariannol, rhwng 2012 a 2013 a rhwng 2024 a 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 5.1: siart linell yn dangos canran y bobl sy’n cytuno â 3 datganiad am gydlyniant cymunedol yn eu hardal leol o flwyddyn ariannol 2012 i 2013 hyd at 2024 i 2025. Yn 2024 i 2025, roedd 80% yn cytuno bod pobl yn yr ardal o gefndiroedd gwahanol yn cyd-dynnu’n dda; roedd 80% yn cytuno bod pobl yn trin ei gilydd â pharch ac ystyriaeth; ac roedd 73% yn cytuno eu bod yn perthyn i’r ardal leol.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru: Llywodraeth Cymru

[Nodyn 1] Nid oes gan y blynyddoedd 2015 i 2016, 2017 i 2018, 2019 i 2020, 2022 i 2023, a 2023 i 2024 ddata sy’n gysylltiedig â nhw.

JMae ychydig dros ddwy ran o dair o oedolion yn teimlo’n ddiogel mewn gwahanol sefyllfaoedd ar ôl iddi dywyllu.

Y dangosydd cenedlaethol yw canran y bobl a gytunodd â'r pedwar datganiad am deimlo’n ddiogel ar ôl iddi dywyllu gartref, wrth gerdded yn eu hardal leol, teithio ar drafnidiaeth gyhoeddus neu deithio mewn car. Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 68% o bobl yn teimlo’n ddiogel ym mhob un o’r pedair sefyllfa.  Mae’r canlyniadau hyn wedi aros yn weddol gyson ar draws y blynyddoedd ers gofyn am y tro cyntaf yn 2016 i 2017.

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig â theimlo'n ddiogel ar ôl iddi dywyllu ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025.

Ffigur 5.2: canran y bobl sy’n cytuno â datganiadau am deimlo’n ddiogel ar ôl iddi dywyllu, blwyddyn ariannol 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 5.2: siart far yn dangos canran y bobl sy’n cytuno â datganiadau am deimlo’n ddiogel ar ôl iddi dywyllu ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025. Roedd 97% yn teimlo’n ddiogel gartref, roedd 97% yn teimlo’n ddiogel wrth deithio mewn car, roedd 79% yn teimlo’n ddiogel wrth gerdded yn yr ardal leol ac roedd 77% yn teimlo’n ddiogel wrth deithio ar drafnidiaeth gyhoeddus. 

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

[Nodyn 1] ‘Ddim yn gwybod’ oedd ateb 16% o’r bobl a holwyd i’r cwestiwn am drafnidiaeth gyhoeddus ac ni chawsant eu cynnwys yn y dadansoddiad.

Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 84% o bobl yn dweud eu bod yn fodlon â’u hardal leol fel lle i fyw, sydd yn is na'r canlyniadau yn y blynyddoedd blaenorol ac yn debyg i’r hyn oedd yn cael ei nodi cyn y pandemig. 

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig â bodlonrwydd ar yr ardal leol ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025.

Mynediad at wasanaethau a chyfleusterau da

Rhwng Ebrill 2024 a Mawrth 2025, roedd 78% o bobl yng Nghymru yn fodlon ar y gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol. Mae hyn i lawr o 86% rhwng mis Ebrill 2021 a mis Mawrth 2022, y tro diwethaf y gofynnwyd y cwestiwn hwn yn Arolwg Cenedlaethol Cymru.

Roedd pobl a oedd yn fodlon ar eu gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol yn fwy tebygol o fyw mewn ardal drefol (81%) o’i gymharu â phobl a oedd yn byw mewn ardal wledig (74%). Roeddent hefyd yn fwy tebygol o beidio â chael salwch neu anabledd hirdymor cyfyngol (82%) o’i gymharu â phobl sydd â salwch neu anabledd hirdymor cyfyngol (72%).

Canfuwyd hefyd bod bodlonrwydd ar fywyd ac ymdeimlad o berthyn i’r ardal leol yn gysylltiedig â bod yn fodlon ar y gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol. Pobl a oedd yn fodlon ar eu gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol oedd fwyaf tebygol o fod â boddhad uchel iawn mewn bywyd (85%), ac yna pobl â boddhad uchel mewn bywyd (79%). Pobl oedd â boddhad â bywyd canolig oedd y mwyaf tebygol wedyn (69%), a phobl â boddhad isel â bywyd oedd y lleiaf tebygol o fod yn fodlon â’u gallu i gyrraedd gwasanaethau lleol (56%). O ran ymdeimlad o berthyn i’w hardal leol, roedd pobl a oedd yn cytuno eu bod yn perthyn yn fwy tebygol o fod yn fodlon ar eu gallu i gyrraedd gwasanaethau a chyfleusterau lleol na phobl a oedd yn anghytuno (cytuno’n gryf: 83%; tueddu i gytuno: 79%; tueddu i anghytuno: 65%; anghytuno’n gryf: 67%).

Ffigur 5.3: mynediad at wasanaethau a chyfleusterau da yn ôl ardal, blwyddyn ariannol 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 5.3: siart far yn dangos canran y bobl sy’n fodlon ar eu mynediad at wasanaethau a chyfleusterau da. Mae 81% o bobl mewn ardaloedd trefol yn fodlon o’i gymharu â 67% o bobl sy’n byw mewn pentrefannau ac anheddau ynysig.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Rhwng mis Ebrill 2024 a mis Mawrth 2025, roedd 19% o bobl yn teimlo y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol o’i gymharu â 30% yn 2021 i 2022, 26% yn 2020 i 2021, ac 19% yn 2018 i 2019. Bydd angen monitro mewn blynyddoedd arolwg yn y dyfodol i weld a oedd y ffigurau uwch a welwyd yn 2020 i 2021 ac yn 2021 i 2022 o ganlyniad i'r pandemig, gyda'r cyfrannau'n dychwelyd i lefelau cyn y pandemig o 2024 i 2025 ymlaen.

Roedd pobl a ddywedodd y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol yn fwy tebygol o fod yn 65 oed neu’n hŷn, gyda hyn yn wir am 23% o bobl yn yr ystod oedran hon, o’i gymharu â 18% o bobl 16 i 44 oed neu 45 i 64 oed. Roeddent hefyd yn fwy tebygol o fyw mewn ardal wledig (22%) o’i gymharu ag ardal drefol (18%), ac o fod yn fodlon ar eu gallu i gyrraedd gwasanaethau neu gyfleusterau lleol (21%) o’i gymharu â phobl nad oeddent yn fodlon (12%).

Roedd pobl a oedd wedi cysylltu â’u cynghorydd lleol yn ystod y 12 mis diwethaf yn fwy tebygol o deimlo y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol na phobl nad oeddent wedi gwneud hynny, neu bobl a oedd wedi cysylltu â chynghorydd ond nad oeddent yn siŵr o ba fath. Dywedodd 24% o bobl a oedd wedi cysylltu â’u cynghorydd lleol yn ystod y 12 mis diwethaf y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol, o’i gymharu â 18% o bobl nad oeddent wedi gwneud hynny.

Ffactor arall a oedd yn gysylltiedig â theimlo eu bod yn gallu dylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar yr ardal leol oedd ymdeimlad o berthyn, lle’r oedd pobl a oedd yn cytuno’n gryf eu bod yn perthyn i’r ardal leol yn fwyaf tebygol o deimlo y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau (25%). Roedd pobl a oedd yn tueddu i gytuno eu bod yn perthyn yn fwy tebygol o deimlo y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol (19%) na phobl nad oeddent yn cytuno nac yn anghytuno eu bod yn perthyn i’w hardal leol (11%) neu a oedd yn anghytuno’n gryf eu bod yn perthyn (8%).

Ffigur 5.4: canran y bobl sy’n teimlo y gallant ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar yr ardal leol, rhwng blwyddyn ariannol 2012 i 2013 a 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 5.4: siart linell sy’n dangos canran y bobl sy’n teimlo y gallant ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol. Ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 19% o bobl yn teimlo y gallent ddylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol, gan ddychwelyd i’r lefelau a welwyd ddiwethaf yn 2018 i 2019. Mae hyn yn cymharu â chanrannau o 30% a 26% yn 2021 i 2022 ac yn 2020 i 2021, yn y drefn honno.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Roedd canlyniadau data ar-lein a gasglwyd fel rhan o Arolwg Cenedlaethol Cymru 2024 i 2025 yn dangos bod 32% o bobl wedi dweud eu bod yn gwirfoddoli i glybiau neu sefydliadau. Mae hyn yn cymharu â 26% yn 2019 i 2020 (pan gynhaliwyd yr arolwg wyneb yn wyneb), 29% yn 2021 i 2022 (pan ofynnwyd y cwestiynau gwirfoddoli fel rhan o’r modiwl ar-lein am y tro cyntaf) a 30% yn 2022 i 2023 (gan gasglu data ar-lein yn unig unwaith eto). Ym mhob blwyddyn, roedd y bobl fwyaf cyffredin yn gwirfoddoli ar gyfer elusennau a chlybiau chwaraeon. 

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig â gwirfoddoli ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025.

Ffigur 5.5: canran y bobl sy’n gwirfoddoli yn ôl math o sefydliad, blwyddyn ariannol 2024 i 2025 

Image

Disgrifiad o ffigur 5.5: siart far yn dangos canran y bobl sy’n gwirfoddoli, yn ôl math o sefydliad, ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025. Mae pobl yn fwy tebygol o wirfoddoli ar gyfer mudiadau elusennol (12%) neu glybiau chwaraeon (9%).

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Y garreg filltir genedlaethol ar gyfer y dangosydd gwirfoddoli yw “cynyddu canran y bobl sy’n gwirfoddoli 10% erbyn 2050, gan ddangos statws Cymru fel cenedl sy'n gwirfoddoli”. Mae hyn yn golygu cyrraedd ffigur o 30% erbyn 2050. Cyrhaeddwyd y garreg filltir hon yn 2022 i 2023 ac mae'n parhau i gael ei chyrraedd ar sail canlyniadau 2024 i 2025.

Mae Arolwg Cenedlaethol Cymru yn casglu data gan ddefnyddio graddfa unigrwydd De Jong Gierveld sy’n mynd i'r afael â 6 mesur o unigrwydd emosiynol a chymdeithasol. 

Ni chafodd cwestiwn ar unigrwydd ei gynnwys yn Arolwg Cenedlaethol Cymru blwyddyn ariannol 2024 i 2025. Yn 2022 i 2023, yn seiliedig ar y 6 mesur, canfuwyd bod 13% o bobl yng Nghymru yn unig, sef yr un ganran ag yn 2021 i 2022 ac yn 2020 i 2021, ac yn is nag yn 2019 i 2020. Fodd bynnag, roedd amrywiadau amlwg yng nghanran y bobl oedd yn dweud eu bod yn teimlo’n unig ar draws y mesurau unigol.

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig ag unigrwydd ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025. 

Ffigur 5.6: canran y bobl sy’n teimlo’n unig yn ôl rheswm a blwyddyn ariannol, rhwng 2019 i 2020, a 2022 i 2023

Image

Disgrifiad o ffigur 5.6: siart far yn dangos y canlyniadau ar gyfer blwyddyn ariannol 2019 i 2020 hyd at flwyddyn ariannol 2022 i 2023 a’r chwe chwestiwn a ofynnwyd i greu’r mesur o unigrwydd. Yn gyffredinol, roedd yr ymatebion i’r datganiadau yn dangos bod pobl yn llai unig yn 2022 i 2023 o’i gymharu â 2019 i 2020.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Cafodd dangosydd cenedlaethol newydd ei osod yn 2021 a fydd yn mesur statws cynhwysiant digidol. Mae’r dangosydd hwn yn cael ei ddatblygu ar hyn o bryd, ochr yn ochr â datblygu safon ofynnol ar gyfer bywyd digidol. Bydd rhagor o fanylion am y mesur ar gyfer y dangosydd hwn yn cael eu hychwanegu wrth i’r dangosydd gael ei ddatblygu.  

Yn y cyfamser, mae canlyniadau Arolwg Cenedlaethol Cymru ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025 yn dangos bod 96% o oedolion yn defnyddio’r rhyngrwyd at ddibenion personol yn y cartref, yn y gwaith neu yn rhywle arall, cynnydd o’r 93% a welwyd yn 2020 i 2021, 2021 i 2022, a 2022 i 2023. 

Mae dadansoddiad yn ôl ffactorau sy’n gysylltiedig â defnyddio'r rhyngrwyd ar gael yn adroddiad Llesiant Cymru 2025.

Yn y flwyddyn ddiwethaf, mae canran yr aelwydydd y llwyddwyd i’w hatal rhag digartrefedd a’u rhyddhau o ddigartrefedd wedi cynyddu ychydig, ac mae nifer yr unigolion mewn llety dros dro wedi gostwng, yn ogystal â’r amcangyfrif o nifer yr unigolion sy’n cysgu allan.

Atal digartrefedd

Ymysg aelwydydd yng Nghymru a oedd dan fygythiad o ddigartrefedd rhwng mis Ebrill 2025 a mis Mawrth 2026, cafodd digartrefedd ei atal am o leiaf 6 mis mewn 61% o’r achosion (4,671 o aelwydydd). Mae hyn fymryn yn uwch nag yn 2024 i 2025 (59% (r)) ac yn 2023 i 2024 (58%). Fodd bynnag, mae’n dal yn is na’r lefelau rhwng 2017 a 2018 a rhwng 2021 a 2022, pan gafodd digartrefedd ei atal yn llwyddiannus mewn tua dwy ran o dair o achosion (66%)

Rhyddhad o ddigartrefedd 

Gellir “rhyddhau” unigolyn o ddigartrefedd pan fydd awdurdod lleol yn helpu’r unigolyn hwnnw i gael llety addas sy’n debygol o fod ar gael am o leiaf chwe mis, sy’n golygu nad yw’n ddigartref mwyach. Roedd cyfran yr aelwydydd a ryddhawyd o ddigartrefedd wedi aros yn gymharol sefydlog o 2016 i 2017 hyd at 2019 i 2020. Fodd bynnag, mae wedi bod yn gostwng ers hynny, o 41% yn 2019 i 2020, i 25% yn 2024 i 2025. Yn ystod 2025 i 2026, cynyddodd y ffigur hwn 2 bwynt canran i 27%) (3,351 o aelwydydd).

Ffigur 5.7: canran yr aelwydydd y llwyddwyd i’w hatal rhag digartrefedd a’u rhyddhau o ddigartrefedd, rhwng blwyddyn ariannol 2015 i 2016 a 2025 i 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 5.7: siart linell sy’n dangos bod canran yr aelwydydd sy’n cael eu hatal rhag digartrefedd wedi aros yn weddol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf yn dilyn gostyngiad ym mlwyddyn ariannol 2022 i 2023. Gostyngodd canran yr aelwydydd a ryddhawyd o ddigartrefedd rhwng mis Ebrill 2020 a mis Mawrth 2025 ond mae wedi cynyddu ychydig yn ystod y flwyddyn ddiweddaraf.

Ffynhonnell: Digartrefedd Statudol: Dangosyddion Allweddol

Llety dros dro

Mae gwybodaeth fisol yn dangos bod 10,339 o unigolion mewn llety dros dro ar 30 Mehefin 2026, sy’n is na’r nifer a gofnodwyd ym mis Mehefin ym mhob un o’r 3 blynedd diwethaf. Roedd 2,227 o’r rhain yn blant dibynnol o dan 16 oed, sydd hefyd yn is na’r nifer a gofnodwyd yn ystod mis Mehefin ym mhob un o’r 3 blynedd diwethaf.

Y math mwyaf cyffredin o lety dros dro oedd stoc awdurdodau lleol (2,502). Dilynir hyn gan letyai wely a brecwast a gwestai (2,493), llety yn y sector preifat (1,980) a hosteli (1,939). Dyma’r tro cyntaf i stoc awdurdodau lleol ddarparu llety i fwy o unigolion na llety gwely a brecwast a gwestai.

Cysgu allan

Ar 30 Mehefin 2026, amcangyfrifwyd bod 158 o unigolion yn cysgu allan ledled Cymru. Mae hyn yn is na’r nifer a gofnodwyd ar 30 Mehefin 2025 (169) a 30 Mehefin 2023 (173) ond yn uwch na’r hyn a gofnodwyd ar 30 Mehefin 2024 (153).

Yr awdurdodau lleol a nododd y niferoedd uchaf o unigolion yn cysgu allan oedd Caerdydd (39), Sir Benfro (24), Torfaen (19), Pen-y-bont ar Ogwr (16) a Cheredigion (14). Nododd pob awdurdod lleol arall fod 8 neu lai o unigolion yn cysgu allan, gyda 4 awdurdod lleol yn adrodd sero.

Hyder yn y system gyfiawnder

Mae’r dangosydd cenedlaethol yn mesur canran y bobl sydd â hyder yn y system gyfiawnder. Mae'r system gyfiawnder yn eang ac yn gymhleth, gydag agweddau troseddol ac anhroseddol y mae angen eu cofnodi yn y dangosydd hwn. Dewiswyd 3 metrig i fesur y dangosydd hwn: effeithiolrwydd canfyddedig y system cyfiawnder troseddol, tegwch canfyddedig y system cyfiawnder troseddol, a hygyrchedd y system cyfiawnder anhroseddol.

Er mwyn asesu canfyddiadau o'r system cyfiawnder troseddol, mae Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr (CSEW) yn gofyn y canlynol i bobl 16 oed a hŷn: 

• a ydyn nhw’n hyderus bod y system cyfiawnder troseddol yn ei chyfanrwydd yn effeithiol
• a ydyn nhw’n cytuno bod y system cyfiawnder troseddol yn ei chyfanrwydd yn deg

Roedd ychydig o dan hanner (46%) o’r holl ymatebwyr yng Nghymru yn hyderus bod y system cyfiawnder troseddol yn ei chyfanrwydd yn effeithiol yn arolwg CSEW blwyddyn ariannol 2025 i 2026. Mae hyn wedi gostwng o'i gymharu ag arolwg 2019 i 2020 (54%) ac arolwg 2022 i 2023 (53%).

Roedd 63% o'r ymatebwyr yng Nghymru yn cytuno bod y system cyfiawnder troseddol yn ei chyfanrwydd yn deg yn arolwg 2025 i 2026 sydd yn debyg yn fras i'r holl flynyddoedd diweddar yn yr arolwg.

Er mwyn asesu canfyddiadau o'r system gyfiawnder y tu hwnt i gyfiawnder troseddol, defnyddiwyd sgôr hygyrchedd cyfiawnder yr Arolwg Anghenion Cyfreithiol (a gynhaliwyd gan Gymdeithas y Gyfraith a'r Bwrdd Gwasanaethau Cyfreithiol). Mae'r sgôr yn mesur i ba raddau y mae rhywun yn meddwl bod y system gyfiawnder (ac eithrio cyfiawnder troseddol) yn hygyrch, gan ystyried materion fel mynediad hawdd, tegwch ac effeithlonrwydd. 

Yn Arolwg Anghenion Cyfreithiol 2023, roedd gan tua 1 o bob 4 o bobl yng Nghymru (24%) sgôr isel, oedd yn dangos eu bod yn meddwl nad oedd cyfiawnder yn hygyrch. Mae hyn yn gynnydd o'r 19% yn arolwg 2019. Gostyngodd cyfran y bobl â sgoriau uchel, oedd yn nodi eu bod yn credu bod cyfiawnder yn hygyrch iawn, i 17% (o 24% yn 2019), tra bod cyfran y bobl â sgoriau canolig yn debyg (59% yn 2023 o'i gymharu â 58% yn 2019). Pan ofynnwyd i ymatebwyr yng Nghymru asesu eu hyder y gallent sicrhau canlyniad teg neu dda ar ddechrau eu mater cyfreithiol, roedd tua thraean o’r ymatebwyr yn anghytuno’n bennaf neu’n gryf (21% ac 11% yn y drefn honno) eu bod yn hyderus. Mae hyn yn awgrymu bod cyfran sylweddol yn brin o hyder i sicrhau canlyniad teg, a allai adlewyrchu cymhlethdod canfyddedig, anghydbwysedd pŵer, neu brofiadau blaenorol o brosesau cyfreithiol.

Dioddefwyr troseddau a chanfyddiadau o droseddau

Ym mlwyddyn ariannol 2025 i 2026, roedd 4% o oedolion yng Nghymru wedi dioddef trosedd (i lawr o 6% y flwyddyn flaenorol) ac roedd 1% wedi dioddef trosedd bersonol (i lawr o 2% y flwyddyn flaenorol). Rydym wedi gweld tuedd ar i lawr yn y gyfres amser sydd ar gael o 2015 i 2016 pan oedd y canrannau’n 15% a 4%.

Mae’r data diweddaraf ar ganfyddiadau o droseddu yn 2025 i 2026 yn dangos bod hanner y bobl yng Nghymru (50%) yn credu bod troseddu wedi codi’n sylweddol yn genedlaethol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Mae hyn wedi cynyddu o 41% yn 2022 i 2023, ac mae’n debyg i’r lefelau cyn y pandemig o 53% yn 2018 i 2019 a 2019 i 2020 (nid oes data ar gael ar gyfer 2020 i 2021 na 2021 i 2022). 

Mae canran y rhai sy’n credu bod troseddu wedi cynyddu’n sylweddol yn eu hardal leol yn llawer iawn llai (15%). Mae’r ffigur hwn wedi dychwelyd i’r lefelau cyn y pandemig a welwyd yn 2018 i 2019 ac yn 2019 i 2020 ar ôl disgyn i 11% yn 2022 i 2023.

Troseddau a gofnodir gan yr heddlu

Roedd troseddau a gofnodir gan yr heddlu yng Nghymru (ac eithrio twyll) wedi gostwng 3% ym mlwyddyn ariannol 2025 i 2026 o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol. Gostyngodd trais yn erbyn y person 2%, er bod y gyfradd fesul 1,000 o’r boblogaeth yn dal yn sylweddol uwch na degawd yn ôl. 

Roedd cynnydd mewn 5 o’r 9 prif gategori o droseddau yn 2025 i 2026 o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol, gan gynnwys lladrad (cynnydd o 64%) a throseddau meddiant arfau (cynnydd o 16%), er mai’r categorïau hyn yw’r 2 leiaf o ran nifer a chyfradd y troseddau. 

Ymysg y prif gategorïau eraill o droseddau, roedd cynnydd mewn troseddau rhywiol (9% o gynnydd) a throseddau amrywiol yn erbyn cymdeithas (8% o gynnydd), tra bo gostyngiad mewn achosion o ladrad (9% o ostyngiad).

Nid oes data ynghylch troseddau sy’n ymwneud â thwyll a chamddefnyddio cyfrifiaduron ar gael ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2026 yn sgil y gwaith o greu system genedlaethol newydd ar gyfer rhoi gwybod am seiberdroseddau a thwyll. Ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Medi 2025, roedd y data diweddaraf ar gyfer ystadegau twyll a chamddefnyddio cyfrifiaduron a gofnodwyd yn dangos mai'r gyfradd am bob 1,000 o’r boblogaeth oedd 5, sy’n gynnydd o 6% ers y flwyddyn flaenorol. 

Ffigur 5.8: troseddau a gofnodir gan yr heddlu am bob 1,000 o’r boblogaeth, rhwng blwyddyn ariannol 2002 i 2003, a 2025 i 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 5.8: siart linell yn dangos bod cyfradd troseddau a gofnodwyd gan yr heddlu am bob 1,000 o’r boblogaeth wedi gostwng ar gyfer pob un o’r 4 categori yn ystod y cyfnod diweddaraf. 

Troseddau dwyn sydd wedi newid fwyaf, gan ddisgyn o dros 50 am bob 1,000 o’r boblogaeth yn 2002 i 2003 i tua 20 am bob 1,000 o’r boblogaeth yn y blynyddoedd diweddaraf. Roedd cyfradd y troseddau trais yn erbyn y person yn dangos cynnydd mawr rhwng 2013 a 2023, ond mae wedi gostwng ychydig ym mhob un o’r 3 blynedd diwethaf. Gwelwyd gostyngiad yng nghyfraddau difrod troseddol a thanau bwriadol tan 2012-2013, ond mae’r rhain wedi aros yn sefydlog ers hynny. Cyfradd troseddau yn erbyn y drefn gyhoeddus oedd yr isaf am bob 1,000 o'r boblogaeth tan 2020 i 2021, pan ddechreuodd y gyfradd godi yn uwch na chyfradd difrod troseddol a thanau bwriadol.

Ffynhonnell: Troseddau a Gofnodir gan yr Heddlu, y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Troseddau casineb

Roedd 5% o gynnydd mewn troseddau casineb a gofnodir gan yr heddlu ledled Cymru ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025 o’i gymharu â 2023 i 2024. Mae’r cynnydd hwn yn dilyn dau ostyngiad blynyddol mewn troseddau casineb a gofnodwyd, a dyma’r ail nifer uchaf o droseddau casineb a gofnodwyd yng Nghymru ers i’r Swyddfa Gartref ddechrau casglu data cymaradwy am Gymru a Lloegr yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2013.

Cofnodwyd 6,213 o droseddau casineb ar draws 4 ardal heddlu Cymru, ac o’r rhain roedd:

• 63% yn droseddau casineb ar sail hil
• 18% yn droseddau casineb ar sail cyfeiriadedd rhywiol
• 12% yn droseddau casineb ar sail anabledd
• 7% yn droseddau casineb ar sail crefydd
• 5% yn droseddau casineb ar sail trawsrywedd

O’i gymharu â 2023 i 2024, bu cynnydd o 30% yn nifer y troseddau casineb gyda chrefydd yn cael ei gofnodi fel ffactor cymhellol yng Nghymru. Er nad oes dadansoddiadau manwl fesul grŵp crefyddol ar gael ar gyfer Cymru, ar lefel Cymru a Lloegr (ac eithrio Gwasanaeth yr Heddlu Metropolitanaidd (MPS)) roedd 19% o gynnydd mewn troseddau casineb crefyddol wedi’i dargedu at Fwslimiaid. Gwelwyd cynnydd ym mis Awst 2024 ar yr un adeg â’r llofruddiaethau yn Southport. Gostyngodd nifer y troseddau casineb crefyddol wedi’u targedu at Iddewon 18%. Fodd bynnag, mae angen bod yn ofalus gyda’r ffigurau hyn gan nad ydynt yn cynnwys Gwasanaeth yr Heddlu Metropolitanaidd a gofnododd 40% o’r holl droseddau casineb crefyddol a dargedwyd at Iddewon yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Mae’r gostyngiad hwn yn dilyn 113% o gynnydd yn y troseddau hyn yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2024 (a oedd yn cynnwys data Gwasanaeth yr Heddlu Metropolitanaidd), gyda chynnydd yn y troseddau hyn ar ôl dechrau gwrthdaro Israel-Hamas. 

Roedd cynnydd hefyd yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd yng Nghymru gyda hil yn ffactor cymhellol (i fyny 8%), tra bod troseddau casineb gydag anabledd, cyfeiriadedd rhywiol a statws trawsryweddol yn ffactorau cymhellol wedi gostwng (dyma’r trydydd gostyngiad blynyddol yn olynol ar gyfer anabledd a chyfeiriadedd rhywiol):

• gostyngiad o 8% (306 i 282) mewn troseddau casineb trawsryweddol
• gostyngiad o 3% (1,139 i 1,103) mewn troseddau casineb cyfeiriadedd rhywiol
• gostyngiad o 2% (752 i 739) mewn troseddau casineb anabledd
• cynnydd o 8% (3,632 i 3,911) mewn troseddau casineb hil
• cynnydd o 30% (346 i 451) mewn troseddau casineb crefydd.

Er bod hyn yn ffordd dda o fesur y galw sy’n gysylltiedig â throseddau casineb ar yr heddlu, oherwydd bod heddluoedd yn gwneud gwelliannau sylweddol o ran sut maent yn cofnodi troseddau ers 2014, yn ogystal â gwelliannau o ran nodi beth yw trosedd casineb, nid yw ffigurau troseddau a gofnodir gan yr heddlu yn darparu gwybodaeth ddibynadwy am dueddiadau mewn troseddau casineb ar hyn o bryd. Hefyd, ni ddylid gweld ffigurau gan yr heddlu fel mesur o ba mor gyffredin yw troseddau casineb.

Pa ffactorau sy’n gysylltiedig â phobl yn teimlo’n ddiogel yn eu hardal leol?

Pa ffactorau sy’n gysylltiedig â phobl yn teimlo’n fodlon ar yr ardal lle maent yn byw?

Pa ffactorau sy’n gysylltiedig â phobl yn teimlo eu bod yn gallu dylanwadu ar benderfyniadau sy’n effeithio ar eu hardal leol?

Pa ffactorau sy’n gysylltiedig â phobl yn cytuno bod ymdeimlad o gymuned yn eu hardal leol?

Unigrwydd (Arolwg Cenedlaethol Cymru): Ebrill 2022 i Fawrth 2023

Cymunedau ac ardaloedd lleol (Arolwg Cenedlaethol Cymru): Ebrill 2024 i Fawrth 2025

Adolygiad o Dystiolaeth Anghydraddoldebau Unigrwydd (Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru)

Tuag at y Safon Ofynnol ar gyfer Bywyd Digidol: safbwyntiau dinasyddion a rhanddeiliaid

Cymru â diwylliant bywiog lle mae'r Gymraeg yn ffynnu: Cymdeithas sy’n hyrwyddo ac yn gwarchod diwylliant, treftadaeth a’r Gymraeg ac sy’n annog pobl i gyfranogi yn y celfyddydau, chwaraeon a gweithgareddau hamdden.

Mae'r cynnydd tuag at y nod hwn yn gymysg. Mae rhai meysydd wedi gwella dros yr hirdymor, gan gynnwys cyfranogiad oedolion mewn chwaraeon, achredu amgueddfeydd ac archifau a chyflwr adeiladau rhestredig. Ond bu llai o gynnydd mewn meysydd eraill. Mae ymgysylltu â’r celfyddydau wedi aros yn weddol sefydlog i oedolion tra bo wedi gwella dros y blynyddoedd diwethaf i blant. Mae cyflwr henebion rhestredig wedi gwaethygu’n raddol ac mae nifer y siaradwyr Cymraeg wedi gostwng. Mae gwahaniaethau ar draws grwpiau yn parhau ar gyfer llawer o fesurau.

Nid yw'r dangosydd cenedlaethol ar y celfyddydau, diwylliant a threftadaeth wedi newid llawer dros y 3 blynedd y cafodd ei gasglu. Canfu'r data diweddaraf o flwyddyn ariannol 2022 i 2023 fod 72% o oedolion yn cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn o leiaf 3 gwaith y flwyddyn.

Cynyddodd presenoldeb plant yn y celfyddydau i 87% yn 2025, gan ddychwelyd i’r lefel a welwyd yn 2019 cyn pandemig COVID-19. Roedd cymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol yn 84% yn 2025. Er bod cyfranogiad wedi gostwng yn gyffredinol ers 2015, mae wedi bod yn weddol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf.

Mae mwy o amgueddfeydd a gwasanaethau archifau yn cyrraedd y safonau achrededig. Rhwng 2017 a 2026, mae canran y gwasanaethau archifau sy’n cyrraedd safonau achrededig wedi cynyddu o 39% i 73% a chanran yr amgueddfeydd o 59% i 62%.

Gostyngodd cyfranogiad rheolaidd mewn chwaraeon ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, gyda 35% o oedolion yn cymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu ragor. Ond dros yr hirdymor mae canran yr oedolion sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd wedi bod yn cynyddu. Mae dynion, pobl sy’n byw mewn ardaloedd llai difreintiedig, y rheini sydd mewn iechyd da a siaradwyr Cymraeg yn fwy tebygol o gymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd.

Roedd nifer y disgyblion ysgol oedd yn cymryd rhan mewn chwaraeon wedi cynyddu o’r blaen ond yn 2022, sef y flwyddyn ddiweddaraf o ddata, gostyngodd i lefelau tebyg i’r hyn welwyd yn 2013.

Gostyngodd nifer a chanran y bobl sy’n gallu siarad Cymraeg yn ôl Cyfrifiad 2021, gyda’r ganran bellach yr isaf i'w chofnodi erioed mewn cyfrifiad. Mae carreg filltir genedlaethol i gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Yn ôl y cyfrifiad, roedd 538,000 o bobl yn gallu siarad Cymraeg yn 2021, i lawr o bron i filiwn yn 1911.

Mae data arolwg yn awgrymu cynnydd yn nifer y siaradwyr Cymraeg nad ydynt yn rhugl yn yr hirdymor. Mae canran y siaradwyr Cymraeg sy’n defnyddio’r iaith bob dydd wedi bod yn weddol sefydlog, ac ar hyn o bryd mae’n 11%.

Mae cyflwr adeiladau rhestredig yng Nghymru wedi gwella ychydig ers 2015, ac mae cyflwr henebion rhestredig wedi gwaethygu ond maent wedi sefydlogi dros y blynyddoedd diwethaf.

Nid oes data newydd gan Arolwg Cenedlaethol Cymru eleni, mae hyn yn golygu nad oes diweddariad ar ddangosyddion cenedlaethol sy’n ymwneud â’r celfyddydau i oedolion nac ar gyfer cymryd rhan mewn chwaraeon yn 2026.

Mae'r data diweddaraf ar gyfer y dangosydd cenedlaethol ar y celfyddydau, diwylliant a threftadaeth yn dangos presenoldeb a chyfranogiad cymharol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf. Ym mlwyddyn ariannol 2022 i 2023, roedd 72% o oedolion yn cymryd rhan yn y gweithgareddau hyn o leiaf 3 gwaith y flwyddyn, yn debyg i flynyddoedd blaenorol. Mae oedolion iau, pobl â chymwysterau uwch a phobl sy’n byw mewn ardaloedd llai difreintiedig yn fwy tebygol o fynychu neu gymryd rhan yn y gweithgareddau hyn.

Ffigur 6.1: oedolion sy’n mynychu neu’n cymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n ymwneud â'r celfyddydau, diwylliant a threftadaeth 3 gwaith y flwyddyn neu fwy, rhwng blwyddyn ariannol 2017 i 2018, a 2022 i 2023

Image

Disgrifiad o ffigur 6.1: siart far yn dangos 3 blynedd o ddata ar gyfer y dangosydd cenedlaethol ar fynychu neu gymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n ymwneud â’r celfyddydau, diwylliant neu dreftadaeth yn rheolaidd. Nid oes unrhyw wahaniaethau sylweddol rhwng blwyddyn ariannol 2022 i 2023 a’r blynyddoedd blaenorol y cafodd y dangosydd hwn ei fesur.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Gostyngodd presenoldeb ymysg plant rhwng 2018 a 2023 ond mae wedi cynyddu dros y 2 flynedd diwethaf i fod yn 87% yn 2025. Mae hyn yr un lefel ag yn 2019, cyn pandemig COVID-19. Mae cyfranogiad ymysg plant wedi bod yn gostwng yn raddol ers 2015 ac mae wedi bod yn weddol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf. Yn 2025, cymerodd 84% o blant ran mewn o leiaf un ffurf ar gelfyddyd.

Roedd presenoldeb a chyfranogiad yn y celfyddydau yn dal yn uwch ymysg merched a phlant o raddau cymdeithasol uwch.. Ehangodd y bwlch rhwng bechgyn a merched, a rhwng plant o wahanol grwpiau economaidd-gymdeithasol, ar gyfer presenoldeb a chyfranogiad yn 2025.

Plant 7 i 10 oed sy’n parhau i fod â’r cyfraddau presenoldeb a chyfranogiad uchaf. Fodd bynnag, fe wnaeth y bwlch rhwng grwpiau leihau yn 2025 oherwydd cynnydd mewn presenoldeb a chyfranogiad ymysg pobl ifanc 16 i 18 oed.

Ffigur 6.2: plant sy’n mynychu neu’n cymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n ymwneud â’r celfyddydau o leiaf unwaith y flwyddyn, 2013 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 6.2: siart linell yn dangos bod presenoldeb yn y celfyddydau ymysg plant wedi cynyddu ers 2023 ar ôl gostwng o uchafbwynt yn 2018. Mae cyfranogiad wedi gostwng yn raddol ers 2015, gan aros yn weddol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf.

Ffynhonnell: Cyngor Celfyddydau Cymru

[Nodyn 1]: Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Yn ôl y data diweddaraf, roedd 99 o amgueddfeydd yn cyrraedd safonau achredu yn 2026, sydd yr un fath â’r flwyddyn flaenorol. Mae cyfanswm a chyfran yr amgueddfeydd achrededig wedi aros yn gymharol sefydlog dros y blynyddoedd diwethaf, gyda 62% bellach wedi'u hachredu o'i gymharu â 59% yn 2017.

Yn 2026, roedd 16 o wasanaethau archifau yn cyrraedd y safon achredu, un yn fwy nag yn 2025. Mae nifer a chanran y gwasanaethau archifau achrededig wedi cynyddu dros amser, gyda 73% bellach wedi'u hachredu, i fyny o 39% yn 2017.

Diwygio data’r archifau

Mae ffigurau hanesyddol ar achredu archifau wedi cael eu diwygio i sicrhau bod diffiniad y dangosydd yn cael ei gymhwyso’n gyson ar draws pob blwyddyn. Mae rhagor o fanylion yn yr adroddiad ansawdd.

Mae canran y gwasanaethau archifau achrededig ar gyfer 2025 wedi cael ei ddiwygio o 88% i 68%. Mae nifer y gwasanaethau archifau yn 2025 yn dal yr un fath, sef 15.

Dangosodd y data diweddaraf o flwyddyn ariannol 2024 i 2025 fod 35% o oedolion yn cymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu ragor. Mae hyn yn is nag yn 2022 i 2023 pan oedd y ganran yn 39%, ond mae cyfranogiad wedi cynyddu dros y tymor hwy. Yn 2016 i 2017, roedd y gyfradd yn 29%.

Mae cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd yn gostwng gydag oedran. Amcangyfrifir bod 52% o bobl rhwng 16-24 oed yn cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd, o’i gymharu â 12% o bobl 75 oed a hŷn.

Mae dynion yn fwy tebygol na menywod o gymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu ragor, sef 40% o’i gymharu â 32%. Mae oedolion sy’n byw yn yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf yn llai tebygol o gymryd rhan yn rheolaidd na’r bobl sy’n byw yn yr ardaloedd o amddifadedd lleiaf.

Mae oedolion sydd â salwch cyfyngus hirdymor yn llai na hanner mor debygol o gymryd rhan yn rheolaidd na’r rhai heb salwch o’r fath, sef 21% o’i gymharu â 44%. O’i gymharu â blwyddyn arolwg 2022 i 2023, roedd 6 phwynt canran o ostyngiad mewn cyfranogiad rheolaidd ymysg oedolion sydd â salwch cyfyngus hirdymor tra bod cyfran y rhai heb salwch o’r fath wedi aros fwy neu lai’r un fath.

Mae canran y bobl sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd yn uwch ymysg oedolion sy’n siarad Cymraeg bob dydd, sef 40%, o’i gymharu â 35% o’r rhai nad ydynt yn defnyddio’r Gymraeg bob dydd.

Nid yw 41% o oedolion yn cymryd rhan mewn unrhyw chwaraeon, ffigur sydd wedi aros fwy neu lai’r un fath dros flynyddoedd lawer. Fodd bynnag, dywedodd 35% o bobl eu bod eisiau cymryd rhan mewn mwy o chwaraeon neu weithgarwch corfforol, sydd wedi codi o 27% yn 2022 i 2023.

Ffigur 6.3: canran yr oedolion sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu fwy, rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017, a 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 6.3: siart linell yn dangos canran yr oedolion sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu fwy, sydd wedi cynyddu yn yr hirdymor.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru

Mae cyfranogiad plant mewn chwaraeon wedi'u trefnu y tu allan i'r cwricwlwm wedi gostwng, gyda dim ond 39% o ddisgyblion yn cymryd rhan 3 gwaith yr wythnos neu fwy yn 2022, i lawr o 48% yn 2018. Dyma'r ffigur isaf a gofnodwyd erioed gan yr Arolwg ar Chwaraeon Ysgol. Er gwaethaf y gostyngiad hwn, mynegodd 93% o ddisgyblion awydd i wneud mwy o chwaraeon.

Ffigur 6.4: canran y plant sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon 3 gwaith yr wythnos neu fwy, 2013 i 2022

Image

Disgrifiad o ffigur 6.4: siart llinell yn dangos canran y plant sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd. Mae cyfranogiad wedi gostwng i lefel debyg a welwyd yn 2013.

Ffynhonnell: Arolwg Chwaraeon Ysgolion

Rydym yn ystyried mai’r cyfrifiad yw’r brif ffynhonnell o wybodaeth am nifer y bobl sy’n gallu siarad Cymraeg yng Nghymru. Yn ôl Cyfrifiad 2021, mae 17.8% o bobl 3 oed neu hŷn yng Nghymru yn gallu siarad Cymraeg. Mae hyn wedi gostwng o 19.0% yn 2011 a dyma’r ganran isaf erioed a gofnodwyd mewn cyfrifiad.

Y garreg filltir genedlaethol ar gyfer y Gymraeg yw miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Dros yr hirdymor, mae nifer y siaradwyr Cymraeg wedi bod yn gostwng o bron i filiwn o bobl yn 1911 i 538,000 erbyn hyn. Roedd y gostyngiad yn nifer y siaradwyr Cymraeg yn 2021 yn bennaf oherwydd bod llai o blant a phobl ifanc yn dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg. Roedd Cyfrifiad 2021, a gynhaliwyd yn ystod pandemig COVID-19, yn dilyn cyfyngiadau symud a dysgu o bell a allai fod wedi dylanwadu ar allu pobl yn y Gymraeg.

Ffigur 6.5: pobl 3 oed a hŷn sy’n gallu siarad Cymraeg, 1911 i 2021 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 6.5: siart linell yn dangos nifer y bobl sy’n gallu siarad Cymraeg ers 1911. Gostyngodd y niferoedd yn sylweddol yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif, gyda newidiadau llai ers hynny.

[Nodyn 1] Ni chynhaliwyd cyfrifiad yn 1941.

Ffynhonnell: Cyfrifiad poblogaeth

Ers 2011, mae amcangyfrifon Arolwg Cenedlaethol Cymru o bobl sydd â mwy na rhywfaint o allu i siarad Cymraeg wedi aros yn sefydlog ar tua 19%, ond mae cynnydd wedi bod yn nifer y bobl sy'n dweud bod ganddynt rywfaint o allu i siarad Cymraeg.

Mae’r arolwg diweddaraf o ddefnydd o’r Gymraeg yn dangos mai ychydig o newid a fu o ran pa mor aml mae pobl yn siarad Cymraeg.

Rhwng mis Gorffennaf 2019 a mis Mawrth 2020, roedd 10% o bobl 3 oed neu hŷn yn siarad Cymraeg bob dydd ac yn gallu siarad mwy na dim ond ychydig o eiriau Cymraeg. Nid yw hyn wedi newid ers yr arolwg blaenorol ym mis Ebrill 2013 i fis Mawrth 2015. Mae data mwy diweddar o Arolwg Cenedlaethol Cymru ar gyfer pobl 16 oed neu hŷn hefyd yn awgrymu mai prin fu’r newid cyffredinol yng nghyfradd y bobl sy’n defnyddio’r Gymraeg bob dydd.

Yn ôl Arolwg Cenedlaethol Cymru, nid yw canran y bobl 16 oed neu hŷn sy’n rhugl yn y Gymraeg wedi newid rhyw lawer dros y 10 mlynedd diwethaf, mae wedi aros ar tua 10 i 11%. Fodd bynnag, yn yr hirdymor, bu cynnydd yn nifer y siaradwyr Cymraeg nad ydynt yn rhugl. Mae siaradwyr Cymraeg rhugl yn siarad yr iaith yn amlach na’r rhai nad ydynt yn rhugl.

Bob blwyddyn, mae Cadw yn asesu cyflwr sampl o adeiladau rhestredig a henebion rhestredig yng Nghymru. Adeiladau rhestredig yw’r rhai o ddiddordeb arbennig neu bensaernïol yng Nghymru, ond mae henebion rhestredig yn safleoedd archaeolegol o bwysigrwydd cenedlaethol. Mae cyflwr adeiladau rhestredig yng Nghymru wedi gwella ychydig ers 2015, ac mae cyflwr henebion rhestredig wedi gwaethygu’n raddol.

Mae ychydig dros 30,000 o adeiladau rhestredig yng Nghymru, mae 76% mewn cyflwr sefydlog neu’n gwella yn 2026, i fyny ychydig o 74% yn 2015. Mae 9% o adeiladau rhestredig yn cael eu dosbarthu mewn perygl.

Mae sampl o henebion cofrestredig yn cael ei asesu bob blwyddyn fel rhan o raglen dreigl 10 mlynedd. Mae hwn yn dangos bod cyflwr y 4,200 o henebion yng Nghymru wedi dirywio ers 2016 i 2017 ond ei fod wedi sefydlogi dros y blynyddoedd diwethaf. Gostyngodd cyfran yr henebion sydd mewn cyflwr sefydlog neu sy’n gwella o 66% yn 2016 i 2017 i 58% yn 2023 i 2024 ac mae wedi aros ar y lefel honno ers hynny. Ystyrir bod oddeutu 15% mewn perygl, yn bennaf oherwydd hindreuliad, llystyfiant, ymyriad ac erydiad.

Ffigur 6.6: canran yr henebion cofrestredig sydd mewn cyflwr sefydlog neu sy’n gwella, blynyddoedd ariannol yn dod i ben  rhwng 2012  a 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 6.6: siart linell yn dangos cyfran yr henebion cofrestredig sydd mewn cyflwr sefydlog neu sy’n gwella. Mae’r ganran wedi gostwng yn raddol ers 2016 i 2017 ond mae wedi sefydlogi dros y blynyddoedd diwethaf.

Ffynhonnell: Cadw

Roedd fersiynau blaenorol o adroddiad Llesiant Cymru yn cynnwys dadansoddiad pellach o’r canlynol:

• gwirfoddoli neu gymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol neu chwaraeon
• rhwystrau o ran cymryd rhan yn y celfyddydau a gwahaniaethau rhwng grwpiau economaidd-gymdeithasol a phoblogaeth o ran cymryd rhan mewn gweithgareddau celfyddydol a chwaraeon
• y mathau o weithgareddau celfyddydol y mae pobl wedi cymryd rhan ynddynt
• defnydd o'r Gymraeg ymysg plant a phobl ifanc, a’r defnydd o'r Gymraeg mewn cyd-destunau cymdeithasol a gwaith
• cysylltiadau rhwng y Gymraeg a digwyddiadau celfyddydol a diwylliannol
• ethnigrwydd a’r celfyddydau, diwylliant, chwaraeon a’r iaith Gymraeg
• ymweliadau ag amgueddfeydd ac archifau

Mae Cyngor Celfyddydau Cymru a Chwaraeon Cymru yn cynhyrchu adroddiadau manwl rheolaidd ar y celfyddydau a chwaraeon. Mae hyn yn cynnwys Arolwg Omnibws y Plant ac Arolwg Chwaraeon Ysgolion.

Mae amrywiaeth o ddadansoddiadau o’r Gymraeg ar gael hefyd o Gyfrifiad 2021, ac yn adroddiadau’r Arolwg ar y Defnydd o’r Gymraeg ar gyfer blwyddyn ariannol 2019 i 2020.

Gwlad sydd, wrth wneud unrhyw beth i wella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol Cymru, yn ystyried a allai gwneud rhywbeth o’r fath wneud cyfraniad cadarnhaol at lesiant byd-eang. Mae’r nod hwn yn cydnabod, mewn byd rhyng-gysylltiedig, gall yr hyn rydym yn ei wneud i sicrhau bod Cymru’n genedl gynaliadwy gael effeithiau cadarnhaol y tu allan i Gymru.

Mae cynnydd tuag at nod Cymru sy'n gyfrifol ar lefel fyd-eang wedi bod yn raddol ond yn barhaus gyda’r data diweddaraf yn dangos gostyngiadau pellach mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr.

Mae carreg filltir genedlaethol ar gyfer nwyon tŷ gwydr, sef y bydd Cymru yn cyflawni allyriadau nwyon tŷ gwydr sero net erbyn 2050. Yn 2024, amcangyfrifwyd bod allyriadau nwyon tŷ gwydr a ryddhawyd i’r atmosffer yn uniongyrchol o Gymru yn dod i gyfanswm o 30.1 miliwn o dunelli o garbon deuocsid cyfatebol (MtCO2e), gostyngiad o 9% ers 2023, a gostyngiad o 44% ers y flwyddyn sylfaen.

Amcangyfrifwyd bod yr allyriadau sy’n gysylltiedig â nwyddau a gwasanaethau a ddefnyddir gan aelwydydd yng Nghymru yn 34.0 MtCO2e yn 2023, 15% o ostyngiad o 2001.

Mae yna hefyd garreg filltir genedlaethol sy'n ymwneud ag ôl troed byd-eang, sef mai dim ond cyfran deg o adnoddau’r ddaear y bydd Cymru yn ei defnyddio erbyn 2050. Mae'r amcangyfrifon diweddaraf yn dangos, er bod yr ôl troed byd-eang y pen yng Nghymru wedi gostwng bron i draean rhwng 2004 a 2018, ei fod dal dros ddwywaith yr amcangyfrif o'r biogapasiti yng Nghymru. Pe bai holl boblogaeth y byd yn byw fel dinasyddion Cymru, byddai angen tir cyfwerth â 2.08 Daear ar ddynoliaeth.

Ym mlwyddyn academaidd 2025 i 26, roedd 19,074 o ymgeiswyr ar gyfer yr Her Dinasyddiaeth Fyd-eang yng Nghyfnod Allweddol 4. Cafwyd 13,318 o geisiadau ar gyfer y prosiect cymuned fyd-eang uwch newydd.

Ar 1 Ionawr 2016, dechreuodd y byd roi Agenda Datblygu Cynaliadwy 2030 ar waith, sef y cynllun gweithredu trawsnewidiol sy’n seiliedig ar 17 Nod Datblygu Cynaliadwy i fynd i’r afael â heriau mawr y byd dros y 15 mlynedd nesaf. Mae’r Nodau Datblygu Cynaliadwy yn pwysleisio agenda gyffredinol sy’n mynnu bod holl aelod-wladwriaethau’r Cenhedloedd Unedig - y rhai cyfoethog a rhai tlawd fel ei gilydd – yn cymryd camau i gefnogi datblygu cynaliadwy.

Mae llawer o ffactorau sy’n pennu a yw Cymru’n dod yn wlad sy’n fwy cyfrifol ar lefel fyd-eang.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, gyda’i nodau llesiant penodol i Gymru, yn darparu fframwaith ar gyfer cyfraniad Cymru at gyflawni Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig. Ar y cyfan, mae’r 6 adroddiad naratif arall, drwy eu hasesiad o’n cynnydd tuag at y nodau llesiant cenedlaethol, yn dangos ein cyfraniad cyffredinol fel cenedl at yr agenda datblygu cynaliadwy ryngwladol. Er enghraifft, rydym yn adrodd mewn mannau eraill ar dueddiadau fel tlodi, anghydraddoldebau a gwaith teg. Mae’r naratif hwn ar y nod Cymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang yn canolbwyntio ar feysydd sydd fwyaf perthnasol i’r agenda fyd-eang.

Mae’r 50 o ddangosyddion cenedlaethol ar gyfer Cymru hefyd wedi cael eu mapio at ddibenion dangosol yn erbyn y 17 Nod Datblygu Cynaliadwy i’ch helpu chi i lywio rhwng cynnydd yma yng Nghymru a’r berthynas â phob un o’r Nodau Datblygu Cynaliadwy.

Dangosyddion Cenedlaethol: mapio i’r Nodau Llesiant a Nodau Datblygu Cynaliadwy'r Cenhedloedd Unedig (offeryn rhyngweithiol)

Er bod rhywfaint o’r naratif yn seiliedig ar ddangosyddion cenedlaethol ac ystadegau swyddogol, mae rhywfaint o’r data a gyflwynir yn yr adran hon yn gyd-destunol ac yn defnyddio data neu ddatganiadau ffeithiol sy’n ymwneud â pholisïau neu raglenni, lle rydym wedi ystyried ei fod yn berthnasol i’r naratif cyffredinol. Nid yw’r data hyn yn cael eu casglu drwy ffynonellau ystadegau swyddogol, ac er eu bod yn cael eu cynnwys yma ar gyfer cyd-destun, ni allwn ddarparu sicrwydd llawn ynghylch ansawdd data. Fodd bynnag, lle bo modd, mae rhagor o wybodaeth am y data ar gael yn yr wybodaeth ansawdd ar gyfer adroddiad Llesiant Cymru.

Nod 13 o Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig yw “gweithredu ar frys i fynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd a’i effeithiau”.

Mae pobl yng Nghymru yn poeni am newid yn yr hinsawdd.

Mae canlyniadau’r Arolwg Cenedlaethol ar gyfer blwyddyn ariannol 2022 i 2023 yn dangos bod y mwyafrif helaeth (97%) o bobl yng Nghymru o'r farn bod hinsawdd y byd yn newid. Roedd oddeutu tri chwarter (74%) o oedolion yn eithaf pryderus neu’n bryderus iawn am newid yn yr hinsawdd, sy’n debyg i’r blynyddoedd diweddar, ac roedd y mwyafrif (94%) yn credu bod gweithgarwch dynol yn cyfrannu i ryw raddau at y newid yn hinsawdd y byd.

Mae carreg filltir genedlaethol ar gyfer nwyon tŷ gwydr, sef y bydd Cymru yn cyflawni allyriadau nwyon tŷ gwydr sero net erbyn 2050.

Yn 2024, amcangyfrifwyd bod cyfanswm yr allyriadau a ryddhawyd i’r atmosffer yn uniongyrchol o Gymru (a elwir yn allyriadau gwladol) yn cyfateb i 30.1 miliwn o dunelli o garbon deuocsid (MtCO2e). Mae hyn yn 9% o ostyngiad ers 2023 ac yn parhau â’r duedd ddiweddar o ostyngiadau mwy sylweddol.

Y gostyngiad yn y defnydd o nwy a glo yn y sectorau diwydiant a chyflenwi trydan a achosodd y gostyngiadau mwyaf mewn allyriadau yn 2024. Gostyngodd allyriadau’r sector diwydiant 25%, yn bennaf yn sgil cau ffwrneisi chwyth yn y diwydiant haearn a dur a llai o ddefnydd o lo ar draws y sector. Gostyngodd allyriadau’r sector cyflenwi trydan 9%, yn bennaf o ganlyniad i fewnforio mwy o drydan, mwy o gynhyrchu adnewyddadwy, a chau gorsaf bŵer glo olaf y DU ym mis Medi 2024.

Ffigur 7.1: amcangyfrif o allyriadau gwladol Cymru o nwyon tŷ gwydr (Mt CO2e), 1990 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 7.1: mae'r siart linell yn dangos cyfaint yr allyriadau nwyon tŷ gwydr (megatunnell) yng Nghymru rhwng 1990 a 2024. Mae allyriadau yng Nghymru wedi gostwng 44% ers y flwyddyn sylfaen. Gostyngodd allyriadau 9% rhwng 2023 a 2024.

Ffynhonnell: Rhestr Allyriadau Atmosfferig Genedlaethol

[Nodyn 1]: mae’r ffigurau a gyhoeddwyd yn flaenorol ar gyfer yr holl flynyddoedd hyd ar 2023 wedi cael eu diwygio a’u marcio â (r). Ni chyhoeddir unrhyw ddata ar gyfer 1991 i 1994, 1996 a 1997.

Bu gostyngiad o 44% ers allyriadau’r flwyddyn sylfaen. Mae’r duedd hirdymor i leihau allyriadau ers y flwyddyn sylfaen yn bennaf oherwydd:

• arbedion effeithlonrwydd cynhyrchu ynni a gwresogi’r sector busnes (adeiladau ac ar gyfer prosesau)
• defnyddio nwy naturiol yn lle glo a rhai tanwyddau eraill yn ogystal â lleihad mewn rhai diwydiannau cemegol
• gostyngiadau mewn allyriadau o reoli gwastraff anerobig
• amrywiadau mewn allbwn gweithgynhyrchu (er enghraifft mewn haearn a dur, cynhyrchu cemegion)

Y sector a oedd yn gyfrifol am yr allyriadau mwyaf yn 2024 oedd diwydiant, a oedd yn cynhyrchu 22% o’r holl allyriadau nwyon tŷ gwydr yng Nghymru. Mae hylosgi tanwydd yn y broses cynhyrchu haearn a dur yn cael lle blaenllaw yn y sector hwn, fel ffwrneisiau chwyth, cynhyrchu golosg, ffaglu a chynhyrchu sinter.

Y sector trafnidiaeth ddomestig yw’r ail sector mwyaf sy’n cyfrif am bron i 19% o allyriadau Cymru. Dilynir hyn gan y sector amaethyddiaeth (17%), y sector cyflenwi trydan (15%), y sector adeiladau a defnyddio cynnyrch (13%), y sector cyflenwi tanwydd (11%), gyda sectorau eraill yn gwneud cyfraniadau llai o 4% neu lai.

Mae’r ffigurau hyn ar allyriadau nwyon tŷ gwydr gwladol yn ystyried allyriadau yng Nghymru yn unig. Nid yw hyn yn cynnwys allyriadau sy’n gysylltiedig â chynhyrchu nwyddau a gwasanaethau y tu allan i Gymru hyd yn oed os yw’r rhain yn cael eu mewnforio i Gymru. Yn yr un modd, mae allyriadau sy’n gysylltiedig â chynhyrchu nwyddau a gwasanaethau yng Nghymru yn cael eu cyfrif fel allyriadau Cymru hyd yn oed os yw’r rhain yn cael eu hallforio i’w defnyddio mewn mannau eraill.

Mae allyriadau defnydd wedi gostwng yn gyffredinol ers 2001. Gostyngodd o 40MtCO2e yn 2001 i 34MtCO2e yn 2023, gostyngiad o 15%.

Daeth y rhan fwyaf o allyriadau (82%) o’r nwyddau a’r gwasanaethau y mae pobl yn eu defnyddio. Daeth dros hanner yr holl allyriadau (53%) o nwyddau a gwasanaethau wedi’u mewnforio. Daeth 28% arall o nwyddau a gwasanaethau a gynhyrchwyd yn y DU.

Daeth y 18% arall o weithgareddau fel llosgi tanwydd ar gyfer gwresogi a thrafnidiaeth.

Ffigur 7.2: amcangyfrif o ôl troed allyriadau defnydd Cymru (Mt CO2e), 2001 i 2023

Image

Disgrifiad o ffigur 7.2: mae’r siart linell yn dangos bod cyfaint yr allyriadau defnydd amcangyfrifedig (megatunelli) yng Nghymru yn dangos tuedd gyffredinol ar i lawr ers 2001. Rhwng 2001 a 2023, mae ôl troed allyriadau defnydd amcangyfrifedig Cymru wedi gostwng 15%, o 40 MtCO2e i 34 MtCO2e.

Ffynhonnell: Ôl Troed Allyriadau Defnydd, Cymru, 2001 i 2020 (MtCO2e), amcangyfrif o allyriadau ar sail defnydd, Prifysgol Leeds.

Mae rhai mathau o deithio, gan gynnwys traffig ffyrdd, yn cyfrannu’n sylweddol at allyriadau carbon. Mae cynyddu cyfran y teithiau a wneir drwy gerdded, olwyno, beicio a thrafnidiaeth gyhoeddus yn rhan bwysig o leihau allyriadau trafnidiaeth a chefnogi canlyniadau llesiant ehangach.

Cafodd dangosydd cenedlaethol ar ganran y siwrneiau sy'n cael eu gwneud ar droed, ar gefn beic neu drafnidiaeth gyhoeddus ei ychwanegu at y set o ddangosyddion cenedlaethol ym mis Rhagfyr 2021. Yn 2026, daeth data ar gael am y tro cyntaf o Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru, arolwg newydd ar raddfa fawr o ymddygiad teithio yng Nghymru.

Mae canlyniadau dros dro 6 mis cyntaf yr arolwg (Mawrth i Awst 2025) yn amcangyfrif bod 17.7% o deithiau’n cael eu gwneud ar droed neu ar olwynion a 2.0% ar feic. Gyda’i gilydd, roedd dulliau teithio llesol yn cyfrif am 19.6% o deithiau yng Nghymru.

Mae Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru yn arolwg newydd ac mae’r rhain yn ystadegau swyddogol sy’n cael eu datblygu ar sail y 6 mis cyntaf o gasglu data. Mae’r amcangyfrifon yn deillio o ddyddiadur teithio 2 ddiwrnod a gwblhawyd gan tua 3,100 o ymatebwyr ac maent yn cynnwys tua 9,000 o deithiau a gofnodwyd rhwng mis Mawrth a mis Awst 2025. Gall patrymau teithio fod yn wahanol ar adegau eraill o’r flwyddyn, ac mae gwahaniaethau methodolegol yn golygu nad oes modd cymharu’r canlyniadau’n uniongyrchol ag arolygon teithio blaenorol neu ffynonellau data trafnidiaeth eraill.

Disgwylir i ganlyniadau blwyddyn lawn Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru gael eu cyhoeddi ym mis Tachwedd 2026 a byddant yn darparu’r llinell sylfaen flynyddol gyntaf ar gyfer monitro’r dangosydd cenedlaethol hwn dros amser.

Cyn cyflwyno Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru, roedd yr wybodaeth am ymddygiad teithio yng Nghymru yn gyfyngedig. Roedd data o’r Arolwg o’r Llafurlu yn dangos mai trafnidiaeth ffyrdd breifat oedd y prif ddull o deithio i’r gwaith o hyd, gydag 81% o gymudwyr yng Nghymru fel arfer yn teithio i’r gwaith mewn car yn 2023. Nid oedd llawer o newid yng nghyfran y bobl sy’n defnyddio gwahanol ddulliau trafnidiaeth i deithio i’r gwaith dros y degawd blaenorol.

Ffigur 7.3: cyfran o deithiau fesul person y flwyddyn yn ôl prif ddull teithio, 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 7.3: mae'r siart bar yn dangos cyfran y teithiau a gwnaed yng Nghymru yn ôl eu prif ddull teithio. Gwnaed 73.6% o deithiau mewn car, naill ai fel gyrrwr neu deithiwr. Gwnaed 17.7% o deithiau drwy gerdded neu olwyno a defnyddiwyd dulliau eraill yn llai aml.

[Nodyn 1] mae’r canrannau wedi’i cyfrifo gan eithrio ymatebwyr a ddewisodd "Ddim yn gwybod" neu " Mae'n well gennyf beidio â dweud" wrth ateb pa ddull teithio a ddefnyddiwyd ganddynt.

Ffynhonnell: Prif ganlyniadau Arolwg Teithio Cenedlaethol Cymru: canlyniadau rhagarweiniol wedi chwe mis (TrC)

Ein hôl troed byd-eang yw cyfanswm y baich amgylcheddol y mae cymdeithas yn ei roi ar y blaned. Yn fyd-eang, rydym yn defnyddio mwy o adnoddau naturiol nag y gall y byd eu disodli.

Y garreg filltir genedlaethol ar gyfer y dangosydd hwn yw y bydd Cymru ond yn defnyddio ei chyfran deg o adnoddau’r byd erbyn 2050.

Mae’r amcangyfrifon diweddaraf, sy’n seiliedig ar y Fethodoleg Ôl troed Ecolegol yn dangos bod ôl troed byd-eang Cymru wedi gostwng o tua 17.0 miliwn hectar byd-eang (gha) yn 2004 i 12.3 miliwn gha yn 2018. Mae’r ôl troed byd-eang fesul unigolyn wedi gostwng bron i draean dros y cyfnod amser hwn, ac roedd yn 3.9 gha y pen yn 2018. Mae’r amcangyfrifon diweddaraf yn awgrymu pe bai pawb yn y byd yn byw fel mae pobl Cymru yn ei wneud, byddai angen 2.08 Daear ar ddynoliaeth.

Ffigur 7.4: ôl troed byd-eang, hectarau global (gha) y pen, 2004 i 2018

Image

Disgrifiad o ffigur 7.4: siart linell yn dangos yr ôl troed byd-eang (gha) y pen yng Nghymru, bob tair/pedair blynedd rhwng 2004 a 2018. Mae’r ôl troed byd-eang fesul unigolyn wedi gostwng yn raddol dros y cyfnod.

Ffynhonnell: Deall Ôl Troed Amgylcheddol Byd-eang ac Effeithiau Defnydd Cymru, JNCC

Mae mesur arall o Ôl Troed Ecolegol Cymru yn defnyddio data mewnbwn o ansawdd ychydig yn uwch, ond nid yw’n galluogi cymharu dros amser. Roedd yr ôl troed hwn tua 10.7 miliwn gha yn 2019, sy’n cyfateb i tua 3.4 ha fesul unigolyn.

Mae’r Arolwg Cenedlaethol yn gofyn i bobl pa weithgareddau maent wedi eu gwneud i helpu gyda materion rhyngwladol fel tlodi, hawliau dynol, rhyfel, ffoaduriaid, neu newid yn yr hinsawdd. Mae'r ymatebion ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025 yn cyd-fynd yn fras â'r rhai o'r tro diwethaf y cafodd y cwestiynau hyn eu cynnwys yn 2021 i 2022.

Mae 13% o’r rhai a holwyd wedi cymryd 3 cham neu fwy i helpu gyda materion byd-eang. Dywedodd hanner y bobl (50%) eu bod wedi newid yr hyn maen nhw’n ei brynu oherwydd materion byd-eang, ac mae 33% o bobl yn dweud eu bod wedi rhoi arian neu wedi helpu i godi arian.

Mae nifer y dioddefwyr posibl o gaethwasiaeth fodern yng Nghymru sy’n cael eu hatgyfeirio yn parhau i gynyddu’n raddol.

Mae Nodau Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig yn cynnwys targed ar gyfer ‘Rhoi terfyn ar gaethwasiaeth fodern a masnachu pobl’. Caethwasiaeth fodern yw’r term sy’n cael ei ddefnyddio yn y Deyrnas Unedig ac mae wedi ei ddiffinio yn Neddf Caethwasiaeth Fodern 2015. Mae’r ddeddf yn categoreiddio troseddau o gaethwasiaeth, caethwasanaeth, llafur gorfodol neu drwy rym a masnachu pobl.

Yn ôl yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol, mae nifer yr achosion o ddioddefwyr posibl caethwasiaeth sy’n cael eu hadrodd i’r Mecanwaith Atgyfeirio Cenedlaethol neu drwy broses y Ddyletswydd i Hysbysu yn parhau i gynyddu bob blwyddyn yng Nghymru.

Yn 2025, cafodd 578 o bobl eu hatgyfeirio fel dioddefwyr posibl caethwasiaeth fodern i heddluoedd yng Nghymru, cynnydd bach o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol (563).

Ffigur 7.5: atgyfeiriadau NRM a anfonwyd at heddluoedd yng Nghymru ar gyfer ymchwiliad, 2018 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 7.5: siart linell yn dangos nifer yr atgyfeiriadau i’r Mecanwaith Atgyfeirio Cenedlaethol ar gyfer heddluoedd yng Nghymru rhwng 2018 a 2025. Mae nifer yr atgyfeiriadau wedi cynyddu dros y cyfnod.

Ffynhonnell: Ystadegau’r Mecanwaith Atgyfeirio Cenedlaethol, y Swyddfa Gartref

Yn 2025 roedd 136 o’r atgyfeiriadau ar gyfer menywod (24%) ac roedd 442 ar gyfer dynion (76%).

Cafodd 200 (35%) o unigolion eu cyfeirio ar gyfer categorïau camfanteisio ar oedolion ac fe gafodd 378 (65%) eu cyfeirio ar gyfer camfanteisio yn unigolyn ifanc dan oed.

Y math mwyaf cyffredin o gamfanteisio ar gyfer oedolion oedd camfanteisio ar ‘lafur’ a’r math mwyaf cyffredin ar gyfer plant dan oed oedd ‘troseddol’. Ar gyfer merched (yn oedolion a phlant dan oed) y camfanteisio mwyaf cyffredin oedd ‘camfanteisio rhywiol’.

Mae priodasau dan orfod neu achosion posibl o anffurfio organau cenhedlu benywod wedi cael eu nodi yng Nghymru. Mae nod 5 y Cenhedloedd Unedig yn cynnwys targed i ‘gael gwared ar yr holl arferion niweidiol, fel gorfodi plentyn i briodi neu briodi’n gynnar ac anffurfio organau cenhedlu benywod’.

Mae data gan yr Uned Priodasau Dan Orfod (FMU) yn dangos bod nifer yr achosion lle darparwyd cyngor neu gymorth yng Nghymru wedi gostwng yn sylweddol ers cyrraedd uchafbwynt o 37 achos yn 2019. Ers hynny, mae nifer yr achosion wedi gostwng yn gyffredinol, gyda’r ffigurau ar gyfer y blynyddoedd diweddaraf yn dal yn is na 5 ac felly wedi’u hatal er mwyn diogelu cyfrinachedd.

Oherwydd y nifer fach o achosion yng Nghymru, gall ffigurau o flwyddyn i flwyddyn fod yn gyfnewidiol. Efallai fod newidiadau mewn patrymau adrodd yn ystod pandemig COVID-19, yn ogystal â newidiadau mewn arferion cofnodi, hefyd wedi effeithio ar dueddiadau dros amser.

Disgrifiad o ffigur 7.6: tabl o nifer yr achosion lle mae’r Uned Priodasau Dan Orfod (FMU) wedi rhoi cyngor neu gymorth yng Nghymru mewn perthynas â phriodas bosibl dan orfod a/neu achos bosibl o anffurfio organau cenhedlu benywod (FGM) yng Nghymru. Oherwydd y niferoedd isel o’i gymharu â rhai rhannau eraill o’r Deyrnas Unedig, mae’r duedd ar gyfer Cymru wedi bod yn anwadal ers 2015.

Ffynhonnell: Y Swyddfa Dramor, y Gymanwlad a Datblygu, Ystadegau’r Uned Priodasau dan Orfod 2025

[Nodyn 1] Oherwydd y newidiadau mewn arferion cofnodi, nid oes modd cymharu’r data o 2020 yn uniongyrchol â data’r blynyddoedd blaenorol.

[Nodyn 2] Defnyddir llaw-fer yn y tabl hwn, [c]= llai na 5.

Mae Nod Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig, sef ‘Addysg o Safon’, yn cydnabod pwysigrwydd cael addysg o ansawdd a bod yr holl ddysgwyr yn meddu ar yr wybodaeth a’r sgiliau sydd eu hangen i hyrwyddo datblygiad cynaliadwy, gan gynnwys ffyrdd cynaliadwy o fyw, hawliau dynol, cydraddoldeb rhywiol a dinasyddiaeth fyd-eang.

Ym mlwyddyn academaidd 2025 i 2026, roedd 19,704 o ymgeiswyr ar gyfer yr her dinasyddiaeth fyd-eang yng Nghyfnod Allweddol 4. Cafwyd 13,318 o geisiadau ar gyfer y prosiect cymuned fyd-eang uwch newydd. Ar gyfer Cyfnod Allweddol 4, mae data dros dro yn dangos bod 99.2% o'r ceisiadau wedi pasio lefel 1 neu uwch. Ar gyfer y prosiect cymuned fyd-eang bagloriaeth sgiliau uwch newydd, mae data dros dro yn dangos bod 74.5% wedi cael gradd C neu uwch, a bod 97.7% wedi cael gradd E neu uwch.

Mae rhai oedolion yng Nghymru yn wynebu tlodi bwyd ac yn poeni am fforddio bwyd.

Un o nodau’r Cenhedloedd Unedig, sef ‘Dim Newyn’ yw rhoi diwedd ar newyn, sicrhau diogelwch bwyd a gwella maeth.

Yn ôl Arolwg Cenedlaethol Cymru ym mlwyddyn ariannol 2024 i 2025, roedd 4% o aelwydydd wedi cael bwyd gan fanc bwyd yn ystod y 12 mis diwethaf gyda 2% arall yn dweud nad oeddent wedi cael bwyd ond eu bod wedi dymuno cael hynny.

Mae nifer y ceiswyr lloches sy’n derbyn cymorth wedi aros yn gyson dros y blynyddoedd diwethaf ond mae wedi cynyddu ers dechrau’r degawd.

Nod Datblygu Cynaliadwy rhif 16 y Cenhedloedd Unedig yw ‘hyrwyddo cymdeithasau heddychlon a chynhwysol ar gyfer datblygu cynaliadwy, darparu mynediad at gyfiawnder i bawb a chreu sefydliadau effeithiol, atebol a chynhwysol ar bob lefel’.

Nid yw ffigurau cyflawn ar gyfer nifer y ffoaduriaid a cheiswyr lloches sy’n cael eu hadsefydlu yng Nghymru ar gael. Fodd bynnag, cyhoeddir ffigurau sy’n ymwneud â nifer y ffoaduriaid sy’n adsefydlu o dan Gynllun Adsefydlu’r Deyrnas Unedig (a’r Cynllun Adsefydlu pobl agored i niwed gynt), a nifer y rhai sy’n derbyn cymorth lloches ar hyn o bryd.

Ar ddiwedd mis Mawrth 2026, roedd cyfanswm o 1,567 o ffoaduriaid wedi cael eu hadsefydlu yng Nghymru o dan y Cynllun Adsefydlu Pobl Agored i Niwed a’r Cynllun Adsefydlu Plant Agored i Niwed (2016 i 2022) a Chynllun Adsefydlu’r Deyrnas Unedig (2021 ymlaen).

Mae Adran 95 yn darparu cymorth i geiswyr lloches sydd â chais am loches neu apêl heb ei ddatrys a cheiswyr lloches aflwyddiannus a oedd â phlant yn eu cartref pan ddefnyddiwyd yr holl hawliau apelio a oedd yn bosibl, ac mae’n cynnwys y rhai sy’n derbyn:

• llety gwasgaru: y rhai sy’n derbyn llety yn unig, neu lety a chynhaliaeth
• cynhaliaeth yn unig: lle mae’r ymgeisydd yn derbyn arian i gynnal ei hun ond wedi dod o hyd i’w lety ei hun

Ar ddiwedd mis Mawrth 2026, roedd dros 3,100 o geiswyr lloches yn cael cymorth yng Nghymru, nifer tebyg i’r flwyddyn flaenorol. Cynyddodd y nifer yn sylweddol rhwng 2012 a 2016, ond mae wedi aros yn sefydlog ar y cyfan ers hynny, gyda gostyngiad yn 2022 a 2023.

Ffigur 7.7: nifer y ceiswyr lloches sy’n derbyn cymorth Adran 95, rhwng blwyddyn ariannol 2005 i 2006 a 2025 i 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 7.7: mae’r siart linell yn dangos bod nifer y ceiswyr lloches sy’n cael cymorth wedi aros yn gyson yn ystod blwyddyn ariannol 2015 i 2016 hyd at flwyddyn ariannol 2019 i 2020, ac yna mae wedi gostwng tan 2021 i 2022, gyda chynnydd rhwng 2022 a 2023 a rhwng 2023 a 2024, ac mae wedi aros yn debyg yn 2025 i 2026.

Ffynhonnell: Ystadegau Mewnfudo’r Swyddfa Gartref, blwyddyn ariannol 2025 i 2026

Mae nifer y plant ifanc sy’n cael brechiadau yn parhau i fod yn uchel ond mae wedi gostwng yn gyffredinol ers ei lefelau uchaf ym mlwyddyn ariannol 2013 i 2014, ar gyfer y brechlyn ‘6 mewn 1’ DTaP/IPV/Hib/HepB1 ar gyfer y rheini sy’n nesáu at flwydd oed, a’r nifer sy’n cymryd y dos cyntaf o MMR erbyn iddynt fod yn 2 oed.

Mae Nod Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig, sef ‘Iechyd a llesiant da’, yn nodi pwysigrwydd darparu mynediad at feddyginiaethau a brechlynnau fforddiadwy a hanfodol. Mae gan Sefydliad Iechyd y Byd weledigaeth ar gyfer byd heb y frech goch, rwbela a syndrom rwbela cynhenid.

Y nifer a gymerodd y dos cyntaf o MMR erbyn roeddent yn 2 oed oedd 92.5% yn 2025 i 2026, i lawr o 93.0% yn y flwyddyn flaenorol. Mae hyn yn parhau i fod yn is na’r lefel o 95% sydd ei hangen yn gyffredinol i atal achosion o’r frech goch.

Roedd y nifer yn cael diweddaru brechlyn ‘6 mewn 1’ DTaP/IPV/Hib/HepB1(y 3 dos) ymysg plant sy’n cyrraedd eu pen-blwydd cyntaf yn 93.1%, i lawr o 94.1% yn y flwyddyn flaenorol.

Ffigur 7.8: canran y plant sy’n cael eu himiwneiddiadau yng Nghymru, blwyddyn ariannol 2008-09 hyd at 2025-26 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 7.8: mae’r siart linell yn dangos canran y rhai a gafodd y brechlyn MMR a’r brechlyn 6 mewn 1 rhwng blwyddyn ariannol 2008 i 2009 hyd at flwyddyn ariannol 2025 i 2026. Mae’r nifer sy’n cymryd y brechlyn ‘6 mewn 1’ a’r MMR wedi gostwng ers iddynt gyrraedd eu lefelau uchaf yn 2013 i 2014. Roedd 92.5% wedi cael MMR yn 2025 i 2026, a 93.1% wedi cael y ‘6 mewn 1’.

Ffynhonnell: Data cenedlaethol ar y nifer sy’n manteisio ar imiwneiddio, Iechyd Cyhoeddus Cymru

[Nodyn 1] Nid yw echelin y siart yn cychwyn ar sero.

[Nodyn 2] Mae’r brechlyn ‘6 mewn 1’ yn amddiffyn yn erbyn difftheria, tetanws, pertwsis (y pas), polio, hib a haint hepatitis B. Byddai’r rhan fwyaf o’r plant blwydd oed y cyfeirir atynt yn yr adroddiad hwn yn gymwys ar gyfer y brechlyn ‘6 mewn 1’, gan ddisodli’r brechlyn ‘5 mewn 1’ sydd i fod i gael ei roi i fabanod pan fyddant yn 4, 8 a 12 mis oed.

[Nodyn 3] Mae MMR yn amddiffyn rhag y frech goch, clwy'r pennau a rwbela. Mae’r data’n dangos y nifer sy’n cymryd y dos cyntaf yn 2 oed.

Mae adroddiadau Llesiant blaenorol Cymru wedi cynnwys dadansoddiad pellach ar y canlynol:

• eco-ysgolion
• cosbi plant yn gorfforol
• safleoedd treftadaeth y byd

Mae’r adroddiad hwn yn ymdrin ag ystod eang o bynciau, ac felly dim ond mesurau cynnydd lefel uchel y mae modd eu hystyried yn yr adroddiad hwn. Mae rhagor o ddeunydd darllen ar gael isod.

• Ystadegau ar bobl o Wcráin yn y Deyrnas Unedig (Y Swyddfa Gartref)
• Rhestr Treftadaeth y Byd UNESCO (UNESCO)
• Eco-Ysgolion (Eco-Ysgolion)
• Cadwch Gymru’n Daclus (Eco-Ysgolion)
• Rhoi diwedd ar gosbi plant yn gorfforol yng Nghymru

Mae’r cerrig milltir yn dargedau cenhedlaeth sy’n disgrifio cyflymder a graddfa’r newid sydd ei angen mewn meysydd allweddol o dan y 7 nod llesiant. Mae cyfanswm o 17 o gerrig milltir cenedlaethol, sy’n cynnwys 16 o ddangosyddion cenedlaethol.

Nod y bennod hon yw asesu cynnydd y cerrig milltir cenedlaethol. Asesir y newid ers 2015, (blwyddyn sefydlu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol) er nad oedd y cerrig milltir eu hunain wedi’u gosod tan yn ddiweddarach. Os nad oedd data ar gael ar gyfer 2015, defnyddiwyd y flwyddyn agosaf bosibl.

Mae’r asesiad yn y bennod hon yn ein helpu i ddeall a chyfleu cynnydd tuag at y nodau a’r cerrig milltir. Ni ddylid ei ddefnyddio o reidrwydd i werthuso effaith Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol gan y bydd nifer o ffactorau eraill yn dylanwadu ar gyfeiriad rhai dangosyddion. Mae hefyd yn bwysig ystyried dangosyddion a cherrig milltir yng nghyd-destun tueddiadau tymor hirach cyn 2015, sy’n cael eu cyflwyno ym mhenodau eraill yr adroddiad hwn.

Rydym yn nodi bod pob mesur naill ai wedi gwella, wedi dirywio, heb newid neu heb ei asesu. Lle bo’n bosibl, rydym wedi defnyddio mesurau fel arwyddocâd ystadegol i wneud yr asesiad hwn. Yn ein hasesiad, nid ydym wedi ystyried a yw’r cerrig milltir ar y trywydd iawn i gael eu cyflawni, dim ond asesu cyfeiriad y newid.

Mae sawl rhan i rai o’r 17 o gerrig milltir, felly fe wnaethom ni asesu cyfanswm o 20 cynnydd i gyd. Aseswyd bod 10 o’r rhain wedi gwella ers 2015 (neu’r flwyddyn agosaf bosibl), sy’n awgrymu bod Cymru’n mynd i’r cyfeiriad iawn tuag at y garreg filltir. Fodd bynnag, mewn rhai achosion, er y gallai’r duedd fod yn symud i’r cyfeiriad cywir, bydd angen i ni symud yn gyflymach i gyrraedd y targed erbyn 2050. Roedd 5 carreg filltir yn dangos dirywiad ac nid oedd 5 arall yn dangos fawr ddim newid, os o gwbl.

Ar gyfer un garreg filltir (perfformiad ynni cartrefi) nid oes modd asesu cynnydd oherwydd mai dim ond gwerth blwyddyn o ddata sydd ar gael.

Yn y rhan fwyaf o achosion, roedd y cerrig milltir yn parhau i ddilyn tuedd tymor hirach a sefydlwyd cyn 2015. Mae tueddiadau tymor hirach, a dadansoddiad manylach o’r cerrig milltir, wedi’u cynnwys yn y penodau perthnasol drwy gydol adroddiad Llesiant Cymru.

Mae adrannau canlynol y bennod hon yn nodi’r asesiad cynnydd ar gyfer pob carreg filltir.

Cynyddu disgwyliad oes iach oedolion a lleihau'r bwlch rhwng disgwyliad oes iach yn yr ardaloedd o amddifadedd lleiaf a mwyaf o leiaf 15% erbyn 2050.

Wedi dirywio

• Disgwyliad oes iach oedolion rhwng 2015 a 2017, a rhwng 2022 a 2024.
• Wedi dirywio: y bwlch mewn disgwyliad oes iach oedolion rhwng yr ardaloedd mwyaf a lleiaf difreintiedig rhwng 2015 a 2017, a rhwng 2022 a 2024.

Ffigur 1: bwlch mewn disgwyliad oes iach rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf, dynion a menywod, rhwng 2015 a 2017, a rhwng 2022 a 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 1: siart linell yn dangos bod disgwyliad oes iach adeg geni wedi gostwng i fenywod o 62.0 o flynyddoedd yn 2015 i 2017, i 58.5 o flynyddoedd yn 2022 i 2024, a dynion o 61.2 o flynyddoedd yn 2015 i 2017, i 59.2 o flynyddoedd yn 2022 i 2024. Mae'r bwlch mewn disgwyliad oes iach rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf wedi dirywio i fenywod yn ystod y cyfnod hwn (o 17.5 yn 2015 i 2017, i 19.0 o flynyddoedd yn 2022 i 2024). Mae’r bwlch mewn disgwyliad oes iach i ddynion rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf hefyd wedi dirywio yn ystod y cyfnod hwn (o 17.0 yn 2015 i 2017, i 18.1 o flynyddoedd yn 2022 i 2024.

Ffynhonnell: disgwyliad oes iach, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol.

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Cynyddu’r ganran o oedolion sydd â 2 neu fwy o ymddygiadau ffordd iach o fyw i fwy na 97% erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng blwyddyn ariannol 2020 a 2021, a 2024 i 2025.

Ffigur 2: canran yr oedolion sydd â 2 neu fwy o ymddygiadau ffordd iach o fyw, 2016-17 i 2024-25 [Nodyn 1], [Nodyn 2], [Nodyn 3], [Nodyn 4]

Image

Disgrifiad o ffigur 2: siart linell yn dangos bod canran yr oedolion sydd â 2 ymddygiad iach neu fwy wedi dirywio o 2016 i 2017, i 2019 i 2020. Mae'n ymddangos bod y duedd ers 2020 i 2021 wedi gwella i tua’r un lefelau a welwyd yn 2016 i 2017 ond nid oes modd cymharu'n uniongyrchol, oherwydd newid yn y dull adrodd.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu canlyniadau 2020 i 2021 â blynyddoedd blaenorol oherwydd newidiadau yn yr arolwg.

[Nodyn 2] Mae’r canlyniadau o 2020 i 2021 ar gyfer mis Ionawr i fis Mawrth yn unig ac nid ar gyfer data blynyddol.

[Nodyn 3] Ni chynhaliwyd yr Arolwg Cenedlaethol yn 2023 i 2024 felly nid oes data ar gyfer y flwyddyn honno.

[Nodyn 4] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Cynyddu canran y plant sydd â 2 ymddygiad iach neu fwy i 94% erbyn 2035 ac i dros 99% erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng blwyddyn academaidd 2017 i 2018, a 2023 i 2024.

Ffigur 3: canran y bobl ifanc 11-16 oed gyda dau neu ragor o ymddygiadau iach, 2017 i 2018 (blwyddyn academaidd) a 2023 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 3: siart linell yn dangos bod canran y bobl ifanc 11-16 oed â 2 ymddygiad iach neu fwy wedi gwella o 88.5% yn 2017 i 90.7% ym mlwyddyn academaidd 2023 i 2024.

Ffynhonnell: arolwg iechyd a llesiant myfyrwyr y rhwydwaith ymchwil Iechyd mewn ysgolion.

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Bydd gan 75% o'r oedolion o oedran gweithio yng Nghymru gymhwyster lefel 3 neu uwch erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2015 a 2025.

Ffigur 4: canran yr oedolion o oedran gweithio (18 i 64 oed) sydd â chymhwyster lefel 3 neu uwch, 2015 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 4: siart linell yn dangos bod 69.7% o oedolion o oedran gweithio yng Nghymru, yn ôl yr amcangyfrifon, wedi cymhwyso i lefel 3 neu uwch yn 2025.Diweddarwyd cwestiwn yr arolwg yn 2022 i adlewyrchu y fframwaith cymwysterau newydd, sydd wedi effeithio cymaroldeb o’i gymharu a blynyddoedd blaenorol Yn 2015 amcangyfrifwyd bod 56.6% o oedolion o oedran gweithio wedi cymhwyso i lefel 3 neu uwch yn unol â’r fframwaith cymwysterau a oedd ar waith bryd hynny.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol

[Nodyn 1] Ni ellir cymharu amcangyfrifon ar gyfer 2022 ymlaen â blynyddoedd blaenorol yn dilyn newidiadau i’r cwestiynau ar gymwysterau Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth.

Canran yr oedolion o oedran gweithio sydd heb unrhyw gymwysterau fydd 5% neu lai ym mhob awdurdod lleol yng Nghymru erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2015 a 2025.

Ffigur 5: cyfran yr oedolion o oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau yn ôl awdurdod lleol, 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 5: siart far yn dangos bod 8 awdurdod lleol ar hyn o bryd lle mae canran yr oedolion o oedran gweithio heb unrhyw gymwysterau yn is na 5%: Sir Fynwy, Powys, Gwynedd, Bro Morgannwg, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro a Chaerdydd. Nid oedd un yn 2015.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, Y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Gwella incwm gwario gros aelwydydd (GDHI) y pen yng Nghymru erbyn 2035 ac ymrwymo i osod targed twf ymestynnol ar gyfer 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2015 a 2024.

Ffigur 6: GDHI y pen yng Nghymru, £ a mynegai (y DU = 100), 2015 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 6: dwy siart linell yn dangos GDHI y pen a mynegai GDHI, o'i gymharu â'r DU. Mae GDHI y pen yng Nghymru wedi cynyddu mewn gwerth arian parod dros y cyfnod 2015 i 2024, o £15,600 yn 2015 i £21,500 yn 2024; cynnydd o 37.5%. Nid yw hyn yn ystyried chwyddiant dros y cyfnod. Fodd bynnag, mae GDHI y pen o’i gymharu â’r Deyrnas Unedig (fel y dangosir gan y mynegai), sydd yn ystyried chwyddiant drwy edrych ar y newid cymharol, hefyd wedi cynyddu ychydig dros y cyfnod 2015 i 2024 o 82.1% i 82.7%.

Ffynhonnell: GDHI rhanbarthol, cyfrifon rhanbarthol, SYG

Dim ond ei chyfran deg o adnoddau’r ddaear y bydd Cymru yn ei defnyddio erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2014 a 2018.

Ffigur 7: ôl troed byd-eang (gha) y pen, 2014 i 2018

Image

Disgrifiad o ffigur 7: siart linell yn dangos bod ôl troed byd-eang y pen wedi gostwng 11% rhwng 2014 a 2018. Roedd yr ôl troed byd-eang y pen yn 3.9 gha y pen yn 2018, o'i gymharu â 4.4 gha y pen yn 2014.

Ffynhonnell: deall ôl troed amgylcheddol byd-eang ac effeithiau defnydd Cymru, JNCC

Dileu’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau ac sy’n gysylltiedig ag anabledd ac ethnigrwydd erbyn 2050.

Y bwlch cyflog rhwng y rhywiau

Wedi gwella rhwng 2015 a 2025

Bwlch cyflog anabledd

Dim newid rhwng 2015 a 2025.

Bwlch cyflog ethnigrwydd

Dim newid rhwng 2015 a 2025.

Ffigur 8: y gwahaniaeth cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru (canolrif enillion yr awr ar gyfer gweithwyr llawn-amser, heb gynnwys goramser), mis Ebrill 2015 i fis Ebrill 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 8: siart linell y dangos ers mis Ebrill 2015, bod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau ar sail llawnamser canolrifol fesul awr (ac eithrio goramser) wedi lleihau, o 7.4% i 1.9% ym mis Ebrill 2025.

Ffynhonnell: dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r arolwg blynyddol o oriau ac enillion.

Ffigur 9: gwahaniaethau cyflog ethnigrwydd ac anabledd yng Nghymru (canolrif enillion fesul awr, pob gweithiwr), y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Rhagfyr 2015 i fis Rhagfyr 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 9: siart linell yn dangos bod y bylchau cyflog ethnigrwydd ac anabledd wedi bod yn anwadal dros y cyfnod ers 2015. Gostyngodd y bwlch cyflog ethnigrwydd o 12.0% yn 2015 i 1.4% yn 2019, ond yna cynyddodd i 16.4% yn 2022, ers hynny mae wedi gostwng i 8.4% yn 2025. Cynyddodd y bwlch cyflog anabledd o 12.2% yn 2015 i uchafbwynt o 15.1% yn 2019 ond mae wedi gostwng i 6.6% yn 2025. Nid yw'r newid rhwng 2015 a 2025 yn arwyddocaol yn ystadegol ar gyfer ethnigrwydd nac anabledd.

Ffynhonnell: dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth.

Mae amcangyfrifon o wahaniaeth cyflog ar sail ethnigrwydd yn cynnwys pobl 16 oed a hŷn, tra bod amcangyfrifon o wahaniaeth cyflog ar sail anabledd yn cynnwys pobl rhwng 16 a 64 oed.

Lleihau’r bwlch tlodi rhwng pobl yng Nghymru sydd â rhai nodweddion allweddol a gwarchodedig (sy’n golygu eu bod fwyaf tebygol o fod mewn tlodi) a’r rhai heb y nodweddion hynny erbyn 2035. Ymrwymo i osod targed ymestynnol ar gyfer 2050.

Nid yw’r nodweddion sydd wedi’u cynnwys yng nghwmpas y garreg filltir hon wedi cael eu cytuno eto. Yn y cyfamser, mae’r adroddiad hwn yn canolbwyntio ar wahaniaethau rhwng grwpiau oedran eang.

Dim newid

Rhwng y cyfnodau ariannol 3 blynedd a ddaeth i ben yn 2015 a 2025.

Ffigur 10: canran o bob grŵp oedran eang sy’n byw mewn tlodi incwm cymharol (ar ôl costau tai), cyfartaleddau 3 blynedd ariannol, rhwng 2013 i 2015 a 2023 i 2025 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 10: siart linell yn dangos mai plant yw’r grŵp oedran sydd fwyaf tebygol o fod mewn tlodi incwm cymharol yn gyson. Roedd 32% o blant mewn tlodi incwm cymharol yn y cyfnod o dair blynedd hyd at fis Mawrth 2025. Deg pwynt canran oedd y bwlch rhwng canran y plant mewn tlodi a’r boblogaeth gyfan yn y cyfnod o 3 blynedd hyd at fis Mawrth 2025, o’i gymharu â 9 pwynt canran yn y cyfnod hyd at fis Mawrth 2023
[Nodyn 1] Mae rhai mesurau incwm isel ar ôl 2021 i 2023 wedi newid, gan greu toriad yn y gyfres ddata o 2022.

O’r herwydd, ni ddylai defnyddwyr wneud cymariaethau uniongyrchol â blynyddoedd blaenorol.

Ffynhonnell: tlodi incwm cymharol

Dileu’r bwlch rhwng y gyfradd cyflogaeth yng Nghymru a’r Deyrnas Unedig erbyn 2050, gan ganolbwyntio ar waith teg a chynyddu cyfranogiad yn y farchnad lafur ymysg grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol.

Wedi dirywio

Rhwng y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2016 a’r flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2026.

Ffigur 11: cyfradd cyflogaeth pobl rhwng 16 a 64 oed, y Deyrnas Unedig a Chymru, y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2016 i fis Mawrth 2026

Image

Disgrifiad o ffigur 11: siart linell yn dangos bod y bwlch mewn cyfraddau cyflogaeth rhwng Cymru a’r Deyrnas Unedig wedi amrywio ers y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2016, ond mae’r bwlch wedi cynyddu’n gyffredinol.

Mae’r bwlch mewn cyfraddau cyflogaeth rhwng Cymru a’r Deyrnas Unedig wedi amrywio rhwng y blynyddoedd a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2016 a mis Mawrth 2026, ond mae wedi cynyddu yn gyffredinol o 2.5 i 3.3 pwynt canran dros y cyfnod hwn.

Ffynhonnell: Dadansoddiad Llywodraeth Cymru o’r Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth.

Bydd o leiaf 90% o bobl ifanc 16 i 24 oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2015 a 2024.

Ffigur 12: cyfranogiad pobl ifanc mewn addysg a’r farchnad lafur, yn ôl grŵp oedran, Cymru, 2015 i 2024

Image

Disgrifiad o ffigur 12: siart linell yn dangos bod cyfran y bobl ifanc 16 i 24 oed sydd mewn cyflogaeth, addysg neu hyfforddiant wedi amrywio rhwng 2015 a 2024, ond mae wedi gwella ar y cyfan.

Mae’r amcangyfrifon dros dro yn dangos bod 86.3% o bobl ifanc 16 i 24 oed mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant yn 2024, i fyny o 83.9% yn 2015. Mae cyfran y bobl ifanc mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant wedi gostwng ar gyfer y grŵp oedran 16 i 18 (o 89.8% i 88.3%) ond mae wedi cynyddu ar gyfer y grŵp oedran 19 i 24 (o 81.4% i 85.3%).

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, y Brifysgol Agored a CCAUC.

[Nodyn 1]: mae’r ffigurau ar gyfer 2024 yn rhai dros dro.

Cynyddu canran y bobl sy’n gwirfoddoli 10% erbyn 2050, gan ddangos statws Cymru fel cenedl sy'n gwirfoddoli.

Wedi gwella

Rhwng y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2017 a’r flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2025.

Ffigur 13: canran y bobl sy’n gwirfoddoli, rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017, a 2024 i 2025

Image

Disgrifiad o ffigur 13: siart linell sy’n dangos bod canran y bobl sy’n dweud eu bod wedi gwirfoddoli wedi cynyddu yn gyffredinol, o 28% yn 2016 i 2017, i 32% yn 2024 i 2025, er gwaethaf gostyngiad bach yn 2019 i 2020. Cyrhaeddwyd y garreg filltir genedlaethol.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru.

Gwella llesiant meddyliol cymedrig oedolion a phlant a dileu’r bwlch mewn llesiant meddyliol cymedrig oedolion a phlant rhwng yr ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf yng Nghymru erbyn 2050.

Dim newid

I oedolion rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017, a 2018 i 2019, na rhwng 2021 i 2022, a 2024 i 2025.

Wedi dirywio

I blant rhwng 2017 a 2023.

Ffigur 14: sgôr gyfartalog graddfa llesiant meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer oedolion, yn ôl amddifadedd, rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017, a 2024 i 2025 [Nodyn 1], [Nodyn 2]

Image

Disgrifiad o ffigur 14: siart linell yn dangos nad oedd sgôr gyfartalog graddfa llesiant meddyliol Warwick-Caeredin (WEMWBS) ar gyfer oedolion yn dangos unrhyw newid sylweddol rhwng blwyddyn ariannol 2016 i 2017 a 2018 i 2019 nac ers 2021 i 2022. Mae’n ymddangos bod y bwlch yn sgôr gyfartalog WEMWBS rhwng oedolion o’r ardaloedd o amddifadedd mwyaf a lleiaf wedi ehangu ers 2021 i 2022.

Ffynhonnell: Arolwg Cenedlaethol Cymru, Llywodraeth Cymru.

[Nodyn 1] Nid oes modd cymharu canlyniadau 2020 i 2021 â blynyddoedd blaenorol oherwydd newidiadau yn yr arolwg.

[Nodyn 2] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Ffigur 15: sgôr gyfartalog graddfa fer llesiant meddyliol Warwick-Caeredin ar gyfer pobl ifanc rhwng 11 ac 16 oed, yn ôl golud, 2017 i 2018 (blwyddyn academaidd) hyd at 2023 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 15: siart linell yn dangos bod sgôr gyfartalog graddfa fer llesiant meddyliol Warwick-Caeredin (SWEMWBS) ar gyfer pobl ifanc rhwng 11 ac 16 oed wedi gostwng o 24.0 ym mlwyddyn academaidd 2017 i 2018 i 23.5 yn 2023 i 2024. Mae'r bwlch yn sgôr gyfartalog SWEMWBS rhwng pobl ifanc o olud teuluol isel ac uchel wedi ehangu o 1.7 yn 2017 i 2018, i 2.0 yn 2023 i 2024.

Ffynhonnell: arolwg iechyd a llesiant myfyrwyr y rhwydwaith ymchwil iechyd mewn ysgolion.

[Nodyn 1] Nid yw’r echelin y yn cychwyn ar sero.

Bydd perfformiad ynni pob cartref yng Nghymru yn ddigonol a chost-effeithiol erbyn 2050.

Newid heb ei asesu

Yn ôl Arolwg Cyflwr Tai Cymru, blwyddyn ariannol 2017 i 2018, ystyriwyd bod gan 47% o anheddau preswyl berfformiad ynni digonol (sgôr SAP o 65 neu uwch). Nid oes data mwy diweddar ar gael.

Miliwn o Siaradwyr erbyn 2050.

Wedi dirywio

Rhwng 2011 a 2021.

Ffigur 16: nifer y bobl tair oed a hŷn sy’n gallu siarad Cymraeg, 2011 i 2021

Image

Disgrifiad o ffigur 16: siart golofn yn dangos bod nifer y siaradwyr Cymraeg wedi gostwng o 562,000 yn 2011 i 538,000 yn 2021. Dros yr hirdymor, mae nifer y siaradwyr Cymraeg wedi bod yn gostwng, i lawr o bron i filiwn o bobl yn 1911 i 538,000 yn y cyfrifiad diweddaraf.

Ffynhonnell: cyfrifiad poblogaeth

Bydd Cymru yn cyflawni allyriadau nwyon tŷ gwydr sero net erbyn 2050.

Wedi gwella

Rhwng 2015 a 2024.

Ffigur 17: allyriadau nwyon tŷ gwydr, 2015 i 2024 [Nodyn 1]

Image

Disgrifiad o ffigur 17: siart linell yn dangos yn 2024, bod yr allyriadau a ryddhawyd i’r atmosffer yn uniongyrchol o Gymru a elwir yn allyriadau tiriogaethol yn dod i gyfanswm o 30.1 miliwn o dunelli o garbon deuocsid cyfatebol. Roedd yn 46.1 yn 2015. Bu gostyngiad o 35% rhwng 2015 a 2024.

Ffynhonnell: Rhestr Allyriadau Atmosfferig Genedlaethol

[Nodyn 1]: mae’r ffigurau a gyhoeddwyd yn flaenorol wedi cael eu diwygio a’u marcio â (r)

Gwrthdroi’r dirywiad mewn bioamrywiaeth drwy wella statws rhywogaethau ac ecosystemau erbyn 2030 a’u hadferiad clir erbyn 2050.

Dim newid

Rhwng 2011 a 2016.

Ffynhonnell: statws amrywiaeth fiolegol yng Nghymru (ERAMMP)

Dros gyfnod hirdymor (1970 i 2016), roedd y newid mewn mynegai dosbarthiad ar gyfer rhywogaethau blaenoriaeth adran 7 yng Nghymru wedi gostwng i 87% o’i werth sylfaenol yn 1970. Dros y cyfnod byr (2011 i 2016), cynyddodd gwerth y dangosydd o 85 i 87 ac aseswyd ei fod yn sefydlog.

Mae Adroddiad Llesiant Cymru yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf am y cynnydd sy’n cael ei wneud yng Nghymru o ran cyflawni’r saith nod llesiant. Mae’n adroddiad statudol sy’n ofynnol o dan Ddeddf Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015. Mae’n adroddiad sy’n ymwneud â chynnydd Cymru fel cenedl. Nid yw’n adroddiad ar berfformiad sefydliad unigol. Cyhoeddwyd yr adroddiad cyntaf ym mis Medi 2017.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) (Deddfwriaeth y DU) yn canolbwyntio ar wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru. Mae’n bwriadu gwneud i’r cyrff cyhoeddus a restrir yn y Ddeddf feddwl mwy am y tymor hir, gweithio’n well gyda phobl a chymunedau a’i gilydd, ceisio atal problemau a mabwysiadu dull gweithredu mwy cydgysylltiedig. Bydd hyn yn helpu i greu Cymru rydym i gyd am fyw ynddi, nawr ac yn y dyfodol.

Mae’r Ddeddf hefyd yn cyflwyno saith nod llesiant i wneud Cymru yn wlad lewyrchus, gydnerth, iachach, fwy cyfartal a chyfrifol ar lefel fyd-eang, gyda chymunedau cydlynus a diwylliant bywiog lle mae’r Gymraeg yn ffynnu.

Mae rhagor o wybodaeth gefndir am y Ddeddf yn y canllaw hanfodion.

Mae’r Ddeddf yn ei gwneud hi’n ofynnol i Weinidogion Cymru bennu dangosyddion cenedlaethol sy’n asesu cynnydd tuag at gyflawni’r nodau llesiant. Rhwng mis Medi 2015 a mis Ionawr 2016 cynhaliodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad cyhoeddus eang i nodi pa set fach o ddangosyddion y dylid eu datblygu i fesur cynnydd yn erbyn y nodau llesiant. Cyhoeddwyd y dangosyddion cenedlaethol hyn ym mis Mawrth 2016 a’u cyflwyno gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Yn 2021, gofynnodd Llywodraeth Cymru am farn ar ddangosyddion newydd posibl sy’n seiliedig ar yr hyn a ddysgwyd o COVID-19. Ar sail yr ymatebion hyn a’r mewnbwn ehangach, mae rhai dangosyddion wedi cael eu diweddaru ac mae 4 dangosydd cenedlaethol newydd wedi cael eu cynnwys, a chafodd y set o ddangosyddion ei ddiweddaru ym mis Rhagfyr 2021.

Mae’r dangosyddion cenedlaethol wedi eu llunio i gynrychioli’r canlyniadau ar gyfer Cymru a’i phobl a fydd yn helpu i ddangos cynnydd tuag at y saith nod llesiant. Nid ydynt yn ddangosyddion perfformiad ar gyfer sefydliad unigol.

Mae disgrifiad llawn o’r dangosyddion cenedlaethol, gan gynnwys eu diffiniad technegol a gwybodaeth am eu ffynonellau data ac amlder yn y ddogfen dechnegol.

Mae Agenda Datblygu Cynaliadwy 2030 yn gynllun gweithredu trawsnewidiol sy’n seiliedig ar 17 Nod Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig – i fynd i’r afael â heriau mawr y byd erbyn 2030. Mae 17 nod byd-eang y Cenhedloedd Unedig yn golygu y bydd yn rhaid i bob gwlad ar y blaned weithredu i roi diwedd ar dlodi, hyrwyddo ffyniant a llesiant i bawb, diogelu’r amgylchedd a mynd i’r afael â newid yn yr hinsawdd. Mae’r nodau hynny i fod yn bellgyrhaeddol, yn canolbwyntio ar bobl, yn gyffredinol ac yn drawsnewidiol. Mae aelod-wladwriaethau’r Cenhedloedd Unedig wedi ymrwymo i weithio’n ddiflino i’w gweithredu erbyn 2030, a bydd Cymru’n chwarae ei rhan.

Bydd llawer o ddangosyddion cenedlaethol yn helpu i adrodd am y cynnydd yng Nghymru yn erbyn mwy nag un o Nodau Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig. Rydym wedi mapio’r dangosyddion yn erbyn y nodau.

Yn ogystal â gosod dangosyddion cenedlaethol, mae’r Ddeddf hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru bennu cerrig milltir cenedlaethol i helpu i fesur a oes cynnydd yn cael ei wneud ar lefel genedlaethol tuag at gyflawni’r nodau llesiant. Yn dilyn eu datblygu ac ymgynghori arnynt drwy gydol 2021, cafodd y don gyntaf o gerrig milltir cenedlaethol eu gosod gerbron y Senedd ym mis Rhagfyr 2021 a’r ail don ym mis Tachwedd 2022.

Mae’r adroddiad wedi ei gynhyrchu gan ystadegwyr Llywodraeth Cymru o dan gyfrifoldeb Prif Ystadegydd Llywodraeth Cymru. Mae wedi cael ei gynhyrchu yn unol â’r Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau (Awdurdod Ystadegau'r DU) ac felly, mae wedi ei gynhyrchu’n annibynnol ar ddylanwad gwleidyddol.

Cyhoeddwyd yr adroddiad fis Hydref yn unol ag amseriad y rhan fwyaf o ddiweddariadau data ffynhonnell ac i sicrhau y gellir cynnwys y dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael.

Bydd y data ar gyfer y dangosyddion cenedlaethol yn cael ei ddiweddaru wrth i setiau data newydd gael eu cyhoeddi ar gyfer y dangosyddion hynny.

Mae’r adroddiad hwn yn ymdrin ag ystod eang o bynciau, ac felly dim ond mesurau cynnydd lefel uchel y mae modd eu hystyried yn yr adroddiad hwn. Mae dadansoddiad manylach o lawer o’r pynciau hyn ar gael drwy’r amrywiaeth o ddatganiadau ystadegol a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru, ONS neu gynhyrchwyr ystadegol eraill.

Cwmpas yr adroddiad yw Cymru. Ar gyfer rhai dangosyddion, cyfeirir at y sefyllfa o’i chymharu â’r Deyrnas Unedig. Mae’r naratif yn erbyn y nodau ac ar gyfer pob dangosydd yn seiliedig ar gynnydd cenedlaethol yn erbyn y nodau, ac nid yw’n ceisio darparu adroddiad ar gynnydd ar wahanol lefelau daearyddol. Fodd bynnag, mae data ar gyfer nifer o ddangosyddion ar gael yn StatsCymru, neu ar gais, gyda llai o fanylder daearyddol.

Mae’r adroddiad wedi ei gynhyrchu fel adroddiad ar-lein i wella hygyrchedd, ymatebolrwydd, a phrofiad defnyddwyr.

Mae’r rhan fwyaf o’r data sy’n sail i’r adroddiad, gan gynnwys dadansoddiadau llawer mwy manwl, ar gael ar StatsCymru a thrwy wasanaethau data agored StatsCymru.
 

Mae Awdurdod Ystadegau’r DU wedi dynodi adroddiad Llesiant Cymru fel ystadegyn swyddogol achrededig.. Mae hyn yn golygu ei fod wedi cael ei asesu’n annibynnol i fodloni’r safonau uchaf o ran dibynadwyedd, ansawdd a gwerth.

Mae’r rhan fwyaf o’r dangosyddion (35) yn seiliedig ar ffynonellau a gyhoeddwyd fel ystadegau swyddogol. Hynny yw, maent wedi eu cyhoeddi gan ystadegwyr y llywodraeth, neu gan gyrff cyhoeddus eraill, o dan y Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau.

Mae 14 dangosydd yn seiliedig ar ffynonellau eraill fel data gweinyddol a ddelir gan adrannau’r llywodraeth. Ar hyn o bryd nid oes gan 1 dangosydd ddata addas i adrodd yn ei erbyn. Mae gan un dangosydd ffynhonnell ddata achrededig swyddogol a ffynhonnell answyddogol felly mae wedi cael ei gyfrif ddwywaith.

Er nad yw holl ffynonellau’r data a ddefnyddir yn dod o ystadegau swyddogol, mae’r adroddiad ei hun wedi ei ddatblygu a’i gyhoeddi’n unol â’r Cod Ymarfer ar gyfer Ystadegau (Awdurdod Ystadegau'r DU).

Mae’r adroddiad ansawdd ar gyfer adroddiadau dangosyddion cenedlaethol  ochr yn ochr â’r datganiad hwn yn darparu dolenni i wybodaeth am bob un o’r ffynonellau data a ddefnyddir i fesur y dangosyddion cenedlaethol, neu mae’n darparu’r wybodaeth honno lle nad yw’n bodoli mewn mannau eraill.

Er bod y rhan fwyaf o’r naratif yn adroddiad Llesiant Cymru yn dod o ddangosyddion cenedlaethol, mae rhywfaint o’r data’n dod o ystadegau swyddogol eraill neu ystadegau a thystiolaeth eraill lle rydym wedi ystyried eu bod yn berthnasol i’r naratif cyffredinol. Mae’r data sydd ddim yn cael ei gasglu drwy ffynonellau ystadegau swyddogol yn cael eu defnyddio yn adroddiad Llesiant Cymru ar gyfer cyd-destun, ond ni allwn bob amser sicrhau ansawdd data. Gan fod y data yn yr adroddiad cynnydd wedi dod o amrywiaeth o setiau data, bydd lefel yr wybodaeth o ansawdd sydd ar gael yn amrywio ym mhob achos. Rydym wedi darparu dolenni i’r ffynonellau gwreiddiol a’u gwybodaeth ansawdd lle maent yn bodoli.

Rhagwelir y bydd yr adroddiad hwn yn cael ei ddefnyddio gan Lywodraeth Cymru; y Senedd (gan gynnwys Aelodau’r Senedd a’i phwyllgorau); y cyfryngau; a’r cyhoedd yn gyffredinol i helpu i ddeall (i) Llesiant Cymru (ii) deall y cynnydd sy’n cael ei wneud yn erbyn y saith nod llesiant a (iii) deall ble mae Cymru’n gwneud cynnydd yn erbyn Nodau Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig.

Mae’r dangosyddion cenedlaethol a’r cerrig milltir yn gallu helpu cyrff cyhoeddus sy’n ddarostyngedig i gyfraith cenedlaethau’r dyfodol i ddeall mwy am natur y newid a ddisgwylir wrth gyflawni’r nodau llesiant. Dylid ystyried y dangosyddion cenedlaethol fel tystiolaeth ddefnyddiol i helpu cyrff cyhoeddus i ddeall y prif feysydd lle dylid gwneud cynnydd mewn perthynas â’r nodau llesiant.

Bydd gan y dangosyddion cenedlaethol hefyd rôl benodol gan fod yn rhaid i fyrddau gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru gyfeirio atynt wrth ddadansoddi cyflwr llesiant economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yn eu hardaloedd. Dylai cyrff cyhoeddus hefyd ddefnyddio’r adroddiad i ddatblygu ac adolygu asesiadau llesiant ac i bennu ac adolygu’r nodau llesiant sy’n ofynnol o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru).

Rhaid i Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru ystyried yr adroddiad blynyddol ar Lesiant Cymru wrth baratoi a chyhoeddi ei ‘Adroddiad Cenedlaethau’r Dyfodol’.

Ar gyfer y Deyrnas Unedig gyfan, mae gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol Raglen Llesiant Genedlaethol. Mae’r dangosfwrdd llesiant (Y Swyddfa Ystadegau Gwladol) yn rhoi trosolwg gweledol o’r 59 prif ddangosydd llesiant cenedlaethol a gellir eu harchwilio drwy’r 10 maes bywyd (meysydd) neu drwy gyfeiriad y newid.

Yn yr Alban, mae’r Fframwaith Perfformiad Cenedlaethol yn nodi gweledigaeth ar gyfer llesiant cenedlaethol ac yn mesur cyflawniad mewn perthynas â hyn. Lansiwyd Fframwaith Perfformiad Cenedlaethol diwygiedig ym mis Mehefin 2018 yn dilyn proses adolygu agored ac mae’n seiliedig ar statud (Deddf Grymuso Cymunedau (Yr Alban) 2015).

Mae’r Fframwaith Perfformiad Cenedlaethol diwygiedig yn mapio ei 11 Canlyniad Cenedlaethol i 17

Nod Datblygu Cynaliadwy (SDG) y Cenhedloedd Unedig ac mae’n rhan bwysig o’r broses o leoleiddio agenda’r Nodau Datblygu Cynaliadwy yn yr Alban. Adroddir ar gynnydd tuag at y weledigaeth a nodir yn y NPF mewn ffordd agored a thryloyw ar wefan y Fframwaith Partneriaeth Cenedlaethol (Llywodraeth yr Alban) drwy 81 o ddangosyddion cenedlaethol sy’n cwmpasu amrywiaeth eang o fesurau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol. Yn ogystal â dangos perfformiad ar lefel genedlaethol, gall ystod o is-grwpiau demograffig a daearyddol archwilio’r data i weld a yw canlyniadau’n cael eu gwireddu ar gyfer gwahanol rannau o gymdeithas yr Alban.

Yng Ngogledd Iwerddon, y prif fecanwaith ar gyfer asesu llesiant cymdeithasol yw’r fframwaith llesiant o 12 canlyniad a ddatblygwyd gan y Weithrediaeth flaenorol, ac a gafodd ei drafod a’i fireinio yn ystod 2016-2017. Mae’r fframwaith hwn, sy’n cynnwys 49 o ddangosyddion poblogaeth ategol, yn cynnwys Cynllun Cyflawni Canlyniadau Gwasanaeth Sifil Gogledd Iwerddon.

Mae Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon yn parhau i gyhoeddi ystadegau a dadansoddiadau llesiant yn seiliedig ar amrywiaeth o fesurau llesiant ar gyfer Gogledd Iwerddon.

Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru)

Tueddiadau yn y dyfodol

Arolwg Cenedlaethol Cymru

Nodau Datblygu Cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig

Adolygiad Cenedlaethol Gwirfoddol y Deyrnas Unedig (Yr Adran Datblygu Rhyngwladol)

Adolygiad Cenedlaethol Gwirfoddol y Deyrnas Unedig: Adroddiad atodol Cymru 2019